Adhyaya 37
Gāndhārī’s Petition for a Vision of the Departed (गान्धार्याः प्रार्थना—दिव्यदर्शनप्रसङ्गः)
Upa-parva: Gāndhārī-śoka-prasaṅga (Episode of Gāndhārī’s Grief and Petition to Vyāsa)
Vaiśaṃpāyana reports that Gāndhārī’s sorrow intensifies after hearing varied lamentation. The chapter enumerates the shared grief of Kuntī, Draupadī, Subhadrā, and other eminent women, including the wife of Bhūriśravas, emphasizing the breadth of familial devastation. Gāndhārī, blindfolded and standing with folded hands, addresses the sage with a time-marker—sixteen years have passed—yet Dhṛtarāṣṭra’s grief for his slain sons remains unpacified; he sighs continually and cannot find rest. She acknowledges Vyāsa’s ascetic potency to create and reveal realms, and therefore requests that the king be shown his sons who have gone to other worlds, aiming at the cessation of sorrow for herself, Kuntī, and the household. The scene then pivots to Kuntī’s internal recollection of her concealed firstborn (Karna, “Āditya-saṃbhava”), while Vyāsa, endowed with distant hearing and sight, perceives her distress and invites her to state what is in her mind. Kuntī, after bowing to her elders, begins to disclose the long-held matter with modest reluctance, setting up a consequential revelation in the continuing narrative.
Chapter Arc: नारद के सम्मुख युधिष्ठिर का हृदय फट पड़ता है—धृतराष्ट्र, गांधारी और कुन्ती का वनाग्नि में दग्ध हो जाना सुनकर वह मनुष्यों की ‘गति’ को दुर्विज्ञेय कहकर विलाप करता है। → युधिष्ठिर एक-एक कर स्मृतियों और असंगतियों को जोड़ता है: जिस धृतराष्ट्र के पास सौ पुत्र, बाहुबल और राजवैभव था, वह दावानल में भस्म हो गया; और इससे भी कठोर यह कि महावन में मन्त्रपूत यज्ञाग्नियाँ उपस्थित थीं, फिर भी ‘लौकिक’ अग्नि ने सबको ग्रस लिया। कुन्ती की कृशता, काँपता शरीर, और भयाक्रान्त पुकारें मन में उभरती हैं; पाण्डवों के भीतर अपराध-बोध और असहायता बढ़ती जाती है। → विलाप चरम पर पहुँचता है—युधिष्ठिर ‘हा तात! धर्मराज!’ जैसी करुण पुकारों के साथ उस दृश्य को मन में देखता है जहाँ कुन्ती चारों ओर घिरी हुई ‘भीमसेन! बचाओ’ कहती है, और दावानल उसे भस्म कर देता है; उसी क्षण पाँचों पाण्डव प्रलयकाल के पाँच भूतों की भाँति पीड़ित होकर एक-दूसरे से लिपटकर रो पड़ते हैं। → नारद के सामने शोक का आवेग सामूहिक शोक में बदलता है—भाइयों का आलिंगन, आँसुओं का प्रवाह, और यह स्वीकार कि राजधर्म, तपोवन और यज्ञ—सबके बीच भी काल की गति अटल है। → शोक के बाद प्रश्न शेष रह जाता है: यह दग्ध होना केवल दुर्घटना था या किसी गूढ़ नियति/प्रायश्चित्त का संकेत—और पाण्डव इस समाचार के बाद क्या कर्म-मार्ग चुनेंगे?
