Adhyaya 288

Verse 1

आयः गोर्जितास्ते ऽतिकीर्तिता इति ख यथाञ्चितमिति ञ मृगञ्जय इति ख , ञ च अथाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वचिकित्सा शालिहोत्र उवाच अश्वानां लक्षणं वक्ष्ये चिकित्साञ्चैवसुश्रुतअप्_२८८००१अभीनदन्तो विदन्तश् चकराली कृष्णतालुकः

ယခု စတင်သည်—အခန်း ၂၈၈: မြင်းဆေးပညာ။ စာလိဟောထရက ပြောသည်– “အို သုရှရုတ၊ ငါသည် မြင်းတို့၏ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သော လက္ခဏာများနှင့် ၎င်းတို့၏ ကုသနည်းကိုလည်း ဖော်ပြမည်။ ဥပမာ—သွားမကျိုးသေးသူ၊ သွားထင်ရှားသူ၊ မေးရိုးကြမ်းတမ်းခိုင်မာသူ၊ နှုတ်ခေါင်းအတွင်း အာခေါင်အနက်ရောင်ရှိသူ” ဟု။

Verse 2

कृष्णजिह्वश् च यमजोजातमुष्कश् च यस् तथा द्विशफश् च तथा शृङ्गी त्रिवर्णो व्याघ्रवर्णकः

ထို့ပြင် “ကృష్ణဇိဟ္ဝ” (လျှာအနက်) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ထို့အတူ “ယမဇော-ဇာတ-မုရှ္က” ဟုလည်း ရှိသည်။ ထို့ပြင် “ဒွိရှဖ” နှင့် “ရှೃင်ဂီ” ဟူသော အမျိုးအစားများလည်း ရှိပြီး၊ “တ্ৰိဝර්ဏ” နှင့် “ဗျာဃ္ရဝර්ဏက” (ကျားရောင်) ဟူသော အမျိုးအစားများလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 3

खरवर्णो भस्मवर्णो जातवर्णश् च काकुदी श्वित्री च काकसादी च खरसारस्तथैव च

“ခရဝဏ္ဏ” (ကြမ်းတမ်း/ဒွန်ရောင်ပြောင်း), “ဘသ္မဝဏ္ဏ” (ပြာရောင်), “ဇာတဝဏ္ဏ” (မွေးရာပါရောင်), “ကာကူဒီ” (ကုန်းတောင်ကဲ့သို့ ဖောင်းအမျိုးအစား), “ရှွိထရီ” (အဖြူစက်/လျူကိုဒါမာ), “ကာကသာဒီ” (ကျီးကဲ့သို့ မဲမှောင်သောအမျိုး), နှင့် “ခရသာရ” (ကြမ်းခိုင်၊ သိပ်သည်းသောအမျိုး) တို့ကိုလည်း အမည်ပေးထားသော အမျိုးအစားများအဖြစ် ရေတွက်ထားသည်။

Verse 4

वानराक्षः कृष्णशटः कृष्णगुह्यस्तथैव च कृष्णप्रोथश् च शूकश् च यश् च तित्तिरिसन्निभः

(ဒုက္ခပေးသော ဂြဟ/အဖျက်သတ္တဝါများမှာ) ဝါနရာက္ခ၊ ကృష్ణရှဋ၊ ကൃഷ്ണဂုဟျ၊ ထို့အပြင် ကൃഷ്ണပရိုထ; ထို့နောက် ဂြဟအမည်ရှိ သုက နှင့် ယ—တစ်ပါးသည် တိတ္တိရီ (ပတ်ထရစ်) ကဲ့သို့ ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသည်။

Verse 5

विषमः श्वेतपादश् च ध्रुवावर्तविवर्जितः अशुभावर्तसंयुक्तो वर्जनीयस्तुरङ्गमः

ကိုယ်တည်ဆောက်ပုံမညီ၊ ခြေဖြူရှိ၊ ကောင်းမြတ်သော တည်ငြိမ်အဝတ် (hair‑whorl) မရှိဘဲ အမင်္ဂလာအဝတ်များပါသော မြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။

Verse 6

रन्ध्रोपरन्ध्रयोर्द्वौ द्वौ द्वौ द्वौ मस्तकवक्षसोः प्रयाणे च ललाटे च कण्ठावर्ताः शुभा दश

အပေါက်နှစ်ခု (fontanel) တွင် အမင်္ဂလာအဝတ် နှစ်နှစ်စီ၊ ခေါင်းနှင့် ရင်ဘတ်တွင်လည်း နှစ်နှစ်စီ; ထို့ပြင် ခေါင်းထိပ် (prayāṇa) နှင့် နဖူးတွင်—ဤသို့ လည်ပင်းအဝတ်ကောင်းများ စုစုပေါင်း ဆယ်ပါး ဖြစ်သည်။

