
Īśvara-gītā: Vibhūtis of the Supreme Lord and the Paśu–Paśupati Doctrine of Bondage and Release
ဤအဓ್ಯಾಯတွင် ဥတ္တရခဏ္ဍရှိ «ဣශ්ဝရ-ဂီတာ» ဆက်လက်ဟောကြားရာ၌ သခင်ဘုရားက စုဝေးနေသော ရှင်ရသေ့များအား ပရမေဋ္ဌင် (အမြင့်ဆုံးသခင်) ကို သိမြင်ခြင်းတစ်ခုတည်းသာ ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်းကို အဆုံးသတ်စေသည်ဟု သင်ကြားသည်။ ဘြဟ္မန်ကို လောကလွန်၊ အပိုင်းမရှိ၊ မလှုပ်ရှားနိုင်သော အနန္တသုခဟု သတ်မှတ်ပြီး ထိုအမြင့်ဆုံးနေရာသည် မိမိ၏ အဘိဓမ္မအိမ်တော်ဟု ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ဗိဘူတိစာရင်းကြီးဖြင့် ဒေဝတားများ၊ ရသေ့များ၊ ကာလအတိုင်းအတာများ၊ သန့်ရှင်းသော ဒေသများနှင့် ဝေဒပုံသဏ္ဍာန်များ (ဂါယတြီ၊ ပ္ရဏဝ၊ ပုရုෂ-သုက္တ) အတွင်း သခင်ဘုရားကို အမြင့်ဆုံးအဖြစ် ကြေညာသည်။ ထို့နောက် ပရှု–ပရှုပတိ သဘောတရားသို့ လှည့်ကာ သတ္တဝါများသည် မာယာကြောင့် ချည်နှောင်ခံရပြီး အမြင့်ဆုံးအတ္တမှတပါး လွတ်မြောက်စေသူ မရှိဟု ဆိုသည်။ စာṅခယပုံစံဖြင့် တတ္တဝများ၊ ဂုဏ်များ၊ အင်္ဂါရပ်များ၊ တန်မာတြာများ၊ ပ္ရဓာန/အဗျက္တ နှင့် ကလေရှ ၅၊ ဓမ္မ/အဓမ္မ ချည်ကြိုးနှစ်ပါးကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ အဆုံးတွင် အဒွိတ-သက္ကာယသဘောဖြင့် သခင်ဘုရားသည် ပ္ရကൃတိနှင့် ပုရုෂ၊ ချည်နှောင်ခြင်းနှင့် ချည်နှောင်သူ၊ ကြိုးနှင့် ချည်နှောင်ခံရသူဖြစ်ပြီး အရာဝတ္ထုအဖြစ် မသိနိုင်သော်လည်း သိမြင်မှုအားလုံး၏ အခြေခံဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုကာ နောက်အခန်းတွင် မောက္ခ၊ ယောဂကျင့်စဉ်နှင့် သခင်ဘုရား၏ အထက်မြတ်မှုကို ဆက်လက်ရှင်းလင်းရန် ပြင်ဆင်သည်။
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) षष्ठो ऽध्यायः ईश्वर उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे प्रभावं परमेष्ठिनः / यं ज्ञात्वा पुरुषो मुक्तो न संसारे पतेत् पुनः
ဤသို့ သီရိကူර්မပုရာဏ၌၊ ခြောက်ထောင်ရှ్లోက စုစည်းတော်မူသော သံဟိတ၌၊ နောက်ပိုင်းခွဲ—အီရှဝရဂီတာအတွင်း—ဆဋ္ဌမ အဓ್ಯಾಯ စတင်၏။ အရှင်က မိန့်တော်မူသည်—“အို ရှိများအပေါင်းတို့၊ ပရမေဋ္ဌင်၏ မဟာတန်ခိုးကို နားထောင်ကြလော့။ ထိုအရှင်ကို သိမြင်လျှင် လူသည် မုက္ခတိ ရပြီး သံသရာသို့ ထပ်မံ မကျရောက်တော့”။
Verse 2
परात् परतरं ब्रह्म शाश्वतं निष्कलं ध्रुवम् / नित्यानन्दं निर्विकल्पं तद्धाम परमं मम
