Adhyaya 361

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अव्ययवर्गा नाम षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथैकषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानार्थवर्गाः अग्निर् उवाच आकाशे त्रिदिवे नाको लोकस्तु भवने जने पद्ये यशसि च श्लोकःशरे खड्गे च सायकः

ဤသို့ဖြင့် «အဂ္နိ မဟာပုရာဏ» တွင် «အဗျယဝဂ္ဂ (Avyaya-varga)» ဟု အမည်ရသော အခန်း ၃၆၁ ပြီးဆုံး၏။ ယခု «နာနာဓ္ဓဝဂ္ဂ (Nānārtha-varga)» ဟု အမည်ရသော အခန်း ၃၆၂ စတင်၏။ အဂ္နိက မိန့်ကြားသည်– «nāka» သည် (၁) ကောင်းကင် (၂) တတိယကောင်းကင်ဘုံ (၃) ကောင်းကင်ဘုံကို ဆိုသည်။ «loka» သည် (၁) နေအိမ်/အိမ်ရာ (၂) လူထု (၃) ကဗျာမီတာ၏ ပဒ (pāda) (၄) ဂုဏ်သတင်းကို ဆိုသည်။ «sāyaka» သည် (၁) မြား (၂) ဓားကို ဆိုသည်။

Verse 2

आनकः पटहो भेरी कलङ्को ऽङ्कापवादयोः मारुते वेधसि व्रध्ने पुंसि कः कं शिरो ऽम्बुनोः

«Ānaka» သည် ကက်တယ်ဒရမ် (kettle-drum) ကို ဆိုသည်။ «paṭaha» နှင့် «bherī» တို့သည် ဒရမ်များ ဖြစ်သည်။ «kalaṅka» သည် (၁) အညစ်အကြေး/အမဲစက် နှင့် (၂) အပြစ်တင်စကား/အရှက်ခွဲစကား ကို ဆိုလိုသည်။ «ka» ကို ဝါယု (လေ)၊ Vedhas (ဖန်ဆင်းရှင်)၊ Vṛdhna နှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်အတွက်လည်း သုံးသည်။ «kam» သည် ခေါင်းကိုလည်းကောင်း၊ ရေကိုလည်းကောင်း ဆိုသည်။

Verse 3

स्यात् पुलाकस्तुच्छधान्ये संक्षेपे भक्तसिक्थके महेन्द्रगुग्गुलूलूकव्यालग्राहिषु कौशिकः

«Pulāka» သည် အရည်အသွေးနိမ့်သော စပါး/သီးနှံကို ဆိုသည်။ «saṃkṣepa» သည် အကျဉ်းချုပ် အတိုချုံးကို ဆိုသည်။ «bhakta-sikthaka» သည် ထမင်းချက်ပြီးနောက် ကပ်ကျန်သော စတားချ်အလွှာ/အကျန်အကြွင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ «Kauśika» ဟူသော ဝေါဟာရကို မဟေန္ဒြ (Mahendra)၊ guggulu၊ ငှက်အူလ် (owl)၊ မြွေ၊ နှင့် ဖမ်းဆီးသူ/ဖမ်းယူသူ (captor) အတွက် သုံးသည်။

Verse 4

शालावृकौ कपिश्वानौ मानं स्यान्मितिसाधनं सर्गः स्वभावनिर्मोक्षनिश् चयाध्यायस्मृष्टिषु

«śālāvṛka» နှင့် «kapiśvāna» သည် မြေခွေးမျိုးတစ်မျိုးကို ရည်ညွှန်းသည်။ «māna» သည် တိုင်းတာမှုကို ဖြစ်စေသော အရာဖြစ်သည်။ «sarga» ကို ဖန်ဆင်းခြင်း၊ သဘာဝသဘော၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ သေချာသတ်မှတ်ခြင်း၊ အခန်း (အধ্যာယ) နှင့် စုစည်းစာတမ်း/အကျဉ်းချုပ် ဟူသော အဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးသည်။

Verse 5

योगः सन्नहनोपायध्यानसङ्गतियुक्तिषु भोगः सुखे स्त्र्यादिभृतावब्जौ शङ्कनिशाकरौ

«yoga» ဟူသောစကားလုံးကို အဆင်သင့်ပြင်ဆင်ခြင်း/လက်နက်ကိရိယာတပ်ဆင်ခြင်း၊ နည်းလမ်း၊ ဓ్యာန (တရားစူးစိုက်)၊ ပေါင်းစည်းမှု/ဆက်စပ်မှု၊ နှင့် ယန္တရား/မဟာဗျူဟာ ဟူသော အဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးသည်။ «bhoga» သည် ပျော်ရွှင်ခံစားမှုကို ဆိုလိုသကဲ့သို့ ဇနီးနှင့်တူသောသူတို့၏ ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်မှုကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ «abja» (“ရေမှ မွေးဖွားသော”) သည် ခရုသံခွံ (conch) နှင့် လကို နှစ်မျိုးလုံးကို ရည်ညွှန်းသည်။

Verse 6

काके भगण्डौ करटौ दुश् चर्मा शिपिविष्टकः रिष्टं क्षेमाशुभाभावेष्वरिष्टे तु शुभाशुभे