Verse 7

मृक्कण्याञ्च ललाटे च कर्णमूले निगालके बाहुमूले गले श्रेष्ठा आवर्तास्त्वशुभाः परे

ခါး/တင်ပါးဘက်ခြမ်း၊ နဖူးပေါ်၊ နားအမြစ်၊ လည်ချောင်းအတွင်းခွက် (hollow) တွင်ရှိသော အဝတ်များကို အထူးကောင်းမြတ်ဟု ဆိုကြသည်; အခြားနေရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်သော အဝတ်များကို အမင်္ဂလာဟု သတ်မှတ်သည်။

Verse 8

शुकेन्द्रगोपचन्द्राभा ये च वायससन्निभाः सुवर्णवर्णाः स्निग्धाश् च प्रशस्यास्तु सदैव हि

ကြက်တူရွေး၊ အိန္ဒြဂိုပ ပိုး၊ သို့မဟုတ် လမင်းကဲ့သို့ တောက်ပသူများ၊ ထို့ပြင် ကျီးကန်းရောင်နှင့် ဆင်တူသူများ၊ ရွှေရောင်အသားအရေရှိ၍ ချောမွတ်တောက်ပြောင်သူများသည် အမြဲတမ်း မင်္ဂလာရှိသူများဟု ချီးမွမ်းကြသည်။

Verse 9

दीर्घग्रीवाक्षिकूटाश् च ह्रस्वकर्णाश् च शोभनाः चिकित्सन्तवेति ञ राक्षान्तुरङ्गमा यत्र विजयं वर्जयेत्ततः

လည်ပင်းရှည်၍ မျက်စိအပေါ်အရိုးတန်း ထင်ရှားပြီး နားတိုသော မြင်းတို့ကို လှပ၍ သင့်တော်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မြင်းဆရာဝန်/ထိန်းသူက အခြေအနေအလိုက် ကုသရမည်။ သို့ရာတွင် မြင်းသည် ‘ရက္ခာ’ (မကောင်းသော သက်ရောက်မှု/ရောဂါ) ခံရသော နေရာ၌ အောင်ပွဲကို မမျှော်လင့်ဘဲ ရှောင်ကြဉ်ရမည်။

Verse 10

पालितस्तु हयो दन्ती शुभदो दुःखदो ऽन्यथा श्रियः पुत्रास्तु गन्धर्वा वाजिनो रत्नमुत्तमम्

ကောင်းစွာထိန်းသိမ်းထားသော မြင်းနှင့် ဆင်တံရှိသော ဆင်သည် မင်္ဂလာရလဒ်ကို ပေးတတ်သည်; မဟုတ်လျှင် ဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာသည်။ မြင်းတို့ကို Śrī (ကံကောင်းခြင်း/သီရိ) ၏ သားများ၊ Gandharva (ကောင်းကင်တေးဂီတသမား) များဟု ဆိုကြပြီး အမြတ်ဆုံး ရတနာဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

Verse 11

अश्वमेधे तु तुरगः पवित्रत्वात्तु हूयते वृषो निम्बवृहत्यौ च गुडूची च समाक्षिका

Aśvamedha ယဇ်ပူဇော်ပွဲတွင် မြင်းကို သန့်စင်ပေးနိုင်သော သဘောကြောင့် မီးထဲသို့ ပူဇော်တင်လှူကြသည်။ ထိုနည်းတူ နွားထီးလည်း (ပူဇော်) ကြပြီး၊ နီမ်၊ bṛhatī၊ guḍūcī နှင့် ပျားရည်ပါဝင်သော ပစ္စည်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းပူဇော်ကြသည်။

Verse 12

सिंहा गन्धकारी पिण्डी स्वेदश् च शिरसस् तथा हिङ्गु पुष्करमूलञ्च नागरं साम्लवेतसं

Siṃhā၊ Gandhakārī၊ Piṇḍī နှင့် ခေါင်းအတွက် အပူဖိ/ချွေးထုတ်ကုထုံး (sveda) ကိုလည်း သုံးရမည်။ ထို့အပြင် ဟိင်္ဂု (asafoetida)၊ puṣkara ၏ အမြစ်၊ nāgara (ခြောက်သွေ့ဂျင်း) နှင့် အချဉ် vetasa (sāmla-vetasa) တို့ကို ဆေးဖက်ဝင် ပစ္စည်းများအဖြစ် (ပေါင်းစပ်) သုံးရသည်။

