Adhyaya 9
अध्याय ९ — धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति राजनित्युपदेशः (Dhṛtarāṣṭra’s Counsel on Royal Policy to Yudhiṣṭhira)
Upa-parva: Rājadharma–Nīti Upadeśa (Dhṛtarāṣṭra’s Counsel to Yudhiṣṭhira)
Vaiśaṃpāyana reports Dhṛtarāṣṭra’s return to his residence, accompanied by Gāndhārī; the elderly king moves with difficulty, likened to an aged lord of elephants. Vidura, Saṃjaya, and Kṛpa follow. After completing morning rites and honoring eminent brāhmaṇas, the household takes food; Gāndhārī and Kuntī are respectfully served by the daughters-in-law. The Pāṇḍavas and attendants then wait upon Dhṛtarāṣṭra. In a private moment, Dhṛtarāṣṭra places his hand on Yudhiṣṭhira and delivers a structured rājadharma injunction: remain vigilant in an eight-limbed polity oriented to dharma; continually attend learned elders and act on their guidance; rise early and consult them at the proper time; guard the senses as one protects wealth; appoint proven, pure, disciplined hereditary officials to key tasks; maintain continuous intelligence through discreet agents; fortify and secure the city with adequate gates and devices; ensure personal security especially regarding food; protect women of the household under trustworthy elder supervision; choose ministers who are learned, well-bred, disciplined, straightforward, and skilled in dharma-artha; deliberate with them in controlled settings, not publicly or at night; exclude mimicking animals, birds, and unreliable persons from the council space; repeatedly warn about the irreparable harms of leaked counsel; and keep informed of the populace’s conditions and sentiments to govern effectively.
Chapter Arc: हस्तिनापुर की प्रजा और जनपदवासी वृद्ध धृतराष्ट्र के करुण वचनों को सुनकर शोक से स्तब्ध हो जाते हैं—मानो नगर का हृदय ही रो पड़ा हो। → धृतराष्ट्र अपने बुढ़ापे, पुत्र-नाश और गांधारी सहित वनवास की अनुमति का स्मरण कर अनेक प्रकार से विलाप करते हैं; जनसमुदाय मुख ढाँपकर पितृ-मातृवत् रोता है और यह भय उभरता है कि अब राज्य-जीवन का सहारा भी छिन जाएगा। → ब्राह्मण साम्ब आगे बढ़कर धृतराष्ट्र को सान्त्वना देता है—राजाओं के वध में आप कारण नहीं; युधिष्ठिर के संसर्ग से भीम-अर्जुन आदि प्रजा का अप्रिय नहीं करेंगे; अतः मन का शोक त्यागकर धर्म्य कार्यों में प्रवृत्त हों। → साम्ब के धर्मानुकूल, गुणयुक्त वचनों को समस्त प्रजा ‘साधु-साधु’ कहकर स्वीकार करती है; शोक का उफान कुछ थमता है और धृतराष्ट्र के लिए धर्म-आधारित आश्वासन बनता है। → वनगमन की अनिवार्यता और कुरुवंश के बचे हुए जनों पर उसके प्रभाव की छाया बनी रहती है।
Shlokas
Verse 1
अफ--रू- दशमो< ध्याय: प्रजाकी ओरसे साम्ब नामक ब्राह्मणका धृतराष्ट्रको सान्त्वनापूर्ण उत्तर देना वैशम्पायन उवाच एवमुक्तास्तु ते तेन पौरजानपदा जना: । वृद्धेन राज्ञा कौरव्य नष्टसंज्ञा इवाभवन्
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုအိုမင်းသော ဘုရင်၏ စကားဖြင့် ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော မြို့သူမြို့သားနှင့် ကျေးလက်ပြည်သူတို့သည်၊ ကုရုမျိုးနွယ်ရေ၊ သတိလစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားကြ၏။
Verse 2
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! बूढ़े राजा धृतराष्ट्रके ऐसे करुणामय वचन कहनेपर नगर और जनपदके निवासी सभी लोग दुःखसे अचेत-से हो गये ।। तृष्णीम्भूतांस्ततस्तांस्तु बाष्पकण्ठान् महीपति: । धृतराष्ट्री महीपाल: पुनरेवाभ्यभाषत,उन सबके कण्ठ आँसुओंसे अवरुद्ध हो गये थे; अतः वे कुछ बोल नहीं पाते थे। उन्हें मौन देख महाराज धृतराष्ट्रने फिर कहा--
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဇနမေဇယရေ၊ အိုမင်းသော ဘုရင် ဓೃತရာෂ္ဌရက ထိုကဲ့သို့ ကရုဏာပြည့်ဝသော စကားများ ပြောသောအခါ မြို့နှင့် ကျေးလက်ရှိ လူအပေါင်းတို့သည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် မူးမေ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားကြ၏။ မျက်ရည်ကြောင့် လည်ချောင်းပိတ်ကာ စကားမပြောနိုင်ကြ; သူတို့၏ တိတ်ဆိတ်မှုကို မြင်သဖြင့် ဘုရင် ဓೃತရာෂ္ဌရသည် ထပ်မံ၍ ပြောကြား하였다»။
Verse 3
वृद्ध च हतपुत्रं च धर्मपत्न्या सहानया । विलपन्तं बहुविधं कृपणं चैव सत्तमा:,“सज्जनो! मैं बूढ़ा हूँ। मेरे सभी पुत्र मार डाले गये हैं। मैं अपनी इस धर्मपत्नीके साथ बारंबार दीनतापूर्वक विलाप कर रहा हूँ। मेरे पिता स्वयं महर्षि व्यासने मुझे वनमें जानेकी आज्ञा दे दी है। धर्मज्ञ पुरुषो! धर्मके ज्ञाता राजा युधिष्ठिरने भी वनवासके लिये अनुमति दे दी है। वही मैं अब पुनः बारंबार आपके सामने मस्तक झुकाकर प्रणाम करता हूँ। पुण्यात्मा प्रजाजन! आपलोग गान्धारीसहित मुझे वनमें जानेकी आज्ञा दे दें!
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– «ထိုကူရုမင်းသည် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်၍ သားတော်တို့ကို ဆုံးရှုံးပြီး၊ ဤသစ္စာရှိသော ဓမ္မပတ္နီနှင့်အတူ နည်းမျိုးစုံဖြင့် အလွန်သနားဖွယ်ကောင်းစွာ ငိုကြွေးလျက်ရှိ၏—အို လူကောင်းတို့အနက် အမြတ်ဆုံးတို့»။
Verse 4
पित्रा स्वयमनुज्ञातं कृष्णद्वैपायनेन वै । वनवासाय धर्मज्ञा धर्मज्ञेन नूपेण ह,“सज्जनो! मैं बूढ़ा हूँ। मेरे सभी पुत्र मार डाले गये हैं। मैं अपनी इस धर्मपत्नीके साथ बारंबार दीनतापूर्वक विलाप कर रहा हूँ। मेरे पिता स्वयं महर्षि व्यासने मुझे वनमें जानेकी आज्ञा दे दी है। धर्मज्ञ पुरुषो! धर्मके ज्ञाता राजा युधिष्ठिरने भी वनवासके लिये अनुमति दे दी है। वही मैं अब पुनः बारंबार आपके सामने मस्तक झुकाकर प्रणाम करता हूँ। पुण्यात्मा प्रजाजन! आपलोग गान्धारीसहित मुझे वनमें जानेकी आज्ञा दे दें!
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– «အဖခင်တော် ကృష్ణဒွိုင်ပါယန (ဗျာသ) ထံမှ ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုချက်ရပြီး၊ ထို့အတူ ဓမ္မကိုသိသော မင်း ယုဓိဋ္ဌိရ ထံမှလည်း ခွင့်ပြုချက်ရသဖြင့်၊ ဓမ္မကိုသိသူဖြစ်သော သူသည် တောဝင်နေထိုင်ခြင်း (ဝနဝါသ) သို့ ထွက်ခွာရန် စိတ်ကို ချမှတ်하였다»။
Verse 5
सो<हं पुनः पुनश्चैव शिरसावनतो5नघा: । गान्धार्या सहितं तन््मां समनुज्ञातुमरहथ,“सज्जनो! मैं बूढ़ा हूँ। मेरे सभी पुत्र मार डाले गये हैं। मैं अपनी इस धर्मपत्नीके साथ बारंबार दीनतापूर्वक विलाप कर रहा हूँ। मेरे पिता स्वयं महर्षि व्यासने मुझे वनमें जानेकी आज्ञा दे दी है। धर्मज्ञ पुरुषो! धर्मके ज्ञाता राजा युधिष्ठिरने भी वनवासके लिये अनुमति दे दी है। वही मैं अब पुनः बारंबार आपके सामने मस्तक झुकाकर प्रणाम करता हूँ। पुण्यात्मा प्रजाजन! आपलोग गान्धारीसहित मुझे वनमें जानेकी आज्ञा दे दें!