အလွန်အလွန်ထက်က ပရဟ္မ—အမြဲတည်တံ့၍ အစိတ်အပိုင်းမရှိ၊ မလှုပ်မယှက်; နిత္တအာနန္ဒ၊ အယူအဆခွဲခြားမှုကင်း။ ထိုအမြင့်ဆုံးသော နေရာသည် ငါ၏ အဘိဓမ္မဌာန ဖြစ်၏။
Verse 3
अहं ब्रह्मविदां ब्रह्मा स्वयंभूर्विश्वतोमुखः / मायाविनामहं देवः पुराणो हरिरव्ययः
ပရဟ္မကို သိသူတို့အတွက် ငါသည် ဘြဟ္မာ—ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းသူ၊ အရပ်ရပ်သို့ မျက်နှာပြုသူ။ ငါသည် မာယာကို ကိုင်တွယ်သော အရှင်၊ ရှေးဦးတော်—ဟရိ၊ မပျက်မယွင်းသူ ဖြစ်၏။
Verse 4
योगिनामस्म्यहं शंभुः स्त्रीणां देवी गिरीन्द्रजा / आदित्यानामहं विष्णुर्वसूनामस्मि पावकः
ယောဂီတို့အနက် ငါသည် သမ္ဘူ (ရှီဝ) ဖြစ်၏; မိန်းမတို့အနက် ငါသည် ဒေဝီ ဂိရိန္ဒြဇာ (ပါရဝတီ) ဖြစ်၏။ အာဒိတျများအနက် ငါသည် ဝိෂ္ဏု ဖြစ်၏; ဝသုများအနက် ငါသည် ပာဝက (အဂ္နိ) သန့်စင်သော မီး ဖြစ်၏။
Verse 5
रुद्राणां शङ्करश्चाहं गरुडः पततामहम् / ऐरावतो गजेन्द्राणां रामः शस्त्रभृतामहम्
ရုဒြများအနက် ငါသည် သင်္ကရ ဖြစ်၏; ပျံသန်းသတ္တဝါတို့အနက် ငါသည် ဂရုဍ ဖြစ်၏။ ဂဇေန္ဒြများအနက် ငါသည် အဲရာဝတ ဖြစ်၏; လက်နက်ကိုင်တို့အနက် ငါသည် ရာမ ဖြစ်၏။
Verse 6
ऋषीणां च वसिष्ठो ऽहं देवानां च शतक्रतुः / शिल्पिनां विश्वकर्माहं प्रह्लादो ऽस्म्यमरद्विषाम्
ရိရှီတို့အနက် ငါသည် ဝသိဋ္ဌ ဖြစ်၏; ဒေဝတို့အနက် ငါသည် သတကရတု (အိန္ဒြ) ဖြစ်၏။ လက်မှုရှင်တို့အနက် ငါသည် ဝိශ්ဝကರ್ಮာ ဖြစ်၏; အမရတို့ကို ဆန့်ကျင်သူတို့အနက် ငါသည် ပရဟ္လာဒ ဖြစ်၏။
Verse 7
मुनीनामप्यहं व्यासो गणानां च विनायकः / वीराणां वीरभद्रो ऽहं सिद्धानां कपिलो मुनिः
မုနိတို့အနက် ငါသည် ဗျာသ ဖြစ်၏။ ဂဏ (gaṇa) တို့အနက် ငါသည် ဝိနာယက ဖြစ်၏။ သူရဲကောင်းတို့အနက် ငါသည် ဝီရဘဒ္ဒြ ဖြစ်၏။ စိဒ္ဓတို့အနက် ငါသည် မုနိ ကပိလ ဖြစ်၏။
Verse 8
पर्वतानामहं मेरुर्नक्षत्राणां च चन्द्रमाः / वज्रं प्रहरणानां च व्रतानां सत्यमस्म्यहम्
တောင်တန်းတို့အနက် ငါသည် မေရု ဖြစ်၏။ နက္ခတ်တို့အနက် ငါသည် လ ဖြစ်၏။ လက်နက်တို့အနက် ငါသည် ဝဇ္ရ (Vajra) ဖြစ်၏။ ဝရတ (vrata) တို့အနက် ငါသည် သစ္စာ ဖြစ်၏—ဤသို့ ငါဖြစ်၏။
Verse 9
अनन्तो भोगिनां देवः सेनानीनां च पावकिः / आश्रमाणां च गार्हस्थमीश्वराणां महेश्वरः
မြွေမျိုး (ဘောဂိန်) တို့အနက် ငါသည် အနန္တ ဖြစ်၏။ စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်တို့အနက် ငါသည် မီး (ပာဝက) ဖြစ်၏။ အာရှရမ (āśrama) တို့အနက် ငါသည် ဂါဟသ္ထ (အိမ်ထောင်ရှင်အဆင့်) ဖြစ်၏။ အုပ်စိုးရှင်တို့အနက် ငါသည် မဟေရှ္ဝရ ဖြစ်၏။
Verse 10
