
Tīrtha-Māhātmya and the Discipline of Pilgrimage (Tīrtha-sevā) within Prāyaścitta
ယခင်အধ্যာယ၏လှုပ်ရှားမှုကိုဆက်ကာ စူတာသည် ပရာယဿ္စိတ္တ (အပြစ်ဖြေစည်းကမ်း) အတွင်း သန့်စင်ရေးကိရိယာအဖြစ် တီရ္ထများနှင့် ရှိုင်ဝသန့်ရှင်းရာဌာနများကို အရေးကြီးစဉ်ဖြင့် စာရင်းပြုစုတင်ပြသည်။ Japyeśvara အနီးရှိ Pañcanada၊ Mahābhairava တို့ကိုဖော်ပြပြီး Vitastā ကို မြစ်/တီရ္ထတို့အနက် အမြင့်ဆုံးဟုချီးမွမ်းသည်။ Pañcatapa တွင် ဗိṣṇုက စိဝကိုပူဇော်၍ cakra ကိုရယူခဲ့သည်ဟုဆိုကာ ရှိုင်ဝ-ဝိုင်ṣṇဝ ညီညွတ်မှုကို ထင်ရှားစေသည်။ ထို့နောက် Kāyāvarohaṇa (Māheśvara ဓမ္မ၏အာသန), Kanyā-tīrtha, Rāma Jāmadagnya ၏တီရ္ထ, Mahākāla နှင့် လျှို့ဝှက် Nakulīśvara တို့ကိုဖော်ပြပြီး နောက်ဆုံး Kāśī (Vārāṇasī) ကို မျှော်မှန်းမရသောပုဏ္ဏားနှင့် မုတ်ခ္ṣသို့ဦးတည်သည့် အမြင့်ဆုံးသန့်ရှင်းမြို့ဟုကြေညာသည်။ ထို့နောက် ဘုရားဖူးခရီးကို စည်းကမ်းတကျသတ်မှတ်ကာ svadharma ကိုစွန့်လွှတ်လျှင် တီရ္ထဖလ မရဟုသတိပေးပြီး အပြစ်ရှိသူ၊ ကျဆုံးသူတို့အတွက် ဘုရားဖူးခရီးကိုညွှန်ကြားသည်။ အခြေအနေများမှာ အကြွေးသုံးပါးကိုဆပ်ပြီး မိသားစုတာဝန်များကိုစီမံကာ ထို့နောက် tīrtha-sevā ကိုဆောင်ရွက်ရမည်။ နောက်ဆုံး ဤမဟာတ္မယကို နားထောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရွတ်ဆိုခြင်းပင် အပြစ်ကိုသန့်စင်စေသည်ဟုကတိပြုသည်။
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच अन्यच्च तीर्थप्रवरं जप्येश्वरसमीपतः / नाम्ना पञ्चनदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्
ဤသို့ဖြင့် သီရိကူර්မပုရာဏ၌၊ ဆတ်စာဟသရီ သံဟိတာ၏ နောက်ပိုင်းတွင်—အခန်း ၄၁ ပြီးဆုံး၏။ စူတက ပြောသည်– «ထို့ပြင် ဂျပ္ယေရှ္ဝရ အနီး၌ တီရ္ထမြတ်တစ်ခု ရှိ၏။ ‘ပဉ္စနဒ’ ဟု ခေါ်ကြပြီး သန့်ရှင်းကာ အပြစ်အားလုံးကို ဖျက်ဆီးတတ်၏»။
Verse 2
त्रिरात्रोपोषितस्तत्र पूजयित्वा महेश्वरम् / सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते
ထိုနေရာ၌ သုံးည အုပိုးသထ (အစာရှောင်) ပြု၍ မဟေရှ္ဝရကို ပူဇော်လျှင်၊ အပြစ်အားလုံးမှ စိတ်ဝိညာဉ် သန့်စင်သူသည် ရုဒ္ဒရလောက၌ ဂုဏ်ပြုခံရ၍ မြင့်မြတ်တန်ခိုး ရရှိ၏။
Verse 3
अन्यच्च तीर्थप्रवरं शङ्करस्यामितौजसः / महाभैरवमित्युक्तं महापातकनाशनम्
ထို့ပြင် အင်အားမတိုင်းမတာရှိသော ရှင်ကရာ၏ တီရ္ထမြတ်တစ်ခု ထပ်မံရှိ၏။ ‘မဟာဘ္ဟೈရဝ’ ဟု ခေါ်ကြပြီး အကြီးမားဆုံး အပြစ်များကိုပင် ဖျက်ဆီးတတ်၏။
Verse 4
तीर्थानां च परं तीर्थं वितस्ता परमा नदी / सर्वपापहरा पुण्या स्वयमेव गिरीन्द्रजा
တီရ္ထများအနက် ဗိတස්တာသည် အမြင့်ဆုံး တီရ္ထဖြစ်၍၊ မြစ်များအနက်လည်း အထွတ်အထိပ် မြစ်တော်ဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်း၍ ကုသိုလ်ပေးကာ အပြစ်အားလုံးကို ဖယ်ရှားတတ်၏—သူမသည် တောင်မင်း (ဟိမာလယ) ၏ သမီးတော်ပင် ဖြစ်၍ ကိုယ်တိုင် ထင်ရှားပေါ်ထွန်းလာသူ ဖြစ်သည်။
