
Tīrtha-māhātmya and Rudra’s Samanvaya Teaching (Maṅkaṇaka Episode)
ရောမဟာရှဏအား သာသနာ့ပညာရှင်များက နာမည်ကြီး တီရ္ထများအကြောင်း ဆက်လက်မေးမြန်းရာမှ ဤအဓ್ಯಾಯသည် tīrtha-māhātmya အစီအစဉ်ကို ဖွင့်လှစ်ကာ ဘုရားဖူးအဓိကနေရာများနှင့် ရေချိုးခြင်း၊ ဇပ (japa)၊ ဟောမ (homa)၊ ရှရဒ္ဓ (śrāddha)၊ ဒါန (dāna) တို့၏ သန့်စင်အာနိသင်ကို ရှင်းပြသည်။ ပရယာဂကို ချီးမွမ်းပြီးနောက် ဂယာကို ပိတೃတို့ချစ်မြတ်နိုးသည့် လျှို့ဝှက်တီရ္ထဟု ဖော်ပြကာ piṇḍadāna ဖြင့် ဘိုးဘွားများကို ကယ်တင်၍ မောက္ခကို ထောက်ပံ့နိုင်ကြောင်း၊ လုပ်နိုင်သူ သားမြေးတို့၏ တာဝန်ဖြစ်ကြောင်း အလေးပေးသည်။ ထို့နောက် Prabhāsa, Tryambaka, Someshvara, Vijaya, Ekāmra, Virajā, Puruṣottama, Gokarṇa နှင့် Uttara-Gokarṇa, Kubjāmra, Kokāmukha, Śālagrāma, Aśvatīrtha (Hayāśiras), Puṣkara စသည့် တီရ္ထများကို စာရင်းပြုကာ sālokya, sārūpya, sāyujya, Brahmaloka, Viṣṇuloka စသည့် ဖလများနှင့် ချိတ်ဆက်ဖော်ပြသည်။ နောက်ပိုင်း Saptasārasvata တွင် Maṅkaṇaka ၏ တပစ်နှင့် မာနကြောင့် ရုဒ္ရက ပြင်ဆင်ရန် ထင်ရှားပေါ်လာပြီး ဒေဝီနှင့်အတူ ကြောက်မက်ဖွယ် စကြဝဠာရုပ်ကို ပြသကာ prakṛti/māyā, puruṣa, īśvara, kāla တို့၏ ညီညွတ်သဘောကို သင်ကြားသည်။ Viṣṇu–Brahmā–Rudra တြိမూర్తိသည် မဖျက်နိုင်သော Brahman တစ်ပါးတည်းပေါ် အခြေခံကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြီး အဆုံးတွင် bhakti-yoga သည် ဤအမှန်တရားကို သိမြင်ရန် လမ်းကြောင်းဟု အတည်ပြုကာ တီရ္ထသည် သန့်စင်ရာနေရာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိကြောင်း ပြောသည်။
Verse 1
इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयस्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः तीर्थानि यानि लोके ऽस्मिन् विश्रुतानि माहन्ति च / तानि त्वं कथयास्माकं रोमहर्षण सांप्रतम्
ဤသို့ဖြင့် သီရိကူර්မပုရာဏ၌၊ ခြောက်ထောင်ရှ္လိုကာပါဝင်သော သံဟိတာ၏ နောက်ပိုင်းခွဲတွင် အခန်းသုံးဆယ်သုံး စတင်လေသည်။ ရှိသီတို့က ဆိုကြသည်– «ရောမဟရ္ရှဏာ၊ ဤလောက၌ နာမည်ကျော်၍ အလွန်အမင်း လေးစားကြသည့် တီရ္ထ (သန့်ရှင်းသော ဘုရားဖူးနေရာ) များကို ယခု ကျွန်ုပ်တို့အား ပြောပြပါ»။
Verse 2
रोमहर्षण उवाच शृणुध्वं कथयिष्ये ऽहं तीर्थानि विविधानि च / कथितानि पुराणेषु मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः
ရောမဟർഷဏက ပြောသည်— «နားထောင်ကြလော့။ ပုရာဏများတွင် ဗြဟ္မတတ္တဝါဒကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားသော မုနိများက ဆိုထားသည့် တီရ္ထ (သန့်ရှင်းရာ) မျိုးစုံကို ငါ ပြောပြမည်»။
Verse 3
यत्र स्नानं जपो होमः श्राद्धदानादिकं कृतम् / एकैकशो मुनिश्रेष्ठाः पुनात्यासप्तमं कुलम्
အို မုနိမြတ်တို့၊ မည်သည့်နေရာ၌မဆို ရေချိုးသန့်စင်ခြင်း၊ မန္တရဇပခြင်း၊ ဟောမ (မီးပူဇော်) ပြုခြင်း၊ śrāddha နှင့် ဒါန (လှူဒါန်း) စသည့် ကုသိုလ်ကိစ္စများ ပြုလုပ်လျှင်—တစ်ခုချင်းစီသာ ပြုလျှင်တောင်—မျိုးရိုးကို ခုနစ်ဆက်တိုင်အောင် သန့်စင်ပေးသည်။
Verse 4
पञ्चयोजनविस्तीर्णं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / प्रयागं प्रथितं तीर्थं तस्य माहात्म्यमीरितम्
ပရယာဂ (Prayāga) သည် ပရမေဋ္ဌင် (Parameṣṭhin) အဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရသော ဗြဟ္မာ၏ ထင်ရှားသော တီရ္ထ ဖြစ်၍ ယောဇနာ ငါးခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ယခု ၎င်း၏ မာဟာတ္မယ (အလွန်မြတ်သောဂုဏ်) ကို ကြေညာမည်။
Verse 5
अन्यच्च तीर्थप्रवरं कुरूणां देववन्दितम् / ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं सर्वपापविशोधनम्
