Adhyaya 163
Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma (Nāḍījaṅgha)
Upa-parva: Rājadharmānuśāsana (राजधर्मानुशासन) — Instruction on Kingship and Public Ethics
Bhīṣma recounts that, after night passes, the brāhmaṇa Gautama departs toward the sea and joins a merchant caravan. The caravan is largely destroyed in a mountain ravine by an intoxicated elephant, and Gautama escapes in fear, running north, isolated and disoriented. He reaches a path leading seaward and enters a luxuriant forest—likened to a Nandana-like region—filled with flowering trees (mango groves and fragrant woods), auspicious mountain slopes, and diverse birds, including the human-faced Bhāruṇḍas. In a radiant, level clearing strewn with golden sand, he sees a majestic banyan (nyagrodha) with umbrella-like branches; its base is anointed with sandal-water and adorned with divine flowers. Resting beneath it, Gautama is soothed by a pure wind carrying blossoms and falls asleep as the sun sets. At twilight, a supreme bird arrives from Brahmaloka to his dwelling: Nāḍījaṅgha, also called Bakarāja, identified as a friend dear to Brahmā and born of Kaśyapa. The figure is further associated with the epithet ‘Rājadharma,’ described as radiant and ornamented. Seeing the hungry and thirsty Gautama, the bird welcomes him formally as an honored guest and promises proper hospitality and ritual-appropriate honoring at dawn—establishing the ethical frame of atithi-dharma within a rājadharma discourse setting.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, युद्धोत्तर शोक और धर्म-संशय के बीच, भीष्म से पूछते हैं—‘सत्य’ का वास्तविक लक्षण क्या है, वह कैसे प्राप्त होता है, और उसका फल क्या है? → भीष्म सत्य को केवल वाणी की शुद्धता नहीं, बल्कि चारों वर्णों में अविकार, आचार और अंतःकरण की स्थिरता के रूप में स्थापित करते हैं; फिर वे क्रमशः सत्य के आचार-लक्षण गिनाते हैं—दम, अनासक्ति, गाम्भीर्य, धैर्य, अभय, रोग-शमन जैसी अंतर्गुण-सम्पदा—और बताते हैं कि ये सब ज्ञान से साध्य हैं। → भीष्म ‘सत्य’ को अनेक पृथक् गुणों (तेरह आकारों) में प्रकट होकर भी एक ही मूल-तत्त्व के रूप में घोषित करते हैं—ये सब धर्म-रूप अंततः सत्य को ही लक्षित करते और उसी को बढ़ाते हैं; आगे वे सत्य से दान, दक्षिणासहित यज्ञ, त्रेताग्निहोत्र, वेदाध्ययन आदि समस्त वैदिक-धर्मों की सिद्धि को जोड़ते हैं। → अध्याय का निष्कर्ष यह बनता है कि सत्य का शिखर बाह्य कर्मकाण्ड से आगे है—आत्म-हित/अहित, मित्र/शत्रु में समता, इच्छा-द्वेष का क्षय, काम-क्रोध का क्षय—यही सत्य की परिपक्व अवस्था है; सत्य ही धर्मों का आधार और साधना का मेरुदण्ड है।