ကော် (အမှတ်အသားမမှန်ကန်စွာ ပေါ်လာသော) အခြေအနေတွင် bhagaṇḍa (အူလမ်းကြောင်းဖောက်နာ/ဖစ်စတူလာ), karaṭa (အနာဖြစ်သောဖောင်း), duś-carman (အရေပြားရောဂါ သို့မဟုတ် အနံ့ဆိုးသောအရေပြား), နှင့် śipiviṣṭaka တို့ကို ariṣṭa ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး အန္တရာယ် သို့မဟုတ် ကံမကောင်းမှုကို ညွှန်ပြသော နိမိတ်များဖြစ်သည်။ သို့သော် အမင်္ဂလာလက္ခဏာမရှိဘဲ ကျန်းမာချမ်းသာမှုရှိလျှင် နိမိတ်ကို သုဘနှင့် အသုဘ ရောနှောသောအဖြစ် နားလည်ရမည်။

Verse 7

व्युष्टिः फले समृद्धौ च दृष्टिर्ज्ञाने ऽक्ष्णि दर्शने निष्ठानिष्पत्तिनाशान्ताः काष्ठोत्कर्षे स्थितौ दिशि

«vyuṣṭi» သည် အကျိုးရလဒ်ရရှိခြင်းနှင့် စည်းစိမ်တိုးတက်မှုကို ဆိုလိုသည်။ «dṛṣṭi» သည် ဉာဏ်ပညာကို ဆိုလိုပြီး «akṣṇi» (akṣi) သည် မျက်စိကို ဆိုလိုသည်; ထို့ပြင် «dṛṣṭi» သည် မြင်ခြင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ «niṣṭhā», «niṣpatti», «nāśa», «anta» တို့သည် ပြီးဆုံးခြင်း/ရပ်စဲခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ «kāṣṭha» သည် အမြင့်ဆုံးအချက် (အဆုံးစွန်ကန့်သတ်) ကို ဆိုလိုသကဲ့သို့ တည်နေရာတည်ငြိမ်မှုနှင့် ဦးတည်ရာ (ဒిశ) ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

Verse 8

भूगोवाचस्त्विडा इलाः प्रगाढं भृषकृच्छ्रयोः भृशप्रतिज्ञयोर्वाढं शक्तस्थूलौ दृढौ त्रिषु

«bhū» နှင့် «go» ကို «vāc» ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး «iḍā» နှင့် «ilā» ဟူသောစကားလုံးများလည်း ထိုအရာတို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။ «pragāḍha» သည် “အလွန်ခက်ခဲ/ကြမ်းတမ်း” ဟူသော အဓိပ္ပါယ်တွင် သုံးသည်။ «vāḍha» သည် “ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာသူ” နှင့် “ကတိသစ္စာခိုင်မာသူ” ကို ဆိုလိုသည်။ လိင်သုံးမျိုး (ပုလ္လင်/မိန်းမ/နပုংসက) တွင် «śakta» နှင့် «sthūla» သည် “အားကောင်း” နှင့် “ထူထဲကြံ့ခိုင်” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရပြီး «dṛḍha» သည် “ခိုင်မာ” ဟု ဆိုလိုသည်။

Verse 9

विन्यस्तसंहतौ व्यूढौ कृष्णो व्यासे ऽर्जुने हरौ पणो दूयतादिषूत्सृष्टे भृतौ मूल्ये धने ऽपि च

«vinyasta» နှင့် «saṃhata» ဟူသောစကားတို့သည် «စီစဉ်ထား/တင်ထား» ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ «vyūḍha» သည် «တပ်ဖွဲ့အနေအထားဖြင့် တန်းစီထား» ဟု ဆိုလိုသည်။ «Kṛṣṇa» သည် Vyāsa၊ Arjuna နှင့် Hari (Viṣṇu) တို့၏ နာမတစ်ပါးဖြစ်သည်။ «paṇa» သည် လောင်းကစားစသည့်အရာများတွင် လောင်းကြေး/အပေါင်ကို ဆိုလိုပြီး၊ ထို့ပြင် လစာ/ပေးချေမှု၊ တန်ဖိုး/စျေးနှုန်း၊ နှင့် ဥစ္စာဓနကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

Verse 10

मौर्व्यां द्रव्याश्रिते सत्वशुक्लसन्ध्यादिके गुणः श्रेष्ठे ऽधिपे ग्रामणीः स्यात् जुग्प्साकरुणे घृणे

«guṇa» သည် (၁) mūrvā အမျှင်ဖြင့် ပြုလုပ်သော လေးကြိုး၊ (၂) ဒြပ်ပစ္စည်းအပေါ် မူတည်တည်ရှိသော ဂုဏ်သတ္တိ/လက္ခဏာ၊ (၃) sattva (ကောင်းမြတ်မှု/သန့်ရှင်းသော သဘော)၊ (၄) အဖြူရောင်၊ (၅) ဆည်းဆာနှင့် ထိုကဲ့သို့သော အရာများကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ပြင် «အကောင်းဆုံး/ထူးချွန်သော», «အုပ်စိုးသူ/အဓိပတိ», နှင့် «ရွာခေါင်းဆောင်» (grāmaṇī) ဟူသော အဓိပ္ပါယ်လည်း ရှိသည်။ «ghṛṇā» သည် ရွံရှာမှုနှင့် ကရုဏာ/သနားကြင်နာမှုကို ဆိုလိုသည်။

