Adhyaya 27
कर्णस्य दानप्रतिज्ञा–शल्योपदेश–वाक्ययुद्धम् (Karna’s Gift-Vows, Shalya’s Counsel, and the Battle of Words)
Upa-parva: Karṇa–Śalya Saṃvāda (Rhetorical Contest and Counsel Episode)
Saṃjaya reports that as Karṇa advances he repeatedly asks, upon seeing each Pāṇḍava, to be shown Arjuna (śvetavāhana). Karṇa publicly offers a graded series of boons—wealth, jeweled carts, golden elephants and cattle, adorned women, large numbers of horses, chariots, and elephants—framing the sighting of Arjuna (and later Kṛṣṇa–Arjuna together) as a prize-worthy disclosure. The Kaurava camp responds with drums, instruments, and collective exhilaration. Śalya then rebukes Karṇa’s overconfidence, warning against imprudent gifting and unrealistic aims, using layered similes to portray Karṇa as mismatched against Arjuna (e.g., jackal vs lion, hare vs elephant), and urging a more guarded approach. Karṇa answers by reaffirming his intent, rejecting intimidation, and asserting his knowledge of both his own and Arjuna’s capacities; he introduces a special arrow reserved for Arjuna or Kṛṣṇa and escalates into harsh invective against Śalya and the Madra people via proverbial gāthās. The chapter ends with Karṇa threatening violence if Śalya repeats such speech, while maintaining his determination to fight.
Chapter Arc: रणभूमि में धर्मराज युधिष्ठिर के सामने दुर्योधन सहसा आ पड़ता है; युधिष्ठिर उसे रोकते हुए ‘तिष्ठ’ कहकर चुनौती देता है और क्षण भर में युद्ध का केंद्र एक ही रथ-द्वंद्व बन जाता है। → दुर्योधन क्रोध से भरकर युधिष्ठिर को तीखे बाणों से बेधता है और सारथि पर भी प्रहार करता है। इसी बीच पंचाल कौरवों से सर्वत्र भिड़ जाते हैं—पैदल, घोड़े, हाथी, रथ—सब स्तरों पर टकराव फैलकर घोर संमिश्र युद्ध बन जाता है; नाराचों से महाबली गज गिरते हैं और पंक्तियाँ टूटती-बिखरती हैं। → युद्ध की पहचान मिट जाती है—बाणों से व्याकुल योद्धा अपने-पराये में भेद नहीं कर पाते; कहीं रथयुद्ध, कहीं हाथियों का संहार, और फिर मुष्टियुद्ध, केशग्रहण तथा बाहुयुद्ध तक उतर आता है। संकट में पड़े ‘नराधिप’ (दुर्योधन) की रक्षा हेतु कर्ण, अश्वत्थामा और कृपाचार्य युधिष्ठिर के सम्मुख सहसा आ खड़े होते हैं—एक क्षण में द्वंद्व बहु-वीर संग्राम में बदल जाता है। → दिन का दृश्य उन्मत्त कोलाहल में डूबता है—दोनों सेनाएँ अव्यवस्था और भ्रम से ग्रस्त होकर एक-दूसरे को ही नहीं, अनजाने में अपने पक्ष को भी क्षति पहुँचाती हैं; राजाओं की ‘जयगृद्धि’ युद्ध को और निर्दय बनाती है। अध्याय का अंत संशप्तकों की पराजय-विषयक संकेत के साथ इस व्यापक संहार-चित्र को स्थिर करता है। → कर्ण–अश्वत्थामा–कृप के हस्तक्षेप के बाद युधिष्ठिर के सामने अब कौन-सा निर्णायक प्रहार होगा, और दुर्योधन की रक्षा किस मूल्य पर टिकेगी—यह अगले अध्याय की देहरी पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें संशप्तकोंकी पराजयविषयक सत्ताईसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २७ ॥। नशा (0) आज अत +> अष्टाविशोश् ध्याय: युधिष्ठिर और दुर्योधनका युद्ध
သဉ္ဇယက ပြော၏။ အို မဟာရာဇာ၊ ယုဓိဋ္ဌိရသည် မြားအမြောက်အများကို မိုးသွန်းသကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်နေစဉ်၊ ဘုရင် ဒုရ്യောဓနသည် ကိုယ်တိုင်ပင် မျက်နှာချင်းဆိုင် ထွက်တော်မူ၍ မကြောက်မရွံ့သော သူရဲကောင်းတစ်ဦးကဲ့သို့ ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ခံယူတုံ့ပြန်၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်မြေပြင်၏ ကြမ်းတမ်းသော သဘောတရားအတွင်း၌ မင်း၏တာဝန်နှင့် ကိုယ်ပိုင်သတ္တိတို့ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 2
तमापतन्तं सहसा तव पुत्र महारथम् | धर्मराजो द्रुतं विद्ध्वा तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्,सहसा आते हुए आपके महारथी पुत्रको धर्मराज युधिष्ठिरने तुरंत ही घायल करके कहा--'अरे! खड़ा रह, खड़ा रह”
သဉ္ဇယက ပြော၏။ သင်၏သား—မဟာရഥီ—သည် ရုတ်တရက် အင်အားကြီးစွာဖြင့် ပြေးဝင်လာသော်၊ ဓမ္မရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရသည် ချက်ချင်းပင် မြားဖြင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာပေးကာ “ရပ်လော့၊ ရပ်လော့” ဟု အော်ဟစ်၏။ ထိုစိန်ခေါ်သံသည် စစ်၏ ရှုပ်ထွေးမှုအတွင်း သတ္တိနှင့် ထိန်းချုပ်မှုကို တိုက်ရိုက် စမ်းသပ်သည့် တွေ့ဆုံမှုဖြစ်စေသည်။
Verse 3
सतुतंप्रतिविव्याध नवभिर्निशितै: शरै: । सारथिं चास्य भल््लेन भृशं क्रुद्धोभ्यताडयत्