Shlokas
Verse 1
/ ऑपन-माज बछ। -ज:डि द्विषष्ट्याधिकशततमो< ध्याय: सत्यके लक्षण
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ဗြာဟ္မဏများ၊ ရှင်သန်မြင်သော ရှင်ရသီများ၊ ဘိုးဘွားပိတೃများနှင့် ဒေဝတားတို့သည် အမှန်တရားပြောခြင်းကို ဓမ္မ၏ပုံသဏ္ဍာန်တစ်ရပ်အဖြစ် ချီးမွမ်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ‘သတ္တယ’ ဟူသည် အမှန်တကယ် ဘာလဲကို ကျွန်ုပ်ကြားလိုသည်—အို အဘိုးကြီး (ပိတామဟ)၊ ထိုအရာကို ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ»။
Verse 2
सत्यं कि लक्षणं राजन् कथं वा तदवाप्यते । सत्यं प्राप्प भवेत् कि च कथं चैव तदुच्यताम्
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ သတ္တယ၏ လက္ခဏာအမှတ်အသားသည် အဘယ်နည်း။ မည်သို့ဖြင့် ထိုအရာကို ရရှိနိုင်သနည်း။ သတ္တယကို လက်ခံထိန်းသိမ်းလျှင် အကျိုးကျေးဇူး မည်သို့ ဖြစ်ပေါ်သနည်း—ထိုအရာကိုလည်း မည်သို့ဆိုရမည်နည်း။ ကျွန်ုပ်အား ရှင်းပြပါ»။
Verse 3
भीष्म उवाच चातुर्वर्ण्यस्य धर्माणां संकरो न प्रशस्यस्ते । अविकारितमं सत्यं सर्ववर्णेषु भारत
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «အို ဘာရတဝంశ၏ သားမြေး၊ ဗర్ణუဏ္ဏ (ဝဏ္ဏ) လေးမျိုး၏ ဓမ္မများကို အချင်းချင်း ရောနှောစပ်စည်းခြင်းသည် မချီးမွမ်းထိုက်။ သို့သော် ပြောင်းလဲမသွားသော သတ္တယသည် ဝဏ္ဏအားလုံးတွင် တည်မြဲစွာ ရှိနေသည်»။
Verse 4
सत्यं सत्सु सदा धर्म: सत्यं धर्म: सनातन: । सत्यमेव नमस्येत सत्यं हि परमा गति:
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «ကောင်းမြတ်သူတို့အကြား၌ ဓမ္မသည် အမြဲတမ်း သတ္တယ၏ပုံသဏ္ဍာန်ဖြင့်သာ တည်ရှိခဲ့သည်။ သတ္တယသည် ထာဝရဓမ္မပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သတ္တယတစ်ခုတည်းကိုသာ ဦးညွှတ်ကန်တော့သင့်သည်။ အကြောင်းမူ သတ္တယသည် သတ္တဝါတို့၏ အမြင့်ဆုံးသော လမ်းဆုံးရာ၊ အဆုံးစွန်သော ခိုလှုံရာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း»။
Verse 5
सत्य॑ं धर्मस्तपो योग: सत्यं ब्रह्म सनातनम् । सत्यं यज्ञ: पर: प्रोक्त: सर्व सत्ये प्रतेष्ठितम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «သတ္တယသည် ဓမ္မ၊ တပ (အကျင့်တရားတင်းကျပ်မှု) နှင့် ယောဂပင် ဖြစ်သည်။ သတ္တယသည် ထာဝရ ဘြဟ္မ (Brahman) ဖြစ်သည်။ သတ္တယကို အမြင့်ဆုံး ယဇ్ఞ (ယဇ်ပူဇော်) ဟု ကြေညာထားပြီး၊ အရာအားလုံးသည် သတ္တယပေါ်တွင်သာ တည်ထောင်ထားသည်»။
Verse 6
आचारानिह सत्यस्य यथावदनुपूर्वश: । लक्षणं च प्रवक्ष्यामि सत्यस्येह यथाक्रमम्,अब मैं तुम्हें क्रमश: सत्यके आचार और लक्षण ठीक-ठीक बताऊँगा