Verse 11

तृष्णा स्पृहापिपासे द्वे विपणिः स्याद्वणिक्पथे विषाभिमरलोहेषु तीक्ष्णं क्लीवे खरे त्रिषु

«tṛṣṇā» နှင့် «spṛhā» သည် ရေငတ်ခြင်း (pipāsā) ကို ဆိုလိုသော စကားနှစ်လုံးဖြစ်သည်။ «vipaṇi» သည် ကုန်သည်တို့၏ လမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် စျေးကွက်ကို ဆိုလိုသည်။ «tīkṣṇa» သည် နပုန်းလိင်တွင် အဆိပ်၊ သံ၊ နှင့် သေစေနိုင်သော လက်နက်/အကြောင်းရင်းကို ဆိုလိုပြီး၊ ပုလိင်တွင်တော့ လာ (donkey) ကို ဆိုလိုသည်။

Verse 12

प्रमाणं हेतुमर्यादाशास्त्रेयत्ताप्रमातृषु करणं क्षेत्रगात्रादावीरिणं शून्यमूषरं

«pramāṇa» (မှန်ကန်သော သိမြင်မှု၏ အထောက်အထား/နည်းလမ်း)၊ «hetu» (အကြောင်းရင်း/အထောက်အထား) နှင့် «maryādā» (ကန့်သတ်ချက်/နယ်နိမိတ်) တို့ကို śāstra စနစ်အရ «pramātṛ» (သိမြင်သူ) ကို အခြေခံ၍ သတ်မှတ်ရမည်။ «karaṇa» (ကိရိယာ/အင်္ဂါ) ကို လယ်ကွင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာ စသည့် အကြောင်းအရာများတွင် ဆိုကြသည်။ မြေကို မပေါက်ပွားသောအခါ «īriṇa», လွတ်လပ်ဗလာသောအခါ «śūnya», ဆားဓာတ်/အယ်လ်ကာလီပြည့်သော မြေညံ့အခါ «ūṣara» ဟု ခေါ်သည်။

Verse 13

यन्ता हस्तिपके सूते वह्निज्वाला च हेतयः स्रुतं शास्त्रावधृतयोर्युगपर्याप्तयोः कृतं

«yantrā» (ထိန်းချုပ်သူ/မောင်းနှင်သူ) သည် ဆင်မောင်း (hastipaka) နှင့် ရထားမောင်း (sūta) ကို ဆိုလိုသည်။ လက်နက်များသည် မီးလျှံ (vahni-jvālā) ကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအရာကို အစဉ်အလာအဖြစ် ဆက်လက်လွှဲပြောင်းလာပြီး အာဏာရှိသော śāstra များက အတည်ပြုသတ်မှတ်ထားသည်—ယုဂ (yuga) များကြာရှည်သော်လည်း သင့်လျော်စွာ အသုံးချရန် လုံလောက်အောင် စီမံဖော်ထုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

Verse 14

ख्याते हृष्टे प्रतीतो ऽभिजातस्तु कुलजे बुधे विविक्तौ पूतविजनौ मूर्छितौ मूड्सोच्छयौ

«ချာတ» သည် “နာမည်ကြီး/ကျော်ကြား” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ «ဟရိဋ္ဌ» သည် “ပျော်ရွှင်”၊ «ပရတီတ» သည် “အမှန်တကယ်ဟု လက်ခံအသိအမှတ်ပြု” ဟု ဆိုသည်။ «အဘိဇာတ» သည် “မွေးဖွားကောင်းမြတ်သော” ကို ရည်ညွှန်းပြီး «ကုလဇ» သည် “ကောင်းသော မိသားစုမှ မွေးဖွားသူ”၊ «ဗုဓ» သည် “ပညာရှိ/သိပ္ပံကျွမ်းကျင်သူ” ဖြစ်သည်။ «ဝိဝိက္တ» သည် “တိတ်ဆိတ်အထီးကျန်/နောက်ဆုတ်နေ”၊ «ပူတဝိဇန» သည် “သန့်ရှင်းသီလရှိသူတို့အစု” ဟု ဆိုသည်။ «မူရ္ဍ္ဍချိတ» သည် “မေ့လျော့သတိလစ်”၊ «မူဍ္ဍ-ဆိုစ္ဆယ» သည် “မိုက်မဲမှု၏ အစုအပုံ (အလွန်မောဟ)” ဟု ဆိုသည်။

Verse 15

अर्थो ऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु निदानागमयोस्तीर्थमृषिजुष्टजले गुरौ

«အရ္ထ» (အဓိပ္ပါယ်) ဟူသောစကားလုံးကို «အဘိဓေယ» (ဖော်ပြရမည့်အရာ)၊ «ဝတ္ထု» (အရာဝတ္ထု/အမှန်တရား)၊ «ပရယောဇန» (ရည်ရွယ်ချက်)၊ «နိဝృတ္တိ» (ရပ်စဲခြင်း/နောက်ဆုတ်ခြင်း) ဟူသော အဓိပ္ပါယ်များတွင်လည်း သုံးသည်။ ထို့အပြင် «နိဒါန» (အကြောင်းရင်း) နှင့် «အာဂမ» (အာဏာရှိသော သမ္မာကျမ်း/အဂမ) အတွက်လည်း သုံးသည်။ ထို့တင်မက «တီရ္ထ» (သန့်ရှင်းသော ကူးကန်)၊ ရှင်ရသီတို့ လာရောက်သုံးစွဲသော ရေ၊ နှင့် «ဂုရု» (ဝိညာဉ်ရေး ဆရာ) ကိုလည်း ရည်ညွှန်းသည်။