သဉ္ဇယက ပြော၏။ ဒေါသထန်လျက် သူသည် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကာ ထက်မြက်သော မြားကို ကိုးစင်းဖြင့် ထိုးဖောက်၍၊ ဒေါသပြင်းထန်သဖြင့် သူ၏ ရထားမောင်းကိုပါ ဘလ္လ (bhalla) မြားတစ်စင်းဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိုးနှက်လေ၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် စစ်၏အပူအရှိန်အတွင်း krodha (ဒေါသ) သည် လျင်မြန်သော လက်တုံ့ပြန်မှုကို မောင်းနှင်ပြီး၊ ဝန်ထမ်းသူတို့ထံတိုင်အောင်ပါ လွန်ကျူးနိုင်ကြောင်း—စစ်၏လိုအပ်ချက်အောက်တွင် ဒေါသ၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 4
ततो युधिष्छिरो राजन् स्वर्णपुड्खाजञ्छिलीमुखान् । दुर्योधनाय चिक्षेप त्रयोदश शिलाशितान्,राजन! तब युधिष्ठिरने सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले तेरह बाण दुर्योधनपर चलाये
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် အို မင်းကြီး၊ ယုဓိဋ္ဌိရသည် ဒုရျောဓနထံသို့ ကျောက်ဖြင့်သွေးထား၍ ထက်မြက်သော၊ ရွှေရောင်အမွှေးတပ်ထားသည့် မြားတစ်ဆယ့်သုံးစင်းကို ပစ်လွှတ်하였다။ ဤအမှုသည် ဓမ္မကိုလိုက်နာသော မင်းတော်တစ်ပါးပင် စစ်ပွဲမလွဲမရှောင် ဖြစ်လာသည့်အခါ စည်းကမ်းရှိသော အကြမ်းဖက်မှုကို အသုံးချရမည်ဟူသော အမဲမှောင်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 5
चतुर्भिश्चतुरो वाहांस्तस्य हत्वा महारथ: । पजञ्चमेन शिर: कायात् सारथेश्व समाक्षिपत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—မဟာရထီ ယုဓိဋ္ဌိရသည် မြားလေးစင်းဖြင့် ဒုရျောဓန၏ မြင်းလေးကောင်ကို ချေမှုန်းသတ်ဖြတ်ပြီး၊ ပဉ္စမမြားတစ်စင်းဖြင့် ရထားမောင်း၏ ခေါင်းကို ကိုယ်ခန္ဓာမှ ဖြတ်တောက်ကာ အောက်သို့ ပစ်ချလိုက်သည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်မြေပြင်ကျွမ်းကျင်မှု၏ ရက်စက်သည့် တိကျမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ ယုទ្ធနည်းလိုအပ်ချက်နှင့် ထိန်းချုပ်မှု ပျက်ယွင်းလာခြင်းတို့သည် စစ်တွင်း ဓမ္မစည်းကမ်း ပြိုလဲသည့်အခါ အတူတကွ လှမ်းလာကြောင်းကို ပြသသည်။
Verse 6
षष्ठेन तु ध्वजं राज्ञ: सप्तमेन तु कार्मुकम् । अष्टमेन तथा खड्गं पातयामास भूतले,फिर छठे बाणसे राजा दुर्योधनके ध्वजको, सातवेंसे उसके धनुषको और आठवेंसे उसकी तलवारको भी पृथ्वीपर गिरा दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ခြောက်မြားဖြင့် မင်း၏ အလံကို ချိုးချလိုက်ပြီး၊ ခုနစ်မြားဖြင့် သူ၏ လေးကို လဲကျစေကာ၊ ရှစ်မြားဖြင့် သူ၏ ဓားကိုပါ မြေပြင်သို့ ကျစေ하였다။ စစ်ပွဲ၏ သီလအလွှာအတွင်း၌ ဤသည်မှာ ရန်သူ၏ မြင်သာသော အာဏာသင်္ကေတများနှင့် လက်နက်ကိရိယာများကို ဖယ်ရှားကာ အရှက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်းကို လျော့နည်းစေသည့် အထက်တန်းကျွမ်းကျင်မှု၏ ပြသမှုဖြစ်ပြီး၊ အမြန်သတ်ဖြတ်ခြင်းတစ်ခုတည်းကို မရှာဖွေခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 7
हताश्चात्तु रथात्तस्मादवप्लुत्य सुतस्तव
သဉ္ဇယက ပြောသည်—“မင်း၏သားသည် ထိခိုက်ချေမှုန်းခံရ၍ စိတ်အားလျော့သွားကာ ထိုရထားမှ ခုန်ဆင်းသွားသည်။”
Verse 8
तं तु कृच्छूगतं दृष्टवा कर्णद्रीणिकृपादय:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—သူသည် အလွန်အမင်း အခက်အခဲထဲ ကျရောက်နေသည်ကို မြင်သဖြင့် ကර්ဏ၊ ဒြဏိက၊ ကೃပ နှင့် အခြားသူတို့သည် စစ်မြေပြင်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေကြောင့် သူ့ဘက်သို့ အာရုံပြောင်းကာ လှုပ်ရှားလာကြသည်။
Verse 9
अथ पाण्डुसुता: सर्वे परिवार्य युधिष्ठिरम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ပဏ္ဍု၏ သားတော်အပေါင်းတို့သည် ယုဓိဋ္ဌိရကို ဝိုင်းရံကာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုဖြင့် နီးကပ်လာကြ၏—စစ်၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိအားကြားတွင် ညီအကိုတာဝန်၏ ပုံရိပ်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 10
ततस्तूर्यसहस्राणि प्रावाद्यन्त महामृथे
ထို့နောက် ထိုလက်နက်တိုက်ခိုက်မှုကြီးအတွင်း၌ စစ်တူရိယာအထောင်ပေါင်းများစွာကို တီးမှုတ်ကြသဖြင့် တိုက်ပွဲ၏ ဆူညံသံ ပိုမိုမြင့်တက်လာကာ တိုက်ခိုက်သူတို့၏ ပြင်းထန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြေညာသကဲ့သို့ စစ်ပွဲသည် ဆက်လက်တိုးတက်သွား၏။
Verse 11
यत्रा भ्यगच्छन् समरे पञ्चाला: कौरवै: सह,उस युद्धमें समस्त पांचाल कौरवोंके साथ भिड़ गये। पैदल पैदलोंके, हाथी हाथियोंके, रथी रथियोंके और घुड़सवार घुड़सवारोंके साथ युद्ध करने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌ ထိုစစ်ပွဲတွင် ပဉ္စာလာတို့သည် ကౌရဝတို့နှင့် နီးကပ်ဝင်တိုက်ကြ၏။ ခြေလျင်သည် ခြေလျင်နှင့်၊ ဆင်တပ်သည် ဆင်တပ်နှင့်၊ ရထားစစ်သည် ရထားစစ်နှင့်၊ မြင်းတပ်သည် မြင်းတပ်နှင့် တိုက်ခိုက်ကြ၍—တပ်ဖွဲ့တစ်မျိုးစီသည် မိမိနှင့်တူသော တပ်ဖွဲ့ကို ရင်ဆိုင်ကာ စစ်ပွဲသည် တိုက်ရိုက်၍ စနစ်တကျသော တိုက်ပွဲအဖြစ် တင်းကျပ်လာ၏။
Verse 12