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ဤနေရာ၌ ငါသည် သစ္စာတရားနှင့် သက်ဆိုင်သော အကျင့်ဝတ်များကို မှန်ကန်စွာ၊ အစဉ်လိုက် အစဉ်တကျ ရှင်းလင်းမည်။ ထို့ပြင် ဤသင်ကြားချက်အရ နားလည်ရမည့် သစ္စာ၏ လက္ခဏာများကိုလည်း အဆင့်ဆင့် ဖော်ပြမည်»။
Verse 7
प्राप्पते च यथा सत्यं तच्च श्रोतुमिहाहसि । सत्यं त्रयोदशविधं सर्वलोकेषु भारत
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ဤနေရာ၌ သစ္စာကို မည်သို့ ရရှိနိုင်သည်ကိုလည်း သင်ကြားနားထောင်ရမည်။ အို ဘာရတ၊ လောကအပေါင်းတို့၌ သစ္စာသည် အမျိုးအစား ဆယ့်သုံးပါးရှိသည်ဟု အသိအမှတ်ပြုကြသည်»။
Verse 8
सत्यं च समता चैव दमश्चैव न संशय: । अमात्सर्य क्षमा चैव ह्वीस्तितिक्षानसूयता
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «သစ္စာ၊ ညီမျှမှု၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်မှု—ဤအရာတို့အပေါ် သံသယမရှိ။ ထို့အတူ မနာလိုမှုကင်းခြင်း၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်း၊ ရှက်ကြောက်သိက္ခာ၊ သည်းခံနိုင်ခြင်း၊ နှင့် အပြစ်ရှာမနေခြင်းတို့သည် သစ္စာတရား၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ကြေညာထားသည်»။
Verse 9
त्यागो ध्यानमथार्यत्वं धृतिश्व॒ सततं स्थिरा । अहिंसा चैव राजेन्द्र सत्याकारास्त्रयोदश
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းမြတ်၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ သမาธိ (တရားထိုင်ခြင်း)၊ အရိယသဘောရှိသော အကျင့်အကြံ၊ အမြဲတည်ငြိမ်သော သတ္တိခိုင်မာမှု၊ နှင့် အဟിംသာ (အကြမ်းမဖက်ခြင်း) — ဤအရာတို့သည် (အရင်က ပြောခဲ့သော သီလဂုဏ်တို့နှင့်အတူ) သစ္စာ၏ ပုံသဏ္ဌာန် ဆယ့်သုံးပါး ဖြစ်သည်။ သစ္စာသည် စကားသာမဟုတ်၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်မှု၊ တည်ကြည်မှု၊ နှင့် မထိခိုက်စေခြင်းတို့ဖြင့် ထင်ရှားသော သီလဓမ္မအကျင့်တစ်ရပ်လုံး ဖြစ်သည်»။
Verse 10
सत्य॑ नामाव्ययं नित्यमविकारि तथैव च । सर्वधर्माविरुद्धेन योगेनैतदवाप्यते
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «သစ္စာဟု ခေါ်သောအရာသည် ပျက်စီးမသွားသော၊ အမြဲတည်သော၊ ပြောင်းလဲမသွားသော အရာဖြစ်သည်။ ဤသစ္စာကို ဓမ္မတရားမည်သည့်အရာနှင့်မျှ မဆန့်ကျင်သော အကျင့်ယောဂ (တာဝန်ကို တည်ကြည်စွာ ထမ်းဆောင်ခြင်း) ဖြင့် ရရှိနိုင်သည်»။
Verse 11
अपने प्रिय मित्रमें तथा अप्रिय शत्रुमें भी समानभाव रखना “समता” है। इच्छा (राग), द्वेष, काम और क्रोधको मिटा देना ही समताकी प्राप्तिका उपाय है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– ချစ်ခင်သော မိတ်ဆွေတစ်ဦးနှင့် မချစ်မနှစ်သက်သော ရန်သူတစ်ဦးတို့အပေါ် တူညီသည့် စိတ်ညီမျှမှုကို ထိန်းထားနိုင်ခြင်းကို «သမတား» (equanimity) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသမတားကို ရရှိရန် နည်းလမ်းမှာ ရာဂ (တွယ်တာလိုချင်မှု), ဒွေရှ (မုန်းတီးမှု), ကာမ (တဏှာ), နှင့် က்ரောဓ (ဒေါသ) တို့ကို ပယ်ဖျက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