Verse 16

प्राधान्ये राजलिङ्गे च वृषाङ्गे ककुदो ऽस्त्रियां स्त्री सम्बिज्ज्ञानसम्भाषाक्रियाकाराजिनामसु

«ပရဓာနျယ» (ထူးချွန်အထက်မြတ်မှု) အဓိပ္ပါယ်တွင်လည်းကောင်း၊ ရာဇလိင်္ဂ (ဘုရင်ကို ဂုဏ်ပြုသုံးသော လိင်) တွင်လည်းကောင်း၊ နွား၏ ကိုယ်အင်္ဂါတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ဆိုလိုရာတွင်လည်းကောင်း «ကကူဒ» ဟူသောစကားလုံးသည် မိန်းမလိင် မဟုတ်။ သို့သော် မိန်းမကို ရည်ညွှန်းသော အမည်များ၊ အပြန်အလှန် ပြည့်စုံသော အသိအမှတ်ပြုခြင်း၊ စကားပြောဆိုခြင်း၊ လုပ်ဆောင်မှု၊ နှင့် လုပ်ဆောင်သူ/အေးဂျင့် (kārājī) ကို ဆိုလိုရာတွင် မိန်းမလိင် ဖြစ်သည်။

Verse 17

धर्मे रहस्युपनिषत् स्यादृतौ वत्सरे शरत् पदं व्यवसितित्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु

ဓမ္မအရေးအရာများတွင် «ဥပနိသတ်» ဟူသောစကားလုံးသည် “လျှို့ဝှက်သော သင်ကြားချက် (အတွင်းရေး)” ကို ဆိုလိုသည်။ ရာသီနှင့် နှစ်၏ အကြောင်းအရာတွင် «ရှရတ်» သည် “ဆောင်းဦး/ရွက်ကျရာသီ” ကို ခေါ်သည်။ «ပဒ» ဟူသောစကားလုံးကို “ဆုံးဖြတ်ချက်/တည်ငြိမ်စွာ ချမှတ်ခြင်း”, “ကာကွယ်ခြင်း”, “နေရာ/အိမ်ရာ”, “လက္ခဏာကောင်းချမ်းသာ (လက္ရှ္မီ)”, “ခြေ”, နှင့် “အရာဝတ္ထု” ဟူသော အဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးသည်။

Verse 18

त्रिष्वष्टमधुरौ स्वादू मृदू चातीक्ष्णकोमलौ सत्ये साधौ विद्यमाने प्रशस्ते ऽभ्यर्हिते च सत्

အရသာ၊ ထိတွေ့မှု၊ နှင့် စကား/ဂုဏ်သတ္တိ ဟူသော သုံးမျိုးသော အဓိပ္ပါယ်များတွင် “ချို” နှင့် “နှစ်သက်ဖွယ်” ဟူသောစကားများကို သုံးသည်။ ထို့အတူ “နူးညံ့” နှင့် “ပျော့ပျောင်း” ကိုလည်း သုံးပြီး “မစူးရှ” ဟူသော အဓိပ္ပါယ်လည်း ပါဝင်သည်။ «သတ်» (“ကောင်း/မှန်”) ဟူသောစကားလုံးကို မှန်ကန်သော၊ သီလရှိသော၊ ရှိနေသော/တည်ရှိသော၊ ချီးမွမ်းထိုက်သော၊ နှင့် ဂုဏ်ပြုထိုက်သော ဟူသော အဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးသည်။

Verse 19

विधिर्विधाने दैवे ऽपि प्रणिधिः प्रार्थने चरे वधूर्जाया स्नुषा च सुधालेपो ऽमृतं स्नुही

«ဝိဓိ» သည် သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်း/ပူဇော်ပွဲနှင့် ကံကြမ္မာ၊ သာသနာတော်၏ အမိန့်တော်ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ «ပရဏိဓိ» သည် အလေးအနက် ဆုတောင်းပန်ကြားခြင်းကို ဆိုသည်။ «ချရာ» သည် သတို့သမီး၊ ဇနီး၊ ချွေးမကို ဆိုသည်။ «သုဓာလေပ» သည် «အမృత» (အမတရည်) ဖြစ်ပြီး «စနုဟီ» (euphorbia အပင်) ကိုလည်း အမృతဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 20

स्पृहा सम्प्रत्ययः श्रद्धा पण्डितम्मन्यगर्वितौ ब्रह्मबन्धुरधिक्षेपे भानू रष्मिदिवाकरौ