«ထို့ပြင် ကုရုတို့၏ အထူးမြတ်ဆုံး တီရ္ထတစ်ခု ရှိသည်။ ဒေဝတများပင် ဂါရဝပြုကြပြီး၊ ရှိသီတို့၏ အာရှရမ်များက နေထိုင်လေ့ရှိသကဲ့သို့၊ အပြစ်အားလုံးကို ဆေးကြောသန့်စင်ပေးသော နေရာဖြစ်သည်»။
Verse 6
तत्र स्नात्वा विशुद्धात्मा दम्भमात्सर्यवर्जितः / ददाति यत्किञ्चिदपि पुनात्युभयतः कुलम्
ထိုနေရာ၌ ရေချိုးပြီးနောက် စိတ်သန့်စင်ကာ ဟန်ဆောင်မှု (ဒမ္ဘ) နှင့် မနာလိုမှု (မာတ္စရျ) ကင်းလွတ်သူသည် လှူဒါန်းမှုကို အနည်းငယ်ပင် ပြုလျှင် မွေးရိုးနှင့် အိမ်ထောင်ရိုး ဟူသော မျိုးရိုးနှစ်ဖက်လုံးကို သန့်စင်စေသည်။
Verse 7
गयातीर्थं परं गुह्यं पितॄणां चाति वल्लभम् / कृत्वा पिण्डप्रदानं तु न भूयो जायते नरः
ဂယာတီရ္ထသည် အလွန်သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်၍ အလွန်လျှို့ဝှက်နက်နဲကာ ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်) များအတွက် အလွန်ချစ်ခင်ရာ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ၌ ပိဏ္ဍ (ဆွမ်းလုံး) ပူဇော်ပေးလှူပြီးနောက် ထိုသူသည် ထပ်မံမွေးဖွားခြင်း မရှိတော့။
Verse 8
सकृद् गयाभिगमनं कृत्वा पिण्डं ददाति यः / तारिताः पितरस्तेन यास्यन्ति परमां गतिम्
ဂယာသို့ တစ်ကြိမ်တည်း သွားရောက်ပြီး ထိုနေရာ၌ ပိဏ္ဍ (ဆွမ်းလုံး) ပူဇော်သူမည်သူမဆို—ထိုသူကြောင့် ပိတೃများ ကယ်တင်ခံရ၍ အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်ကြမည်။
Verse 9
तत्र लोकहितार्थाय रुद्रेण परमात्मना / शिलातले पदं न्यस्तं तत्र पितॄन् प्रसादयेत्
ထိုနေရာ၌ လောကအကျိုးအတွက် ပရမအာတ္မာ ရုဒ္ရသည် ကျောက်ပြားပေါ်၌ ခြေရာတင်ထား၏။ ထိုနေရာတည်းမှာပင် ပိတೃများကို ပူဇော်၍ ကြည်နူးစေသင့်သည်။
Verse 10
गयाभिगमनं कर्तुं यः शक्तो नाभिगच्छति / शोचन्ति पितरस्तं वै वृथा तस्य परिश्रमः
ဂယာသို့ ဘုရားဖူးသွားနိုင်စွမ်းရှိလျက် မသွားသူကို ပိတೃများက အမှန်တကယ် ဝမ်းနည်းကြ၏။ ထိုသူ၏ အခြားကြိုးပမ်းမှုများသည် အလဟသ ဖြစ်သွားသည်။
Verse 11
गायन्ति पितरो गाथाः कीर्तयन्ति महर्षयः / गयांयास्यतियः कश्चित् सो ऽस्मान् संतारयिष्यति
ပိတೃများသည် ဂါထာများကို သီဆိုကြပြီး မဟာရ္ရှီများကလည်း ကြေညာကြသည်—“ဂယာသို့ သွားမည့်သူမည်သူမဆို၊ ထိုသူသည် ကျွန်ုပ်တို့ကို ကူးမြောက်ကယ်တင်လိမ့်မည်” ဟု။
Verse 12
यदि स्यात् पातकोपेतः स्वधर्मरतिवर्जितः / गयां यास्यति वंश्यो यः सो ऽस्मान् संतारयिष्यति
အပြစ်အနာဂတ်များနှင့် ပြည့်နှက်၍ ကိုယ့်ဓမ္မကို မနှစ်သက်တော့သူ ဖြစ်နေသော်လည်း မျိုးဆက်တစ်ဦးက ဂယာ (Gayā) သို့ သွားလျှင် အဘိုးအဘွားတို့ကို ဒုက္ခပင်လယ်မှ ကူးမြောက်စေမည်။
Verse 13
एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः / तेषां तु समवेतानां यद्येको ऽपि गयां व्रजेत्
စည်းကမ်းသီလရှိ၍ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံသော သားများကို များများလိုလားသင့်သည်။ အားလုံးပေါင်းစည်းနေသော်လည်း ထိုသူတို့ထဲမှ တစ်ဦးတည်းက ဂယာ (Gayā) သို့ သွားလျှင်ပင် မျိုးရိုးဘိုးဘွားအတွက် ရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံသည်။
Verse 14
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणस्तु विशेषतः / प्रदद्याद् विधिवत् पिण्डान् गयां गत्वा समाहितः
ထို့ကြောင့် အစွမ်းကုန်ကြိုးစား၍ အထူးသဖြင့် ဘြာဟ္မဏာသည် ဂယာ (Gayā) သို့ သွားပြီး စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းကာ ဓမ္မနည်းလမ်းအတိုင်း ပိဏ္ဍ (piṇḍa) များကို ပူဇော်သင့်သည်။
Verse 15
धन्यास्तु खलु ते मर्त्या गयायां पिण्डदायिनः / कुलान्युभयतः सप्त समुद्धृत्याप्नुयात् परम्
ဂယာ (Gayā) တွင် ပိဏ္ဍ (piṇḍa) ပူဇော်သူ မရဏာများသည် အမှန်တကယ် ကံကောင်းမြတ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဖခင်ဘက်၊ မိခင်ဘက် နှစ်ဖက်လုံးမှ မျိုးရိုးခုနစ်ဆက်ကို မြှောက်တင်ကယ်တင်၍ အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်ကြမည်။