Verse 13

पिप्पलीसैन्धवयुतं शूलघ्नं चीष्णवारिणा नागरातिविषा मुस्ता सानन्ता बिल्वमालिका

pippalī (ရှည်လျားငရုတ်ကောင်း) နှင့် saindhava (ကျောက်ဆား) ဖြင့် ရောစပ်ကာ နွေးသောရေဖြင့် သောက်လျှင် ဝမ်းဗိုက်အောင့်နာ (colic) ကို ဖျက်ဆီးပေးသည်။ ဤဆေးဖော်မြူလာတွင် nāgara (ခြောက်သွေ့ဂျင်း)၊ ativīṣā၊ mustā၊ anantā နှင့် bilva ကို အစဉ်တကျ (ပန်းကုံးတန်းသကဲ့သို့) ပေါင်းစည်းအသုံးပြုသည်။

Verse 14

क्वाथमेषां पिवेद्वाजी सर्वातीसारनाशनम् प्रियङ्गुसारिवाभ्याञ्च युक्तमाजं शृतं पयः

လူနာသည် ဤဆေးပစ္စည်းများကို ပြုတ်ရည်အဖြစ် သောက်သင့်သည်။ ၎င်းသည် ဝမ်းလျှော/ဝမ်းပျက် အမျိုးမျိုးကို ဖျက်ဆီးပေးသည်။ ထို့ပြင် priyāṅgu နှင့် sārivā ဖြင့် ပြုတ်ပြင်ထားသော ဆိတ်နို့ကိုလည်း သောက်ယူရမည်။

Verse 15

पर्याप्तशर्करं पीत्वा श्रमाद्वाजी विमुच्यते द्रोणिकायान्तु दातव्या तैलवस्तिस्तुरङ्गमे

သကြားရေကို လုံလောက်သောက်ပြီးနောက် မြင်းသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုမှ လွတ်မြောက်သည်။ မြင်းအတွက် droṇikā အတိုင်းအတာဖြင့် ဆီဝတ်စတီ (taila-vasti) ကို ပေးသင့်သည်။

Verse 16

कोष्ठजा च शिरा वेध्या तेन तस्य सुखं भवेत् दाऋइमं त्रिफला व्योषं गुडञ्च समभाविकम्

ဝမ်းဗိုက် (koṣṭha) မှ ဖြစ်ပေါ်သော ရောဂါများတွင် သွေးကြောဖောက် (venesection) လုပ်သင့်သည်; ထိုကြောင့် သက်သာမှု ရရှိမည်။ ထို့နောက် သလဲသီး၊ Triphalā၊ Trikaṭu (စပ်သုံးမျိုး) နှင့် jaggery (guda) ကို အချိုးညီညီ အသုံးပြုရမည်။

Verse 17

पिण्डमेतत् प्रदातव्यमश्वानां काशनाशनम् प्रियङ्गुलोध्रमधुभिः पिवेद्वृषरसं हयः

ဤလုံးဆေးကို မြင်းများအတွက် ချောင်းဆိုးပျောက်စေသော ဆေးအဖြစ် ပေးရမည်။ မြင်းသည် priyaṅgu၊ lodhra နှင့် ပျားရည်တို့နှင့် ရောစပ်ထားသော vṛṣa-rasa (နွားထီးရည်/အားဆေးရည်) ကို သောက်သင့်သည်။

Verse 18

क्षीरं वा पञ्चकोलाद्यं काशनाद्धि प्रमुच्यते प्रस्कन्धेषु च सर्वेषु श्रेय आदौ विशोधणम्

သို့မဟုတ် နို့ (kṣīra) ကို သောက်ယူနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် Pañcakola အုပ်စုမှ စတင်သော ဆေးပြင်ကို သုံးနိုင်သည်; ထိုကြောင့် ချောင်းဆိုးမှ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်သည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်ခန္ဓာအပေါ်ပိုင်း ရောဂါအားလုံးတွင် အစမှာပင် သန့်စင်ကုသမှု (śodhana) ကို ဆောင်ရွက်ခြင်းက ပိုကောင်းသည်။

Verse 19

अभ्यङ्गोद्वर्तनैः स्नेहं नस्यवर्तिक्रमः स्मृतः ज्वरितानां तुरङ्गाणां पयसैव क्रियाक्रमः