«စပృဟာ» သည် ဆန္ဒ/တမ်းတခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ «သမ္ပရတျယ» သည် ယုံကြည်ချက်/သေချာမှုကို ဆိုသည်။ «ရှဒ္ဓာ» သည် သဒ္ဓါ၊ ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။ «ပဏ္ဍိတ-မန်ယ» နှင့် «ဂရ္ဝိတ» သည် ကိုယ်ကို ပညာရှိဟု ထင်သူနှင့် မာနကြီးသူကို ဆိုသည်။ «ဗြဟ္မ-ဗန္ဓု» သည် မွေးရာပါ ဗြာဟ္မဏသာ ဖြစ်သူကို ကဲ့ရဲ့သည့် စကားဖြစ်သည်။ «ဘာနု», «ရရှ္မိ», «ဒိဝာကရ» တို့သည် နေ၏ အမည်များဖြစ်သည်။

Verse 21

ग्रावाणौ शैलपाषानौ मूर्खनीचौ पृथग्जनौ तरुशैलौ शिखरिणौ तनुस्त्वग्देहयोरपि

«ဂရာဝာဏ» နှင့် «ရှိုင်လ-ပါရှာဏ» သည် ကျောက်တုံး/ကျောက်တောင်စုကို ဆိုသည်။ «မူရ္ခ» နှင့် «နီစ» သည် ယုတ်မာသော လူမိုက်/အောက်တန်းကျသူကို ဆိုသည်။ «ပృထဂ္-ဇန» သည် သာမန်ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်းသည်။ «တရု» နှင့် «ရှိုင်လ» ကိုလည်း «ရှိခရိဏ» (ထိပ်ရှိသော တောင်) အတွက် သုံးကြသည်။ «တနု» သည် «တွက်» (အရေပြား) နှင့် «ဒေဟ» (ကိုယ်ခန္ဓာ) အတွက်လည်း သုံးသည်။

Verse 22

आत्मा यत्नो धृतिर्वुद्धिः स्वभावो ब्रह्मवर्ष्म च उत्थानं पौरुषे तन्त्रे व्युत्थानं प्रतिरोधने

အတ္တာ (ကိုယ်တိုင်), ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု, တည်ကြည်ခိုင်မာမှု, ဉာဏ်ပညာ, မွေးရာပါ သဘောသဘာဝ, နှင့် ဝိညာဉ်ရေး အားမာန်—ဤတို့သည် ပေါရုෂ (ယောက်ျားသတ္တိ၏ ကြိုးပမ်းမှု) သဒ္ဓန္တရားအတွင်း «ဥတ္ထာန» ဟု ခေါ်သော အစပြုတက်ကြွမှု ဖြစ်သည်။ ဆန့်ကျင်တားဆီးမှု၏ အခြေအနေတွင် ထိုအစပြုမှုသည် «ဗျုတ္ထာန» ဟူသော တန်ပြန်အစပြုမှု၊ တက်ကြွသော တော်လှန်တားဆီးမှု ဖြစ်လာသည်။

Verse 23

निर्यातनं वैरशुद्धौ दाने न्यासार्पणे ऽपि च व्यसनं विपदि भ्रशे दोषे कामजकोपजे

«နိရ္ယာတန» သည် ရန်ငြိုးကို သန့်စင်၍ ပြေလည်စေခြင်း/အဆုံးသတ်ခြင်း အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် သုံးကြပြီး၊ လှူဒါန်းခြင်းနှင့် အပ်နှံထားသည့် အရာကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း (အပ်နှံမှုကို ပြန်အပ်ခြင်း) အခြေအနေများတွင်လည်း သုံးသည်။ «ဗျသန» သည် ဘေးဒုက္ခကို ဆိုလိုပြီး—ကံဆိုးမှု၊ ကျဆုံးမှု၊ သို့မဟုတ် ကာမတဏှာမှ ဖြစ်ပေါ်သော ဒေါသကြောင့် ဖြစ်လာသည့် အပြစ်အနာအဆာတို့တွင်လည်း ပါဝင်သည်။

Verse 24

मृगयाक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः

အမဲလိုက်ခြင်း၊ လောင်းကစား(အန်တား)စွဲလမ်းခြင်း၊ နေ့ခင်းအိပ်ခြင်း၊ အပြစ်တင်ပြောဆိုခြင်း၊ မိန်းမအာရုံခံစားမှု၌ လွန်ကဲခြင်း၊ မူးယစ်ခြင်း၊ တေး–တူရိယာ–အက ဆိုသော သုံးမျိုးသော တော်ရျတြိက၊ အကျိုးမဲ့ လှည့်လည်သွားလာခြင်း—ဤတို့သည် ကာမတဏှာမှ ပေါက်ဖွားသော အပြစ်ဒုစရိုက် ဆယ်ပါး၏ အစုဖြစ်သည်။

Verse 25

पैशून्यं साहसं द्रोह ईर्ष्यासूयार्थदूषणम् वाग्दण्डश् चैव पारुष्यं क्रोधजो ऽपि गणो ऽष्टकः

နောက်ကွယ်မှ အပြစ်ပြောခြင်း၊ အလျင်အမြန် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ခြင်း၊ သစ္စာဖောက်ခြင်း၊ မနာလိုခြင်း၊ အမုန်းတရားဖြင့် အပြစ်တင်လျော့ချခြင်း၊ အခြားသူ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို မကောင်းသဘောဖြင့် လွဲမှားစွာ ဖော်ပြခြင်း၊ စကားဖြင့် ထိုးနှက်ခြင်း၊ စကားကြမ်းခြင်း—ဤသည်ကား ဒေါသမှ ပေါက်ဖွားသော အပြစ်အနာဂတ် ရှစ်ပါး၏ အစုဖြစ်သည်။