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– «ထို့ကြောင့် ငါသည် အပြစ်ကင်းသော ပြည်သူတို့ရှေ့၌ ခေါင်းငုံ့ကာ ထပ်တလဲလဲ ဂါရဝပြု၏။ ဂန္ဓာရီနှင့်အတူ ငါ့အား ထွက်ခွာခွင့် ပေးသင့်ကြပါ၏»။
Verse 6
वैशम्पायन उवाच तच्छुत्वा कुरुराजस्य वाक्यानि करुणानि ते । रुरुदु: सर्वशो राजन् समेता: कुरुजाजला:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! कुरुराजकी ये करुणाभरी बातें सुनकर वहाँ एकत्र हुए कुरुजांगलदेशके सब लोग दुपट्टों और हाथोंसे अपना-अपना मुँह ढँककर रोने लगे। अपनी संतानको विदा करते समय दुःखसे कातर हुए पिता-माताकी भाँति वे दो घड़ीतक शोकसे संतप्त होकर रोते रहे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– အို မင်းကြီး (ဇနမေဇယ)၊ ကူရုမင်း၏ ကရုဏာပြည့်ဝသော စကားများကို ကြားသော် ထိုနေရာ၌ စုဝေးလာသော ကူရု-ဇာင်္ဂလ ဒေသသား အားလုံးသည် နေရာအနှံ့ ငိုကြွေးကြ၏။
Verse 7
उत्तरीयै: करैश्नापि संच्छाद्य वदनानि ते । रुरुदु: शोकसंतप्ता मुहूर्त पितृमातृवत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! कुरुराजकी ये करुणाभरी बातें सुनकर वहाँ एकत्र हुए कुरुजांगलदेशके सब लोग दुपट्टों और हाथोंसे अपना-अपना मुँह ढँककर रोने लगे। अपनी संतानको विदा करते समय दुःखसे कातर हुए पिता-माताकी भाँति वे दो घड़ीतक शोकसे संतप्त होकर रोते रहे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– သူတို့သည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီများနှင့် လက်များဖြင့် မျက်နှာကို ဖုံးကာ၊ ဝမ်းနည်းပူလောင်၍ ငိုကြွေးကြ၏။ မိမိတို့၏ ကလေးကို ခွဲခွာပို့ဆောင်ရသည့် အခိုက်အတန့်တွင် ဒုက္ခကျပ်တည်းသော မိဘများကဲ့သို့၊ ခဏတစ်လောက် ငိုကြွေးနေကြ၏။
Verse 8
हृदयै: शून्यभूतैस्ते धृतराष्ट्प्रवासजम् । दुःखं संधारयन्तो हि नष्टसंज्ञा इवाभवन्,उनका हृदय शून्य-सा हो गया था। वे उस सूने हृदयसे धृतराष्ट्रके प्रवासजनित दु:ःखको धारण करके अचेत-से हो गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– သူတို့၏နှလုံးသားများသည် အလွတ်အပျက်ဖြစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွား하였다။ ဓೃತရာഷ്ടရ၏ တောသို့ နိရ্বাসထွက်ခွာသွားခြင်းမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ဝမ်းနည်းမှုကို ထမ်းဆောင်ရင်း၊ သူတို့သည် သတိလစ်သကဲ့သို့—အံ့အားသင့်တုန်လှုပ်ကာ အတွင်းစိတ်၌ ပျက်ယွင်းသွားကြ၏။
Verse 9
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्रमवासिकपवके अन्तर्गत आश्रमवासपर्वमें धृतराष्ट्रकी प्रार्थगाविषयक नवाँ अध्याय पूरा हुआ,ते विनीय तमायासं धृतराष्ट्रवियोगजम् । शनै: शनैस्तदान्योन्यमन्रुवन् सम्मतान्युत फिर धीरे-धीरे उनके वियोगजनित दुःखको दूर करके उन सबने आपसमें वार्तालाप किया और अपनी सम्मति प्रकट की
ဓೃತရာഷ്ടရနှင့် ခွဲခွာရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပင်ပန်းနာကျင်မှုကို သူတို့သည် တဖြည်းဖြည်း သက်သာစေကာ ဘေးဖယ်လိုက်ကြ၏။ ထို့နောက် အချင်းချင်း တဖြည်းဖြည်း စကားပြောဆိုလာပြီး သဘောတူညီသည့် စကားများကို လဲလှယ်ကာ မိမိတို့၏ စဉ်းစားပြီးသား အမြင်များကို ထုတ်ဖော်ကြ၏။ ထိုအခိုက်အတန့်သည် အကြမ်းမဲ့သော ဝမ်းနည်းမှုမှ တည်ငြိမ်သော အကြံပေးမှုနှင့် အဖွဲ့လိုက် ဆုံးဖြတ်ချက်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အလှည့်အပြောင်း ဖြစ်၏။
Verse 10
ततः संधाय ते सर्वे वाक्यान्यथ समासत: । एकस्मिन् ब्राह्मणे राजन् निवेश्योचुर्नराधिपम्,राजन्! तदनन्तर एकमत होकर उन सब लोगोंने थोड़ेमें अपनी सारी बातें कहनेका भार एक ब्राह्मणपर रखा। उन ब्राह्मणके द्वारा ही उन्होंने राजासे अपनी बात कही इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि आश्रमवासपर्वणि प्रकृतिसान्त्वने दशमो<ध्याय:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် သူတို့အားလုံး အတူတကွ ဆွေးနွေးပြီး စကားကို အကျဉ်းချုပ်ကြ၏။ အို မင်းကြီး၊ စကားပြောရန် တာဝန်ကို ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးထံ အပ်နှံကာ၊ ထိုဗြာဟ္မဏမှတစ်ဆင့် လူတို့၏ အရှင် (မင်း) ထံသို့ တင်ပြကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် အကြံပေးမှုကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်—သင့်လျော်သော ပြောရေးဆိုရေးသူထံ စကားကို အပ်နှံ၍ သတိနှင့် သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ သတင်းစကားကို ပို့ဆောင်စေခြင်း ဖြစ်၏။
Verse 11
ततः स्वाचरणो विप्र: सम्मतो<र्थविशारद: । साम्बाख्यो बहूवृचो राजन् वक्तुं समुपचक्रमे,वे ब्राह्मण देवता सदाचारी, सबके माननीय और अर्थज्ञानमें निपुण थे, उनका नाम था साम्ब। वे वेदके विद्वान, निर्भय होकर बोलनेवाले और बुद्धिमान थे। वे महाराजको सम्मान देकर सारी सभाको प्रसन्न करके बोलनेको उद्यत हुए। उन्होंने राजासे इस प्रकार कहा --
ထို့နောက် အကျင့်သီလကောင်းမွန်၍ အားလုံးက လေးစားကြပြီး သာသနာတရား၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် အသုံးချမှုကို ကျွမ်းကျင်သိမြင်သူ ဗြာဟ္မဏတစ်ဦး—နာမည်မှာ စာမ္ဗာ၊ ရိဂ္ဝေဒကို ကျွမ်းကျင်ရွတ်ဆိုသူ—သည် အို မင်းကြီး၊ စကားပြောရန် စတင်လေ၏။ မင်းကို သင့်တင့်စွာ ဂုဏ်ပြုကာ စည်းဝေးပွဲတစ်ခုလုံးကို ပျော်ရွှင်စေပြီးနောက်၊ သူသည် မင်းထံသို့ မိန့်ခွန်းပြောရန် ပြင်ဆင်ကာ ဤသို့ ဆို၏။
Verse 12
अनुमान्य महाराजं तत् सद: सम्प्रसाद्य च । विप्र: प्रगल्भो मेधावी स राजानमुवाच ह,वे ब्राह्मण देवता सदाचारी, सबके माननीय और अर्थज्ञानमें निपुण थे, उनका नाम था साम्ब। वे वेदके विद्वान, निर्भय होकर बोलनेवाले और बुद्धिमान थे। वे महाराजको सम्मान देकर सारी सभाको प्रसन्न करके बोलनेको उद्यत हुए। उन्होंने राजासे इस प्रकार कहा --
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မင်းကြီးကို သင့်တင့်စွာ ဂုဏ်ပြုကာ စည်းဝေးပွဲတစ်ခုလုံးကို ကြည်နူးအေးချမ်းစေပြီးနောက်၊ ရဲရင့်၍ ဉာဏ်ပညာပြည့်ဝသော ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးသည် အုပ်ချုပ်သူထံသို့ စကားဆိုလေ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် အကြံပေးမှု၏ ကျင့်ဝတ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်– အာဏာကို လေးစားခြင်း၊ စုဝေးလာသော အကြီးအကဲများအပေါ် စေတနာကောင်းထားခြင်း၊ နှင့် ပညာအခြေခံ၍ မကြောက်မရွံ့ ပြောဆိုခြင်းတို့ ဖြစ်၏။
Verse 13