Verse 16
अन्यच्च तीर्थप्रवरं सिद्धावासमुदाहृतम् / प्रभासमिति विख्यातं यत्रास्ते भगवान् भवः
ထို့ပြင် အခြားသော အထွတ်အမြတ် တီရ္ထတစ်ခုလည်း ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းကို စိဒ္ဓများ နေထိုင်ရာ အာဝါသဟု ခေါ်ကြပြီး ‘ပရဘာသ’ (Prabhāsa) ဟူ၍ ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာ၌ ဘဂဝန် ဘဝ (Bhava) — သီဝ (Śiva) — တည်ရှိတော်မူသည်။
Verse 17
तत्र स्नानं तपः श्राद्धं ब्राह्मणानां च पूजनम् / कृत्वा लोकमवाप्नोति ब्रह्मणो ऽक्षय्यमुत्तमम्
ထိုနေရာ၌ သန့်စင်ရေချိုးခြင်း၊ တပဿာကျင့်ခြင်း၊ ဘိုးဘွားအတွက် ရှရဒ္ဓကမ္မ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဘြာဟ္မဏတို့ကို ပူဇော်ဂုဏ်ပြုခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပြီးလျှင်၊ မပျက်မယွင်း အမြင့်မြတ်သော ဘြဟ္မန်၏ လောကကို ရောက်ရှိသည်။
Verse 18
तीर्थं त्रैयम्बकं नाम सर्वदेवनमस्कृतम् / पूजयित्वा तत्र रुद्रं ज्योतिष्टोमफलं लभेत्
ထိုနေရာ၌ “ထရိုင်ယမ္ဗက” ဟုခေါ်သော တီရ္ထတစ်ခုရှိ၍ နတ်အားလုံးက နမസ്കာရပြုကြသည်။ ထိုတွင် ရုဒ္ရကို ပူဇော်လျှင်၊ ဂျျိုတိဿ္ဌိုမ ဆိုမယဇ္ဉ၏ အကျိုးပွားနှင့် တူညီသော ကုသိုလ်ကို ရရှိသည်။
Verse 19
सुवर्णाक्षं महादेवं समभ्यर्च्य कपर्दिनम् / ब्राह्मणान् पूजयित्वा तु गाणपत्यं लभेद् ध्रुवम्
ရွှေရောင်မျက်စိရှိသော မဟာဒေဝ၊ ကပရ္ဒိန် (ဆံပင်ချည်ထုံးရှိသော) ကို သဒ္ဓါဖြင့် ပူဇော်ပြီး၊ ထို့နောက် ဘြာဟ္မဏတို့ကို ဂုဏ်ပြုလျှင်၊ သေချာစွာ ဂဏပတျယ အဆင့်—ရှီဝ၏ ဂဏတော်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခြင်း—ကို ရရှိမည်။
Verse 20
सोमेश्वरं तीर्थवरं रुद्रस्य परमेष्ठिनः / सर्वव्याधिहरं पुण्यं रुद्रसालोक्यकारणम्
ဆိုမေရှ္ဝရသည် ရုဒ္ရ—အမြင့်ဆုံး အရှင်—၏ အကောင်းဆုံး တီရ္ထဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်း၍ အနာရောဂါဒုက္ခအားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးကာ၊ ရုဒ္ရ၏ သာလိုက്യ (တူညီသော လောက၌ နေထိုင်ခြင်း) ကို ရရှိစေသော အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်။
Verse 21
तीर्थानां परमं तीर्थं विजयं नाम शोभनम् / तत्र लिङ्गं महेशस्य विजयं नाम विश्रुतम्
တီရ္ထအားလုံးအနက် အမြင့်ဆုံး တီရ္ထမှာ “ဝိဇယ” ဟုခေါ်သော တင့်တယ်လှပသည့် တီရ္ထဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ၌ “ဝိဇယ” ဟုကျော်ကြားသော မဟေရှ၏ လိင်္ဂတော် တည်ရှိသည်။
Verse 22
षण्मासान् नियताहारो ब्रह्मचारी समाहितः / उषित्वा तत्र विप्रेन्द्रा यास्यन्ति परमं पदम्
ထိုနေရာ၌ ခြောက်လနေထိုင်၍ အစားအစာကို ကန့်သတ်ကာ ဗြဟ္မစရိယကို ထိန်းသိမ်းပြီး စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းထားလျှင်—ဗြာဟ္မဏအမြတ်တို့သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ကြမည်။
Verse 23
अन्यच्च तीर्थप्रवरं पूर्वदेशे सुशोभनम् / एकाम्रं देवदेवस्य गाणपत्यफलप्रदम्
ထို့ပြင် အရှေ့ဒေသ၌ အလှပဆုံးသော တီရ္ထအမြတ်တစ်ခုရှိသည်—ဧကာမ္ရဟု ခေါ်၍ ဒေဝဒေဝ (မဟေရှဝရ) ၏ အပိုင်ဖြစ်ကာ ဂဏပတျယ မာဂ် (ဂဏေရှကို အလေးအနက်ထားသော လမ်း) ၏ အကျိုးဖလကို ပေးတတ်သည်။
Verse 24
दत्त्वात्र शिवभक्तानां किञ्चिच्छश्वन्महीं शुभाम् / सार्वभौमो भवेद् राजा मुमुक्षुर्मोक्षमाप्नुयात्
ဤနေရာ၌ ရှိဝဘက္တတို့အား ကောင်းမြတ်သော မြေတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကိုပင် အမြဲတမ်းအလှူအဖြစ် ပေးလှူလျှင်—ဘုရင်သည် စကြဝဠာအုပ်စိုးရှင် ဖြစ်လာမည်၊ မုက္ခကို မျှော်လင့်သူသည် မောက္ခကို ရရှိမည်။
Verse 25
महानदीजलं पुण्यं सर्वपापविनाशनम् / ग्रहणे समुपस्पृश्य मुच्यते सर्वपातकैः