Verse 26

अकर्मगुह्ये कौपीनं मैथुनं सङ्गतौ रतौ प्रधानं परमार्था धीः प्रज्ञानं बुद्धिचिह्नयोः

အကမ္မ (လုပ်ရပ်မပြုခြင်း) ဟူသော လျှို့ဝှက်သဒ္ဓန္တ၌ ကောပီန (ခါးပတ်အဝတ်) ကို သတ်မှတ်ထားသည်။ မေထုန (လိင်ဆက်ဆံခြင်း) သည် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှုနှင့် ကာမရသာ၌ ပါဝင်သည်။ အမြင့်ဆုံး သဘောတရားမှာ ပရမသတ္တ (အမြင့်ဆုံး အမှန်တရား) ကို မြင်သိခြင်းဖြစ်၍၊ ပရညာန (prajñāna) သည် နိုးကြားသော ဉာဏ်၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။

Verse 27

क्रन्दने रोदनाह्वाने वर्ष्म देहप्रमाणयोः आराधनं साधने स्यादवाप्तौ तोषणे ऽपि च

“အာရာဓန” (ārādhana) ဟူသောစကားသည် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း—ငိုခြင်းနှင့် ခေါ်အော်ခြင်း အနက်ဖြင့်လည်း သုံးကြသည်။ ထို့ပြင် “ဝရ္ဿမန်” (varṣman) ဟူသော ကိုယ်ရုပ်နှင့် ကိုယ်အရွယ်အစား အနက်ဖြင့်လည်း သုံးသည်။ ထို့အပြင် “အာရာဓန” သည် သာဓန (sādhana) ကို ဆောင်ရွက်အောင်မြင်စေခြင်း၊ အဝါပတိ (avāpti) အဖြစ် ရရှိခြင်း၊ နှင့် တိုရှဏ (toṣaṇa) အဖြစ် စိတ်ကျေနပ်စေခြင်း ဟူသော အနက်များလည်း ရှိသည်။

Verse 28

रत्नं स्वजातिश्रेष्ठे ऽपि लक्ष्म चिह्नप्रधानयोः कलापो भूषणे वर्हे तूणीरे संहते ऽपि च

“ရတန” (ratna) သည် မိမိအမျိုးအစားအတွင်း အကောင်းဆုံးအရာကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ “လက္ရှမ” (lakṣma) သည် အမှတ်အသား သို့မဟုတ် အဓိက ခွဲခြားသည့် လက္ခဏာကို ဆိုလိုသည်။ “ကလာပ” (kalāpa) သည် အလှဆင်ပစ္စည်း၊ မော်ရ်(ပျားကောင်)အမြီးမွှေးအစု၊ မြားအိတ် (quiver) နှင့် စုပေါင်းအစုအဝေးကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

Verse 29

तल्पं शय्याट्टारेषु डिम्भौ तु शिशुवालिशौ स्तम्भौ स्थूणाजडीभावौ सभ्ये संसदि वै सभा

«တల్ప» သည် အိပ်ရာကို ဆိုလိုသည်။ «ရှယျယာ» (အိပ်ရာ/ခုံအိပ်ရာ) ကိုလည်း «အဋ္ဌာရ» ဟု ခေါ်ကြသည်။ «ဍိမ္ဘ» သည် ကလေးကို ဆိုလိုပြီး၊ မရင့်ကျက်သေးသူ သို့မဟုတ် မိုက်မဲသူ (śiśu, vāliśa) ကိုလည်း ရည်ညွှန်းသည်။ «စတမ္ဘ» သည် တိုင်/တံတားတိုင်ကို ဆိုလိုပြီး «စထူဏာ» ဟုလည်း ခေါ်ကာ၊ တင်းကျပ်၍ မလှုပ်ရှားနိုင်သည့် အမူးအမော/တောင့်တင်းမှု (jaḍībhāva) ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ «သဘျယ» သည် အစည်းအဝေးဝင်/အဖွဲ့ဝင်ကို ဆိုလိုပြီး «သဘာ» သည် အစည်းအဝေး၊ အကြံပေးကောင်စီ သို့မဟုတ် ရာဇသဘင် (saṃsad) ကို ဆိုလိုသည်။

Verse 30

किरणप्रग्रहौ रश्मी धर्माः पुण्ययमादयः ललामं पुच्छपुण्ड्राश्वभूषाप्राधान्यकेतुषु

«ကိရဏ» နှင့် «ပရဂ္ရဟ» သည် ရောင်ခြည်ကို ခေါ်သော အမည်များဖြစ်ပြီး «ရရှ္မိ» လည်း ရောင်ခြည်ဟု ဆိုလိုသည်။ «ဓမ္မ» သည် ကုသိုလ်/ပုဏ္ဏ, ယမ (Yama) နှင့် ထိုကဲ့သို့သော အရာများကို ရည်ညွှန်းသည်။ «လလာမ» သည် အမြီး၊ နဖူးအမှတ် (tilaka/puṇḍra)၊ မြင်းအလှဆင်ပစ္စည်း၊ ထင်ရှားမှု/အဓိကত্ব၊ နှင့် အလံ/စံတော်ချိန်တို့၏ အဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးသည်။