राजन् वाक््यं जनस्यास्य मयि सर्व समर्पितम् । वक्ष्यामि तदहं वीर तज्जुषस्व नराधिप,“राजन! वीर नरेश्वर! यहाँ उपस्थित हुए समस्त जनसमुदायने अपना मन्तव्य प्रकट करनेका सारा भार मुझे सौंप दिया है; अतः मैं ही इनकी बातें आपकी सेवामें निवेदन करूँगा। आप सुननेकी कृपा करें
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဤနေရာ၌ စုဝေးလာသော လူအစုအဝေး၏ စကားတော်လုံးကို ငါ့ထံ အပ်နှံထားကြ၏။ ထို့ကြောင့် အို သူရဲကောင်း၊ ငါသည် ထိုအကြောင်းကို မင်းထံ တင်ပြမည်—အို လူတို့၏ အရှင်၊ ကြားနာ၍ လက်ခံတော်မူပါ»။
Verse 14
यथा वदसि राजेन्द्र सर्वमेतत् तथा विभो । नात्र मिथ्या वच: किंचित् सुद्वत्त्वं न: परस्परम्,'राजेन्द्र! प्रभो! आप जो कुछ कहते हैं, वह सब ठीक है। उसमें असत्यका लेश भी नहीं है। वास्तवमें इस राजवंशमें और हमलोगोंमें परस्पर दृढ़ सौहार्द स्थापित हो चुका है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို မင်းတို့အထဲ၌ အမြတ်ဆုံးသော မင်းကြီး၊ အို အင်အားကြီးသော အရှင်၊ မင်းပြောသမျှ အားလုံးသည် ထိုအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤအကြောင်း၌ မမှန်ကန်သော စကား အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ အမှန်တကယ် မင်း၏ ရာဇဝင်နှင့် ငါတို့အကြား အပြန်အလှန် သဘောကောင်းမှု၏ ခိုင်မာသော ချည်နှောင်မှု တည်ထောင်ပြီးပြီ»။
Verse 15
न जात्वस्य च वंशस्य राज्ञां कश्चित् कदाचन । राजा55सीद् यः प्रजापाल: प्रजानामप्रियो5भवत्,“इस राजवंशमें कभी कोई भी ऐसा राजा नहीं हुआ, जो प्रजापालन करते समय समस्त प्रजाओंको प्रिय न रहा हो
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဤရာဇဝင်၌ မည်သည့်အခါမျှ—ဘယ်အချိန်မဆို—ပြည်သူကို ကာကွယ်အုပ်ချုပ်နေစဉ် ပြည်သူတို့ မချစ်မနှစ်သက်သော မင်းတစ်ပါးမျှ မရှိခဲ့»။
Verse 16
पितृवद् भ्रातृवच्चैव भवन्त: पालयन्ति नः । न च दुर्योधन: किंचिदयुक्तं कृतवान् नृप:,“आपलोग पिता और बड़े भाईके समान हमारा पालन करते आये हैं। राजा दुर्योधनने भी हमारे साथ कोई अनुचित बर्ताव नहीं किया है
«မင်းတို့သည် ငါတို့ကို ဖခင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အကိုကြီးကဲ့သို့လည်းကောင်း စောင့်ရှောက်လာကြ၏။ ထို့ပြင် မင်း ဒုရျောဓနလည်း ငါတို့အပေါ် မသင့်လျော်သည့် အမှုတစ်စုံတစ်ရာ မပြုခဲ့»။
Verse 17
यथा ब्रवीति धर्मात्मा मुनि: सत्यवतीसुत: । तथा कुरु महाराज स हि नः परमो गुरु:,“महाराज! परम धर्मात्मा सत्यवतीनन्दन महर्षि व्यासजी आपको जैसी सलाह देते हैं, वैसा ही कीजिये; क्योंकि वे हम सब लोगोंके परम गुरु हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို မဟာမင်းကြီး၊ သမ္မာဓမ္မရှိသော မဟာမုနိ—စတျယဝတီ၏ သား ဗျာသ—မင်းကို အကြံပေးသကဲ့သို့ ထိုအတိုင်း ပြုတော်မူပါ။ အကြောင်းမူကား သူသည် ငါတို့အားလုံး၏ အမြင့်ဆုံးသော ဆရာတော် ဖြစ်၏»။
Verse 18
त्यक्ता वयं तु भवता दुःखशोकपरायणा: । भविष्यामश्रिरं राजन् भवद््गुणशतैर्युता:
အရှင်မင်းကြီး၊ အရှင်က ကျွန်ုပ်တို့ကို စွန့်ပစ်သွားသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် သောကတွင် အပြည့်အဝ နစ်မြုပ်သွားကြပါပြီ။ သို့သော် မင်းကြီးရေ—ကျွန်ုပ်တို့သည် ဆက်လက်အသက်ရှင်နေမည်၊ အရှင်၏ ဂုဏ်သတ္တိ ရာပေါင်းများစွာက ကျွန်ုပ်တို့ကို ထောက်မကာ ထိန်းထားပေးလိမ့်မည်။
Verse 19
“राजन! आप जब हमें त्याग देंगे, हमें छोड़कर चले जायँगे, तब हम बहुत दिनोंतक दुःख और शोकमें डूबे रहेंगे। आपके सैकड़ों गुणोंकी याद सदा हमें घेरे रहेगी ।। यथा शान्तनुना गुप्ता राज्ञा चित्राज्देन च । भीष्मवीर्योपगूढेन पित्रा तव च पार्थिव,'पृथ्वीनाथ! महाराज शान्तनु तथा राजा चित्रांगदने जिस प्रकार हमारी रक्षा की है, भीष्मके पराक्रमसे सुरक्षित आपके पिता विचित्रवीर्यने जिस तरह हमलोगोंका पालन किया है तथा आपकी देख-रेखमें रहकर पृथ्वीपति पाण्डुने जिस प्रकार प्रजाजनोंकी रक्षा की है, उसी प्रकार राजा दुर्योधनने भी हमलोगोंका यथावत् पालन किया है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— «မင်းကြီးရေ၊ အရှင်က ကျွန်ုပ်တို့ကို စွန့်ပစ်၍ ထွက်ခွာသွားသောအခါ ကျွန်ုပ်တို့သည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် သောကတွင် နစ်မြုပ်နေကြလိမ့်မည်။ အရှင်၏ မရေတွက်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိများကို သတိရခြင်းက ကျွန်ုပ်တို့ကို အစဉ်အမြဲ ဝိုင်းရံနေမည်။ ရှာန္တနုမင်းနှင့် စိတြာင်္ဂဒမင်းတို့က ကျွန်ုပ်တို့ကို ကာကွယ်ခဲ့သကဲ့သို့၊ ဘီရှ္မ၏ သတ္တိဗလဖြင့် ကာကွယ်ခံရသော အရှင်၏ ဖခင် ဝိစိတြဝီရျက ကျွန်ုပ်တို့ကို ထိန်းသိမ်းပြုစုခဲ့သကဲ့သို့၊ ထို့ပြင် အရှင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် မြေကြီး၏ အရှင် ပာဏ္ဍုက ပြည်သူတို့ကို ကာကွယ်ခဲ့သကဲ့သို့—ထိုနည်းတူပင် ဒုရျောဓနမင်းလည်း ကျွန်ုပ်တို့ကို သင့်တော်သလို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်»။
Verse 20
भवद॒द्वीक्षणाच्चैव पाण्डुना पृथिवीक्षिता । तथा दुर्योधनेनापि राज्ञा सुपरिपालिता:,'पृथ्वीनाथ! महाराज शान्तनु तथा राजा चित्रांगदने जिस प्रकार हमारी रक्षा की है, भीष्मके पराक्रमसे सुरक्षित आपके पिता विचित्रवीर्यने जिस तरह हमलोगोंका पालन किया है तथा आपकी देख-रेखमें रहकर पृथ्वीपति पाण्डुने जिस प्रकार प्रजाजनोंकी रक्षा की है, उसी प्रकार राजा दुर्योधनने भी हमलोगोंका यथावत् पालन किया है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— «အရှင်၏ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းမှုအောက်တွင် ပာဏ္ဍုမင်းသည် မြေကြီးကို ကာကွယ်ခဲ့၏။ ထိုနည်းတူပင် ဒုရျောဓနမင်းလည်း ကျွန်ုပ်တို့ကို သင့်တော်သလို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့၏»။
Verse 21
न स्वल्पमपि पुत्रस्ते व्यलीकं॑ कृतवान् नृप । पितरीव सुविदश्वस्तास्तस्मिन्नपि नराधिपे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— «မင်းကြီးရေ၊ အရှင်၏ သားတော်သည် အနည်းငယ်မျှ မလိမ်လည်မဖောက်ပြန်ခဲ့ပါ။ ထို လူတို့၏ အရှင်၌ သူတို့သည် ဖခင်တစ်ပါးကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး—စိတ်ချလက်ချ၊ သံသယကင်းစွာ နေခဲ့ကြသည်»။
Verse 22
तथा वर्षसहस्राणि कुन्तीपुत्रेण धीमता
ထို့ကြောင့် ကုန္တီ၏ သားတော် ဉာဏ်ပညာရှိသူသည် နှစ်ထောင်ချီကာလတိုင်အောင် သည်းခံ၍ ဆက်လက်တည်တံ့နေခဲ့သည်—အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ကြည်မှုနှင့် စည်းကမ်းတကျ သည်းခံအားထုတ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 23