ဆီလိမ်းနှိပ်နယ်ခြင်းနှင့် အမှုန့်ဖြင့် ပွတ်တိုက်ခြင်းတို့ဖြင့် ဆီဓာတ်တိုးစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ နှာခေါင်းမှ ကုထုံးနှင့် ဆေးဝတ်တီ (wick) လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများလည်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ဖျားနာသော မြင်းများအတွက် ကုသမှုအစီအစဉ်မှာ နို့ဖြင့်သာ ဆေးကို ပေးသုံးခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 20

लोध्रकन्धरयोर्मूलं मातुलाङ्गाग्निनागराः राज्ञीतुरङ्गमा यत्रेति ख घृतमिति ख कुष्ठहिङ्गुवचारास्नालेपोयं शोथनाशनः

လောဓရနှင့် ကန္ဓရာ အမြစ်များကို မာတုလုင်ဂ (citron)၊ အဂ္နိ (citraka)၊ နာဂရ (ခြောက်ဂျင်း) တို့နှင့် ပေါင်း၍ လိမ်းဆေး (lepa) ပြုလုပ်ရသည်။ အချို့ပုဒ်များတွင် ရာဇ္ဉီနှင့် တုရင်္ဂမာ ကို ထပ်ထည့်ကြပြီး၊ အချို့တွင် ‘ယတြ’ သို့မဟုတ် ‘ဃြတ’ ဟူသော ဖတ်ပုံကွဲလွဲမှုလည်း ရှိသည်။ ထို့ပြင် ကုဋ္ဌ (costus)၊ ဟိင်္ဂု (asafoetida)၊ ဝစာ (sweet flag) နှင့် ရာစ္နာ တို့ပါဝင်သော ဤလိမ်းဆေးသည် ဖောရောင်ခြင်း (śotha) ကို ဖျက်ဆီးသည်။

Verse 21

मञ्जिष्ठा मधुकं द्राक्षावृहत्यौ रक्तचन्दनम् त्रपुषीवीजमूलानि शृङ्गाटककशेरुकम्

မဉ္ဇိဋ္ဌာ (Indian madder)၊ မဓုက (licorice)၊ ဒြာက္ṣာ (စပျစ်/စပျစ်ခြောက်)၊ ဗೃಹတီ နှစ်မျိုး (ဗೃಹတီ နှင့် ကဏ္ဋကာရီ)၊ အနီရောင် စန္ဒန (red sandalwood)၊ တြပုသီ၏ မျိုးစေ့နှင့် အမြစ်များ၊ ထို့ပြင် ရှೃင်္ဂာဋက (water-chestnut) နှင့် ကၑေရုက (ရေတွင်းမုန့်မုန့်မျိုး မျိုးအမြစ်) တို့ကို ဤအတိုင်း စာရင်းပါအတိုင်း ယူသုံးရမည်။

Verse 22

अजापयःशृतमिदं सुशीतं शर्करान्वितं पीत्वा नीरशनो वाजी रक्तमेहात् प्रमुच्यते

ဤဆိတ်နို့ဖြင့် ပြုတ်ချက်ကို အေးအောင်ထားပြီး သကြားနှင့် ရောစပ်ကာ သောက်ပြီးနောက် အစာမစားဘဲ အစာရှောင်လျက် နေရသော်၊ လူသည် ရက္တမေဟ (ဆီးတွင် သွေးပါခြင်း/ဆီးလမ်းကြောင်း သွေးယိုခြင်း) မှ လွတ်မြောက်သည်။

Verse 23

मन्याहनुनिगालस्थशिराशोथो गलग्रहः अभ्यङ्गः कटुतैलेन तत्र तेष्वेव शस्यते

လည်ပင်းနောက် (manyā)၊ မေးရိုး (hanu) နှင့် လည်ချောင်းပိုင်း (nigāla) တွင်ရှိသော သွေးကြောဖောရောင်ခြင်းနှင့် လည်ချောင်းတင်းကျပ်/ကပ်ငြိခြင်း (gala-graha) အတွက်၊ ထိုရောဂါများအပေါ်တွင်ပင် စပ်သော ဆေးဆီဖြင့် ဆီလိမ်းနှိပ်နယ်ခြင်း (abhyaṅga) ကို အထူးအကြံပြုထားသည်။

Verse 24

गलग्रहगदो शोथः प्रायशो गलदेशके प्रत्यक्पुष्पी तथा बह्निः सैन्धवं सौरसो रसः

လည်ချောင်းကိုဖိကပ်သကဲ့သို့ဖြစ်သော galagraha နှင့် လည်ချောင်းပိုင်းတွင် မကြာခဏဖြစ်တတ်သော ဖောရောင်မှုတို့တွင် pratyakpuṣpī၊ bahni၊ saindhava (ကျောက်ဆား) နှင့် saurasarasa (ချဉ်ရည်/အက်စစ်ရည်) ကို ဆေးဖော်စပ်၍ သုံးရမည်။