Verse 5
तीर्थं पञ्चतपं नाम शंभोरमिततेजसः / यत्र देवादिदेवेन चक्रार्थं पूजितो भवः
အမီတတေဇရှိသော ရှမ္ဘု၏ ‘ပဉ္စတပ’ ဟု အမည်ရ တီရ္ထတစ်ခု ရှိ၏။ ထိုနေရာ၌ ဒေဝါဒိဒေဝ (ဝိෂ္ဏု) သည် စက္ကရ (ချကရ) ကို ရယူရန်အတွက် ဘဝ (ရှီဝ) ကို ပူဇော်ခဲ့၏။
Verse 6
पिण्डदानादिकं तत्र प्रेत्यानन्तफलप्रदम् / मृतस्तत्रापि नियमाद् ब्रह्मलोके महीयते
ထိုနေရာ၌ ပိဏ္ဍဒါန (သင်္ဂြိုဟ်အတွက် ဆန်လုံးပူဇော်ခြင်း) စသည့် ကုသိုလ်ကံများသည် သေပြီးနောက် မကုန်ခန်းသော အကျိုးကို ပေးသည်။ ထိုနေရာ၌ သေဆုံးသူသည်လည်း သန့်ရှင်းသော စည်းကမ်းတရားကြောင့် ဘြဟ္မာလောက၌ ဂုဏ်ပြုခံရသည်။
Verse 7
कायावरोहणं नाम महादेवालयं शुभम् / यत्र माहेश्वरा धर्मा मुनिभिः संप्रवर्तिताः
ထိုနေရာ၌ «ကာယာဝရောဟဏ» ဟုခေါ်သော မဟာဒေဝ၏ မင်္ဂလာရှိသော ဘုရားကျောင်းတော်တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုနေရာ၌ မုနိများက မာဟေရှဝရ ဓမ္မစည်းကမ်းများကို စတင်တည်ထောင်၍ လည်ပတ်စေခဲ့ကြသည်။
Verse 8
श्राद्धं दानं तपो होम उपवासस्तथाक्षयः / परित्यजति यः प्राणान् रुद्रलोकं स गच्छति
ရှ్రာဒ္ဓ (ဘိုးဘွားပူဇော်ပွဲ)၊ ဒါန၊ တပ၊ ဟောမ၊ ဥပဝါသ (အစာရှောင်ခြင်း) နှင့် မကုန်ခန်းသော ကုသိုလ်၌ တည်မြဲနေစဉ် အသက်ကို စွန့်လွှတ်သူသည် ရုဒ္ရလောက (Rudraloka) သို့ ရောက်သည်။
Verse 9
अन्यच्च तीर्थप्रवरं कन्यातीर्थमिति श्रुतम् / तत्र गत्वा त्यजेत् प्राणांल्लोकान् प्राप्नोति शाश्वतान्
ထို့ပြင် «ကန်ညာတီရ္ထ» ဟု ကြားသိရသော အထူးမြတ်သည့် တီရ္ထတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုနေရာသို့ သွားရောက်၍ အသက်ရှူကို စွန့်လွှတ်သူသည် ထာဝရသော လောကများကို ရရှိသည်။
Verse 10
जामदग्न्यस्य तु शुभं रामस्याक्लिष्टकर्मणः / तत्र स्नात्वा तीर्थ वरे गोसहस्रफलं लभेत्
မပင်ပန်းမနား လုပ်ဆောင်သူ ရာမ ဇာမဒဂ္နျ၏ မင်္ဂလာရှိသော အထူးမြတ်တီရ္ထ၌ ရေချိုးသူသည် နွားတစ်ထောင် လှူဒါန်းသကဲ့သို့သော ကုသိုလ်အကျိုးကို ရရှိသည်။
Verse 11
महाकालमिति ख्यातं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / गत्वा प्राणान् परित्यज्य गाणपत्यमवाप्नुयात्
လောကသုံးပါးတွင် ကျော်ကြားသော «မဟာကာလ» ဟုခေါ်သည့် သန့်ရှင်းသော တီရ္ထတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုနေရာသို့ သွားကာ အသက်ရှူကို စွန့်လွှတ်သူသည် ဂဏပတိ၏ အဆင့် (ဂဏေရှ၏ လောက၌ အုပ်စိုးမှု) ကို ရရှိမည်။
Verse 12
गुह्याद् गुह्यतमं तीर्थं नकुलीश्वरमुत्तमम् / तत्र सन्निहितः श्रीमान् भगवान् नकुलीश्वरः
လျှို့ဝှက်ထက်လျှို့ဝှက်သော အထူးမြတ်သော တီရ္ထမှာ «နကူလီဣශ්ဝရ» ဟုခေါ်သည်။ ထိုနေရာ၌ ဂုဏ်တော်တောက်ပသော ဘုရား နကူလီဣශ්ဝရ သည် ထင်ရှားစွာ ကိန်းဝပ်တော်မူ၏။
Verse 13
हिमवच्छिखरे रम्ये गङ्गाद्वारे सुशोभने / देव्या सह महादेवो नित्यं शिष्यैश्च संवृतः