राजर्षीणां पुराणानां भवतां पुण्यकर्मणाम्,'यज्ञोंमें बड़ी-बड़ी दक्षिणा प्रदान करनेवाले ये धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर प्राचीन कालके पुण्यात्मा राजर्षि कुरु और संवरण आदिके तथा बुद्धिमान् राजा भरतके बर्तावका अनुसरण करते हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ယဇ္ဈပွဲများတွင် အလှူဒက္ခိဏာကြီးမားစွာ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းကြောင့် နာမည်ကြီးသော ဓမ္မတရားရှိသည့် ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရသည်၊ ရှေးခေတ်က ကုရု၊ သံဝရဏ စသည့် ကုသိုလ်ပြည့်ဝသော ရာဇဣသီတို့၏ အကျင့်အကြံကိုလည်းကောင်း၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော ဘုရင် ဘာရတ၏ အပြုအမူကိုလည်းကောင်း လိုက်နာသည်။ ထိုသို့ လိုက်နာခြင်းအားဖြင့် သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ရှေးဓမ္မစံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီစေပြီး၊ ပေးကမ်းခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို ဥပမာပြုနိုင်သော ရာဇအကျင့်တို့ကို သီလဂုဏ်၏ တကယ့်တိုင်းတာချက်ဟု သတ်မှတ်ထားသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်စေသည်။
Verse 24
कुरुसंवरणादीनां भरतस्य च धीमत: । वृत्तं समनुयात्येष धर्मात्मा भूरिदक्षिण:,'यज्ञोंमें बड़ी-बड़ी दक्षिणा प्रदान करनेवाले ये धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर प्राचीन कालके पुण्यात्मा राजर्षि कुरु और संवरण आदिके तथा बुद्धिमान् राजा भरतके बर्तावका अनुसरण करते हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ဓမ္မတရားရှိ၍ ယဇ္ဈပွဲများတွင် ဒက္ခိဏာအလှူကို အလွန်များစွာ ပေးကမ်းသော ယုဓိဋ္ဌိရဘုရင်သည်၊ ကုရု၊ သံဝရဏ စသည့် ရှေးရာဇဣသီတို့၏ အကျင့်အကြံကိုလည်းကောင်း၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော ဘာရတဘုရင်၏ လမ်းစဉ်ကိုလည်းကောင်း အပြည့်အဝ လိုက်နာသည်။
Verse 25
नात्र वाच्यं महाराज सुसूक्ष्ममपि विद्यते । उषिता: सम सुखं नित्यं भवता परिपालिता:,“महाराज! इनमें कोई छोटे-से-छोटा दोष भी नहीं है। इनके राज्यमें आपके द्वारा सुरक्षित होकर हमलोग सदा सुखसे रहते आये हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “မဟာဘုရင်၊ ဒီမှာ ပြောစရာအပြစ်အနာအဆာ သေးသေးလေးတောင် မရှိပါ။ သင်၏ နိုင်ငံတော်အတွင်း သင်က ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် အမြဲတမ်း သက်သာချမ်းသာစွာ နေထိုင်လာခဲ့ကြပါသည်။”
Verse 26
सुसूक्ष्मं च व्यलीकं ते सपुत्रस्य न विद्यते । यत् तु ज्ञातिविमर्देडस्मिन्नात्थ दुर्योधन प्रति
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “သင်နှင့် သင်၏သားတွင် လိမ်လည်မှု သို့မဟုတ် မမှန်ကန်မှု၏ အရိပ်အယောင် သေးသေးလေးတောင် မရှိပါ။ သို့ရာတွင် ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အကြား ဖြစ်ပွားသော ဤခါးသီးသည့် ပဋိပက္ခအတွင်း၊ ဒုရျောဓနကို ဆန့်ကျင်၍ သင်ပြောခဲ့သော စကားများသည် ယခုအခိုက်အတန့်၏ ဓမ္မရေးရာ တင်းမာမှုကို ထိခိုက်လာစေခဲ့သည်။”
Verse 27
न तद् दुर्योधनकृतं न च तद् भवता कृतम्
“အဲဒီလုပ်ရပ်ကို ဒုရျောဓနက မလုပ်ခဲ့သလို၊ သင်လည်း မလုပ်ခဲ့ပါ။” ဟုဆိုကာ ဝိုင်ရှမ္ပာယနသည် ဤဖြစ်ရပ်ကို တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကိုယ်ပိုင်အပြစ်တင်မှုသာမက၊ လူတစ်ဦးချင်း၏ အပြစ်ထက် ကျော်လွန်သော အင်အားများမှ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အရာတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြသည်—ထို့ကြောင့် တာဝန်ယူမှု၊ ကံကြမ္မာနှင့် မဟာစစ်ပွဲအပြီး ကျန်ရစ်သည့် အကျိုးဆက်များကို ဓမ္မအမြင်ဖြင့် စဉ်းစားရန် ခဏရပ်တန့်စေသည်။
Verse 28
दैवं तत् तु विजानीमो यन्न शक््यं प्रबाधितुम्
တားဆီး၍ မနိုင်၊ ဖျက်ဆီး၍ မရသော အရာကိုပင် «ဒైవ» (ကံကြမ္မာ/ဘုရားအမိန့်) ဟု ကျွန်ုပ်တို့ သိမြင်လက်ခံကြ၏။
Verse 29
अक्षौहिण्यो महाराज दशाष्टौ च समागता:,“महाराज! उस युद्धमें अठारह अक्षौहिणी सेनाएँ एकत्र हुई थीं; किंतु कौरवपक्षके प्रधान योद्धा भीष्म, द्रोण, कृपाचार्य आदि तथा महामना कर्णने एवं पाण्डवदलके प्रमुख वीर सात्यकि, धृष्टद्युम्न, भीमसेन, अर्जुन, नकुल और सहदेव आदिने अठारह दिनोंमें ही सबका संहार कर डाला”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «မဟာရာဇာ၊ ထိုစစ်ပွဲတွင် အက္ရှောဟိဏီ တပ်မဟာ ၁၈ ခု စုဝေးခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ၁၈ ရက်အတွင်းပင် ကောရဝဘက်၏ အထင်ကရသူရဲကောင်းများ—ဘီရှ္မ၊ ဒရೋဏ၊ ကೃပာစာရျနှင့် အခြားသူတို့—နှင့် စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သော ကර්ဏ၊ ထို့ပြင် ပाण्डဝတပ်၏ ခေါင်းဆောင်သူရဲကောင်းများ—သာတျကိ၊ ဓೃಷ್ಟဒျုမ್ನ၊ ဘီမစေန၊ အာర్జုန၊ နကူလ၊ သဟဒေဝ—တို့က အားလုံးကို ပျက်စီးစေခဲ့ကြ၏»။
Verse 30
अष्टादशाहेन हता: कुरुभिर्यों धपुड़वै: । भीष्मद्रोणकृपाद्यैश्न कर्णेन च महात्मना,“महाराज! उस युद्धमें अठारह अक्षौहिणी सेनाएँ एकत्र हुई थीं; किंतु कौरवपक्षके प्रधान योद्धा भीष्म, द्रोण, कृपाचार्य आदि तथा महामना कर्णने एवं पाण्डवदलके प्रमुख वीर सात्यकि, धृष्टद्युम्न, भीमसेन, अर्जुन, नकुल और सहदेव आदिने अठारह दिनोंमें ही सबका संहार कर डाला”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «၁၈ ရက်အတွင်း ကုရုတို့၏ စစ်သည်များသည်—ဘီရှ္မ၊ ဒရိုဏ၊ ကೃပာ စသည့်သူတို့နှင့် စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သော ကර්ဏတို့ ဦးဆောင်လျက်—သတ်ဖြတ်ခံရကြ၏»။
Verse 31
युयुधानेन वीरेण धृष्टद्युम्नेन चैव ह । चतुर्भि: पाण्डुपुत्रैश्न भीमार्जुनयमैस्तथा,“महाराज! उस युद्धमें अठारह अक्षौहिणी सेनाएँ एकत्र हुई थीं; किंतु कौरवपक्षके प्रधान योद्धा भीष्म, द्रोण, कृपाचार्य आदि तथा महामना कर्णने एवं पाण्डवदलके प्रमुख वीर सात्यकि, धृष्टद्युम्न, भीमसेन, अर्जुन, नकुल और सहदेव आदिने अठारह दिनोंमें ही सबका संहार कर डाला”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သူရဲကောင်း ယုယုဓာန (သာတျကိ) နှင့် ဓೃಷ್ಟဒျုမ்னတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထို့အတူ ပाण्डု၏ သားလေးယောက်—ဘီမ၊ အာర్జုန နှင့် အမွှာညီနောင် (နကူလ၊ သဟဒေဝ)—ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ မဟာသတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့၏»။
Verse 32