မြစ်ကြီး၏ ရေသည် ပုဏ္ဏားသန့်ရှင်း၍ အပြစ်အားလုံးကို ဖျက်ဆီးသည်။ ဂြိုဟ်ဖမ်းချိန်တွင် ထိုရေ၌ ရိုးရာရေချိုးသန့်စင်မှု ပြုလျှင် အပြစ်ကြီးအမျိုးမျိုးမှ လွတ်မြောက်သည်။
Verse 26
अन्या च विरजा नाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता / तस्यां स्नात्वा नरो विप्रा ब्रह्मलोके महीयते
ထို့ပြင် ဗိရာဇာဟု အမည်ရသော မြစ်တစ်စင်းရှိ၍ သုံးလောကလုံးတွင် ကျော်ကြားသည်။ အို ဗြာဟ္မဏတို့၊ ထိုမြစ်၌ ရေချိုးသူသည် ဗြဟ္မာလောက၌ ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခံရမည်။
Verse 27
तीर्थं नारायणस्यान्यन्नाम्ना तु पुरुषोत्तमम् / तत्र नारायणः श्रीमानास्ते परमपूरुषः
နာရာယဏ၏ တီရ္ထတစ်ခု အခြားတစ်ခုရှိ၍ «ပုရုရှောတ္တမ» ဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ ထိုနေရာ၌ ဂုဏ်တော်ပြည့် နာရာယဏသည် အမြင့်ဆုံး ပုရုရှအဖြစ် တည်ရှိတော်မူ၏။
Verse 28
पूजयित्वा परं विष्णुं स्नात्वा तत्र द्विजोत्तमः / ब्राह्मणान् पूजयित्वा तु विष्णुलोकमवाप्नुयात्
အမြင့်ဆုံး ဗိဿနုကို ပူဇော်ကာ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးပြီးနောက်၊ ဒွိဇောတ္တမ (နှစ်ကြိမ်မွေး) သည် ဘြာဟ္မဏတို့ကိုလည်း ဂုဏ်ပြုပူဇော်လျက် အမှန်တကယ် ဗိဿနုလောက (Viṣṇuloka) ကို ရောက်လိမ့်မည်။
Verse 29
तीर्थानां परमं तीर्थं गोकर्णं नाम विश्रुतम् / सर्वपापहरं शंभोर्निवासः परमेष्ठिनः
တီရ္ထများအနက် အမြင့်ဆုံး တီရ္ထဟူသည် «ဂိုကဏ္ဏ» ဟု ကျော်ကြား၏။ ၎င်းသည် အပြစ်အားလုံးကို ဖျက်သိမ်းပေးပြီး၊ ပရမေဋ္ဌိန်—သမ္ဘု (ရှီဝ) ၏ နေရာတော် ဖြစ်၏။
Verse 30
दृष्ट्वा लिंङ्गं तु देवस्य गोकर्णेश्वरमुत्तमम् / ईप्सितांल्लभते कामान् रुद्रस्य दयितो भवेत्
ဘုရား၏ အမြင့်ဆုံး ဂိုကဏ္ဏေရှွရ လင်္ဂကို မြင်မြောက်လျှင်၊ မိမိလိုလားသော ဆန္ဒတို့ကို ရရှိကာ ရုဒြ (ရှီဝ) ၏ ချစ်ခင်တော်မူရာ ဖြစ်လာ၏။
Verse 31
उत्तरं चापि गोकर्णं लिङ्गं देवस्य शूलिनः / महादेवस्यार्चयित्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात्
ထို့အတူ ဥတ္တရ-ဂိုကဏ္ဏ၌ သူလင် (သုံးခွ) ကိုင်ဆောင်သော ဘုရား၏ လင်္ဂရှိ၏။ ထိုနေရာ၌ မဟာဒေဝကို ပူဇော်လျှင် ရှီဝနှင့် စာယုဇျ (အပြည့်အဝ ပေါင်းစည်းခြင်း) ကို ရရှိလိမ့်မည်။
Verse 32
तत्र देवो महादेवः स्थाणुरित्यभिविश्रुतः / तं दृष्ट्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते तत्क्षणान्नरः
ထိုနေရာ၌ မဟာဒေဝသည် «သ္ထာဏု» ဟူ၍ ကျော်ကြားသည်။ သူ့ကို မြင်မြင်ချင်း လူသည် အပြစ်အားလုံးမှ ချက်ချင်း လွတ်မြောက်၏။
Verse 33
अन्यत् कुब्जाम्रमतुलं स्थानं विष्णोर्महात्मनः / संपूज्य पुरुषं विष्णुं श्वेतद्वीपे महीयते
မဟာအတ္မာ ဗိဿနု၏ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သန့်ရှင်းရာနေရာတစ်ခု ထပ်ရှိ၍ «ကုဗ္ဇာမ္ရ» ဟု ခေါ်သည်။ ထိုနေရာ၌ ပုရုෂ ဗိဿနုကို သေချာစွာ ပူဇော်လျှင်၊ «ရှွေတဒွီပ» တွင် ဂုဏ်ထူးနှင့် မြင့်မြတ်သော အဆင့်ကို ရရှိ၏။
Verse 34
यत्र नारायणो देवो रुद्रेण त्रिपुरारिणा / कृत्वा यज्ञस्य मथनं दक्षस्य तु विसर्जितः
ထိုနေရာ၌ သခင် နာရာယဏသည် တြိပုရာကို သတ်သော ရုဒြာနှင့်အတူ ဒက္ခ၏ ယဇ్ఞကို ချေမွ၍ စီမံတည်ငြိမ်စေကာ ထို့နောက် ထိုယဇ్ఞမှ ထွက်ခွာသွား၏။
Verse 35
समन्ताद् योजनं क्षेत्रं सिद्धर्षिगणवन्दितम् / पुण्यमायतनं विष्णोस्तत्रास्ते पुरुषोत्तमः
ပတ်လည်တစ်ယောဇနာအထိ ကျယ်ဝန်းသော သန့်ရှင်းဒေသတစ်ခု ရှိပြီး စိဒ္ဓများနှင့် ရှိများ၏ အစုအဖွဲ့တို့က ချီးမြှောက်ကန်တော့ကြသည်။ ထိုသည် ဗိဿနု၏ ပုဏ္ဏားအာယတန ဖြစ်၍ ထိုနေရာ၌ ပုရုရှောတ္တမ သည် တည်ရှိတော်မူ၏။
Verse 36
अन्यत् कोकामुखं विष्णोस्तीर्थमद्भुतकर्मणः / मृतो ऽत्र पातकैर्मुक्तो विष्णुसारूप्यमाप्नुयात्