Verse 12
दमो नान्यस्पृहा नित्य॑ गाम्भीर्य धैर्यमेव च । अभयं रोगशमनं ज्ञानेनैतदवाप्यते
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «ဒမ» (စိတ်နှင့် အင်္ဒြိယတို့ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း) ၏ လက္ခဏာမှာ အခြားသူ၏ ပစ္စည်းကို လိုချင်တပ်မက်ခြင်း မရှိဘဲ အမြဲတမ်း နက်ရှိုင်းသော သဘောထားနှင့် သည်းခံခြင်းကို တည်မြဲစွာ ထိန်းထားခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့မှုကင်းခြင်း၊ နှင့် စိတ်အတွင်းရောဂါများကို သက်သာစေ၍ ငြိမ်းချမ်းစေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော စိတ်နှင့် အင်္ဒြိယတို့၏ အာဏာပိုင်မှုကို စစ်မှန်သော ဉာဏ်ပညာဖြင့်သာ ရရှိနိုင်သည်။
Verse 13
अमार्सर्य बुधा: प्राहुर्दाने धर्मे च संयम: । अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत्
ပညာရှိတို့က «အမတ်ဆရိယ» (မနာလိုမှုကင်းခြင်း) ဟု ခေါ်သည်မှာ ဒါနပြုရာနှင့် ဓမ္မကို ကျင့်သုံးရာတွင် စိတ်ကို ထိန်းချုပ်၍ ထိုကိစ္စ၌ အခြားသူတို့ကို မနာလိုမဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အမြဲတမ်း သစ္စာကို ထိန်းသိမ်းလိုက်နာခြင်းဖြင့်သာ လူသည် မနာလိုမှုကင်းစင်နိုင်သည်။
Verse 14
अक्षमाया: क्षमायाश्ष प्रियाणीहाप्रियाणि च । क्षमते सम्मतः साधु: साध्वाप्रोति च सत्यवाक्
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– သည်းခံသင့်သည့် အပြုအမူများနှင့် သည်းခံမသင့်သည့် အပြုအမူများ၊ ချိုသာသော စကားနှင့် မချိုသာသော စကားတို့ကိုပါ တူညီစွာ ခံနိုင်သူသာ လူတိုင်းက လက်ခံသဘောတူသော ကောင်းမြတ်သည့်သူ ဖြစ်သည်။ စကား၌ သစ္စာတည်သူ (သစ္စာဝါဒ) သာလျှင် ခွင့်လွှတ်ခြင်း၏ အထူးကောင်းမြတ်မှုကို မှန်ကန်စွာ ရရှိနိုင်သည်။
Verse 15
कल्याणं कुरुते बाढं धीमान् न ग्लायते क्वचित् । प्रशान्तवाड्मना नित्यं ह्ीस्तु धर्मादवाप्यते
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– အခြားသူတို့၏ ကောင်းကျိုးအတွက် အလေးအနက် ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်သော ပညာရှိသည် မည်သည့်အခါမျှ စိတ်ပျက်အားလျော့ခြင်းသို့ မကျရောက်။ စိတ်နှင့် စကားတို့ အမြဲတမ်း ငြိမ်းချမ်းတည်ငြိမ်နေသူကို «ဟရီ» (သိက္ခာသမာဓိရှိသော ရှက်တတ်မှု/သိမ်မွေ့သော ထိန်းသိမ်းမှု) ရှိသူဟု ခေါ်ကြသည်။ ဤဟရီဟူသော ဂုဏ်သည် ဓမ္မကို ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။
Verse 16
धर्मार्थहेतो: क्षमते तितिक्षा क्षान्तिरुच्यते । लोकसंग्रहणार्थ वै सा तु धैर्येण लभ्यते