न च क्षयो<यं नृपते ऋते दैवबलादभूत् | अवश्यमेव संग्रामे क्षत्रियेण विशेषत:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «မဟာရာဇာ၊ ဤပျက်စီးမှုသည် ဒైవ၏ အင်အားမပါဘဲ မဖြစ်ပေါ်နိုင်။ စစ်ပွဲတွင် ပျက်စီးခြင်းသည် မလွဲမသွေ ဖြစ်တတ်၏—အထူးသဖြင့် က္ෂတ္တရိယအတွက်»။
Verse 33
तैरियं पुरुषव्याघ्रैविद्याबाहुबलान्वितै:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ပညာနှင့် လက်မောင်းအင်အားကြီးမားမှု၊ ခွန်အားတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသော ကျားကဲ့သို့သော ယောကျာ်းသူရဲတို့က ဤလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ပြီးမြောက်စေ하였다။ ထိုသို့ စွမ်းရည်သည် စည်းကမ်းနှင့် ဗဟုသုတတို့နှင့် ပေါင်းစည်းလျှင် တရားသော အမှုကို ဆောင်ရွက်ရန် ကိရိယာတစ်ရပ် ဖြစ်လာကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 34
नसराज्ञां वधे सूनु: कारणं ते महात्मनाम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ထိုသားသည် မင်းတို့ကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်း မဟုတ်။ အမှန်တကယ် တာဝန်နှင့် အပြစ်အနာဂတ်သည် မဟာစိတ်ရှိသော ထိုသူတို့ပေါ်တွင်ပင် တည်ရှိသည်»။
Verse 35
यद् विशस्ता: कुरुश्रेष्ठ राजानश्न॒ सहस्रश:
ကူရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ— ထင်ရှားကျော်ကြား၍ ချီးကျူးခံရသော မင်းများသည် ထောင်ချီ၍ စုဝေးလာကြ၏။ ဤကഥာသည် ဂုဏ်သတင်းနှင့် လောကီအာဏာကြီးမားသော်လည်း အချိန်ကာလ၊ တာဝန် (ဓမ္မ) နှင့် မိမိအမှု၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်တို့အောက်တွင် မလွတ်နိုင်ကြောင်းကို ထိုမဟာစုဝေးကြီးအားဖြင့် သတိပေးလျက်ရှိသည်။
Verse 36
गुरुर्मतो भवानस्य कृत्स्नस्य जगत: प्रभु:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «သင်သည် ဤလောကတစ်လုံးလုံး၏ ဂုရုဟု သတ်မှတ်ခံရသူ၊ အမှန်တကယ် အရှင်အုပ်စိုးသူ ဖြစ်သည်»။
Verse 37
लभतां वीरलोक॑ स ससहायो नराधिप:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ထိုမင်းသည် မိမိ၏ အဖော်အပေါင်းတို့နှင့်အတူ သူရဲကောင်းတို့၏ လောကသို့ ရောက်ပါစေ»။ ဤစကားသည် သမ္မတိမင်္ဂလာကောင်းချီးတစ်ရပ်ဖြစ်၍ အခက်အခဲများကြားတွင် တည်ကြည်မှု၊ သစ္စာနှင့် မင်း၏ တာဝန် (ဓမ္မ) ကို ထမ်းဆောင်ခြင်းသည် လောကီဆုလာဘ်ထက် များစွာမြင့်သော ဂုဏ်သိက္ခာရှိသည့် နောက်ဘဝကံကြမ္မာသို့ ဦးတည်စေကြောင်းကို အတည်ပြုသည်။
Verse 38
प्राप्स्यते च भवान् पुण्यं धर्मे च परमां स्थितिम्
ထို့ပြင် သင်သည် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဓမ္မ၌လည်း အမြင့်ဆုံးသော တည်ကြည်မှုအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိမည်—တရားသဖြင့် ပြုမူခြင်းသည် ဝိညာဉ်ရေးရာ အကျိုးပေးရုံသာမက၊ အမြတ်ဆုံးသော တာဝန်ဓမ္မမဂ်၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်နေစေကြောင်း အာမခံချက်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 39
वेद धर्म च कृत्स्नेन सम्यक् त्वं भव सुब्रत: । “आप भी पुण्य एवं धर्ममें ऊँची स्थिति प्राप्त करें। आप सम्पूर्ण धर्मोको ठीक-ठीक जानते हैं, इसलिये उत्तम व्रतोंके अनुष्ठानमें लग जाइये || ३८ ई ।। दृष्टिप्रदानमपि ते पाण्डवान् प्रति नो वृथा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «သင်သည် ဝေဒများနှင့် ဓမ္မတရားအားလုံးကို ပြည့်စုံစွာ သိရှိသူဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အကောင်းမြတ်သော ဝရတကို ထမ်းဆောင်သူရေ၊ မှန်ကန်သော အကျင့်၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်နေပါ။ ထို့ပြင် ပाण्डဝတို့အား သင်၏ မျက်နှာမြင်ခွင့်—သင်ကိုယ်တိုင် ပေါ်ထွက်ပြခြင်း—သည်လည်း အလဟသ မဖြစ်လိမ့်မည်»။
Verse 40
अनुवर्त्स्यन्ति वा धीमन् समेषु विषमेषु च
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «အို ပညာရှိရေ၊ သူတို့သည် အဆင်ပြေသည့်အခါ၌လည်း၊ ခက်ခဲသည့်အခါ၌လည်း (သူ့ကို) ဆက်လက်လိုက်နာကြမည်လော?»
Verse 41
प्रजा: कुरुकुलश्रेष्ठ पाण्डवान् शीलभूषणान् । “बुद्धिमान् कुरुकुलश्रेष्ठी समस्त पाण्डव शीलरूपी सदगुणसे विभूषित हैं; अतः भले- बुरे सभी समयोंमें सारी प्रजा निश्चय ही उनका अनुसरण करेगी || ४० $ ।। ब्रह्मादेयाग्रहारांश्ष पारिबर्हाश्व पार्थिव:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «အို ကုရုမျိုးရိုး၏ အကောင်းဆုံးသူရေ၊ ပाण्डဝတို့သည် သီလနှင့် ကောင်းမြတ်သော အကျင့်စာရိတ္တဖြင့် အလှဆင်ထားကြ၏။ ပညာရှိ၍ စံပြအကျင့်အဖြစ် ထင်ရှားသော ဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် ပြည့်ဝသဖြင့် သူတို့သည် အခြားသူတို့အတွက် စံတော်ချိန် ဖြစ်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကောင်းသောအခါ၌လည်း ဆိုးသောအခါ၌လည်း ပြည်သူအပေါင်းတို့သည် မလွဲမသွေ သူတို့၏ ဦးဆောင်မှုကို လိုက်နာကြလိမ့်မည်»။
Verse 42
दीर्घदर्शी मृदुर्दान्त: सदा वैश्रवणो यथा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «သူသည် အဝေးမြင်သူ၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သူ၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သူဖြစ်၍—အမြဲတမ်း ဝိုင်ရှရဝဏ (ကူဘေရ) ကဲ့သို့ တည်ငြိမ်တည်တံ့သော သဘောသဘာဝကို ပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်သည်»။
Verse 43
अक्षुद्रसचिवश्चायं कुन्तीपुत्रो महामना: । 'ये कुन्तीकुमार सदा कुबेरके समान दीर्घदर्शी, कोमल स्वभाववाले और जितेन्द्रिय हैं। इनके मन्त्री भी उच्च विचारके हैं। इनका हृदय बड़ा ही विशाल है ।। अप्यमित्रे दयावांश्व शुचिश्न॒ भरतर्षभ:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ကွန်တီ၏သားတော်ဤသူသည် စိတ်ဓာတ်ကြီးမြတ်သူဖြစ်၍ အနိမ့်အမြင့်မသေးသော အကြံပေးဝန်ကြီးများက လိုက်ပါကူညီကြသည်။ ကုဗေရကဲ့သို့ တည်ငြိမ်သော စည်းစိမ်အောင်မြင်မှုရှိပြီး အဝေးမြင်၊ သဘောနူးညံ့၊ ကိုယ်စိတ်ထိန်းချုပ်နိုင်သူဖြစ်သည်။ သူ၏အကြံပေးများလည်း အမြင့်မြတ်သော ဆုံးဖြတ်ချက်ရှိကြပြီး သူ၏နှလုံးသားသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်သည်။ ရန်သူအပေါ်တောင်မှ၊ အို ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အထွတ်အထိပ်သူ၊ မေတ္တာကရုဏာရှိ၍ သန့်ရှင်းသူဖြစ်သည်»။
Verse 44
विप्रियं च जनस्यास्य संसर्गाद् धर्मजस्य वै
ထို့ပြင် ဓမ္မရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရနှင့် ပေါင်းသင်းနီးကပ်မှုကြောင့် ဤအရာသည်လည်း လူထုအတွက် မနှစ်သက်စရာ ဖြစ်လာ하였다။
Verse 45