ဟိမဝတ်တောင်တန်း၏ လှပသော ထိပ်ပေါ်၌၊ ဂင်္ဂါ၏ တံခါးဝ «ဂင်္ဂါဒွာရ» အလှတရားပြည့်စုံရာ၌၊ မဟာဒေဝသည် ဒေဝီနှင့်အတူ အမြဲကိန်းဝပ်တော်မူပြီး၊ တပည့်တော်များက ဝန်းရံလျက်ရှိ၏။
Verse 14
तत्र स्नात्वा महादेवं पूजयित्वा वृषध्वजम् / सर्वपापैर्विमुच्येत मृतस्तज्ज्ञानमाप्नुयात्
ထိုနေရာ၌ ရေချိုးကာ၊ နွားအလံတော်ကိုင်ဆောင်သော မဟာဒေဝကို ပူဇော်လျှင် အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်မည်။ ထိုနေရာ၌ သေဆုံးပါက ထိုဘုရားအကြောင်း ကယ်တင်သော ဉာဏ်တော်ကို ရရှိမည်။
Verse 15
अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं पुण्यतमं शुभम् / भीमेश्वरमिति ख्यातं गत्वा मुञ्चति पातकम्
ထို့ပြင်၊ ဒေဝတို့၏ ဒေဝဖြစ်သော ဘုရား၏ အလွန်သန့်ရှင်း မင်္ဂလာပြည့်သော နေရာတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ၎င်းကို «ဘီမေဣශ්ဝရ» ဟု ကျော်ကြားကြပြီး၊ ထိုနေရာသို့ သွားရောက်သူသည် အပြစ်မှ လွတ်ကင်းမည်။
Verse 16
तथान्यच्चण्डवेगायाः संभेदः पापनाशनः / तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते ब्रह्महत्यया
ထို့အတူ စန္ဒဝေဂါ မြစ်၏ အခြားသန့်ရှင်းသော ဆုံရာတစ်ခုသည် အပြစ်ကိုဖျက်ဆီးပေးသည်။ ထိုနေရာ၌ ရေချိုး၍ ထိုရေကို သောက်လျှင်ပင် «ဗြဟ္မဟတ္တျာ» (ဗြာဟ္မဏကို သတ်ခြင်း) အပြစ်မှတောင် လွတ်မြောက်ရသည်။
Verse 17
सर्वेषामपि चैतेषां तीर्थानां परमा पुरी / नाम्नावाराणसी दिव्या कोटिकोट्ययुताधिका
ဤတီရ္ထများအားလုံးအနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး သန့်ရှင်းသော မြို့တော်မှာ နာမအားဖြင့် တောက်ပသော ဝါရာဏသီ (ကာရှီ) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ကုသိုလ်အကျိုးသည် ကုဋိပေါင်းကုဋိထက်ပင် ကျော်လွန်၍ ထို့ထက်လည်း ပိုမိုသည်။
Verse 18
तस्याः पुरस्तान्माहात्म्यं भाषितं वो मया त्विह / नान्यत्र लभ्यते मुक्तिर्योगिनाप्येकजन्मना
ဤနေရာ၌ ငါသည် သူမ၏ မဟာတ్మျကို သင်တို့အား ယခင်ကပင် ပြောပြီးသားဖြစ်သည်။ အခြားနေရာ၌ မုက္ခ မရနိုင်—ယောဂီတစ်ဦးပင်လျှင် တစ်ဘဝတည်းအတွင်း မရနိုင်။
Verse 19
एते प्राधान्यतः प्रोक्ता देशाः पापहरा नृणाम् / गत्वा संक्षालयेत् पापं जन्मान्तरशतैः कृतम्
ဤဒေသများကို လူတို့၏ အပြစ်ဖယ်ရှားရာ အထူးအရေးကြီးသော နေရာများဟု အကျဉ်းချုပ်၍ အဓိကအဖြစ် ကြေညာထားသည်။ ထိုနေရာများသို့ သွားရောက်လျှင် မွေးဖွားမှု ရာချီအတွင်း စုဆောင်းခဲ့သော အပြစ်များကိုပင် ဆေးကြောနိုင်သည်။
Verse 20
यः स्वधर्मान् परित्यज्य तीर्थसेवां करोति हि / न तस्य फलते तीर्थमहि लोके परत्र च
မိမိ၏ စွဝဓမ္မ (သတ်မှတ်ထားသော တာဝန်) ကို စွန့်ပစ်ပြီး တီရ္ထဆေဝါ (သန့်ရှင်းရာနေရာများကို ဝတ်ပြုစောင့်ရှောက်ခြင်း) ကိုသာ လုပ်သူအတွက် ထိုတီရ္ထ၏ အကျိုးမပေါ်—ဤလောက၌လည်း မပေါ်၊ နောက်လောက၌လည်း မပေါ်။
Verse 21