नरा नरै: समाजम्मुर्वारणा वरवारणै: । रथाश्र रथिग्रि: सार्थ हयाश्व हयसादिभि:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုစစ်ပွဲတွင် ခြေလျင်သည် ခြေလျင်နှင့် နီးကပ်တိုက်ခိုက်ကြပြီး၊ ဆင်တပ်သည် ဆန့်ကျင်ဘက် ဆင်တပ်နှင့်၊ ရထားစစ်သည် ရထားစစ်နှင့်၊ မြင်းတပ်သည် မြင်းတပ်နှင့် တိုက်ခိုက်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် တပ်ဖွဲ့တို့သည် အမျိုးအစားတူတူဖြင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ကြရာ စနစ်တကျသော်လည်း မညှာမတာသော စစ်၏ စည်းကမ်းအောက်တွင် တစ်မျိုးစီသည် မိမိ၏ တူညီသော ရန်သူကို ထိပ်တိုက်တွေ့ကြ၏။
Verse 13
दन्द्धान्यासन् महाराज प्रेक्षणीयानि संयुगे । विविधान्यप्यचिन्त्यानि शस्त्रवन्त्युत्तमानि च,महाराज! उस रणभूमिमें होनेवाले नाना प्रकारके अचिन्तनीय, शस्त्रयुक्त तथा उत्तम द्न्द्ययुद्ध देखने ही योग्य थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မဟာရာဇာ၊ ထိုစစ်မြေပြင်၌ စစ်တွင်းကြည့်ရှုရန် ထိုက်တန်သော တစ်ဦးချင်း တိုက်ပွဲအမျိုးမျိုး ရှိခဲ့၏။ အမျိုးစုံလှ၍ စိတ်ကူးမယဉ်နိုင်လောက်အောင်ပင် ဖြစ်ကာ၊ လက်နက်စုံလင်၍ အမြင့်ဆုံးအဆင့်၏ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ကြသည်»။
Verse 14
ते शूरा: समरे सर्वे चित्र॑ं लघु च सुष्ठु च अयुध्यन्त महावेगा: परस्परवधैषिण:,वे महान् वेगशाली समस्त शूरवीर समरांगणमें एक-दूसरेके वधकी इच्छासे विचित्र, शीघ्रतापूर्ण तथा सुन्दर रीतिसे युद्ध करने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အရှိန်နှင့် အင်အားကြီးမားသော သူရဲကောင်းတို့သည် စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် စတင်တိုက်ခိုက်ကြ၏—ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ထိုးနှက်ကာ လျင်မြန်၍ သေသပ်ကျွမ်းကျင်စွာ တိုက်ခိုက်ကြပြီး တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက်ကို သတ်လိုသော ဆန္ဒက သူတို့ကို မောင်းနှင်နေ၏။
Verse 15
अन्योन्यं समरे जष्नुर्योधव्रतमनुछिता: । नहि ते समरं चक्र: पृष्ठठो वै कथठ्चन,वे वीर योद्धाके व्रतका पालन करते हुए युद्धस्थलमें एक-दूसरेको मारते थे। उन्होंने किसी तरह भी युद्धमें पीठ नहीं दिखायी
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ စစ်သူရဲ၏ သစ္စာဝတ္တရားကို မလွဲမသွေ လိုက်နာလျက် သူတို့သည် စစ်မြေပြင်တွင် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ကြ၏။ တိုက်ပွဲအတွင်း မည်သည့်အခါမျှ နောက်ကျောမပြခဲ့ကြ၊ မည်သို့မျှ ဆုတ်ခွာခြင်းကို မရွေးချယ်ခဲ့ကြ။
Verse 16
मुहूर्तमेव तद् युद्धमासीन्म धुरदर्शनम् । तत उन्मत्तवद् राजन् निर्मर्यादमवर्तत,राजन! दो ही घड़ीतक वह युद्ध देखनेमें मधुर जान पड़ा। फिर तो वहाँ उन्मत्तके समान मर्यादाशून्य बर्ताव होने लगा
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ «အရှင်မင်းကြီး၊ ခဏလေးတစ်ခဏသာ ထိုစစ်ပွဲသည် ကြည့်ရသော် သာယာသလို ထင်ရ၏။ ထို့နောက် အရှင်မင်းကြီး၊ အရူးအမူးကဲ့သို့ ဖြစ်သွား၍ စည်းကမ်းကန့်သတ်မရှိသော အပြုအမူများက လွှမ်းမိုးလာ၏။»
Verse 17
रथी नागं समासाद्य दारयन् निशितै: शरै: । प्रेषयामास कालाय शरै: संनतपर्वभि:,रथी हाथीका सामना करके झुकी हुई गाँठवाले तीखे बाणोंद्वारा उसे विदीर्ण करते हुए कालके गालमें भेजने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ရထားစစ်သူရဲသည် ဆင်ကို နီးကပ်လာကာ ထက်မြက်သော မြားများ—အဆစ်အမြစ်ကွေးသော မြားများ—ဖြင့် ခွဲဖောက်ကာ သေမင်း၏ ပါးစပ်ထဲသို့ ဆက်တိုက် ပို့ဆောင်လျက်ရှိ၏။
Verse 18
नागा हयान् समासाद्य विक्षिपन्तो बहून् रणे । दारयामासुरत्युग्रं तत्र तत्र तदा तदा
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဆင်တို့သည် မြင်းများထံ နီးကပ်လာကာ စစ်မြေပြင်တွင် မြင်းအများအပြားကို ဖမ်းဆုပ်၍ အရပ်ရပ်သို့ ပစ်လွှင့်ကာ ချေမွေ့ခွဲဖောက်ကြ၏—ဒီနေရာဟိုနေရာ မကြာခဏ ထပ်ခါထပ်ခါ။ ထိုကြောင့် ထိုအခိုက်အတန့်တွင် အဲဒီနေရာ၏ မြင်ကွင်းသည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်လာ၏။
Verse 19
हयारोहाश्व बहव: परिवार्य गजोत्तमान् | तलशब्दरवांश्वक्रु: सम्पतन्तस्ततस्तत:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—မြင်းစီးသူများ အများအပြားသည် အကောင်းဆုံး ဆင်မင်းကြီးများကို ဝိုင်းရံကာ ဒီဘက်ဟိုဘက် ပြေးလွှား၍ လက်ခုပ်တီးသံနှင့် ဆူညံသံကြီးကို ထူထောင်ကြ၏။ ထိုဆူညံသံကြောင့် ဆင်ကြီးများသည် ထိတ်လန့်ကာ ပြေးလွှားကွဲပြားသွားသဖြင့် မြင်းစီးသူတို့က ဘေးဖက်နှင့် နောက်ဖက်မှ မြားဖြင့် ထိုးနှက်ကြသည်—အသံ၊ ထိတ်လန့်မှုနှင့် လိုက်လံဖိအားပေးမှုတို့ဖြင့် အင်အားကြီးမားသည့်တပ်ကိုပါ ချိုးဖျက်သည့် စစ်၏ တွက်ချက်ထားသော ရက်စက်မှုကို ပြသသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 20