महाकल्पश्च कल्पानां युगानां कृतमस्म्यहम् / कुबेरः सर्वयक्षाणां गणेशानां च वीरकः
ကလ္ပ (kalpa) တို့အနက် ငါသည် မဟာကလ္ပ ဖြစ်၏။ ယုဂ (yuga) တို့အနက် ငါသည် ကృత (စတျ) ယုဂ ဖြစ်၏။ ယက္ခ (Yakṣa) အားလုံးအနက် ငါသည် ကုဗေရ ဖြစ်၏။ ဂဏေရှ (Gaṇeśa) တို့၏ အဖွဲ့များအနက် ငါသည် ဝီရက ဖြစ်၏။
Verse 11
प्रजापतीनां दक्षो ऽहं निरृतिः सर्वरक्षसाम् / वायुर्बलवतामस्मि द्वीपानां पुष्करो ऽस्म्यहम्
ပရာဇာပတိ (Prajāpati) တို့အနက် ငါသည် ဒက္ခ ဖြစ်၏။ ရက္ခသ (Rākṣasa) အားလုံးအနက် ငါသည် နိရဋတိ (Nirṛti) ဖြစ်၏။ အင်အားကြီးသူတို့အနက် ငါသည် ဝါယု (လေ) ဖြစ်၏။ ဒွီပ (dvīpa) တို့အနက် ငါသည် ပုရှ္ကရ ဖြစ်၏။
Verse 12
मृगेन्द्राणां च सिंहो ऽहं यन्त्राणां धनुरेव च / वेदानां सामवेदो ऽहं यजुषां शतरुद्रियम्
တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရှင်များအနက် ငါသည် ခြင်္သေ့ဖြစ်၏။ ကိရိယာနှင့် လက်နက်တို့အနက် ငါသည် လေးဖြစ်၏။ ဝေဒတို့အနက် ငါသည် သာမဝေဒဖြစ်၏။ ယဇုမန်တရားတို့အနက် ငါသည် သတရုဒြိယ ဖြစ်၏။
Verse 13
सावित्री सर्वजप्यानां गुह्यानां प्रणवो ऽस्म्यहम् / सूक्तानां पौरुषं सूक्तं ज्येष्ठसाम च सामसु
ရွတ်ဖတ်သင့်သော မန္တရားအားလုံးအနက် ငါသည် သာဝိတြီ (ဂါယတြီ) ဖြစ်၏။ လျှို့ဝှက်သော သဒ္ဒါဖော်မြူလာတို့အနက် ငါသည် ပရဏဝ (အိုမ်) ဖြစ်၏။ သုက္တများအနက် ငါသည် ပေါရုရှ သုက္တ ဖြစ်၏။ သာမန်ချန့်များအနက် ငါသည် ဂျေဋ္ဌ-သာမန် ဖြစ်၏။
Verse 14
सर्ववेदार्थविदुषां मनुः स्वायंभुवो ऽस्म्यहम् / ब्रह्मावर्तस्तु देशानां क्षेत्राणामविमुक्तकम्
ဝေဒအဓိပ္ပါယ်အားလုံးကို အမှန်တကယ်သိမြင်သော ပညာရှိတို့အနက် ငါသည် စွာယံဘူဝ မနု ဖြစ်၏။ နိုင်ငံဒေသတို့အနက် ငါသည် ဘြဟ္မာဝရ္တ ဖြစ်၏။ သီလသဒ္ဓါဖြင့် သွားရောက်ဖူးမြော်ရာ သန့်ရှင်းသော က్షೇತ್ರတို့အနက် ငါသည် အဝိမုက္တက ဖြစ်၏။
Verse 15
विद्यानामात्मविद्याहं ज्ञानानामैश्वरं परम् / भूतानामस्म्यहं व्योम सत्त्वानां मृत्युरेव च
ပညာရပ်အားလုံးအနက် ငါသည် အတ္တမဝိဒ္ယာ—ကိုယ်တိုင်သိမြင်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဗဟုသုတတို့အနက် ငါသည် အီශ්ဝရ၏ အမြင့်ဆုံး ဉာဏ်ပညာ ဖြစ်၏။ သတ္တဝါတို့အနက် ငါသည် အာကာသတည်း။ အသက်ရှိသတ္တဝါတို့အနက် ငါသည် မရဏတည်း။
Verse 16
पाशानामस्म्यहं माया कालः कलयतामहम् / गतीनां मुक्तिरेवाहं परेषां परमेश्वरः