Shlokas
Verse 1
पम्प बछ। अं: अष्टात्रिशो&् ध्याय: नारदजीके सम्मुख युधिष्ठिरका धृतराष्ट्र आदिके लौकिक अग्निमें दग्ध हो जानेका वर्णन करते हुए विलाप और अन्य पाण्डवोंका भी रोदन युधिछिर उवाच तथा महात्मनस्तस्य तपस्युग्रे च वर्ततः । अनाथस्थेव निधन तिष्ठत्स्वास्मासु बन्धुषु,युधिष्ठिर बोले--भगवन्! हम-जैसे बन्धु-बान्धवोंके रहते हुए भी कठोर तपस्यामें लगे हुए महामना धृतराष्ट्रकी अनाथके समान मृत्यु हुई, यह कितने दुःखकी बात है?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အရှင်မြတ်သော မုနိတော်၊ အလွန်ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာပင် ဖြစ်၏။ ပြင်းထန်သော တပဿာကို ကျင့်ဆောင်နေစဉ် မဟာသတ္တဝါ ဓృతရာෂ္ဌြသည် ကျွန်ုပ်တို့ကဲ့သို့ သွေးသားဆွေမျိုးများ အသက်ရှင်နေသေးသော်လည်း ကာကွယ်သူမရှိသကဲ့သို့ အဆုံးသတ်သွားရသည်»။
Verse 2
दुर्विज्ञेया गतिर्ब्रह्मन् पुरुषाणां मतिर्मम । यत्र वैचित्रवीर्योडसौ दग्ध एवं वनाग्निना,ब्रह्म! मेरा तो ऐसा मत है कि मनुष्योंकी गतिका ठीक-ठीक ज्ञान होना अत्यन्त कठिन है; जब कि विचित्रवीर्यकुमार धृतराष्ट्रको इस तरह दावानलसे दग्ध होकर मरना पड़ा
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ဗြာဟ္မဏာတော်၊ ကျွန်ုပ်အမြင်အရ လူသားတို့၏ လမ်းကြောင်းနှင့် ကံကြမ္မာကို တိတိကျကျ သိမြင်ရန် အလွန်ခက်ခဲ၏။ ဗိစိတ္တဗီရျ၏ သား ဓృతရာෂ္ဌြတောင် တောမီးကြီးကြောင့် မီးလောင်၍ အဆုံးသတ်ရသကဲ့သို့ပင်»။
Verse 3
यस्य पुत्रशतं श्रीमदभवद् बाहुशालिन: । नागायुतबलो राजा स दग्धो हि दवाग्निना
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အလင်းရောင်တောက်ပ၍ လက်မောင်းအားကြီးကာ ဆင်တစ်သောင်းတန်ခိုးရှိသကဲ့သို့ အင်အားကြီးမားပြီး သားတစ်ရာတန်ဖိုးရှိသော ဘုရင်တော်သည်ပင် တောမီးကြီးကြောင့် မီးလောင်သေဆုံးခဲ့ရ၏။ ထို့ကြောင့် အင်အားအကြီးဆုံး၊ စည်းစိမ်အများဆုံးသူတောင် ကံကြမ္မာ၏ လက်မှ မလွတ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် မာနကို ထိန်းချုပ်၍ သမ္မာဓမ္မကို နှိမ့်ချစွာ ဆုပ်ကိုင်ရမည်»။
Verse 4
जिन बाहुबलशाली नरेशके सौ पुत्र थे, जो स्वयं भी दस हजार हाथियोंके समान बलवान थे, वे ही दावानलसे जलकर मरे हैं, यह कितने दुःखकी बात है? ।। यं पुरा पर्यवीजन्त तालवृन्तैर्वरस्त्रिय: । त॑ गृध्रा: पर्यवीजन्त दावाग्निपरिकालितम्,पूर्वकालमें सुन्दरी स्त्रियाँ जिन्हें सब ओरसे ताड़के पंखोंद्वारा हवा करती थीं, उन्हें दावानलसे दग्ध हो जानेपर गीधोंने अपनी पाँखोंसे हवा की है