အံ့ဖွယ်ကာရိယာရှိသော ဗိဿနု၏ တီရ္ထတစ်ခု ထပ်ရှိ၍ «ကိုကာမုခ» ဟု ခေါ်သည်။ ထိုနေရာ၌ သေဆုံးသူသည် အပြစ်မှ လွတ်မြောက်ကာ ဗိဿနုနှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်တူသော သာရူပျမုက္တိကို ရရှိနိုင်၏။
Verse 37
शालग्रामं महातीर्थं विष्णोः प्रीतिविवर्धनम् / प्राणांस्तत्र नरस्त्यक्त्वा हृषीकेषं प्रपश्यति
ရှာလာဂရမ်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော တီရ္ထ (သန့်ရှင်းရာကူးကန်) ဖြစ်၍ သခင်ဗိဿနု၏ ပီတိကို တိုးပွားစေသည်။ ထိုနေရာ၌ အသက်ရှူကို စွန့်လွှတ်သူသည် အင်္ဒြိယတို့၏ အရှင် ဟೃṣīkēśa ကို မြင်တွေ့ရသည်။
Verse 38
अश्वतीर्थमिति ख्यातं सिद्धावासं सुपावनम् / आस्ते हयशिरा नित्यं तत्र नारायणः स्वयम्
ထိုနေရာကို အရှ္ဝတီရ္ထ ဟု ကျော်ကြားပြီး စိဒ္ဓတို့ နေထိုင်ရာ အလွန်သန့်ရှင်းသော အာဝါသ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ၌ နာရာယဏသည် ကိုယ်တိုင် ဟယရှီရ (မြင်းခေါင်းသခင်) အဖြစ် နိစ္စတည်ရှိတော်မူသည်။
Verse 39
तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / पुष्करं सर्वपापघ्नं मृतानां ब्रह्मलोकदम्
ပုရှ္ကရသည် လောကသုံးပါးလုံးတွင် ကျော်ကြားသော တီရ္ထ ဖြစ်ပြီး သတ္တဝါတို့၏ အမြင့်ဆုံးသခင် ဘြဟ္မာ (ပရမေဋ္ဌိန်) နှင့် ဆက်နွယ်သည်။ ၎င်းသည် အပြစ်အားလုံးကို ဖျက်ဆီးပြီး ထိုနေရာ၌ သေဆုံးသူတို့အား ဘြဟ္မလောကသို့ ရောက်စေသည်။
Verse 40
मनसा संस्मरेद् यस्तु पुष्करं वै द्विजोत्तमः / पूयते पातकैः सर्वैः शक्रेण सह मोदते
အို ဒွိဇအုတ်တမ (နှစ်ကြိမ်မွေး အကောင်းဆုံး)၊ စိတ်ဖြင့် ပုရှ္ကရကို အမှန်တကယ် သတိရသူသည် အပြစ်အားလုံးမှ သန့်စင်ကာ ရှက္ကရ (အင်္ဒြာ) နှင့်အတူ ပျော်ရွှင်ရသည်။
Verse 41
तत्र देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः / उपासते सिद्धसङ्घा ब्रह्मणं पद्मसंभवम्
ထိုနေရာ၌ ဒေဝတားတို့သည် ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ယက္ခ၊ နာဂ၊ ရာက္ခသတို့နှင့်အတူ စိဒ္ဓအဖွဲ့အစည်းများပါဝင်၍ ပဒ္မမှ မွေးဖွားသော ဖန်ဆင်းရှင် ဘြဟ္မာကို ပူဇော်အုပ်သိမ်းကြသည်။
Verse 42
तत्र स्त्रात्वा भवेच्छुद्धो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् / पूजयित्वा द्विजवरान् ब्रह्माणं संप्रपष्यति
ထိုနေရာ၌ ရေချိုးပြီးလျှင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လာ၏။ ထို့နောက် သတ္တဝါတို့၏ အမြင့်မြတ်အရှင် ပရမေဋ္ဌိန် ဘြဟ္မာကို ပူဇော်ကာ အထူးမြတ်သော ဗြာဟ္မဏတို့ကို ဂုဏ်ပြုလျှင် ဘြဟ္မာကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့ရ၏။
Verse 43
तत्राभिगम्य देवेशं पुरुहूतमनिन्दितम् / सुरूपो जायते मर्त्यः सर्वान् कामानवाप्नुयात्
ထိုနေရာသို့ သွားရောက်ကာ နတ်တို့၏အရှင် ပုရုဟူတ (Puruhūta) အပြစ်ကင်းစင်သူကို ချဉ်းကပ်လျှင် လူသားသည် ရောင်ဝါထွန်းလင်း၍ ရုပ်ရည်လှပကောင်းမွန်လာကာ လိုအင်ဆန္ဒအားလုံးကို ရရှိနိုင်၏။
Verse 44
सप्तसारस्वतं तीर्थं ब्रह्माद्यैः सेवितं परम् / पूजयित्वा तत्र रुद्रमश्वमेधफलं लभेत्
ဘြဟ္မာတို့အစရှိသော နတ်များပင် ဆည်းကပ်ရာဖြစ်သော အမြင့်မြတ်ဆုံး သပ္တသာရသွဝတ တီရ္ထ၌ ထိုနေရာတွင် ရုဒ္ရကို ပူဇော်လျှင် အရှွမေဓ ယဇ္ဉ၏ အကျိုးတူသော ကုသိုလ်ကို ရရှိ၏။
Verse 45
यत्र मङ्कणको रुद्रं प्रपन्नः परमेश्वरम् / आराधयामास हरं पञ्चक्षरपरायणः
ထိုနေရာ၌ မင်္ကဏက (Maṅkaṇaka) သည် အမြင့်မြတ်အရှင် ပရမေရှွရ ဖြစ်သော ရုဒ္ရထံ အားကိုးခိုလှုံကာ၊ ပဉ္စအက္ခရာ မန္တရကို တစ်စိတ်တစ်လုံး အားထား၍ ဟရ (Hara) ကို တစ်မနက်တည်းသော ဘက္တိဖြင့် ပူဇော်ခဲ့၏။
Verse 46
नमः शिवायेति मुनिः जपन् पञ्चाक्षरं परम् / आराधयामास शिवं तपसा गोवृषध्वजम्
“နမಃ ရှိဝာယ” ဟူသော အမြင့်မြတ်ဆုံး ပဉ္စအက္ခရာ မန္တရကို မုနိသည် ဂျပ်၍၊ ဂျပ်ကမ္မ၌ တည်ကာ တပသဖြင့် နွားတံဆိပ်တော်ရှိသော သီဝ (Śiva) ကို ပူဇော်အာရాధနာ ပြုခဲ့၏။