ချည်နှောင်မှုတို့အနက် ငါသည် မာယာ ဖြစ်၏။ အရာရာကို ရေတွက်၍ စီမံထိန်းညှိသူတို့အနက် ငါသည် ကာလ—အချိန် ဖြစ်၏။ သွားရာလမ်းဆုံးများအနက် ငါတစ်ပါးတည်းသည် မုက္ခိ—လွတ်မြောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ အမြင့်ဆုံးသော သတ္တဝါတရားတို့အနက် ငါသည် ပရမေශ්ဝရ—အမြတ်ဆုံး အရှင် ဖြစ်၏။
Verse 17
यच्चान्यदपि लोके ऽस्मिन् सत्त्वं तेजोबलाधिकम् / तत्सर्वं प्रतिजानीध्वं मम तेजोविजृम्भितम्
ဤလောက၌ သတ္တဝ၊ တေဇ၊ အင်အား အထူးလွန်ကဲသော အရာအရာရှိသမျှကို—ထိုအားလုံးသည် ငါ၏ ဒိဗ္ဗတေဇ၏ ကျယ်ပြန့်သော ပေါ်ထွန်းမှုဟု သိမှတ်ကြလော့။
Verse 18
आत्मानः पशवः प्रोक्ताः सर्वे संसारवर्तिनः / तेषां पतिरहं देवः स्मृतः पशुपतिर्बुधैः
သတ္တဝါတစ်ဦးချင်း၏ အတ္တများအားလုံးကို သံသရာ၌ လှည့်လည်နေသော “ပသု” (ချည်နှောင်ခံရသူ) ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုပသုတို့၏ အရှင်အဖြစ် ငါ—ဒေဝ—ကို ပညာရှိတို့က “ပသုပတိ” ဟူ၍ မှတ်မိကြသည်။
Verse 19
मायापाशेन बध्नामि पशूनेतान् स्वलीलया / मामेव मोचकं प्राहुः पशूनां वेदवादिनः
ငါ၏ လီလာတော်ဖြင့် ဤပသုတို့ကို မာယာ၏ ကြိုးကွင်းဖြင့် ချည်နှောင်၏။ ဝေဒကို သိမြင်သူတို့က ပသုတို့၏ လွတ်မြောက်စေသူမှာ ငါတစ်ပါးတည်းဟု ကြေညာကြသည်။
Verse 20
मायापाशेन बद्धानां मोचको ऽन्यो न विद्यते / मामृते परमात्मानं भूताधिपतिमव्ययम्
မာယာ၏ ကြိုးကွင်းဖြင့် ချည်နှောင်ခံရသူတို့အတွက် လွတ်မြောက်စေသူ အခြားမရှိ။ ငါ—ပရမအတ္တမန်၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ မပျက်မယွင်း အရှင်—ကို မလွဲမသွေမှတစ်ပါး။
Verse 21
चतुर्विंशतितत्त्वानि माया कर्म गुणा इति / एते पाशाः पशुपतेः क्लेशाश्च पशुबन्धनाः
တတ္တဝ ၂၄ ပါးနှင့် မာယာ၊ ကမ္မ၊ ဂုဏ်သုံးပါးတို့—ဤအရာများသည် ပသုကို ချည်နှောင်သော ပာရှ (ချည်နှောင်မှု) များဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ပသုပတိနှင့် ဆက်နွယ်၍ ပသု၏ ချည်နှောင်မှုကို ဖြစ်စေသော ကလေရှ (ဒုက္ခကပ်) များလည်း ဖြစ်ကြသည်။
Verse 22
मनो बुद्धिरहङ्कारः खानिलाग्निजलानि भूः / एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ विकाराश्च तथापरे
စိတ်၊ ဉာဏ် (ဗုဒ္ဓိ) နှင့် အဟင်္ကာရ; အာကာသ၊ လေ၊ မီး၊ ရေ၊ မြေ—ဤတို့ကို ပရကృతိ၏ အစိတ်အပိုင်း ၈ ပါးဟု ကြေညာကြသည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ပြောင်းလဲမှုများ (ဝိကာရ) ဖြစ်သော သဘောတရားများလည်း ရှိသည်။
Verse 23
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणं चैव तु पञ्चमम् / पायूपस्थं करौ पादौ वाक् चैव दशमी मता