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «သားတစ်ရာရှိ၍ ကိုယ်တိုင်လည်း ဆင်တစ်သောင်းတန်ခိုးရှိသကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော ဘုရင်တော်သည် တောမီးကြီးကြောင့် မီးလောင်သေဆုံးခဲ့ရသည်မှာ အလွန်ဝမ်းနည်းဖွယ်ပင်။ ယခင်က အလှတရားပြည့်ဝသော မိန်းမမြတ်တို့က ထန်းရွက်ပန်ကာများဖြင့် ပတ်လည်မှ လေတိုက်ပေးခဲ့သူကို ယခုတော့ တောမီးကြောင့် လောင်ကျွမ်းသွားသောအခါ လင်းတတို့က မိမိတို့၏ တောင်ပံများဖြင့် ‘လေတိုက်’ ပေးနေကြသည်—ကံကြမ္မာ၏ ပြောင်းလဲမှု မည်မျှနာကျင်ဖွယ်ကောင်းသနည်း»။
Verse 5
सूतमागधसंघैश्व शयानो यः प्रबोध्यते । धरण्यां स नृपः शेते पापस्य मम कर्मभि:,जो बहुमूल्य शय्यापर सोते थे और जिन्हें सूत तथा मागधोंके समुदाय मधुर गीतोंद्वारा जगाया करते थे, वे ही महाराज मुझ पापीकी करतूतोंसे पृथ्वीपर सो रहे हैं
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «တန်ဖိုးကြီးသော အိပ်ရာပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေစဉ် စူတနှင့် မာဂဓတို့ အဆိုတော်အဖွဲ့များက ချိုမြိန်သော သီချင်းများဖြင့် နိုးထစေခဲ့သော ဘုရင်တော်သည် ယခုတော့ မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေရသည်—ဤအရာသည် ကျွန်ုပ်အပြစ်ရှိသော လုပ်ရပ်များ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့်ပင်»။
Verse 6
न च शोचामि गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम् । पतिलोकमनुप्राप्तां तथा भर्तृव्रते स्थिताम्,मुझे पुत्रहीना यशस्विनी गान्धारीके लिये उतना शोक नहीं है, क्योंकि वे पातिव्रत्य- धर्मका पालन करती थीं; अत: पतिलोकमें गयी हैं
သားတို့ကိုဆုံးရှုံးသော်လည်း ဂုဏ်သိက္ခာကြီးမားသော ဂန္ဓာရီအပေါ် ငါသည် အလွန်မဝမ်းနည်းပါ။ အကြောင်းမှာ သူမသည် ခင်ပွန်းအပေါ် သစ္စာဝတ္တရား (ပတိဝ్రတ) ကို မလျော့မနည်း ထိန်းသိမ်းခဲ့၍ ထို့ကြောင့် ခင်ပွန်း၏ လောကသို့ ရောက်ရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 7
पृथामेव च शोचामि या पुत्रैश्चर्यमृद्धिमत् । उत्सृज्य सुमहद् दीप्तं वनवासमरोचयत्,मैं तो उन माता कुन्तीके लिये ही अधिक शोक करता हूँ, जिन्होंने पुत्रोंके समृद्धिशाली एवं परम समुज्ज्वल ऐश्वर्यको ठुकराकर वनमें रहना पसंद किया था
ငါအလွန်ဆုံး ဝမ်းနည်းရသူမှာ ပೃഥာ (ကွန်တီ) ပင် ဖြစ်သည်—သားတို့၏ အံ့ဖွယ်စည်းစိမ်နှင့် တောက်ပသော အာဏာတော်ရှိသော်လည်း ထိုကြီးမားသော တောက်ပမှုကို စွန့်ပစ်ကာ တောနေဘဝကို ရွေးချယ်ခဲ့သူ။
Verse 8
धिग् राज्यमिदमस्माकं धिग् बल॑ धिक् पराक्रमम् । क्षत्रधर्म च धिग् यस्मान्मृता जीवामहे वयम्