Verse 47
प्रजज्वालाथ तपसा मुनिर्मङ्कणकस्तदा / ननर्त हर्षवेगेन ज्ञात्वा रुद्रं समागतम्
ထိုအခါ မုနိ မင်္ကဏက သည် တပဿ၏အပူဖြင့် တောက်လောင်ထွန်းပွားလျက်၊ ရုဒြာဘုရား ရောက်လာသည်ကို သိသဖြင့် ဝမ်းမြောက်လှုပ်ရှားကာ ကခုန်လေ၏။
Verse 48
तं प्राह भगवान् रुद्रः किमर्थं नर्तितं त्वया / दृष्ट्वापि देवमीशानं नृत्यति स्म पुनः पुनः
ထို့နောက် ဘဂဝန် ရုဒြာက သူ့အား မေးတော်မူ၏— “မည်သို့သောအကြောင်းကြောင့် သင်ကခုန်သနည်း။ အီရှာန ဘုရားကို မြင်ပြီးနောက်တောင် ထပ်ခါထပ်ခါ ကခုန်နေသေးသလော။”
Verse 49
सो ऽन्वीक्ष्य भगवानीशः सगर्वं गर्वशान्तये / स्वकं देहं विदार्यास्मै भस्मराशिमदर्शयत्
သူ၏မာနကြီးမှုကို မြင်တော်မူသဖြင့် ဘဂဝန် အီရှာသည် ထိုမာနကို ငြိမ်းစေရန် မိမိ၏ကိုယ်ကို ဖောက်ခွဲကာ သူ့အား ပြာတောင်တစ်ပုံကို ပြသတော်မူ၏။
Verse 50
पश्येमं मच्छरीरोत्थं भस्मराशिं द्विजोत्तम / माहात्म्यमेतत् तपसस्त्वादृशो ऽन्यो ऽपि विद्यते
“အို ဒွိဇောတ္တမ၊ ငါ့ကိုယ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ပြာတောင်တစ်ပုံကို ကြည့်လော့။ ဤသည်ပင် တပဿ၏ မဟာတန်ခိုးဖြစ်၏; သင်ကဲ့သို့သော အခြားသူလည်း ရှိနိုင်၏။”
Verse 51
यत् सगर्वं हि भवता नर्तितं मुनिपुङ्गव / न युक्तं तापसस्यैतत् त्वत्तोप्यत्राधिको ह्यहम्
“အို မုနိပုင်္ဂဝ၊ သင်၏မာနဖြင့် ဤနေရာ၌ ကခုန်ခြင်းသည် တပသီအတွက် မသင့်တော်။ ဤကိစ္စ၌ ငါသည် သင်ထက်ပင် အထက်မြတ်၏။”
Verse 52
इत्याभाष्य मुनिश्रेष्ठं स रुद्रः किल विश्वदृक् / आस्थाय परमं भावं ननर्त जगतो हरः
ဤသို့ မုနိအထက်မြတ်အား မိန့်ကြားပြီးနောက်၊ အလုံးစုံမြင်တော်မူသော ရုဒ္ဒရသည် အမြင့်မြတ်သော သဒ္ဓါဓိဋ္ဌာန်အခြေအနေသို့ ဝင်ရောက်ကာ၊ ဟရ—ကမ္ဘာလောက၏ အရှင်—အဖြစ် ကပြတော်မူ၏။
Verse 53
सहस्रशीर्षा भूत्वा सहस्राक्षः सहस्रपात् / दंष्ट्राकरालवदनो ज्वालामाली भयङ्करः
ထောင်ခေါင်း၊ ထောင်မျက်စိ၊ ထောင်ခြေ ဖြစ်တော်မူ၍၊ ထွက်ပေါ်နေသော သွားစွယ်ကြောင့် ကြောက်မက်ဖွယ် မျက်နှာတော်ဖြစ်ကာ၊ မီးလျှံပန်းကုံးဆင်၍ ကြောက်လန့်ဖွယ် ထင်ရှားတော်မူ၏။
Verse 54
सो ऽन्वपश्यदशेषस्य पार्श्वे तस्य त्रिशूलिनः / विशाललोचनमेकां देवीं चारुविलासिनीम् / सूर्यायुतसमप्रख्यां प्रसन्नवदनां शिवाम्
ထို့နောက် အလုံးစုံ၏ သုံးမြှားကိုင် အရှင်ဘေး၌၊ မျက်လုံးကျယ်ဝန်း၍ လှပသိမ်မွေ့စွာ လှုပ်ရှားကစားသကဲ့သို့ ရှိသော ဒေဝီတစ်ပါးကို မြင်တော်မူ၏။ သူမသည် နေရောင်တစ်သောင်းကဲ့သို့ တောက်ပ၍ မျက်နှာတော်ကြည်လင်သန့်ရှင်းကာ၊ သီဝ—မင်္ဂလာနှင့် ကရုဏာပြည့်ဝသူ ဖြစ်၏။
Verse 55
सस्मितं प्रेक्ष्य विश्वेशं तिष्ठन्तीममितद्युतिम् / दृष्ट्वा संत्रस्तहृदयो वेपमानो मुनीश्वरः / ननाम शिरसा रुद्रं रुद्राध्यायं जपन् वशी
ကမ္ဘာ၏ အရှင် ဗိශ්ဝေရှဝရကို မျက်နှာတော်နူးညံ့စွာ ပြုံးလျက်၊ မတိုင်းတာနိုင်သော တောက်ပမှုဖြင့် ရပ်တည်နေသည်ကို မြင်သောအခါ၊ မုနိအရှင်၏ နှလုံးသားသည် ကြောက်ရွံ့သံသရာဖြင့် တုန်လှုပ်ကာ ကိုယ်တိုင်လည်း တုန်ယင်၏။ ထိန်းချုပ်တတ်သောသူသည် ခေါင်းချ၍ ရုဒ္ဒရကို ဦးညွှတ်ကာ «ရုဒ္ဒရာဓျာယ» ကို ဂျပ၍ စတင်ရွတ်ဆို၏။
Verse 56
प्रसन्नो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः / पूर्ववेषं स जग्राह देवी चान्तर्हिताभवत्
ဘုရားသခင် အီရှ—သုံးမျက်စိ တြျမ်ဗက—ဘက်တော်ကို ချစ်မြတ်နိုးသော အရှင်သည် ပျော်ရွှင်နှစ်သက်တော်မူ၍ ယခင်ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ခံယူတော်မူ၏။ ဒေဝီလည်း မျက်မြင်မှ ပျောက်ကွယ်သွား၏။
Verse 57
आलिङ्ग्य भक्तं प्रणतं देवदेवः स्वयंशिवः / न भेतव्यं त्वया वत्स प्राह किं ते ददाम्यहम्
ဦးညွတ်ပူဇော်သူကို ကိုယ်တိုင်သီဝဖြစ်သော နတ်တို့၏နတ်တော်က ဖက်လှုပ်ကာ မိန့်တော်မူသည်—«ချစ်သား၊ မကြောက်ပါနှင့်။ ပြောပါ—ငါသည် သင့်အား ဘာကို ပေးသနည်း?»