နား၊ အသားအရေ၊ မျက်စိနှစ်လုံး၊ လျှာနှင့် နှာခေါင်း—ဤတို့သည် သိမြင်အင်္ဂါ ၅ ပါး။ အန်နပ်၊ လိင်အင်္ဂါ၊ လက်နှစ်ဖက်၊ ခြေနှစ်ဖက်နှင့် စကားပြောခြင်း—ဒသမဟု သတ်မှတ်ကြ၍၊ ထို့ကြောင့် အင်္ဒြိယ ၁၀ ပါးကို သင်ကြားသည်။
Verse 24
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च / त्रयोविंशतिरेतानि तत्त्वानि प्राकृतानि तु
အသံ၊ ထိတွေ့မှု၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ အရသာနှင့် အနံ့—ဤတို့လည်း သဘောတရားများပင် ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ဤတို့သည် ပရကృతိမှ ပေါ်ထွန်းလာသော တတ္တဝ ၂၃ ပါး ဖြစ်ကြသည်။
Verse 25
चतुर्विंशकमव्यक्तं प्रधानं गुणलक्षणम् / अनादिमध्यनिधनं कारणं जगतः परम्
ဂုဏ်သုံးပါး၏ လက္ခဏာဖြင့် သတ်မှတ်သော မမြင်နိုင်သည့် ပရဓာန (အဝျက်တ) သည် ၂၄ မြောက် သဘောတရား ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး မရှိဘဲ စကြဝဠာ၏ အမြင့်ဆုံး အကြောင်းရင်းမြစ် ဖြစ်သည်။
Verse 26
सत्त्वं रजस्तमश्चेति गुणत्रयमुदाहृतम् / साम्यावस्थितिमेतेषामव्यक्तं प्रकृतिं विदुः
သတ္တဝ၊ ရဇသ၊ တမသ ဟူ၍ ဂုဏ်သုံးပါးကို ကြေညာကြသည်။ ဤဂုဏ်တို့ တန်းတူညီမျှ အနေအထား၌ ရှိနေသော် ထိုအခြေအနေကို အဝျက်တ (မမြင်နိုင်သော) ဟု ခေါ်၍ ပညာရှိတို့က ပရကృతိ (မူလသဘာဝ) ဟု သိကြသည်။
Verse 27
सत्त्वं ज्ञानं तमो ऽज्ञानं रजो मिश्रमुदाहृतम् / गुणानां बुद्धिवैषम्याद् वैषम्यं कवयो विदुः
သတ္တဝသည် ဉာဏ်ပညာဟု ကြေညာထားပြီး၊ တမောသည် မသိမှုဟု၊ ရဇောသည် ရောနှောသောအခြေအနေဟု ဆိုကြသည်။ ပညာရှိတို့သည် ဂုဏ်သုံးပါး၏ အားသာမှု မညီမျှခြင်းကြောင့် စိတ်သဘောထား မျိုးကွဲလာသည်ကို သိကြသည်။
Verse 28
धर्माधर्माविति प्रोक्तौ पाशौ द्वौ बन्धसंज्ञितौ / मय्यर्पितानि कर्माणि निबन्धाय विमुक्तये
ဓမ္မနှင့် အဓမ္မဟူသည် ချည်နှောင်သော ကြိုးနှစ်ချောင်း၊ “ဘంధ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ ငါ့ထံ အပ်နှံပူဇော်သော ကర్మတို့သည် တစ်ဦးအတွက် ချည်နှောင်မှု၏ အကြောင်းဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့၊ တစ်ဦးအတွက် လွတ်မြောက်ရာ လမ်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
Verse 29
अविद्यामस्मितां रागं द्वेषं चाभिनिवेशकम् / क्लेशाख्यानचलान् प्राहुः पाशानात्मनिबन्धनान्
အဝိဇ္ဇာ၊ အတ္တမိတ (အဟင်ကာရ)၊ ရာဂ၊ ဒွေသ၊ နှင့် အဘိနိဝေသ (အသက်ကို ကပ်တွယ်ခြင်း) — ဤတို့ကို “ကလေသ” ငါးပါးဟု သင်ကြားကြပြီး၊ အတ္တကို ချည်နှောင်သော မလှုပ်မယှက် ပာသ (pāśa) များဟု ဆိုကြသည်။