Verse 31

प्रत्ययो ऽधीनशपथज्ञानविश्वासहेतुषु समयाः शपथाचारकालसिद्धान्तसंविदः

«ပရတ္တယ» (ယုံကြည်ချက်အခြေခံ/သက်သေ) ကို အခြားသူအပေါ် မူတည်ခြင်း၊ ကတိသစ္စာ/ကျိန်ဆိုခြင်း၊ ဗဟုသုတ/အသိပညာ၊ နှင့် ယုံကြည်မှု (အကြောင်းရင်းအဖြစ်) တို့နှင့် ဆက်စပ်၍ သုံးသည်။ «သမယ» (သဘောတူညီချက်/စာချုပ်) သည် သတ်မှတ်ပြီးသား နားလည်မှုကို ဆိုလိုကာ၊ ကျိန်ဆိုချက်၊ ထုံးတမ်းအကျင့်၊ အချိန် (သတ်မှတ်ချက်)၊ တည်ထောင်ထားသော သီအိုရီ/သဒ္ဓန္တ၊ နှင့် အပြန်အလှန် စာချုပ်/သဘောတူညီမှုတို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။

Verse 32

अत्ययो ऽतिक्रमे कृच्छ्रे सत्यं शपथतथ्ययोः वीर्यं बलप्रभावौ च रूप्यं रूपे प्रशस्तके

«အတျယယ» ဟူသော စကားလုံးကို «ကျော်လွန်သွားခြင်း» နှင့် «ဒုက္ခခက်ခဲမှု» အဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးသည်။ «သတ္တျ» သည် «ကျိန်ဆိုချက်» နှင့် «အမှန်တရား (ဖြစ်ရပ်မှန်)» ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ «ဝီရျယ» သည် «အားကောင်းမှု» နှင့် «ထိရောက်သော အာနိသင်/စွမ်းအား» နှစ်မျိုးလုံးကို ဆိုလိုသည်။ «ရူပျယ» သည် «ငွေသတ္တု (silver)» ကိုလည်းကောင်း၊ «ချီးမွမ်းထိုက်သော အလှအပ/ရုပ်သဏ္ဌာန်ကောင်း» ကိုလည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။

Verse 33

दुरोदरो द्यूतकारे पणे द्यूते दुरोदरं महारण्ये दुर्गपथे कान्तारः पुन्नपुंसकं

«ဒုရောဒရ» ကို လောင်းကစားသမား၊ လောင်းကြေး၊ နှင့် လောင်းကစားခြင်း အဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးသည်။ «ကာန္တာရ» သည် တောကြီးနှင့် ခက်ခဲသော လမ်းကြောင်း အဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးကြပြီး၊ ဤစကားလုံးသည် ပုလ္လင်္ဂနှင့် နပုလ္လင်္ဂ နှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်နိုင်သည်။

Verse 34

यमानिलेन्द्रचन्द्रार्कविष्णुसिंहादिके हरिः दरो ऽस्त्रियां भये श्वभ्रे जठरः कठिने ऽपि च

ယမ၊ ဝါယု(လေ)၊ အိန္ဒြ၊ လ၊ နေ၊ ဗိෂ္ဏု၊ ခြင်္သေ့ စသည်တို့နှင့် ဆက်စပ်သောအခါ သူကို «ဟရီ» ဟု ခေါ်သည်။ «မိန်းမမဟုတ်» (အထီး) ဟူသောအဓိပ္ပါယ်တွင် «ဒရ» ဟု ခေါ်၏။ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် အန္တရာယ်ရှိသော ချိုင့်/အပေါက်တွင် «ဇဋရ» ဟု ခေါ်ပြီး၊ «ခက်ခဲ မလျော့မတင်း» ဟူသောအဓိပ္ပါယ်တွင်လည်း ထိုနာမဖြင့် ခေါ်ကြသည်။

Verse 35

उदारो दातृमहतोरितरस्त्वन्यनीचयोः चूडा किरीटं केशाश् च संयता मौलयस्त्रयः

အထက်မြတ်သူ(ဥဒါရ) ကို အလှူအတန်းကြီးမားသော ပေးကမ်းသူအဖြစ် သိမြင်ကြသည်။ ထို၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကိုတော့ နိမ့်ကျသိမ်မွေ့သူများတွင် တွေ့ရသည်။ ခေါင်းပေါ်အလှဆင်/ဆံပင်ပုံစံ သုံးမျိုးမှာ— စူဍာ(ထိပ်ချည်), ကိရီဋ(မကွဒ်/သရဖူ), နှင့် စံယတကေရှ(ချည်နှောင်စီစဉ်ထားသော ဆံပင်) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 36

बलिः करोपहारादौ सैन्यस्थैर् यादिके बलं स्त्रीकटीवस्त्रबन्धे ऽपि नीवी परिपणे ऽपि च