धावमानांस्ततस्तांस्तु द्रवमाणान् महागजान् । पार्श्वतः पृष्ठतश्चैव निजघ्नु्हयसादिन:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် မြင်းစီးသူတို့သည် ရှုပ်ထွေးထိတ်လန့်ကာ ပြေးလွှားထွက်ပြေးနေသော ဆင်ကြီးများကို ဘေးဖက်နှင့် နောက်ဖက်မှ ထိုးနှက်၍ လဲကျစေကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ မညှာမတာ နည်းဗျူဟာကို ထင်ဟပ်စေသည်—စစ်ဆင်များ၏ ထိတ်လန့်မှုကို အခွင့်ကောင်းယူကာ တပ်၏ အင်အားကို ချိုးဖျက်ရန်၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာကျင်မှုကို မစဉ်းစားဘဲ။
Verse 21
विद्राव्य च बहूनश्वान् नागा राजन् मदोत्कटा: । विषाणैश्वापरे जघ्नुर्ममृदुश्चापरे भूशम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ မတ်မတ်ထန်ထန် မူးယစ်ရူးသွပ်နေသော ဆင်များသည် မြင်းအများအပြားကို လှန်ထုတ်ကာ ထွက်ပြေးစေ၏။ တချို့က ဆင်စွယ်ဖြင့် ထိုးဖောက်နှိပ်ချေ၍ သတ်ကြပြီး၊ တချို့ကတော့ တိုက်ဝင်သည့် အင်အားဖြင့် ခြေထောက်အောက်တွင် နင်းချေသတ်ကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ ရက်စက်သော အရှိန်အဟုန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်—အင်အားနှင့် ရူးသွပ်မှုက သက်ရှိတို့ကို လွှမ်းမိုးကာ၊ စစ်မြေပြင်သည် သတ္တဝါတို့ကို ကိုယ်ကျင့်တရားရွေးချယ်မှုထက် ကျော်လွန်သည့် အကြမ်းဖက်မှုထဲသို့ တွန်းပို့သည့် နေရာဖြစ်လာ၏။
Verse 22
साशअ्चारोहांश्व तुरगान् विषाणैर्विव्यधू रुषा । अपरे चिक्षिपुर्वेगात् प्रगृह्मातिबलास्तदा
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ဆင်အချို့သည် ဒေါသထန်ကာ စီးနင်းသူနှင့်တကွ မြင်းများကို ဆင်စွယ်ဖြင့် ထိုးဖောက်ကွဲပြားစေကြ၏။ ထို့ပြင် အင်အားအလွန်ကြီးသော ဆင်မင်းအချို့က မြင်းများကို ဖမ်းဆုပ်ပြီး အရှိန်ပြင်းပြင်းဖြင့် အဝေးသို့ ပစ်လွှတ်ကြ၏။
Verse 23
पादातैराहता नागा विवरेषु समन्ततः । चक्कुरार्तस्वरं घोरें दुद्र॒ुवुश्ष दिशो दश
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ခြေလျင်စစ်သည်တို့က အားနည်းရာ အပေါက်အဟာများကို အထူးသဖြင့် ရှာဖွေကာ ပတ်လည်မှ ထိုးနှက်သဖြင့် ဆင်များသည် ကြောက်မက်ဖွယ် နာကျင်သံဖြင့် အော်ဟစ်ကာ ဒသမုခ အရပ်ဆယ်ပါးသို့ ပြေးလွှားသွားကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ ရှုပ်ထွေးမှုအတွင်း အင်အားကြီးမားသည့်အရာတောင် အားနည်းချက်ကို ထိမိလျှင် ပြိုလဲနိုင်ကြောင်း၊ နာကျင်မှုသည် စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက် မရွေးမချယ် ပြန့်နှံ့သွားကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 24
पदातीनां तु सहसा प्रद्गुतानां महाहवे । उत्सृज्याभरणं तूर्णमवप्लुत्य रणाजिरे
Sañjaya said: In that great battle, the foot-soldiers suddenly broke into flight. Casting off their ornaments, they leapt about and rushed away across the field. Those strange ornaments, abandoned in panic, became a cause of further harm: the elephants, taking them as occasions for striking, would lift the fleeing men with their trunks and then crush and shatter them between their tusks—showing how fear and disorder in war turn even one’s own possessions into instruments of ruin.
Verse 25
निमित्तं मन्यमानास्तु परिणाम्य महागजा: । जग्हुर्बिभिदुश्वैव चित्राण्याभरणानि च
Sañjaya said: Taking it as an ominous sign, the great elephants, turning back, seized and crushed the soldiers’ ornate ornaments as well—snatching them up and breaking them—amid the panic of men fleeing the battlefield. The scene underscores how, in the chaos of war, fear and superstition mingle with brute force, and even objects of pride become tokens of dread and destruction.
Verse 26
तांस्तु तत्र प्रसक्तान् वै परिवार्य पदातय: । हस्त्यारोहान् निजघ्नुस्ते महावेगा बलोत्कटा:
Sañjaya said: There, the foot-soldiers—fierce with strength and moving with great speed—surrounded those who had become entangled and then struck down the elephant-riders. The scene underscores the ruthless momentum of battle, where tactical advantage and confusion can swiftly turn into slaughter, eclipsing any space for restraint.
Verse 27
अपरे हस्तिभिहस्तै: खं विक्षिप्ता महाहवे । निपतन्तो विषाणाग्रैर्भुशं विद्धा: सुशिक्षितै:
Verse 28
अपरे सहसा गृह विषाणैरेव सूदिता: । सेनान्तरं समासाद्य केचित् तत्र महागजै:
Sañjaya said: Others, seized in an instant, were crushed to death by the very tusks. Some, after the great elephants forced their way into the midst of the army, were slain there—trampled, gored, and broken—showing how, in the frenzy of battle, living beings are reduced to helpless victims of brute force, and how war swiftly overwhelms restraint and compassion.