प्रायश्चित्ती च विधुरस्तथा पापचरो गृही / प्रकुर्यात् तीर्थसंसेवां ये चान्ये तादृशा जनाः
ပရာယရှ္စိတ္တ (အပြစ်ပြေရာ) ကိုကျင့်သူ၊ မုဆိုးဖို၊ အပြစ်ကျင့်သည့် အိမ်ထောင်ရှင်တို့နှင့် ထိုသဘောတူသူများသည် သန့်စင်ခြင်းအတွက် သဒ္ဓါဖြင့် တီရ္ထ (ဘုရားသန့်နေရာ) များသို့ သွားရောက်ကာ ဝတ်ပြုဆည်းကပ်သင့်သည်။
Verse 22
सहाग्निर्वा सपत्नीको गच्छेत् तीर्थानि यत्नतः / सर्वपापविनिर्मुक्तो यथोक्तां गतिमाप्नुयात्
သန့်ရှင်းသော မီး (အဂ္နိ) ကိုယူဆောင်သော်လည်းကောင်း၊ ဇနီးနှင့်အတူသော်လည်းကောင်း၊ ကြိုးစားသတိဖြင့် တီရ္ထများသို့ သွားရမည်။ အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်ကင်းပြီး သင်ကြားထားသကဲ့သို့ မောက္ခသို့ ရောက်မည်။
Verse 23
ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य कुर्याद् वा तीर्थसेवनम् / विधाय वृत्तिं पुत्राणां भार्यां तेषु निधाय च
ဘုရားများ၊ ရှိသီများ၊ ဘိုးဘွားများအပေါ်ရှိ အကြွေးသုံးပါးကို ဆပ်ပြီးနောက် တီရ္ထဆည်းကပ်ခြင်းကို ပြုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် သားများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို စီမံကာ ဇနီးကိုလည်း သူတို့ထံ အပ်နှံပြီးမှ သွားရမည်။
Verse 24
प्रायश्चित्तप्रसङ्गेन तीर्थमाहात्म्यमीरितम् / यः पठेच्छृणुयाद् वापि मुच्यते सर्वपातकैः
ပရာယရှ္စိတ္တ (အပြစ်ပြေရာ) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးရာတွင် တီရ္ထတို့၏ မဟာတန်ခိုးကို ကြေညာထားသည်။ ဖတ်သူဖြစ်စေ၊ ကြားသူဖြစ်စေ အပြစ်ကြီးအားလုံးမှ လွတ်ကင်းသည်။
Pilgrimage is framed as part of prāyaścitta and must be grounded in svadharma: one should discharge the three debts, arrange family responsibilities, and then perform tīrtha-sevā; abandoning one’s ordained duties for pilgrimage is said to make the tīrtha fruitless.
It functions as samanvaya: the Purāṇa presents inter-devotional legitimacy by depicting Viṣṇu seeking Śiva’s grace for the cakra, reinforcing that Śaiva and Vaiṣṇava worship operate within a shared īśvara-centered sacral order.
The chapter declares Kāśī the highest holy city whose merit surpasses all measures and links it uniquely to liberation, implying that its soteriological efficacy exceeds ordinary tīrtha merit even for advanced practitioners.
Three-night fasting with Maheśvara worship (Pañcanada), piṇḍa/śrāddha rites yielding inexhaustible post-mortem results (Pañcatapa), bathing and worship leading to sin-destruction and liberating knowledge (Gangādvāra/Nakulīśvara region), and confluence bathing/drinking that removes even brahma-hatyā (Caṇḍavegā-saṅgama).