ငါတို့၏ ဤဘုရင်မှုကို အရှက်တင်ပါစေ၊ ငါတို့၏ အင်အားကို အရှက်တင်ပါစေ၊ ငါတို့၏ သတ္တိဗလကို အရှက်တင်ပါစေ။ စစ်သူရဲ၏ ဓမ္မ (က்ஷတ္ရဓမ္မ) ကိုတောင် အရှက်တင်ပါစေ—ငါတို့သည် သေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသော်လည်း အသက်ရှင်နေဆဲ ဖြစ်သောကြောင့်။
Verse 9
हमारे इस राज्यको धिक्कार है, बल और पराक्रमको धिककार है तथा इस क्षत्रिय- धर्मको भी धिक््कार है! जिससे आज हमलोग मृतकतुल्य जीवन बिता रहे हैं ।। सुसूक्ष्मा किल कालस्य गतिर्द्धिजवरोत्तम | यत् समुत्सृज्य राज्यं सा वनवासमरोचयत्,विप्रवर! कालकी गति अत्यन्त सूक्ष्म है, जिससे प्रेरित होकर माता कुन्तीने राज्य त्यागकर वनमें ही रहना ठीक समझा
ငါတို့၏ ဤနိုင်ငံတော်ကို အရှက်တင်ပါစေ၊ အင်အားနှင့် သတ္တိဗလကို အရှက်တင်ပါစေ၊ ဤက்ஷတ္ရဓမ္မကိုတောင် အရှက်တင်ပါစေ—ယနေ့ ငါတို့ကို သေသကဲ့သို့ အသက်ရှင်စေသောကြောင့်။ ဗြဟ္မဏအထွဋ်အမြတ်ရေ၊ ကာလ၏ လှုပ်ရှားမှုသည် အလွန်သိမ်မွေ့လှ၏; ထိုကာလ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် မိခင် ကွန်တီသည် နိုင်ငံတော်ကို စွန့်ကာ တောနေဘဝကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
Verse 10
युधिष्ठटिस्थ जननी भीमस्य विजयस्य च । अनाथवत् कथं दग्धा इति मुह्यामि चिन्तयन्,युधिष्ठिर, भीमसेन और अर्जुनकी माता अनाथकी भाँति कैसे जल गयी, यह सोचकर मैं मोहित हो जाता हूँ
ငါစဉ်းစားလေလေ စိတ်ရှုပ်ထွေးလေလေ ဖြစ်၏—ယုဓိဋ္ဌိရ၏ မိခင်၊ ဘီမနှင့် ဗိဇယ (အာర్జုန) ၏ မိခင်သည် အကာအကွယ်မဲ့သူကဲ့သို့ မည်သို့ မီးလောင်သွားနိုင်သနည်း။ ထိုအတွေးက ငါ့ကို မောဟဖြစ်စေသည်။
Verse 11
वृथा संतर्पितो वह्निः खाण्डवे सव्यसाचिना । उपकारमजानन् स कृतघ्न इति मे मति:,सव्यसाची अर्जुनने जो खाण्डववनमें अग्निदेवको तृप्त किया था, वह व्यर्थ हो गया। वे उस उपकारको याद न रखनेके कारण कृतष्न हैं--ऐसी मेरी धारणा है
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ခါဏ္ဍဝ တော၌ တစ်ခါက မီးနတ် အဂ္နိဒေဝကို စဝျသာချင် (အာర్జုန) က ကျေနပ်အောင် ပြုခဲ့၏။ သို့သော် ထိုကူညီမှုသည် အကျိုးမရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားပြီ။ ထိုကျေးဇူးကို မသိမမှတ်သောကြောင့် သူသည် ကృతဃ္န (ကျေးဇူးမသိသူ) ဟု ငါထင်မြင်သည်»။
Verse 12
यत्रादहत् स भगवान् मातरं सव्यसाचिन: । कृत्वा यो ब्राह्मणच्छद्म भिक्षार्थी समुपागत:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ထိုနေရာ၌ပင် အလေးအမြတ်ပြုရသော အရှင်သည် စဝျသာချင် (အာర్జုန) ၏ မိခင်ကို မီးရှို့လေ၏။ သူသည် ဗြာဟ္မဏ အယောင်ဆောင်ကာ ဆွမ်းခံသကဲ့သို့ လာရောက်ခဲ့သည်»။
Verse 13
इदं कष्टतरं चान्यद् भगवन् प्रतिभाति मे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အရှင်ဘုရား၊ ငါ့စိတ်၌ ထို့ထက်ပို၍ နာကျင်စေသော အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်လည်း ပေါ်လာသည်»။