Verse 30
एतेषामेव पाशानां माया कारणमुच्यते / मूलप्रकृतिरव्यक्ता सा शक्तिर्मयि तिष्ठति
ဤပာသ (pāśa) များအတွက် အကြောင်းရင်းဟူသည် မာယာဟု ဆိုကြသည်။ မဖော်ပြနိုင်သော မူလပရကရတိ (mūla-prakṛti) သည် ငါ၏ သက္တိ (śakti) ဖြစ်၍ ငါ၌ တည်ရှိနေသည်။
Verse 31
स एव मूलप्रकृतिः प्रधानं पुरुषो ऽपि च / विकारा महदादीनि देवदेवः सनातनः
ထိုအရှင်တော်တစ်ပါးတည်းသည် မူလပရကရတိ၊ ပရဓာန (pradhāna) ဖြစ်သကဲ့သို့ ပုရုရှ (puruṣa) လည်း ဖြစ်တော်မူ၏။ မဟတ် (mahat) မှစသော ပြောင်းလဲမှုများသည် အရှင်တော်၏ အပြောင်းအလဲများပင် ဖြစ်ကြပြီး၊ အရှင်တော်သည် ထာဝရ ဒေဝဒေဝ (God of gods) ဖြစ်တော်မူ၏။
Verse 32
स एव बन्धः स च बन्धकर्ता स एव पाशः पशवः स एव / स वेद सर्वं न च तस्य वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम्
ထိုအရှင်တစ်ပါးတည်းသည် ချည်နှောင်မှုဖြစ်၍ ချည်နှောင်သူလည်း ဖြစ်၏။ ထိုအရှင်တစ်ပါးတည်းသည် ပာရှ (ကြိုး) ဖြစ်၍ ပရှု (ချည်နှောင်ခံရသော ဇီဝ) လည်း ဖြစ်၏။ အရာအားလုံးကို သိတော်မူသော်လည်း ထိုအရှင်ကို သိနိုင်သူ မရှိ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိတို့က ထိုအရှင်ကို ရှေးဦးအမြတ် ပုရုရှ ပုရာဏဟု ခေါ်ကြ၏။
Brahman is described as ‘beyond the beyond,’ eternal, partless, unshakable, and ever-blissful—free from conceptual distinctions—yet simultaneously identified as the Lord’s own supreme abode, expressing a Vedāntic absolute framed within personal theism.
The jīvas are ‘bound beings’ (paśu) fettered by māyā, karma, guṇas, tattvas, and kleśas; the Lord is Paśupati, the sole liberator. The chapter further intensifies the non-dual theistic stance by declaring the Lord as Prakṛti and Puruṣa, and even as bondage and the bound, while remaining beyond objectification by any knower.
The enumeration functions as a diagnostic map of bondage (pāśa): mind–intellect–ego, the elements, sense faculties, tanmātras, guṇas, and pradhāna/avyakta are presented as the structural conditions through which māyā operates—yet all are subordinated to the Lord’s sovereignty as the ultimate cause and the only source of release.