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– ဓမ္မနှင့် အဓိပ္ပါယ် (artha) အကျိုးအတွက် ဒုက္ခခက်ခဲမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ သည်းခံခြင်းကို «တိတိက္ခာ» ဟု ခေါ်ပြီး၊ «ခ္ရှာန္တိ» (ခွင့်လွှတ်သည်းခံမှု) ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ လူ့လောကကို ထိန်းသိမ်းညွှန်ပြရန် မိမိ၏ နမူနာဖြင့် အကောင်အထည်ဖော်ရမည်။ ထိုသည်းခံနိုင်ရည်သည် «ဓೈရျ» (တည်ကြည်ခိုင်မာမှု) ကြောင့် ရရှိသည်။ (သူတစ်ပါး၏ အပြစ်ကို မမြင်မိခြင်းကို «အနာသုယာ» ဟု ခေါ်သည်)
Verse 17
त्याग: स्नेहस्य यत् त्यागो विषयाणां तथैव च । रागद्वेषप्रहीणस्य त्यागो भवति नान्यथा
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «တျာဂ» (စွန့်လွှတ်ခြင်း) ဟူသည်မှာ အမှန်တကယ်အားဖြင့် တွယ်ကပ်မှုကို စွန့်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်—ချစ်ခင်စွဲလမ်းမှုကိုလည်းကောင်း၊ အာရုံခံအရာဝတ္ထုများအပေါ် မူတည်ကပ်လှုပ်မှုကိုလည်းကောင်း စွန့်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွဲဆောင်မှု (ရာဂ) နှင့် မုန်းတီးမှု (ဒွေရှ) နှစ်ပါးကို စွန့်လွှတ်ပြီးသူအတွက်သာ စွန့်လွှတ်ခြင်းသည် အမှန်တကယ် ဖြစ်လာသည်; အခြားအခြေအနေတွင် မဟုတ်။
Verse 18
आर्यता नाम भूतानां यः करोति प्रयत्नतः । शुभं कर्म निराकारो वीतरागस्तथैव च
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အာရျတာ» (အမြင့်မြတ်သော ဂုဏ်သိက္ခာ) ဟူသည်မှာ မိမိကို မထင်ရှားစေဘဲ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ကြိုးစားကာ သတ္တဝါတို့အကျိုးအတွက် ကောင်းမြတ်မင်္ဂလာသော ကုသိုလ်ကံများကို အစဉ်ပြုလုပ်နေပြီး တွယ်ကပ်မှုကင်းသောသူ၏ စိတ်နေစိတ်ထားနှင့် အကျင့်အကြံကို ခေါ်သော အမည်ဖြစ်သည်။ ထိုမြင့်မြတ်မှုသည် တဏှာနှင့် ပိုင်ဆိုင်လိုမှုကို စွန့်လွှတ်ခြင်းကြောင့် ရရှိသည်။
Verse 19
धृतिर्नाम सुखे दुःखे यथा नाप्रोति विक्रियाम् ता भजेत सदा प्राज्ञो य इच्छेद् भूतिमात्मन:
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ဓြတိ» (တည်ကြည်မှု) ဟူသည်မှာ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခကြားတွင်ပင် စိတ်သည် မလှုပ်ရှားမပြောင်းလဲဘဲ မနှောင့်ယှက်ခံရသော အခြေအနေဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားနှင့် တိုးတက်မှုကို လိုလားသော ပညာရှိသည် ဤတည်ကြည်မှုကို အစဉ်အမြဲ ပျိုးထောင်ရမည်။
Verse 20
सर्वथा क्षमिणा भाव्यं तथा सत्यपरेण च । वीतहर्षभयक्रोधो धृतिमाप्रोति पण्डित:
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– အခြေအနေမရွေး အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်သည်းခံမှုကို ပျိုးထောင်၍ သစ္စာတရား၌ တည်ကြည်ရမည်။ ပျော်ရွှင်လွန်ကဲမှု (ဟရ္ရှ)၊ ကြောက်ရွံ့မှု (ဘယ) နှင့် ဒေါသ (ကရောဓ) တို့ကို စွန့်လွှတ်ပြီးသူ ပညာရှိသာလျှင် စိတ်၏ «ဓൈရျ»—ဓမ္မကို ထောက်ပံ့သော တည်ငြိမ်ခိုင်မာမှုကို ရရှိသည်။