Verse 29
क्षुण्णगात्रा महाराज विक्षिप्य च पुन: पुनः । अपरे व्यजनानीव विकश्राम्य निहता मृथे
သဉ္ဇယက ပြောသည်— မဟာရာဇာ၊ စစ်မြေပြင်၌ စစ်သူရဲအချို့သည် ကိုယ်အင်္ဂါများ ကြေမွပျက်စီးသွားပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံကာ ထပ်ခါထပ်ခါ လွှင့်ပစ်ခံရကြ၏။ အချို့သည် လက်ပန်ကာကဲ့သို့ လှည့်ပတ်ခံရပြီး စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် သတ်ဖြတ်ခံရကြ၏။ ထိုမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ မရမက အကြမ်းဖက်မှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ အားနှင့် အရှိန်က သနားကြင်နာမှုကို အစားထိုးကာ လူ့ကိုယ်ခန္ဓာများသည် တိုက်ပွဲ၏ စက်ယန္တရားထဲက အရာဝတ္ထုများကဲ့သို့ ဖြစ်သွားကြသည်။
Verse 30
पुर:सराक्ष नागानामपरेषां विशाम्पते । शरीराण्यतिविद्धानि तत्र तत्र रणाजिरे,प्रजानाथ! जो हाथियोंके आगे चलनेवाले पैदल थे, वे दूसरे पक्षके हाथियोंके शरीरोंको जहाँ-तहाँ रणभूमिमें अत्यन्त घायल कर देते थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်— ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ လူတို့၏ အုပ်စိုးရှင်၊ ဆင်တပ်၏ ရှေ့တန်းတွင် ချီတက်သည့် ခြေလျင်တပ်သားတို့သည် စစ်မြေပြင်အနှံ့၌ ရန်ဘက်ဆင်တို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထပ်ခါထပ်ခါ ထိုးနှက်ကာ နေရာနေရားတွင် ထိုးဖောက်၍ ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရစေကြ၏။
Verse 31
प्रतिमानेषु कुम्भेषु दन्तवेष्टेषु चापरे । निगृहीता भृशं नागा: प्रासतोमरशक्तिभि:
နေရာအချို့တွင် ခြေလျင်တပ်သားတို့သည် ပရာစ်၊ တိုမရ နှင့် သက္တိ လက်နက်များဖြင့် ရန်ဘက်ဆင်တို့၏ နှစ်ဖက်စွယ်ကြား၊ ကုမ္ဘ (နဖူးဖောင်း) နေရာနှင့် နှုတ်ခမ်းအပေါ်ပိုင်းကို ထိုးနှက်ကာ ဆင်တို့ကို ပြင်းထန်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်အောင် လုပ်ဆောင်ကြ၏။
Verse 32
निगृहा च गजा: केचित् पार्श्रस्थैर्भशदारुणै: । रथाश्व॒सादिभिस्तत्र सम्भिन्ना न्यपतन् भुवि
သဉ္ဇယက ပြောသည်— ဆင်အချို့ကို တားဆီးကာ ဝိုင်းပိတ်ထားပြီးနောက်၊ ဘေးဖက်တွင် တည်နေသော အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ရထားစစ်သည်များနှင့် မြင်းစစ်သည်များက မြားမိုးဖြင့် ထိုးဖောက်ပစ်ကြ၏။ မြားတန်းများကြောင့် ခွဲခြမ်းပျက်စီးသွားသော ထိုဆင်တို့သည် ထိုနေရာ၌ပင် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျကြ၏။
Verse 33
सहसा सादिनस्तत्र तोमरेण महामृधे । भूमावमृदनन् वेगेन सरचर्माणं पदातिनम्,उस महासमरमें कितने ही हाथीसवार सहसा तोमरका प्रहार करके ढालसहित पैदल योद्धाको गिराकर उसे वेगपूर्वक धरतीपर रौंद डालते थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်— ထိုမဟာမုဒိမ်းစစ်ပွဲ၌ ဆင်စီးစစ်သည်များသည် တိုမရ လှံဖြင့် ရုတ်တရက် ထိုးနှက်ကာ ဒိုင်းနှင့်တကွ ခြေလျင်စစ်သည်ကို လဲကျစေပြီး၊ အရှိန်ပြင်းပြင်းဖြင့် မြေပြင်ပေါ်တွင် နင်းချေကြ၏။
Verse 34
तथा सावरणान कांक्षित्तत्र तत्र विशाम्पते । रथान् नागा: समासाद्य परिगृह्य॒ च मारिष
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို လူမျိုးတို့၏ အရှင်၊ ထိုကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲ၌ ဆင်များသည် အကြိမ်ကြိမ် နီးကပ်လာကာ အဖုံးပါသော ရထားများကို နှာမောင်းဖြင့် ဖမ်းဆုပ်၍ ရုတ်တရက် အရှိန်ပြင်းစွာ ဆွဲယူကာ ဝေးဝေးသို့ ပစ်ချကြ၏။ သို့ရာတွင် ထိုမဟာအားကြီးသော ဆင်များပင် မျှားမောင်းသံမဏိမြှားတို့ ထိမှန်၍ လျှပ်တပြက် လဲကျကာ မိုးကြိုး(ဝဇ္ဇရ)ဖြင့် ခွဲကျိုးသွားသော တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြိုကျကြ၏။»
Verse 35
व्याक्षिपन् सहसा तत्र घोररूपे भयानके । नाराचै्निहताश्लापि गजा:ः पेतुर्महाबला:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထိုကြောက်မက်ဖွယ်၊ ထိတ်လန့်ဖွယ် မြင်ကွင်း၌ အရာအားလုံး ရုတ်တရက် ရှုပ်ထွေးသွား၏။ သံမဏိမြှားမောင်းတို့ ထိမှန်သဖြင့် မဟာအားကြီးသော ဆင်များပင် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျကြ၏။»
Verse 36
योधा योधान् समासाद्य मुष्टिभिव्यहनन् युधि
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «စစ်သည်တစ်ဦးသည် ရန်သူစစ်သည်တို့ထံ နီးကပ်ဝင်ရောက်ကာ စစ်မြေပြင်၌ လက်သီးဗလာဖြင့် ထိုးနှက်လေ၏။»
Verse 37
उद्यम्य च भुजावन्यो निक्षिप्पय च महीतले
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အခြားစစ်သည်တစ်ဦးသည် လက်မောင်းတို့ကို မြှောက်တင်ပြီးနောက် မြေပြင်ပေါ်သို့ ကိုယ်တိုင်ကို ပစ်ချလေ၏။»
Verse 38
पततश्चापरो राजन् विजहारासिना शिर:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မဟာရာဇာ၊ သူ လဲကျနေစဉ် အခြားစစ်သည်တစ်ဦးက ဓားဖြင့် သူ၏ ခေါင်းကို တစ်ချက်တည်း ဖြတ်ချလိုက်၏။»
Verse 39
मुष्टियुद्धं महच्चासीद् योधानां तत्र भारत
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို ဘာရတ၊ ထိုနေရာ၌ စစ်သူရဲတို့အကြား လက်သီးတိုက်ပွဲကြီးတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့၏။
Verse 40
समासक्तस्य चान्येन अविज्ञातस्तथापर:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အလွန်အမင်း စွဲလမ်းနေသူကို အခြားသူက မသိမမြင်နိုင်သကဲ့သို့၊ အခြားသူလည်း မသိမမြင်နိုင်ပေ။
Verse 41