न करिष्यन्ति राजर्षे तथा भीमार्जुनादय: । 'राजर्षे! इन धर्मपुत्र युधिष्ठिरके संसर्गसे भीमसेन और अर्जुन आदि भी इस जनसमुदाय (प्रजावर्ग)-का कभी अप्रिय नहीं करेंगे || ४४ $ ।। मन्दा मृदुषु कौरव्य तीक्ष्णेष्वाशीविषोपमा:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို မင်းရသီ! ဓမ္မပုတရ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အဖော်အပါးနှင့် လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် ရှိနေသရွေ့ ဘီမ၊ အာర్జုနနှင့် အခြားသူတို့လည်း လူထုမနှစ်သက်စရာ အပြုအမူကို မည်သည့်အခါမျှ မလုပ်ကြလိမ့်မည်။ နူးညံ့သူတို့အကြား၌ နူးညံ့ပြီး၊ ကြမ်းတမ်းသူတို့အကြား၌မူ အို ကౌရဗျ၊ အဆိပ်မြွေကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်»။
Verse 46
न कुन्ती न च पाउ्चाली न चोलूपी न सात्वती
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ကွန်တီလည်း မဟုတ်၊ ပာဉ္စာလီလည်း မဟုတ်၊ ကိုလူပီလည်း မဟုတ်၊ စာတ္ဝတ မိဖုရား (သတ္တျဝတီ) လည်း မဟုတ်…»
Verse 47
भवत्कृतमिमं स्नेहं युधिष्ठिरविवर्धितम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «သင်တို့က စတင်ပြသခဲ့သော ဤမေတ္တာကို ယုဓိဋ္ဌိရက ထပ်မံပျိုးထောင်၍ ကြီးထွားစေသဖြင့် စောင့်ရှောက်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှုတို့၏ ခိုင်မာသော ချည်နှောင်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်»။
Verse 48
न पृष्ठत: करिष्यन्ति पौरा जानपदा जना: । “आपका प्रजाके साथ जो स्नेह था, उसे युधिष्ठिरने और भी बढ़ा दिया है। नगर और जनपदके लोग आपलोगोंके इस प्रजा-प्रेमकी कभी अवहेलना नहीं करेंगे ।। अधर्मिष्ठानपि सतः कुन्तीपुत्रा महारथा:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏– «မြို့သူမြို့သားတို့နှင့် ကျေးလက်ပြည်သူတို့သည် သင်တို့ကို နောက်ကျောမလှည့်ကြမည်။ သင်တို့က ပြည်သူအပေါ်ထားခဲ့သော ချစ်ခင်မေတ္တာကို ယုဓိဋ္ဌိရက ပိုမိုတိုးပွားစေခဲ့သည်။ မြို့သူမြို့သားနှင့် ပြည်နယ်ပြည်သူတို့သည် သင်တို့၏ ပြည်သူချစ်ခြင်းကို မည်သည့်အခါမျှ မလျစ်လျူရှုကြမည်မဟုတ်»။ ထို့ပြင် «အဓမ္မဆုံး» ဟု ထင်ရသူများပင် အမှန်တကယ်တော့ ကုန္တီ၏ သားတော်များဖြစ်သော မဟာရထဝီရများ—မူလကောင်းမြတ်မှု၌ တည်ကြည်သူများပင် ဖြစ်ကြသည်။
Verse 49
स राजन् मानसं दुःखमपनीय युधिषछ्िरात्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏– အို မဟာရာဇာ၊ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ စိတ်ဒုက္ခကို ဖယ်ရှားပေးပြီးနောက် (ဖြစ်ရပ်များသည် အစဉ်အလာအတိုင်း ဆက်လက်တိုးတက်သွား하였다)။ ဤစာကြောင်းသည် တရားဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ဝမ်းနည်းခြင်းကို တည်ငြိမ်စေကာ သီလရှိသော အုပ်စိုးရှင်ကို နှစ်သိမ့်ပေးခြင်းဟူသော ဓမ္မကိစ္စကို ထင်ဟပ်စေသည်—အိုမင်းချိန်နှင့် သံသရာလျှော့ချရာ (တပသ) သို့ ဝင်ရာတွင်ပင်။
Verse 50
वैशम्पायन उवाच तस्य तद् वचन धर्म्यमनुमान्य गुणोत्तरम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏– ထိုစကားများကို ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီ၍ ဂုဏ်သီလမြင့်မားသော စကားဟု သဘောတူလက်ခံကာ (သူတို့သည် ထိုအတိုင်း လိုက်နာ၍ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ကြသည်)။
Verse 51
धृतराष्ट्रश्न तद्वाक्यमभिपूज्य पुन: पुन:,धृतराष्ट्रने भी बारंबार साम्बके वचनोंकी सराहना की और सब लोगोंसे सम्मानित होकर धीरे-धीरे सबको विदा कर दिया। उस समय सबने उन्हें शुभ दृष्टिसे ही देखा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏– ဓೃತရာෂ္ဌရသည် ထိုစကားကို ထပ်တလဲလဲ ဂုဏ်ပြုကာ အကြိမ်ကြိမ် ချီးမွမ်း하였다။ ထို့နောက် လူတိုင်းကို သင့်တော်သလို လေးစားပြု၍ တဖြည်းဖြည်း အားလုံးကို နှုတ်ဆက်ကာ ပြန်လွှတ်하였다။ ထိုအခါ အဲဒီနေရာရှိသူအားလုံးက သူ့ကို မင်္ဂလာမြင်ကွင်းဖြင့်သာ ကြည့်ရှုကြသည်—ပြန်လည်သင့်မြတ်မှု၏ အပြင်ပန်းလက္ခဏာနှင့် အသက်ကြီးသူတို့၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် သင့်လျော်သော ဓမ္မတရားအလိုက် ထိန်းသိမ်းမှုကို ပြသသကဲ့သို့။
Verse 52
विसर्जयामास तदा प्रकृतीस्तु शनै: शनै: । स तै: सम्पूजितो राजा शिवेनावेक्षितस्तथा,धृतराष्ट्रने भी बारंबार साम्बके वचनोंकी सराहना की और सब लोगोंसे सम्मानित होकर धीरे-धीरे सबको विदा कर दिया। उस समय सबने उन्हें शुभ दृष्टिसे ही देखा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏– ထို့နောက် ဘုရင်သည် အမှုထမ်းများနှင့် စုဝေးလာသူများကို တဖြည်းဖြည်း ပြန်လွှတ်하였다။ သူတို့က သင့်တော်သလို ဂုဏ်ပြုကာ မင်္ဂလာကောင်းသော၊ ကရုဏာပါသော မျက်လုံးဖြင့်—ရှီဝ၏ ကောင်းချီးကာကွယ်မှုအောက်ရှိသူကဲ့သို့—ကြည့်ရှုကြသဖြင့် ဓృతရာෂ္ဌရသည် အားလုံးကို တည်ငြိမ်သပ်ရပ်စွာ နှုတ်ဆက်ကာ ထွက်ခွာသွားသည်။ အပြန်အလှန် လေးစားမှုနှင့် စေတနာကောင်းတို့သာ ထင်ရှားနေသည်။
Verse 53
प्राजजलि: पूजयामास त॑ जन॑ भरतर्षभ । ततो विवेश भवन गान्धार्या सहितो निजम् | व्युष्टायां चैव शर्वर्या यच्चकार निबोध तत्,भरतमश्रेष्ठ! तत्पश्चात् धृतराष्ट्रने हाथ जोड़कर उन ब्राह्मण देवताका सत्कार किया और गान्धारीके साथ फिर अपने महलमें चले गये। जब रात बीती और सबेरा हुआ, तब उन्होंने जो कुछ किया, उसे बता रहा हूँ, सुनो
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– လက်အုပ်ချီ၍ ရိုသေကန်တော့ကာ ထိုသူတို့ကို ဂုဏ်ပြုလေးစား하였다၊ အို ဘာရတမျိုး၏ အထွတ်အမြတ်။ ထို့နောက် ဂန္ဓာရီနှင့်အတူ မိမိ၏ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်သွား하였다။ ညကာလ ကုန်လွန်၍ အရုဏ်တက်လာသောအခါ၊ အို ဘာရတတို့အနက် အကောင်းဆုံး၊ ထို့နောက် သူပြုလုပ်သမျှကို နားထောင်လော့။
Verse 213
वयमास्म यथा सम्यग् भवतो विदितं तथा । “नरेश्वर! आपके पुत्रने कभी थोड़ा-सा भी अन्याय हमलोगोंके साथ नहीं किया। हमलोग उन राजा दुर्योधनपर भी पिताके समान विश्वास करते थे और उनके राज्यमें बड़े सुखसे जीवन व्यतीत करते थे। यह बात आपको भी विदित ही है"
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «အို လူတို့၏ အရှင်၊ သင်ကောင်းကောင်းသိသကဲ့သို့ သင်၏သားသည် ကျွန်ုပ်တို့အပေါ် အနည်းငယ်မျှ မတရားမှုကိုပင် မပြုခဲ့ပါ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုရင် ဒုရျောဓနကို ဖခင်တစ်ဦးကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး၊ သူ၏ နိုင်ငံတွင် အလွန်သက်သာချမ်းသာစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ ဤအရာကိုလည်း သင်သိပြီးသားဖြစ်သည်»။
Verse 223