«ဘလိ» ဟူသောစကားသည် အခွန်/အလှူတော်(လက်ဖြင့် ပေးအပ်သည့် ပူဇော်ပဏ္ဏာ) စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ «ဘလ» သည် စစ်တပ်၏ အင်အားနှင့် ဆက်စပ်သည့် အဓိပ္ပါယ်များကို ဆိုလို၏။ «နီဝီ» သည် မိန်းမ၏ ခါးဝတ်အထည် ချည်ကပ်ရာ (ခါးကြိုးချည်) ကို ဆိုလိုသကဲ့သို့ လောင်းကစားတွင် လောင်းကြေး/အပေါင်အနှံကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

Verse 37

शुक्रले मूषिके श्रेष्ठे सुकृते वृषभे वृषः द्यूताक्षे सारिफलके ऽप्याकर्षो ऽथाक्षमिन्द्रिये

«ဝೃષḥ» ဟူသောစကားကို ကာမလွန်ကဲသူ၊ ကြွက်၊ အကောင်းဆုံးသူ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု၊ နှင့် နွားထီး ဟူသောအဓိပ္ပါယ်များတွင် သုံးသည်။ «အာကර්ષḥ» သည် လောင်းကစား စာတုံး(အန်တုံး) နှင့် စာရီသီး၏ မျိုးစေ့ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ «အက္ษမ်» သည် အင်္ဒြိယ(အာရုံခံအင်္ဂါ) ကို ဆိုလို၏။

Verse 38

ना द्यूताङ्गे च कर्षे च व्यवहारे कलिद्रुमे ऊष्णीषः स्यात् किरीटादौ कर्षूः कुल्याभिधायिनी

လောင်းကစား(ဒျူတ) ဆိုင်ရာအသုံးအနှုန်းများတွင်လည်းကောင်း၊ ကರ್ಷ ဟုခေါ်သော အလေးချိန်/တိုင်းတာမှုတွင်လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် ဥပဒေ/အရောင်းအဝယ်ဆိုင်ရာ အသုံး(ဗျဝဟာရ) တွင်လည်းကောင်း «ကလိ» ဟူသောစကားကို ထိုအဓိပ္ပါယ်များဖြင့် သုံးသည်။ ခေါင်းအလှဆင်ပစ္စည်းများတွင် «ဦෂ္ဏီષ» သည် ခေါင်းပတ်ပုဝါ သို့မဟုတ် သရဖူ(ကိရီဋ စသည်) ကို ဆိုလိုသည်။ «ကರ್ಷူ» သည် «ကူလျာ» ဟုခေါ်သော ရေကြောင်းသေးသေး/ချောင်းငယ်ကို ညွှန်းသော အမည်ဖြစ်သည်။

Verse 39

प्रत्यक्षे ऽधिकृते ऽध्यक्षः सूर्यवह्नी विभावसू शृङ्गारादौ विषे वीर्ये गुणे रागे द्रवे रसः

တိုက်ရိုက်သိမြင်မှု၏နယ်ပယ်၌ အုပ်ချုပ်ကြီးကြပ်သူကို အဓျက္ṣ (adhyakṣa) ဟု ခေါ်သည်။ နေ နှင့် မီးကိုလည်း ဝိဘာဝစု (vibhāvasu) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ချစ်ရေးရသနှင့် အခြား အလှအပရသများ၌ ‘ရသ’ (rasa) ဟု ခေါ်သည်။ အဆိပ်၌ ‘ဝီရျ’ (vīrya) အားတန်ခိုးဟု ဆိုသည်။ ဂုဏ်သတ္တိ၌ ‘ဂုဏ’ (guṇa) ဟု ခေါ်သည်။ အရောင်ဆိုးခြင်း/စွဲလမ်းမှု၌ ‘ရာဂ’ (rāga) ဟု ခေါ်သည်။ ရည်ရောနှောသောအရာ၌ ‘ဒြဝ’ (drava) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 40

तेजःपुरीषयोर्वर्च आगः पापापराधयोः छन्दः पद्ये ऽभिलासे च साधीयान् साधुवाढयोः व्यूहो वृन्दे ऽप्यहिर्वृत्रे ऽप्यग्नीन्द्वर्कास्तमोनुदः

«ဝရ္စ» (varcas) သည် တောက်ပမှုနှင့် အညစ်အကြေး(မစင်) နှစ်မျိုးလုံးကို ဆိုလိုသည်။ «အာဂသ» (āgas) သည် အပြစ်(ပာပ) နှင့် ပြစ်မှု/အပြစ်တင်မှုကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ «ချန္ဒသ» (chandas) သည် မီတာပါသော ကဗျာပုဒ်နှင့် ဆန္ဒ/လိုလားမှုကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ «သာဓီယာန်» (sādhīyān) သည် “ပိုကောင်းသော/အထူးကောင်းသော” ဟူသကဲ့သို့ “ကောင်းကျိုး(ချမ်းသာ) ကို တိုးပွားစေသူ” ဟူသည့် အဓိပ္ပါယ်လည်း ရှိသည်။ «ဗျူဟ» (vyūha) သည် အစုအဝေးကို ဆိုလိုပြီး «အဟိ» (ahi) သည် ဝြတ္တရ (Vṛtra) ကိုလည်း ညွှန်းသည်။ «အဂ္နီန္ဒွရ္ကာဟ်» (agnīndvarkāḥ)—မီး၊ အိန္ဒြ၊ နေ—တို့သည် “အမှောင်ကို ပယ်ဖျက်သူများ” ဖြစ်သည်။