जहार समरे प्राणान् नानाशस्त्रैरनेकथा । कोई-कोई योद्धा दूसरेके साथ उलझे हुए सैनिकसे स्वयं अपरिचित रहकर नाना प्रकारके अनेक अस्त्र-शस्त्रोंद्वारा युद्धमें उसके प्राण हर लेता था || ४० $ ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ လက်နက်မျိုးစုံဖြင့် နည်းလမ်းမျိုးစုံကာ အသက်များကို လုယူကြ၏။ စစ်သူရဲတို့ အပြန်အလှန် တင်းကျပ်စွာ ချိတ်ဆက်ကာ တိုက်ပွဲသည် ရောထွေးရှုပ်ထွေးသွားသောအခါ၊ လူအချို့သည် လူချင်းမသိမမြင်နိုင်ဘဲ လက်နက်မျိုးစုံဖြင့် ထိုးနှက်ကာ သူ၏အသက်ကို ချွတ်ယူကြ၏။
Verse 42
शोणितै: सिच्यमानानि शस्त्राणि कवचानि च
သဉ္ဇယက ပြောသည်– လက်နက်များနှင့် သံချပ်ကာများသည် သွေးဖြင့် စိုစွတ်လျက်ရှိ၏။
Verse 43
एवमेतन्महद् युद्ध दारुणे शस्त्रसंकुलम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသို့ပင်၊ ဤစစ်ပွဲကြီးသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ လက်နက်များဖြင့် အနှံ့အပြား ပြည့်နှက်နေ၏။
Verse 44
उन्मत्तगज्जप्रतिमं शब्देनापूरयज्जगत् । इस प्रकार अस्त्र-शस्त्रोंसे परिपूर्ण यह महाभयानक युद्ध बढ़ी हुई गंगाके समान जगत्को कोलाहलसे परिपूर्ण कर रहा था ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ရူးသွပ်သော ဆင်ကြီးကဲ့သို့ ၎င်း၏ဟောက်သံဖြင့် ကမ္ဘာလောကကို ပြည့်နှက်စေ၏။ အရှင်မင်းကြီး၊ မြားလက်နက် အစုံအလင်ဖြင့် ထူထပ်၍ ရေကြီးသည့် ဂင်္ဂါမြစ်ကဲ့သို့ လှိုင်းထန်သော ထိုကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲတွင် ဆူညံသံက အရာအားလုံးကို ဖုံးလွှမ်းသွားရာ မြားဒဏ်ခံရသူတို့သည် «ငါတို့ဘက်» နှင့် «ရန်သူဘက်» ဟူ၍ မခွဲခြားနိုင်တော့ပေ။»
Verse 45
स्वान् स्वे जघ्नुर्महाराज परांश्वैव समागतान्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မဟာမင်းကြီး၊ ထိုတိုက်ပွဲတွင် စစ်သည်တို့သည် မိမိတို့အတန်းအတွင်းရှိ မိမိဘက်သားကိုပင် ထိုးသတ်ကြပြီး၊ တိုက်ခိုက်ရန် စုဝေးလာသော ရန်ဘက်စစ်သည်တို့ကိုလည်း သတ်ဖြတ်ကြ၏—အလွန်ရှုပ်ထွေး၍ ကြမ်းတမ်းသည့် တိုက်ပွဲဖြစ်လာခဲ့သည်။
Verse 46
रथैर्भग्नैर्महाराज वारणैश्न निपातितै:,राजेन्द्र! टूटे हुए रथों, धराशायी हुए हाथियों, मरकर गिरे हुए घोड़ों और गिराये गये पैदल सैनिकोंसे क्षणभरमें यह पृथ्वी ऐसी हो गयी कि वहाँ चलना-फिरना असम्भव हो गया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မဟာမင်းကြီး၊ ရထားများ ပျက်စီးကွဲအက်၍ ဆင်များ လဲကျသွားကာ မြင်းများ သေဆုံးလဲကျပြီး ခြေလျင်စစ်သည်များလည်း ထိုးကျသဲကျသဖြင့်၊ ခဏတစ်ခါအတွင်း မြေပြင်သည် စစ်ပွဲအပျက်အစီးများကြောင့် တင်းကျပ်ပိတ်ဆို့ကာ ထိုနေရာတွင် လှုပ်ရှားသွားလာရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။
Verse 47
हयैश्न पतितैस्तत्र नरैश्न विनिपातितै: । अगम्यरूपा पृथिवी क्षणेन समपद्यत
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုနေရာတွင် သေဆုံးလဲကျသော မြင်းများနှင့် ထိုးကျသဲကျသဖြင့် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပစ်ချခံရသော လူများကြောင့်၊ မြေကြီးသည် ခဏတစ်ခါအတွင်း ကြောက်မက်ဖွယ်ပုံရိပ်နှင့်အတူ လမ်းမလျှောက်နိုင်လောက်အောင် ပိတ်ဆို့သွား၏။
Verse 48
क्षणेनासीन्महीपाल क्षतजैधिप्रवर्तिनी । पञ्चालानहनत् कर्णस्त्रिगर्ताश्न धनंजय:,भूपाल! क्षणभरमें वहाँ भूतलपर खूनकी नदी बह चली। कर्णने पंचालोंका और अर्जुनने त्रिगर्तोंका संहार कर डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ ခဏတစ်ခါအတွင်း မြေပြင်သည် သွေးရေစီးကြောင်းကဲ့သို့ စီးဆင်းလာ၏။ ကာဏ္ဏက ပဉ္စာလတို့ကို ခုတ်သတ်ခဲ့ပြီး၊ ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) က တြိဂရ္တတို့ကို သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့သည်—စစ်၏ လျင်မြန်၍ မရွေးမချယ်သော ဖျက်ဆီးမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 49
भीमसेन: कुरून् राजन हस्त्यनीकं च सर्वश: । एवमेष क्षयो वृत्त: कुरुपाण्डवसेनयो: । अपराल्लि गते सूर्य काड्क्षतां विपुलं यश:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ ဘီမစေနသည် ကုရုတို့နှင့် အရှင်၏ ဆင်တပ်ကို အလုံးစုံ ဖျက်ဆီးပစ်하였다။ ထို့ကြောင့် နေမင်းသည် နေ့လယ်နောက်ပိုင်းသို့ ရွေ့လျားသွားစဉ် ကုရုနှင့် ပाण्डဝ စစ်တပ်နှစ်ဖက်လုံးတွင် အလွန်ကြီးမားသော သတ်ဖြတ်မှုသည် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်—အမည်ကြီးဂုဏ်သတင်းကြီးကို လိုလားသော စစ်သူရဲတို့ကြောင့်»။
Verse 66
पज्चभिर्नुपतिं चापि धर्मराजो<र्दयद् भृशम् । तदनन्तर पाँच बाणोंसे धर्मराजने राजा दुर्योधनको भी गहरी चोट पहुँचायी
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဓမ္မရာဇ (ယုဓိဋ္ဌိရ) သည် မြားငါးစင်းဖြင့် မင်းကိုပါ ထိုးဖောက်ကာ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေ하였다။ ထို့နောက် ချက်ချင်းပင် မြားငါးစင်းထပ်မံဖြင့် ဘုရင် ဒုရျောဓနကိုပါ နက်ရှိုင်းသော ဒဏ်ရာတစ်ခု ပေးခဲ့သည်—စစ်၏မလွဲမရှောင်လိုအပ်ချက်မှ ပေါ်လာသော်လည်း မင်းဓမ္မတာဝန်နှင့် စစ်ပွဲ၏ အကြမ်းဖက်မှုကြားရှိ ကြမ်းတမ်းသော တင်းမာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်»။
Verse 76
उत्तमं व्यसन प्राप्तो भूमावेवावतिष्ठत । उस अश्वहीन रथसे कूदकर आपका पुत्र भारी संकटमें पड़नेपर भी वहाँ पृथ्वीपर ही खड़ा रहा (युद्ध छोड़कर भागा नहीं)
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်၏ သားတော်သည် အလွန်အမင်း ဘေးဒုက္ခကြီးထဲ ကျရောက်သော်လည်း မြေပြင်ပေါ်တွင်ပင် မိမိနေရာကို တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်နေ하였다။ ရထားမှာ မြင်းမရှိတော့ဘဲ အန္တရာယ်အလွန်ကြီးမားစွာ ဖိအားပေးခံနေရသော်လည်း စစ်မြေမှ မလှည့်မပြေး—အကျပ်အတည်းရှေ့တွင် တည်ကြည်မှုကို ပြသ하였다»။