Verse 14
तथा तपस्विनस्तस्य राजर्षे: कौरवस्य ह
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ထိုနည်းတူပင် ကုရုမျိုးရိုးမှ တပသီ ရာဇရ္ဩိ (မင်းရဟန်း) ထိုသူအပေါ်၌လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်»။
Verse 15
तिष्ठत्सु मन्त्रपूतेषु तस्याग्निषु महावने
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ထိုတောကြီးအတွင်း၌ မန္တရားဖြင့် သန့်စင်ထားသော မီးများသည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေစဉ်…»။
Verse 16
मन्ये पृथा वेपमाना कृशा धमनिसंतता
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ပೃഥာ (ကွန်တီ) တုန်လှုပ်နေသည်ဟု ငါထင်၏။ သူမသည် အလွန်ပိန်လှီသွားပြီး သွေးကြောများပင် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာပြီ»။
Verse 17
भीम पर्यप्रुहि भयादिति चैवाभिवाशती
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ဘီမ၊ အကုန်အစင် ပြောပါ—အားလုံးကို ငါ့အား ပြောပြပါ»။ ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် သူမသည် ကြောက်ရွံ့၍ အော်ဟစ်ကာ မသေချာမှုနှင့် ကြောက်လန့်မှု၏ အလေးချိန်အောက်တွင် အသံပင် တုန်ယိမ်းကွဲပြားသွား၏။
Verse 18
सहदेव: प्रियस्तस्या: पुत्रेभ्योईधिक एव तु
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ဆဟဒေဝသည် သူမအတွက် ချစ်ခင်ရသူဖြစ်၏—အမှန်တကယ်တော့ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်သားများထက်ပင် ပို၍ ချစ်ခင်ခဲ့သည်»။ အာရှရမဝါသိက ပရဝ၏ ဓမ္မဘောင်အတွင်း၌ ဤစာကြောင်းသည် ချစ်ခြင်းနှင့် ယုံကြည်မှုသည် သွေးသားဆက်နွယ်မှုကို ကျော်လွန်နိုင်ကြောင်း၊ ဝိသေသလက္ခဏာနှင့် ဝန်ဆောင်မှု၏ တိတ်ဆိတ်သော အင်အားက ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် စွန့်လွှတ်ခြင်းအလယ်၌ ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းပေးကြောင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။
Verse 19
तच्छुत्वा रुरुदु: सर्वे समालिड्ग्य परस्परम्
ထိုစကားကို ကြားသော် သူတို့အားလုံး မျက်ရည်ကျကာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဖက်ယမ်းလျက် ဝမ်းနည်းမှုကို အတူတကွ ခံစားမျှဝေကြ၏—ဒုက္ခရှေ့တွင် အပြန်အလှန် ကရုဏာနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ အထင်ကရ သက်သေတည်း။
Verse 20
तेषां तु पुरुषेन्द्राणां रुवतां रुदितस्वन:,वहाँ रोदन करते हुए उन पुरुषप्रवर पाण्डवोंके रोनेका शब्द महलके विस्तारसे अवरुद्ध हुए भूतल और आकाशकमें गूँजने लगा