पाल्यमाना धृतिमता सुखं विन्दामहे नूप । “नरेश्वर! भगवान् करें कि बुद्धिमान् कुन्तीकुमार राजा युधिष्छिर धैर्यपूर्वक सहस्रों वर्षतक हमारा पालन करें और हम इनके राज्यमें सुखसे रहें
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «တည်ကြည်ခိုင်မာသော ဘုရင်၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင်၊ အို အုပ်စိုးရှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သက်သာစွာ နေထိုင်ရပါသည်။ လူတို့၏ အရှင် ဘုရင်ကြီး၊ ဘုရားသခင်က အလိုတော်ပြုပါစေ—ကွန်တီ၏သား ပညာရှိ ယုဓိဋ္ဌိရ ဘုရင်သည် သည်းခံခြင်းနှင့် သတ္တိတည်ကြည်မှုဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ကို ထောင်နှင့်ချီသော နှစ်များတိုင်အောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်ပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့လည်း သူ၏ နိုင်ငံတွင် ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်နိုင်ပါစေ»။
Verse 263
भवन्न्तमनुनेष्यामि तत्रापि कुरुनन्दन | “कुरुनन्दन! पुत्रसहित आपका कोई सूक्ष्म-से-सूक्ष्म अपराध भी हमारे देखनेमें नहीं आया है। महाभारत-युद्धमें जो जाति-भाइयोंका संहार हुआ है, उसके विषयमें आपने जो दुर्योधनके अपराधकी चर्चा की है, इसके सम्बन्धमें भी मैं आपसे कुछ निवेदन करूँगा
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «အို ကုရုတို့၏ အားရစရာ၊ ထိုကိစ္စ၌ပင် သင့်ကို ထပ်မံနှစ်သိမ့်ပြောဆိုမည်»။
Verse 273
न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत् क्षयं गता: । “कौरवोंका जो संहार हुआ है, उसमें न दुर्योधनका हाथ है, न आपका। कर्ण और शकुनिने भी इसमें कुछ नहीं किया है
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «ကုရုတို့၏ ပျက်စီးခြင်းသည် ကာဏနှင့် ရှကူနိတို့ကြောင့် မဟုတ်။ သူတို့၏ ပျက်သုဉ်းသွားခြင်းသည် ထိုနှစ်ဦး၏ အလုပ်ဟု အမှန်တကယ် မဆိုနိုင်»။
Verse 283
देवं पुरुषकारेण न शक््यमपि बाधितुम् । “हमारी समझमें तो यह दैवका विधान था। इसे कोई टाल नहीं सकता था। दैवको पुरुषार्थसे मिटा देना असम्भव है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– လူ့ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုဖြင့်ပင် ဘုရားသခင်၏ အမိန့်တော် (ကံကြမ္မာ၏ သတ်မှတ်ချက်) ကို တားဆီး၍ မရနိုင်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ နားလည်ချက်အရ ဤသည်မှာ ကံကြမ္မာ၏ စီရင်ချက်ဖြစ်၍ မည်သူမျှ မလွှဲမရှောင်နိုင်—လူ့ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ဘုရားက သတ်မှတ်ထားသမျှကို ဖျက်မပစ်နိုင်။
Verse 323
कर्तव्यं निधन काले मर्तव्यं क्षत्रबन्धुना । “नरेश्वर! ऐसा विकट संहार दैवीशक्तिके बिना कदापि नहीं हो सकता था। अवश्य ही संग्राममें मनुष्यको विशेषत: क्षत्रियको समयानुसार शत्रुओंका संहार एवं प्राणोत्सर्ग करना चाहिये
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သေမည့်အချိန်၌ က္ရှတ္တရိယသည် လုပ်သင့်သည့် တာဝန်ကို လုပ်ရမည်၊ က္ရှတ္တရိယတို့၏ ဆွေမျိုးသာဖြစ်သူပင် သေဖို့ အသင့်ရှိရမည်။ ဤမျှ ကြောက်မက်ဖွယ် သတ်ဖြတ်ပျက်စီးမှုသည် ဘုရားသခင်၏ အင်အားမပါဘဲ မည်သည့်အခါမျှ မဖြစ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် စစ်မြေပြင်တွင် လူတစ်ယောက်—အထူးသဖြင့် စစ်သူရဲ က္ရှတ္တရိယ—သည် အချိန်နှင့် အခြေအနေတော်မူသလို ရန်သူကို သုတ်သင်ရမည်၊ လိုအပ်လျှင် ကိုယ့်အသက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်ရမည်»။
Verse 343
न भवान् न च ते भृत्या न कर्णो न च सौबल: । “आपका पुत्र उन महात्मा नरेशोंके वधमें कारण नहीं हुआ है। इसी प्रकारन आप, न आपके सेवक, न कर्ण और न शकुनि ही इसमें कारण हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သင်လည်း မဟုတ်၊ သင်၏ အမှုထမ်းများလည်း မဟုတ်၊ ကာဏ္ဏလည်း မဟုတ်၊ ဆောဘလ (ရှကူနိ) လည်း မဟုတ်—ထို မဟာစိတ်ကြီးသော မင်းများ၏ သတ်ဖြတ်ပျက်စီးမှုအတွက် အမှန်တကယ် အကြောင်းရင်း မဟုတ်ကြ။» ဤစကားသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဆန္ဒတစ်ခုတည်းထက် ပိုကြီးသော ကံကြမ္မာ၏ ဆုံစည်းမှု၊ စုဆောင်းလာသော အပြစ်ကံနှင့် ဓမ္မ၏ ပျက်ယွင်းမှုတို့ကြောင့် စစ်ဘေးကပ်ကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်းကို ညွှန်ပြ၍ ကိုယ်ပိုင်အပြစ်တင်မှုကို လျော့ချပေးသည်။
Verse 356
सर्व दैवकृतं विद्धि कोअत्र कि वक्तुमर्हति । “कुरुश्रेष्ठी उस युद्धमें जो सहस्रों राजा काट डाले गये हैं, वह सब दैवकी ही करतूत समझिये। इस विषयमें दूसरा कोई क्या कह सकता है
ဤအရာအားလုံးသည် ကံကြမ္မာက ပြုလုပ်သည့်အရာဟု သိမှတ်လော့။ ဤကိစ္စ၌ အခြားမည်သို့ ပြောဆိုရန် အဘယ်သူက ထိုက်တန်မည်နည်း။ ကုရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောသူရေ၊ မင်းများ ထောင်ပေါင်းများစွာ ဖြတ်သတ်ခံရသော ထိုစစ်ပွဲ၌ ဖြစ်ပျက်သမျှကို ကံကြမ္မာ၏ လုပ်ရပ်တစ်ခုတည်းဟု နားလည်လော့—ထို့ထက်ပို၍ မည်သူက ဘာကို ထပ်ပြောနိုင်မည်နည်း။
Verse 366
धर्मात्मानमतस्तुभ्यमनुजानीमहे सुतम् । “आप इस सम्पूर्ण जगतके स्वामी हैं; इसलिये हम आपको अपना गुरु मानते हैं और आप धर्मात्मा नरेशको वनमें जानेकी अनुमति देते हैं तथा आपके पुत्र दुर्योधनके लिये हमारा यह कथन है--
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ထို့ကြောင့် ဤဓမ္မတရားရှိသော သားတော်အတွက် သင်၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ကျွန်ုပ်တို့ တောင်းခံပါသည်။ ‘သင်သည် ဤလောကတစ်လောကလုံး၏ အရှင်ဖြစ်သဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် သင်ကို မိမိတို့၏ ဆရာအဖြစ် မှတ်ယူပါသည်။ သင်သည် ဓမ္မတရားရှိသော မင်းကို တောသို့ ထွက်ခွာရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏။ ထို့ပြင် သင်၏ သား ဒုရျောဓနအတွက် ကျွန်ုပ်တို့ ပြောရမည့် စကားမှာ—’»
Verse 373
द्विजाग्र्यै: समनुज्ञातस्त्रिदिवे मोदतां सुखम् । “अपने सहायकोंसहित राजा दुर्योधन इन श्रेष्ठ द्विजोंके आशीर्वादसे वीरलोक प्राप्त करे और स्वर्गमें सुख एवं आनन्द भोगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– အထွတ်အမြတ် ဗြာဟ္မဏတို့၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် ကောင်းချီးမင်္ဂလာကို ရရှိပြီးနောက်၊ သူသည် သုံးလောကအထက် စွမ်းရည်ရှိသော နတ်ဘုံ၌ ပျော်ရွှင်စွာ သာယာချမ်းမြေ့ရမည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ မင်း ဒုရ്യೋಧနသည် မိမိ၏ အထောက်အကူများနှင့်အတူ ဤအထင်ကရ “နှစ်ကြိမ်မွေး” တို့၏ ကောင်းချီးကြောင့် သူရဲကောင်းတို့၏ လောကကို ရောက်ရှိကာ၊ နတ်ဘုံ၌ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ချမ်းသာသုခကို ခံစားရသည်ဟူ၏။