Verse 58
प्रणम्य मूर्ध्ना गिरिशं हरं त्रिपुरसूदनम् / विज्ञापयामास तदा हृष्टः प्रष्टुमना मुनिः
မုနိသည် ခေါင်းချ၍ ဂိရိရှ—ဟရ၊ တြိပုရသုတ်ဒန—အား ဂါရဝပြုကာ၊ ဝမ်းမြောက်၍ မေးလိုစိတ်ပြင်းပြကာ ထိုအခါ လေးစားစွာ တင်ပြလျှောက်ထား하였다။
Verse 59
नमो ऽस्तु ते महादेव महेश्वर नमो ऽस्तु ते / किमेतद् भगवद्रूपं सुघोरं विश्वतोमुखम्
မဟာဒေဝ၊ မဟေရှဝရ၊ သင့်အား နမസ്കာရပါ၏။ ဤဘဂဝန်၏ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် အဘယ်နည်း—အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်၊ အံ့ဩဖွယ်ကောင်း၍ မျက်နှာများသည် အရပ်ရပ်သို့ မျက်နှာမူနေသနည်း။
Verse 60
का च सा भगवत्पार्श्वे राजमाना व्यवस्थिता / अन्तर्हितेव सहसा सर्वमिच्छामि वेदितुम्
ထို့ပြင် ဘဂဝန်၏ဘေး၌ တောက်ပစွာ ရပ်တည်နေသော ထိုအလင်းရောင်ရှိသူမသည် မည်သူနည်း။ သူမသည် ချက်ချင်းပင် ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့ ပျောက်ကွယ်သွား၏—အရာအားလုံးကို သိလိုပါသည်။
Verse 61
इत्युक्ते व्याजहारमं तथा मङ्कणकं हरः / महेशः स्वात्मनो योगं देवीं च त्रिपुरानलः
ဤသို့ဆိုသောအခါ ဟရ—မဟေရှ၊ တြိပုရာကို မီးလောင်စေသူ—သည် မင်္ကဏကကို ခေါ်၍ မိန့်တော်မူကာ၊ မိမိအတွင်းအတ္တ၏ ယောဂကို ဒေဝီနှင့်အတူ ရှင်းလင်းဟောကြား하였다။
Verse 62
अहं सहस्रनयनः सर्वात्मा सर्वतोमुखः / दाहकः सर्वपापानां कालः कालकरो हरः
ငါသည် မျက်စိတစ်ထောင်ရှိသော အရှင်၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ အတ္တမ၊ အရပ်အားလုံးသို့ မျက်နှာမူသူ။ ငါသည် အပြစ်အားလုံးကို မီးလောင်ဖျက်ဆီးသူ၊ ကာလ၊ ကာလကို ဖန်ဆင်းသူ၊ ဟရ—ဖယ်ရှားသူ ဖြစ်၏။
Verse 63
मयैव प्रेर्यते कृत्स्नं चेतनाचेतनात्मकम् / सो ऽन्तर्यामी स पुरुषो ह्यहं वै पुरुषोत्तमः
ဤစကြဝဠာတစ်ခုလုံး—အသိရှိသည့်အရာနှင့် အသိမရှိသည့်အရာတို့ပါ—ငါတစ်ပါးတည်းကြောင့်သာ လှုံ့ဆော်၍ လည်ပတ်၏။ ထိုအတ္တသည် အတွင်းအုပ်စိုးရှင် (အန္တర్యာမိ)၊ ထိုသည် ပုရုရှ—အမှန်တကယ် ငါသည် ပုရုရှောတ္တမ၊ အမြင့်ဆုံးပုရုရှ ဖြစ်၏။
Verse 64
तस्य सा परमा माया प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका / प्रोच्यते मुनिर्भिशक्तिर्जगद्योनिः सनातनी
ထိုအရှင်၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး မာယာဟူသည် သုံးဂုဏ်ပါဝင်သည့် ပရကృతိ ဖြစ်၏။ မုနိတို့က ၎င်းကို စနာတနီ သက္တိ—လောက၏ မိခင်အမြစ် (ဇဂတ်ယောနိ) ဟု ကြေညာကြ၏။
Verse 65
स एष मायया विश्वं व्यामोहयति विश्ववित् / नारायणः परो ऽव्यक्तो मायारूप इति श्रुतिः
စကြဝဠာအားလုံးကို သိမြင်သူ ထိုအရှင်သည် မိမိ၏ မာယာဖြင့် ဤလောကကို မောဟဖြစ်စေ၏။ နာရာယဏသည် အမြင့်ဆုံး၊ အဗျက္တ (မထင်ရှား) ဖြစ်၏ဟု သြတိက မာယာသဘောတရား၏ အရှင်ဟု ကြေညာ၏။
Verse 66
एवमेतज्जगत् सर्वं सर्वदा स्थापयाम्यहम् / योजयामि प्रकृत्याहं पुरुषं पञ्चविंशकम्
ထို့ကြောင့် ဤလောကတစ်ခုလုံးကို ငါသည် အမြဲတမ်း အချိန်တိုင်း ထိန်းသိမ်းတည်တံ့စေ၏။ ထို့ပြင် ပရကృతိအားဖြင့် ပုရုရှ—တတ္တဝါ ၂၅ ခုမြောက်ကို ငါ ပေါင်းစည်း၍ လည်ပတ်စေ၏။
Verse 67
तथा वै संगतो देवः कूटस्थः सर्वगो ऽमलः / सृजत्यशेषमेवेदं स्वमूर्तेः प्रकृतेरजः
ဤသို့ပင် သခင်ဘုရားသည် ပေါ်ထွန်းမှုနှင့် ဆက်နွယ်နေသော်လည်း မပြောင်းလဲသော ကူဋဋ္ဌ (တည်မြဲ) ဖြစ်၍ အလုံးစုံသို့ ပျံ့နှံ့ကာ အညစ်အကြေးကင်းစင်သည်။ မမွေးဖွားသူဖြစ်သော်လည်း မိမိ၏ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြစ်သော ပရကృతိ (သဘာဝ) မှ စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို မကျန်မရှိ ဖန်ဆင်းတော်မူသည်။
Verse 68
स देवो भगवान् ब्रह्मा विश्वरूपः पितामहः / तवैतत् कथितं सम्यक् स्त्रष्ट्वत्वं परमात्मनः
ထိုတည်းဟူသော ဒေဝတော်—ဘဂဝါန် ဘြဟ္မာ၊ လောကတို့၏ ပိတామဟ (အဘိုးကြီး) ဖြစ်၍ စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို ရုပ်သဏ္ဍာန်အဖြစ် ဆောင်ထားသူ—ကို သင်သည် အမြင့်ဆုံး အတ္တမန်၏ ဖန်ဆင်းနိုင်စွမ်းအဖြစ် မှန်ကန်စွာ ရှင်းပြခဲ့သည်။
Verse 69
एको ऽहं भगवान् कलो ह्यनादिश्चान्तकृद् विभुः / समास्थाय परं भावं प्रोक्तो रुद्रो मनीषिभिः