Verse 21
अद्रोह: सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा । अनुग्रहश्न दानं च सतां धर्म: सनातन:,मन, वाणी और क्रियाद्वारा सभी प्राणियोंके साथ कभी द्रोह न करना तथा दया और दान--यह श्रेष्ठ पुरुषोंका सनातन धर्म है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– လုပ်ရပ်ဖြင့်လည်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်း၊ စကားဖြင့်လည်း သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မနာလိုမုန်းတီးမှု မထားခြင်း၊ ကရုဏာထားခြင်းနှင့် စေတနာဖြင့် လှူဒါန်းခြင်း—ဤသည်ကား သုခသမာဓိရှိသော သတ္တပုရိသတို့၏ အနန္တကာလ သာသနာဓမ္မ ဖြစ်၏။
Verse 22
एते त्रयोदशाकारा: पृथक् सत्यैकलक्षणा: । भजन्ते सत्यमेवेह बृंहयन्ते च भारत
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– ဤဓမ္မ၏ ပုံသဏ္ဌာန် ဆယ့်သုံးပါးကို သီးခြားသီးခြား ဖော်ပြထားသော်လည်း အမှတ်လက္ခဏာတစ်ခုတည်း—“သစ္စာ” ပင် ဖြစ်၏။ ဤလောက၌ သစ္စာကိုသာ အားကိုး၍ နေကြပြီး၊ အို ဘာရတ၊ သစ္စာကိုပင် ပိုမိုကြီးထွားခိုင်မာစေကြ၏။
Verse 23
नानन््त: शक््यो गुणानां च वक्तुं सत्यस्य पार्थिव | अतः: सत्यं प्रशंसन्ति विप्रा: सपितृदेवता:
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– အို မင်းကြီး၊ သစ္စာ၏ ဂုဏ်သတ္တိတို့သည် အဆုံးမရှိ၍ အပြည့်အဝ မဖော်ပြနိုင်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိ ဗြာဟ္မဏတို့သည် ပိတೃများနှင့် နတ်ဒေဝတများနှင့်အတူ သစ္စာကို ချီးမွမ်းကြသည်၊ အို မြေကြီး၏ အရှင်။
Verse 24
नास्ति सत्यात् परो धर्मो नानृतात् पातकं परम् | स्थितिर्हि सत्यं धर्मस्य तस्मात् सत्यं न लोपयेत्
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– သစ္စာထက် မြင့်မြတ်သော ဓမ္မ မရှိ၊ မုသားထက် ကြီးမားသော အပြစ် မရှိ။ ဓမ္မသည် သစ္စာပေါ်တွင် တည်၏; ထို့ကြောင့် သစ္စာကို မလျော့ပါးစေ၊ မစွန့်ပစ်စေ။
Verse 25
उपैति सत्याद् दान॑ हि तथा यज्ञा: सदक्षिणा: । त्रेताग्निहोत्रं वेदाश्न ये चानन््ये धर्मनिश्चया:
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– သစ္စာတရားတစ်ခုတည်းကြောင့်ပင် လူသည် လှူဒါန်းခြင်း၏ ကုသိုလ်၊ ဒက္ခိဏာနှင့်ပြည့်စုံသော ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၏ ကုသိုလ်၊ သုံးပါးသော သန့်ရှင်းသော မီးများကို ထိန်းသိမ်း၍ နေ့စဉ် ဟောမပြုခြင်း၏ ကုသိုလ်၊ ဝေဒသင်ယူခြင်း၏ ကုသိုလ်၊ ထို့ပြင် ဓမ္မကို ဆုံးဖြတ်ညွှန်ပြသော အခြား သာသနာစာတမ်းများကို လေ့လာခြင်း၏ ကုသိုလ်တို့နှင့် တူညီသော အကျိုးကို ရရှိနိုင်၏။
Verse 26