Verse 83
अभ्यवर्तन्त सहसा परीप्सन्तो नराधिपम् । उसे संकटमें पड़ा देख कर्ण, अश्वत्थामा तथा कृपाचार्य आदि वीर अपने राजाकी रक्षा चाहते हुए सहसा युधिष्ठिरके सामने आ पहुँचे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဘုရင်သည် အန္တရာယ်ထဲ ကျရောက်နေသည်ကို မြင်သဖြင့် ကာဏ၊ အရှွတ္ထာမာ၊ ကృပာစာရျ နှင့် အခြားသူရဲကောင်းများသည် မိမိတို့ အရှင်ကို ကာကွယ်လိုစိတ်ဖြင့် ယုဓိဋ္ဌိရကို ရင်ဆိုင်ရန် ချက်ချင်း ပြေးဝင်လာ하였다။ ဤအခိုက်အတန့်သည် စစ်မြေ၏ သစ္စာဓမ္မကို ထင်ဟပ်စေသည်—အရှင်နှင့် မိတ်ဖက်တို့အပေါ် သစ္စာတည်ကြည်မှုကို၊ အခြေအနေ ပျက်ကွက်နေသော်လည်း»။
Verse 96
अन्वयु: समरे राजंस्ततो युद्धमवर्तत । राजन! तत्पश्चात् समस्त पाण्डव भी युधिष्ठिरको सब ओरसे घेरकर उनका अनुसरण करने लगे; फिर तो दोनों दलोंमें भारी युद्ध छिड़ गया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ သူတို့သည် စစ်မြေပြင်တွင် ရှေ့သို့ ဖိအားပေးတိုးဝင်လာပြီး ထို့နောက် တိုက်ပွဲသည် ထပ်မံ လှိုင်းထလာ하였다။ ထို့နောက် ပाण्डဝတို့အားလုံးသည် ယုဓိဋ္ဌိရကို အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းရံကာ နီးကပ်စွာ လိုက်ပါလာကြသဖြင့် စစ်တပ်နှစ်ဖက်အကြား ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲကြီး ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ စစ်ဘက်မိတ်ဖက်တို့၏ ကာကွယ်ရေးတာဝန်—ဓမ္မတရားရှိသော ခေါင်းဆောင်ကို ကာကွယ်ခြင်း—ကို ထင်ဟပ်စေသကဲ့သို့၊ လိုက်လံဖိအားပေးခြင်းနှင့် ဝိုင်းရံခြင်း စတင်သည်နှင့် စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်က အကြမ်းဖက်မှုကို မည်မျှလျင်မြန်စွာ တိုးမြှင့်နိုင်သည်ကိုလည်း ပြသသည်»။
Verse 106
ततः किलकिलाशब्दा: प्रादुरासन् महीपते । भूपाल! तदनन्तर उस महासमरमें सहस्रों बाजे बजने लगे और वहाँ किलकिलाहटकी आवाज गूँज उठी
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မဟာရာဇာ၊ ထိုအခါ ရုတ်တရက် ပျော်ရွှင်သံဟစ်ကြွေးသံကြီးများ ကိလကိလာသံနှင့်အတူ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထို့နောက် ချက်ချင်းပင် ထိုမဟာစစ်ပွဲအတွင်း တူရိယာအမျိုးမျိုး ထောင်ပေါင်းများစွာ တပြိုင်နက်တည်း မြည်ဟည်းလာ၍ စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက် အော်ဟစ်သံအုံအုံကြီး ကာလကာလ ထပ်တလဲလဲ ပဲ့တင်ထွက်လာ၏»။
Verse 353
पर्वतस्येव शिखरं वज्रुग्णं महीतले | माननीय नरेश! उस घोर एवं भयानक युद्धमें कितने ही हाथी निकट आकर अपनी सूँड्रोंस कुछ आवरणयुक्त रथोंको पकड़ लेते और उन्हें वेगपूर्वक खींचकर सहसा दूर फेंक देते थे। फिर वे महाबली हाथी भी नाराचोंसे मारे जाकर वज्रके तोड़े हुए पर्वत-शिखरकी भाँति पृथ्वीपर गिर पड़ते थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို ဂုဏ်သရေရှိသော မဟာရာဇာ၊ ထိုကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲကြီးတွင် ဆင်များစွာသည် နီးကပ်လာ၍ လက်နက်ကာကွယ်ထားသော ရထားများကို နှာမောင်းဖြင့် ဖမ်းဆုပ်ကာ အားပြင်းပြင်း ဆွဲယူပြီး တစ်ခဏအတွင်း အဝေးသို့ ပစ်လွှတ်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ထိုမဟာဗလ ဆင်များပင်လျှင် မြားချွန်များဖြင့် ထိုးသတ်ခံရကာ မိုးကြိုးဖြင့် ချိုးဖျက်ခံရသော တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျကြ၏»။
Verse 366
केशेष्वन्योन्यमाक्षिप्य चिह्षिपुर्बिभिदुश्च ह । बहुत-से पैदल योद्धा दूसरे योद्धाओंको निकट पाकर युद्धस्थलमें उनपर मुक््कोंसे प्रहार करने लगते थे। कितने ही एक-दूसरेकी चुटिया पकड़कर परस्पर झटकते-फेंकते और एक- दूसरेको घायल करते थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အနီးကပ် တိုက်ခိုက်ရသော ထိုမုန်တိုင်းမဲ့လက်နက်ပွဲတွင် စစ်သည်အချို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆံပင်ကို ဆွဲကာ လှုပ်ခါ၍ ဆွဲငင်ကြပြီး၊ ထိုးနှက်ကာ ဒဏ်ရာရစေကြ၏။ လက်နက်နှင့် အကွာအဝေး မလုံလောက်တော့သည့်အခါ စစ်ပွဲသည် ကိုယ်ခန္ဓာအကြမ်းဖက်မှုသက်သက်သို့ ကျဆင်းသွားသည်—စစ်၏ သီလကျဆင်းမှုကို ပြသသကဲ့သို့၊ ဒေါသနှင့် အသက်ရှင်ရေးက ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာစည်းကမ်းတို့ကို လွှမ်းမိုးသွားသည်»။
Verse 373
पदा चोर: समाक्रम्य स्फुरतो5पाहरच्छिर: । दूसरा योद्धा अपनी दोनों भुजाओंको उठाकर उनके द्वारा शत्रुको पृथ्वीपर पटक देता और एक पैरसे उसकी छातीको दबाकर उसके छटपटाते रहनेपर भी उसका सिर काट लेता था
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ရန်သူကို ခြေဖြင့် နင်းနှိပ်ကာ မြေပြင်ပေါ်တွင် ဖိထားပြီး၊ ရန်သူက လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေသော်လည်း သူသည် ခေါင်းကို ဖြတ်ချလိုက်၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်ပွဲ၏ မညှာမတာသော လှုပ်ရှားမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ရက်စက်မှုက သာမန်ကန့်သတ်ချက်များကို ကျော်လွန်စေပြီး စစ်သည် လူကို လူသားဆန်မှု၏ အကန့်အသတ်ထက် ကျော်လွန်စေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်»။
Verse 386
जीवतश्न तथैवान्य: शस्त्र काये न्यमज्जयत् । राजन! दूसरा सैनिक किसी गिरते हुए योद्धाका सिर अपनी तलवारसे काट लेता था और कोई जीवित शत्रुके ही शरीरमें अपना शस्त्र घुसेड़ देता था