သို့သော် ထိုလူ့အထက်မြတ်တို့—နွားသဖွယ် သန်မာသော မင်းကြီးများ—၏ ငိုကြွေးသံသည် နန်းတော်၏ ကျယ်ပြန့်မှုကြောင့် တားဆီး၍ မျှော့မတ်သွားသော်လည်း မြေပြင်တစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့ကာ ကောင်းကင်ထိတိုင် အလှည့်အပြောင်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်၍ မြည်ဟည်းလေ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် တာဝန်နှင့်ချည်နှောင်ထားသော ဘဝများမှ ပေါက်ဖွားလာသည့် ဝမ်းနည်းမှုနှင့် ပြန်မရနိုင်သော ဆုံးရှုံးမှုကို နံရံများ သို့မဟုတ် ရာဇဂုဏ်၏ ခမ်းနားမှုက မဖုံးကွယ်နိုင်ကြောင်း; ၎င်းသည် အများပြည်သူနှင့် စကြဝဠာတစ်ဝှမ်းသို့ ပျံ့နှံ့သည့် ငိုကြွေးသံဖြစ်လာကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 21
प्रासादाभोगसंरुद्धे अन्वरौत्सीत् स रोदसी,वहाँ रोदन करते हुए उन पुरुषप्रवर पाण्डवोंके रोनेका शब्द महलके विस्तारसे अवरुद्ध हुए भूतल और आकाशकमें गूँजने लगा
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– နန်းတော်၏ ကျယ်ဝန်းလှသော အကျယ်အဝန်းကြောင့် သူတို့၏ ငိုကြွေးသံသည် သာမန်ကဲ့သို့ အပြင်သို့ မစီးဆင်းနိုင်အောင် တားဆီးခံရ၏။ သို့ရာတွင် လူတို့အနက် အထွတ်အမြတ်ဖြစ်သော ပाण्डဝတို့၏ မျက်ရည်သံသည် ပြန်လည်တုန်ဟုန်ကာ ပျံ့နှံ့၍ မြေကြီးနှင့် ကောင်းကင်နှစ်ပါးလုံးကို ပြည့်နှက်စေ하였다။
Verse 37
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत आश्रमवासिकपर्वके अन्तर्गत नारदागमनपर्वनें धतराष्ट््र आदिका दावाग्निसे दाहविषयक सैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ အာရှ్రమဝါသိကပရဝအတွင်း၊ နာရဒာရောက်လာခြင်းကို ဆိုသော အခန်း၌၊ ဓృతရာෂ္ဌရနှင့် အခြားသူတို့ကို တောမီးက လောင်ကျွမ်းစေသည့် အကြောင်းကို ဖော်ပြသော သုံးဆယ့်ခုနစ်မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။
Verse 38
इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि नारदागमनपर्वणि युधिष्ठिरविलापे अष्टात्रिंशोडध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ အာရှ్రమဝါသိကပရဝအတွင်း၊ နာရဒာရောက်လာခြင်းကို ဆိုသော အပိုင်း၌၊ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ ဝမ်းနည်းညည်းတွားခြင်းကို အဓိကထားသော သုံးဆယ့်ရှစ်မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။
Verse 123
धिगग्निं धिक् च पार्थस्य विश्रुतां सत्यसंधताम् । जो एक दिन ब्राह्मणका वेश बनाकर अर्जुनसे भीख माँगने आये थे, उन्हीं भगवान् अग्निदेवने अर्जुनकी माँको जलाकर भस्म कर दिया। अग्निदेवको धिक्कार है! अर्जुनकी जो सुप्रसिद्ध सत्यप्रतिज्ञता है, उसको भी धिक्कार है!