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်— «တစ်ဖက်တွင် အရှွမေဓ (Aśvamedha) ယဇ်ပူဇော်ပွဲ တစ်ထောင်ကို ထား၍ အခြားတစ်ဖက်တွင် “သစ္စာ” ကို ထားကာ ချိန်ခွင်ပေါ်တွင် ချိန်လျှင်၊ သစ္စာတစ်ခုတည်းကပင် အရှွမေဓ တစ်ထောင်ထက် ပိုမိုလေးလံမည်» ဟူ၏။ ဤကဗျာသည် အကျင့်သမာဓိနှင့် သစ္စာတရားသည် အကြီးမားဆုံးသော ရိုးရာယဇ်ပူဇော်မှုများထက်ပင် မြင့်မားကြောင်း၊ ဓမ္မ၏ အကျင့်တရားကို ပွဲတော်ကောင်းကျိုးထက် အထက်တင်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။
Verse 131
आत्मनीष्टे तथानिष्टे रिपौ च समता तथा । इच्छाद्वेषक्षयं प्राप्प कामक्रोधक्षयं तथा
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်— «ကိုယ့်အတွက် နှစ်သက်သောအရာနှင့် မနှစ်သက်သောအရာတို့အပေါ်လည်းကောင်း၊ ရန်သူအပေါ်လည်းကောင်း စိတ်ညီမျှမှုကို ထိန်းထားရမည်။ လိုချင်မှုနှင့် မုန်းတီးမှုကို ချုပ်ငြိမ်းအောင် ပြုလျှင်၊ တဏှာနှင့် ဒေါသလည်း ချုပ်ငြိမ်းသွားသည်—ဤသို့ဖြင့် ဓမ္မကို ထောက်ပံ့သော အတွင်းစည်းကမ်းကို တည်ထောင်နိုင်သည်»။
Verse 162
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि सत्यप्रशंसायां द्विषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိ ပရဝ» အတွင်း—အထူးသဖြင့် အကျပ်အတည်းကာလ ဓမ္မ (Āpaddharma) အပိုင်း၌ သစ္စာကို ချီးမွမ်းသော ဟောပြောချက်တွင်—အခန်း တစ်ရာခြောက်ဆယ်နှစ် ပြီးဆုံး၏။
Verse 1619
इस प्रकार श्रीमह्या भारत शान्तिपवकि अन्तर्गत आपद्धर्मपर्वमें तपस्याकी प्रशंयाविषयक एक सौ इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိ ပရဝ» အတွင်း—«အာပဒ္ဓမ္မ ပရဝန်» (Āpaddharma Parvan) တွင်—တပဿ (tapas၊ ကိုယ်တိုင်ကို ချုပ်တည်းသည့် အတိအကျ အကျင့်) ကို ချီးမွမ်းသော အခန်း တစ်ရာခြောက်ဆယ်တစ် ပြီးဆုံး၏။ ဇာတ်ကြောင်းဘောင်သည် ဘိဿမ၏ သင်ကြားမှုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိပြီး၊ ပုံမှန်စည်းကမ်းများ ဖိအားခံရသည့်အခါ ကိုယ်ချုပ်တည်းမှုကို တည်ငြိမ်စေသော သီလဓမ္မအင်အားအဖြစ် ထောက်ထားသည့် သင်ခန်းစာတစ်ခု ပြီးဆုံးကြောင်းကို မှတ်သားစေသည်။
Frequently Asked Questions
Gautama’s hunger and thirst produce an impulse toward harm (hiṃsārtha) upon seeing the arriving bird, which is counterbalanced by the bird’s formal hospitality—staging the ethical tension between survival pressure and dharmic restraint.
The chapter frames hospitality as an ethical technology that stabilizes conduct in liminal conditions (travel, danger, scarcity), implying that rājadharma is inseparable from protecting and honoring the vulnerable guest.
No explicit phalaśruti appears within the provided verses; the chapter operates primarily as narrative framing that prepares a didactic exchange on rājadharma and guest-rights in subsequent discourse.