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မဟာရာဇာ၊ ထိုနည်းတူပင် အခြားစစ်သည်တစ်ဦးသည် အသက်ရှင်နေဆဲ ရန်သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာထဲသို့ မိမိလက်နက်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ထိုးသွင်းလိုက်၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်ပွဲ၏ မရပ်မနား ရက်စက်မှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ တိုက်ပွဲနှင့် အသက်ရှင်ရေး၏ ချက်ချင်းလိုအပ်ချက်များက သနားကြင်နာမှု၏ သာမန်ကန့်သတ်ချက်များကို ဖုံးလွှမ်းသွားကြောင်း ပြသသည်»။
Verse 413
कबन्धान्युत्थितानि स्यु: शतशो5थ सहस्रश: । इस प्रकार जब सभी योद्धा युद्धमें लगे थे और तुमुल संग्राम चल रहा था, उस समय सैकड़ों और हजारों कबन्ध (धड़) उठ खड़े हुए थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်ပွဲ၏ အလွန်အမင်း ရုန်းရင်းဆန်ခတ်သံကြားတွင် စစ်သူရဲအားလုံး တိုက်ပွဲထဲသို့ အပြည့်အဝ ဝင်ရောက်နေစဉ် ခေါင်းမဲ့ ကိုယ်ထည်များသည် ရာချီ—အမှန်တကယ် ထောင်ချီ—ထ၍ ပေါ်လာကြ၏။ ၎င်းသည် ထိန်းမနိုင်သော အကြမ်းဖက်မှု၏ ကြောက်မက်ဖွယ် လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ ဒေါသက ဓမ္မကို ဖုံးလွှမ်းသွားသည့်အခါ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသက်ရှိတို့ ပေးဆပ်ရသော ကြောက်စရာ ကုန်ကျစရိတ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 423
महारागानुरक्तानि वस्त्राणीव चकाशिरे | खूनसे भीगे हुए शस्त्र और कवच गाढ़े रंगमें रँगे हुए वस्त्रोंक॒ समान सुशोभित होते थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– သွေးစိုနေသော လက်နက်နှင့် သံကာများသည် နက်ရှိုင်းသော ကြက်သွေးရောင်ဖြင့် ဆိုးထားသကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေ၏။ ဤပုံရိပ်သည် စစ်ပွဲ၏ ကြမ်းတမ်းသော်လည်း ထင်ရှားသော အလှကို ပိုမိုတင်ပြပြီး၊ အန္တရာယ်ပေးသော ကိရိယာများကိုပင် လှပသကဲ့သို့ လှည့်စားစေနိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 443
योद्धव्यमिति युध्यन्ते राजानो जयगृद्धिनः । राजन! बाणोंकी चोटसे व्याकुल हुए अपने और पराये योद्धा पहचानमें नहीं आते थे। विजयकी अभिलाषा रखनेवाले राजालोग--'युद्ध करना अपना कर्तव्य है” यह समझकर जूझ रहे थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “အောင်ပွဲကို လိုလားတပ်မက်သော မင်းများသည် ‘တိုက်ရမည်ဟူသည် ငါတို့၏ တာဝန်’ ဟု ယုံကြည်ကာ ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ကြ၏။ အို မင်းကြီး၊ မြားဒဏ်ကြောင့် တုန်လှုပ်ဝေဒနာခံရသဖြင့် ကိုယ့်ဘက်သူရဲကောင်းဖြစ်စေ ရန်သူဘက်ဖြစ်စေ ခွဲမသိနိုင်တော့ကြ။ သို့သော် အောင်မြင်လိုစိတ်ပြင်းသော ထိုအုပ်စိုးရှင်တို့သည် စစ်ကိုပင် မိမိတို့အတွက် သတ်မှတ်ထားသော တာဝန်ဟုယူဆကာ ဆက်လက် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ကြ၏။”
Verse 453
उभयो: सेनयोरवरिव्याकुलं समपद्यत | महाराज! सामने आये हुए अपने और शत्रुपक्षके योद्धाओंको भी अपने ही पक्षके लोग मार डालते थे। दोनों सेनाओंके वीर मर्यादाशून्य युद्धमें प्रवृत्त हो गये थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ရန်သူတို့၏ ဖိအားကြားတွင် စစ်တပ်နှစ်ဖက်လုံးသည် အလွန်အမင်း ရှုပ်ထွေးပျက်စီးသွား၏။ ထိုအလှုပ်အရှုပ်အတွင်း၌ မျက်နှာချင်းဆိုင် ထင်ရှားစွာ ရပ်နေသူဖြစ်စေ—ကိုယ့်ဘက်ဖြစ်စေ ရန်သူဘက်ဖြစ်စေ—ကိုယ့်လူတို့ကပင် ထိုးသတ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် စစ်တပ်နှစ်ဖက်၏ သူရဲကောင်းတို့သည် စည်းကမ်းကင်းမဲ့သော စစ်ပွဲထဲသို့ ကျရောက်သွားကြပြီး ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ကျင့်ဝတ်၏ နယ်နိမိတ်တို့ ပျက်ကွက်လဲကျသွား၏။
Verse 3936
तथा केशग्रहश्चोग्रो बाहुयुद्धं च भैरवम् । भारत! वहाँ योद्धाओंमें बहुत बड़ा मुष्टियुद्ध हो रहा था। साथ ही भयंकर केशग्रहण और भयानक बाहुयुद्ध भी चालू था
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “အို ဘာရတ၊ ထိုနေရာတွင် စစ်သူရဲတို့သည် လက်သီးဖြင့် အကြီးအကျယ် ထိုးနှက်ယှဉ်ပြိုင်နေကြ၏။ ထို့နှင့်အတူ ဆံပင်ဆွဲကာ တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် ပြင်းထန်လာပြီး လက်မောင်းချင်းဖက်ကာ လုံးထွေးသတ်ပုတ်သည့် ကြောက်မက်ဖွယ် တိုက်ပွဲလည်း ဖြစ်ပွားနေ၏—အလွန်နီးကပ်လွန်းသဖြင့် အကွာအဝေးနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကိုပင် ဖယ်ရှားကာ စစ်၏ ရိုင်းစိုင်းကြမ်းတမ်းသော မျက်နှာကို ထင်ဟပ်ပြသလိုက်သည်။”
Frequently Asked Questions
The dilemma is the tension between vow-driven heroism and prudent restraint: whether public confidence and lavish promises (dāna) serve dharma and strategy, or become ethically and tactically hazardous when detached from discernment (including the critique of apātra-dāna).
Speech is portrayed as consequential action: counsel, boasting, and insult can steer collective morale and personal decision-making. The chapter underscores the need for discernment in generosity and in responding to criticism, especially under high-stakes pressure.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter functions as pragmatic and ethical meta-commentary through dialogue—showing how rhetoric, counsel, and self-conception shape conduct within the broader arc toward decisive confrontation.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.