Verse 393
समर्थास्त्रिदिवस्यापि पालने किं पुन: क्षिते: । “आप जो हमारी देख-रेख करनेके लिये हमें पाण्डवोंको सौंप रहे हैं, वह सब व्यर्थ है। ये पाण्डव तो स्वर्गका भी पालन करनेमें समर्थ हैं; फिर इस भूमण्डलकी तो बात ही क्या है
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «သူတို့သည် နတ်တို့၏ နယ်ပယ်ကိုတောင် အုပ်ချုပ်နိုင်စွမ်းရှိကြသည်—မြေပြင်ကို အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုတော့ ဘာလို့ ထပ်ပြောရမလဲ။ ထို့ကြောင့် ‘စောင့်ရှောက်ကြည့်ရှုရန်’ ဟုဆိုကာ သူတို့ကို တစ်စုံတစ်ယောက်ထံ လွှဲအပ်ရမည်ဆိုသော အယူအဆသည် အဓိပ္ပါယ်မရှိ»။
Verse 413
पूर्वराजाभिपन्नांश्व॒ पालयत्येव पाण्डव: । 'ये पृथ्वीनाथ पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर अपने दिये हुए तथा पहलेके राजाओंद्वारा अर्पित किये गये ब्राह्मणोंके लिये दातव्य अग्रहारों (दानमें दिये गये ग्रामों) तथा पारिबहाँ (पुरस्कारमें दिये गये ग्रामों)-की भी रक्षा करते ही हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ပाण्डဝ (ယုဓိဋ္ဌိရ) သည် အတိတ်ဘုရင်များက အရင်ကတည်းက ချမှတ်ပေးအပ်ထားသော အလှူအတန်းနှင့် အပ်နှံချက်များကို အမှန်တကယ် ဆက်လက်ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည်။ ဗြာဟ္မဏတို့၏ ထောက်ပံ့ရေးအတွက် ကတိပြု၍ ပေးအပ်ထားသော မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းသိမ်းကာ၊ အရင်ဘုရင်တို့၏ ရာဇပူဇော်အလှူများကိုလည်း လုံခြုံစွာ တန်ဖိုးထားအောင် ပြုလုပ်သည်။ ဤအပိုဒ်သည် သမာဓိရှိသော မင်းတစ်ပါး၏ တာဝန်မှာ အဟောင်းအလှူများကို ထိန်းသိမ်း၍ အုပ်ချုပ်ရေး၌ ဓမ္မ၏ ဆက်လက်တည်တံ့မှုကို ထူထောင်ရခြင်းဟု ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 433
ऋजुं पश्यति मेधावी पुत्रवत् पाति न: सदा । 'ये भरतकुलभूषण युधिष्छिर शत्रुओंपर भी दया करनेवाले और परम पवित्र हैं। बुद्धिमान होनेके साथ ही ये सबको सरलभावसे देखनेवाले हैं और हमलोगोंका सदा पुत्रवत् पालन करते हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «သူသည် ဉာဏ်ပညာရှိ၍ အရာရာကို ဖြောင့်မတ်စွာ မြင်တတ်သည်။ ထို့ပြင် သားတစ်ယောက်ကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်တို့ကို အမြဲတမ်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည်»။
Verse 456
वीर्यवन्तो महात्मान: पौराणां च हिते रता: । “कुरुनन्दन! ये पाँचों भाई पाण्डव बड़े पराक्रमी, महामनस्वी और पुरवासियोंके हितसाधनमें लगे रहनेवाले हैं। ये कोमल स्वभाववाले सत्पुरुषोंके प्रति मृदुतापूर्ण बर्ताव करते हैं, किंतु तीखे स्वभाववाले दुष्टोंके लिये ये विषधर सर्पोके समान भयंकर बन जाते हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «ကူရုမျိုးဆက်ရေ၊ သူတို့သည် သတ္တိဗလရှိသော မဟာစိတ်ဓာတ်ပိုင်ရှင်များဖြစ်ပြီး မြို့သူမြို့သားတို့၏ အကျိုးအတွက် အမြဲတမ်း အားထုတ်နေကြသည်။ ပाण्डဝ ညီအစ်ကို ငါးဦးသည် သီလဝါဒရှိသူများနှင့် နူးညံ့သဘောရှိသူများအပေါ် သဘောထားနူးညံ့၍ ဂရုစိုက်တတ်ကြသော်လည်း၊ ကြမ်းတမ်း၍ မကောင်းသောသူများအပေါ်တွင်တော့ အဆိပ်ရှိသော မြွေကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်လာကြသည်»။
Verse 463
अस्मिन् जने करिष्यन्ति प्रतिकूलानि कहिचित् । “कुन्ती, द्रौपदी, उलूपी और सुभद्रा भी कभी प्रजाजनोंके प्रति प्रतिकूल बर्ताव नहीं करेंगी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဤလူထုအတွင်း၌ သူတို့သည် မည်သည့်အခါမျှ ရန်လိုသော၊ ဆန့်ကျင်သော အပြုအမူကို မပြုကြလိမ့်မည်»။
Verse 483
मानवान् पालयिष्यन्ति भूत्वा धर्मपरायणा: । 'कुन्तीके महारथी पुत्र स्वयं धर्मपरायण रहकर अधर्मी मनुष्योंका भी पालन करेंगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဓမ္မကို အခိုင်အမာ အားထားသူများဖြစ်လာ၍ သူတို့သည် လူထုကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကြလိမ့်မည်»။
Verse 496
कुरु कार्याणि धर्म्याणि नमस्ते पुरुषर्षभ । “अत: पुरुषप्रवर महाराज! आप युधिष्ठिरकी ओरसे अपने मानसिक दुःखको हटाकर धार्मिक कार्योंके अनुष्ठानममें लग जाइये। आपको समस्त प्रजाका नमस्कार है”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီသော အမှုများကို ဆောင်ရွက်ပါ။ လူတို့အနက် အထွတ်အမြတ်၊ နွားထီးကဲ့သို့သော သူရဲကောင်းကြီး၊ သင့်အား ဦးညွှတ်ပါ၏»။
Verse 503
साधु साध्विति सर्व: स जन: प्रतिगृहीतवान् । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! साम्बके धर्मानुकूल और उत्तम गुणयुक्त वचन सुनकर समस्त प्रजा उन्हें सादर साधुवाद देने लगी तथा सबने उनकी बातका अनुमोदन किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီ၍ ဂုဏ်သတ္တိမြင့်မြတ်သော ထိုစကားများကို ကြားသော် လူထုအစုအဝေးတစ်ရပ်လုံးက လေးစားစွာ လက်ခံကာ «ကောင်းလှ၏၊ ကောင်းလှ၏» ဟု ချီးမွမ်း၍ အတည်ပြုသဘောတူကြ၏။
Verse 3336
पृथिवी निहता सर्वा सहया सरथद्विपा । “उन विद्या और बाहुबलसे सम्पन्न पुरुषसिंहोंने रथ, घोड़े और हाथियोंसहित इस सारी पृथ्वीका नाश कर डाला
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ပညာနှင့် လက်မောင်းအင်အား ပြည့်စုံသော စင်္ကြံသတ္တဝါကဲ့သို့သော သူရဲကောင်းများကြောင့် မြင်းများ၊ ရထားများ၊ ဆင်များနှင့်တကွ ကမ္ဘာမြေတစ်ပြင်လုံး ပျက်စီးသွားခဲ့၏။
Frequently Asked Questions
The dilemma is how a newly established ruler governs ethically after catastrophic conflict: Yudhiṣṭhira must balance openness with necessary secrecy, compassion with security, and personal restraint with the coercive instruments of state protection.
Effective rājadharma requires disciplined self-governance: control of senses, deference to qualified wisdom, and institutional safeguards (vetted ministers, secure deliberation, and measured intelligence) so that power remains subordinate to dharma.
No explicit phalaśruti appears in this chapter; its function is normative instruction, framing governance as a practice of restraint and confidentiality whose benefits are implied as stability and avoidance of irreparable political harm.