«ငါတစ်ဦးတည်းသာ ဘဂဝါန်ဖြစ်၏—ကာလ (အချိန်) ကိုယ်တိုင်ဖြစ်၏။ အစမရှိ၊ အလုံးစုံသို့ ပျံ့နှံ့၍ လယ (ပျက်ကွက်ခြင်း) ကို ပြုသူဖြစ်၏။ အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေ၌ တည်နေသဖြင့် ပညာရှိတို့က ငါကို ရုဒြဟု ကြေညာကြသည်»။
Verse 70
मम वै सापरा शक्तिर्देवी विद्येति विश्रुता / दृष्टा हि भवता नूनं विद्यादेहस्त्वहं ततः
အမှန်တကယ် ငါ၏ အမြင့်ဆုံးသော သက္တိ (စွမ်းအား) သည် «ဝိဒ္ယာ» ဟု ခေါ်သော ဒေဝီ—သန့်ရှင်းသော ဉာဏ်ပညာ—အဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ ယခု သင်သည် ထိုဒေဝီကို မြင်တွေ့ပြီးပြီ; ထို့ကြောင့် ငါသည် ထိုဉာဏ်ပညာ၏ ကိုယ်ထည် (ဝိဒ္ယာ-ဒေဟ) ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 71
एवमेतानि तत्त्वानि प्रधानपुरुषेश्वराः / विष्णुर्ब्रह्मा च भगवान् रुद्रः काल इति श्रुतिः
ဤသို့ပင် တတ္တဝ (အခြေခံသဘောတရား) များကို သင်ကြားထားသည်—ပရဓာန၊ ပုရုષ၊ နှင့် ဣශ්ဝရ။ ထို့ပြင် သြတိ (သန့်ရှင်းသော ဝေဒသံ) သည်လည်း ဝိෂ္ဏု၊ ဘြဟ္မာ၊ ဘဂဝါန် ရုဒြ နှင့် ကာလ (အချိန်) ကို ဆိုထားသည်။
Verse 72
त्रयमेतदनाद्यन्तं ब्रह्मण्येव व्यवस्थितम् / तदात्मकं तदव्यक्तं तदक्षरमिति श्रुतिः
ဤသုံးပါးသည် အစမရှိ အဆုံးမရှိ၍ ဗြဟ္မန်၌သာ တည်ရှိ၏။ သြရုတိက “ထိုအရာ၏ အတ္တသဘောတည်း” ဟု ကြေညာပြီး “ထိုသည် မဖော်ပြနိုင်သော အဝျက်တ” နှင့် “ထိုသည် မပျက်မယွင်းသော အက္ခရာ” ဟု ဆို၏။
Verse 73
आत्मानन्दपरं तत्त्वं चिन्मात्रं परमं पदम् / आकाशं निष्कलं ब्रह्म तस्मादन्यन्न विद्यते
အမြင့်ဆုံးသော တတ္တဝသည် အတ္တ၏ အာနန္ဒ၌ အခြေခံထားပြီး၊ သန့်ရှင်းသော အသိဉာဏ်တည်းဟူသော ချင်မာတ်ရသာ ဖြစ်၍ အမြင့်ဆုံးသော ပဒဖြစ်၏။ ၎င်းသည် မိုးကောင်းကင်ကဲ့သို့ အနှံ့အပြားဖြစ်သော ဗြဟ္မန်၊ အပိုင်းမရှိ အခွဲမရှိ—ထိုအရာမှလွဲ၍ အခြားမရှိ။
Verse 74
एवं विज्ञाय भवता भक्तियोगाश्रयेण तु / संपूज्यो वन्दनीयो ऽहं ततस्तं पश्य शाश्वतम्
ဤသို့ သိမြင်ပြီးနောက်၊ ဘက္တိယောဂ၌ အားကိုးခိုလှုံခြင်းဖြင့် သင်သည် ငါ့ကို ပူဇော်ကန်တော့၍ ဦးညွှတ်ရမည်။ ထို့နောက် အမြဲတည်သော ထိုအနန္တကို မြင်တွေ့လိမ့်မည်။
Verse 75
एतावदुक्त्वा भगवाञ्जगामादर्शनं हरः / तत्रैव भक्तियोगेन रुद्रामाराधयन्मुनिः
ဤမျှသာ မိန့်ကြားပြီးနောက်၊ ဘုရားသခင် ဟရ (ဟရ) သည် မျက်စိမြင်ရာမှ ပျောက်ကွယ်သွား၏။ ထိုနေရာ၌ပင် မုနိသည် ဘက္တိယောဂဖြင့် ရုဒြကို ဆက်လက် အာရာဓနာပြုလေ၏။
Verse 76
एतत् पवित्रमतुलं तीर्थं ब्रह्मर्षिसेवितम् / संसेव्य ब्राह्मणो विद्वान् मुच्यते सर्वपातकैः
ဤသန့်ရှင်းမြတ်နိုးဖွယ် အတုမရှိသော တီရ္ထသည် ဗြဟ္မရ္ရှိကြီးများက ဆည်းကပ်ရာဖြစ်၏။ ပညာရှိသော ဗြာဟ္မဏသည် ထိုကို သင့်တော်စွာ ဆည်းကပ်လျှင် အပြစ်ပေါင်းစုံမှ လွတ်မြောက်၏။
The chapter praises sites such as Prayāga and Gayā (ancestral deliverance through piṇḍadāna), Prabhāsa/Tryambaka/Someshvara/Vijaya/Ekāmra (Śaiva merit and states like Gaṇapatya affiliation and Rudra-sālokya), Puruṣottama and other Viṣṇu-tīrthas like Kokāmukha and Śālagrāma (Viṣṇuloka, sārūpya), and Puṣkara (Brahmaloka), presenting a spectrum of bhukti–mukti results.
It places Viṣṇu, Rudra/Śiva, and Brahmā tīrthas in one salvific map and culminates in Rudra’s teaching that the triad and kāla rest in one imperishable Brahman, while also acknowledging Devī as Vidyā-Śakti—thus aligning bhakti, ritual, and Vedānta.
Rudra describes the supreme as partless, all-pervading pure consciousness (Brahman) and frames the manifest universe as moved through māyā/prakṛti; liberation is oriented toward realizing/“beholding” the Eternal through refuge in bhakti-yoga, implying non-dual grounding with devotional access.
It integrates both: tīrtha acts (bathing, śrāddha, dāna) are praised for purification and lineage welfare, while the Maṅkaṇaka episode explicitly elevates inner transformation—humility, devotion, and knowledge of tattvas—as essential to final realization.