အို—မီးကိုလည်း အပြစ်တင်ရ၏၊ ပಾರ್ಥ (အာర్జုန) ၏ ထင်ရှားသော သစ္စာကတိကိုလည်း အပြစ်တင်ရ၏။ တစ်နေ့တွင် ဗြာဟ္မဏဝတ်ကို ဆောင်ကာ အာర్జုနထံမှ ဆွမ်းတောင်းလာခဲ့သည့် အဂ္နိဒေဝတော်ပင် အာర్జုန၏ မိခင်ကို မီးလောင်၍ ပြာဖြစ်စေခဲ့သည်။ အဂ္နိဒေဝကို အပြစ်တင်ရ၏! အာర్జုန၏ ထင်ရှားသော သစ္စာကတိကိုလည်း အပြစ်တင်ရ၏!
Verse 133
वृथाग्निना समायोगो यदभूत् पृथिवीपते: । भगवन! राजा धृतराष्ट्रके शरीरको जो व्यर्थ (लौकिक) अग्निका संयोग प्राप्त हुआ, यह दूसरी अत्यन्त कष्ट देनेवाली बात जान पड़ती है
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အရှင်မြတ်ဘုရား၊ မြေကြီး၏ အရှင်ဖြစ်သော ဓృతရာෂ္ဌရမင်းကြီး၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အဓိပ္ပါယ်မဲ့သော လောကီမီးနှင့် ထိတွေ့ရခြင်းသည် ဒုတိယမြောက် အလွန်အမင်း နာကျင်စေသော အဖြစ်အပျက်ဟု ထင်မြင်ရပါသည်။ အလွန်များစွာကို ခံထမ်းပြီးသားသူတစ်ဦးက ဤသို့သော အဆုံးသတ်ကို တွေ့ရခြင်းသည် စိတ်ဓာတ်ကို ပိုမိုနာကျင်စေပါသည်»။
Verse 143
कथमेवंविधो मृत्यु: प्रशास्प पृथिवीमिमाम् । जिन्होंने पहले इस पृथ्वीका शासन करके अन्तमें वैसी कठोर तपस्याका आश्रय लिया था, उन कुरुवंशी राजर्षिको ऐसी मृत्यु क्यों प्राप्त हुई?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ဤကမ္ဘာမြေကို အာဏာဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် တပဿာအလွန်ပြင်းထန်သို့ ခိုလှုံခဲ့သော ကုရုဝంశ ရာဇဣသီတို့အပေါ် မည်သို့သော သေမင်းမျိုးက ဤသို့ကျရောက်နိုင်သနည်း။ အုပ်ချုပ်ပြီးမှ တပဿာခက်ခဲကို ခံယူခဲ့ကြသော်လည်း အဘယ်ကြောင့် ဤသို့သော သေဆုံးခြင်းကို တွေ့ကြုံရသနည်း?»
Verse 153
वृथाग्निना समायुक्तो निष्ठां प्राप्त: पिता मम । हाय, उस महान् वनमें मन्त्रोंसे पवित्र हुई अग्नियोंके रहते हुए भी मेरे ताऊ लौकिक अग्निसे दग्ध होकर क्यों मृत्युको प्राप्त हुए?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို သနားစရာ! အဖေသည် တည်ကြည်မှုကို ရောက်ပြီး သန့်ရှင်းသော မီးနှင့် တစ်စည်းတစ်လုံး ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် မန္တရဖြင့် သန့်စင်ထားသော မီးများရှိနေသည့် ထိုတောကြီးထဲတွင်ပင် အဘယ်ကြောင့် ငါ့ဦးလေးသည် လောကီမီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းကာ သေဆုံးရသနည်း။ ဤအရာ၏ အဓိပ္ပါယ်ကား အဘယ်နည်း?»
Verse 186
न चैनां मोक्षयामास वीरो माद्रवतीसुतः । सहदेव मेरी माताको अपने सभी पुत्रोंसे अधिक प्रिय था; परंतु वह वीर माद्रीकुमार भी माँको उस संकटसे बचा न सका
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «မားဒရီ၏ သားတော် သူရဲကောင်း ဆဟဒေဝပင်လျှင် ထိုအန္တရာယ်မှ သူမကို မကယ်တင်နိုင်ခဲ့။ မိခင်အတွက် သားများထဲတွင် အချစ်ဆုံးဖြစ်သော်လည်း ထိုရဲရင့်သော မင်းသားသည် မိခင်ကို ထိုဘေးမှ မလွတ်မြောက်စေနိုင်ခဲ့»
Verse 196
पाण्डवा: पज्च दु:खार्ता भूतानीव युगक्षये । यह सुनकर समस्त पाण्डव एक-दूसरेको हृदयसे लगाकर रोने लगे। जैसे प्रलयकालमें पाँचों भूत पीडित हो जाते हैं, उसी प्रकार उस समय पाँचों पाण्डव दुःखसे आतुर हो उठे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် နှိပ်စက်ခံရသော ပဏ္ဍဝ ငါးဦးသည် ယုဂအဆုံး၌ မဟာဓာတ် ငါးပါးကဲ့သို့ ဖြစ်သွားကြသည်»။ ထိုစကားကို ကြားသော် ပဏ္ဍဝအားလုံးသည် နှလုံးသားမှ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဖက်ကာ ငိုကြွေးကြပြီး၊ ကမ္ဘာ၏ အခြေခံတိုင်များတုန်လှုပ်သကဲ့သို့ ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးခံရကြသည်။
Verse 1636
हा तात! धर्मराजेति समाक्रन्दन्महाभये । मैं तो समझता हूँ कि अत्यन्त दुर्बल हो जानेके कारण जिनके शरीरमें फैली हुई नस- नाड़ियाँतक स्पष्ट दिखायी देती थीं, वे मेरी माता कुन्ती अग्निका महान् भय उपस्थित होनेपर “हा तात! हा धर्मराज!” कहकर कातर पुकार मचाने लगी होंगी
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို အဖေတော်! ‘ဓမ္မရာဇ’ ဟု မဟာဘေးအတွင်း ငိုကြွေးအော်ဟစ်ခဲ့သည်။ အလွန်အားနည်းသွား၍ ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်ရှိ သွေးကြော၊ အကြောအမျှင်များတောင် ထင်ရှားမြင်ရသည့် ငါ့မိခင် ကုန္တီသည် မီး၏ ကြီးမားသော ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ပေါ်လာသောအခါ ‘အို အဖေတော်! အို ဓမ္မရာဇ!’ ဟု ကရုဏာတရားဖြင့် အော်ဟစ်ခဲ့မည်ဟု ငါထင်သည်»
Verse 1736
समन्ततः परिक्षिप्ता माताभून्मे दवाग्निना । 'भीमसेन! इस भयसे मुझे बचाओ, ऐसा कहकर चारों ओर चीखती-चिल्लाती हुई मेरी माताको दावानलने जलाकर भस्म कर दिया होगा
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အမေသည် တောမီးက အရပ်လေးမျက်နှာမှ ဝိုင်းပတ်ထားခံရ၏။ ‘ဘီမစေနာ! ဒီကြောက်မက်ဖွယ်အန္တရာယ်ကနေ ကယ်ပါ!’ ဟု အရပ်လေးမျက်နှာသို့ ငိုကြွေးအော်ဟစ်လျက်—အမေသည် တောမီးကြောင့် လောင်ကျွမ်းကာ ပြာဖြစ်သွားခဲ့မည်»။
Frequently Asked Questions
The chapter stages the dilemma of seeking relief from grief without violating dhārmic boundaries: whether and how extraordinary ascetic means (a vision of the dead) can be pursued as legitimate consolation rather than attachment-driven disturbance.
Sorrow is shown as persistent and socially contagious; the text implies that pacification requires structured, ethically sanctioned interventions—counsel, remembrance, and disciplined spiritual authority—rather than mere passage of time.
No explicit phalaśruti is stated in these verses; the chapter functions as narrative and ethical preparation, positioning Vyāsa’s authority and Kuntī’s disclosure as interpretive keys for later consolatory events.