Verse 25

कृष्णाहिङ्गुयुतैर् एभिः कृत्वा नस्यं न सीदति निशे ज्योतिष्मती पाठा कृष्णा कुष्ठं वचा मधु

ဤပစ္စည်းများကို ကရိရှ္ဏာ (ငရုတ်ကောင်းအမည်း) နှင့် ဟိင်္ဂု (asafoetida) ဖြင့်ရောစပ်ကာ နာစျ (nasya) အဖြစ် နှာခေါင်းထဲသို့ထည့်လျှင် ဒုက္ခမခံရ။ ညအချိန်တွင် jyotiṣmatī၊ pāṭhā၊ kṛṣṇā (ငရုတ်ကောင်းအမည်း)၊ kuṣṭha၊ vacā နှင့် ပျားရည်ဖြင့် နာစျကို ထည့်သုံးရမည်။

Verse 26

जिह्वास्तम्भे च लेपो ऽयं गुडमूत्रयुतो हितः तिलैर् यष्ट्या रजन्या च निम्बपत्रैश् च योजिता

လျှာတင်းကျပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လျှာမလှုပ်နိုင်ခြင်းတွင် ဤလိမ်းဆေးသည် အကျိုးရှိသည်။ ဂျက်ဂရီ (သကြားညို) နှင့် ဆီးကို ရောစပ်၍ တီလ (နှမ်း)၊ ယဿ္ဋီ (licorice)၊ ရဇနီ (နနွင်း) နှင့် နိမ္ဗရွက်တို့ကို ပေါင်းထည့်ကာ ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 27

क्षौद्रेण शोधनी पिण्डी सर्पिषा व्रणरोपणी अभिघातेन खञ्जन्ति ये ह्य् अश्चास्तीव्रवेदनाः

ပျားရည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ပိဏ္ဍီ (bolus) သည် အနာကို သန့်စင်ပေးသည်။ ဂျီ (ghee) ဖြင့် ပြုလုပ်သော ပိဏ္ဍီ သည် အနာကျက်စေသည်။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့် ခြေထောက်မကောင်း၍ လမ်းမလျှောက်နိုင်သည့် မြင်းများနှင့် ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုရှိသူတို့ကို ဤအလိမ်းအတင်များဖြင့် ကုသရမည်။

Verse 28

परिषेकक्रिया तेषां तैलेनाशु रुजापहा दोषकोपाभिघाताभ्यां पक्वभिन्ने व्रणक्रमः

ထိုမြင်းများအတွက် ဆီဖြင့် ပရိသေက (pariṣeka) ဟုခေါ်သော ရေချိုး/ဖြန်းပေးသည့် ကုထုံးကို ပြုလုပ်လျှင် နာကျင်မှုကို လျင်မြန်စွာ သက်သာစေသည်။ ဒိုရှ (doṣa) များတက်ကြွခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့်ဖြစ်စေ အနာသည် ပုပ်၍ ပေါက်ကွဲသွားသောအခါ အနာကုသနည်းအစဉ်ကို ထိုအတိုင်း လိုက်နာရမည်။

Verse 29

अश्वत्थोडुम्बरप्लक्षमधूकवटकल्कनैः

အရှ္ဝတ္ထ၊ ဥဒုမ္ဗရ၊ ပ္လက္ရှ၊ မဓူက နှင့် ဝဋ သစ်ပင်များမှ ပြုလုပ်ထားသော ဆေးလိမ်းပျစ် (kalka) ဖြင့်။

Verse 30

प्रभूतसलिलः क्वाथः सुखोष्णः व्रणशोधनः शताह्वा नागरं रास्ना मञ्जिष्ठाकुष्ठसैन्धवैः

ရေများများဖြင့် ပြုတ်ချက် (kvātha) ပြုလုပ်၍ သာယာနွေးနွေးထားလျှင် အနာကို သန့်စင်ပေးသည်—śatāhvā (dill), nāgara (ခြောက်ဂျင်း), rāsnā, mañjiṣṭhā, kuṣṭha နှင့် saindhava (ကျောက်ဆား) ဖြင့်။

Verse 31

देवदारुवचायुग्मरजनीरक्तचन्दनैः तैलसिद्धं कषायेण गुडूच्याः पयसा सह

နှမ်းဆီကို ဆေးဆီအဖြစ် ချက်ပြုတ်စီမံ၍ deodāru, vacā, rajānī နှစ်မျိုး (နနွင်းနှစ်မျိုး) နှင့် အနီရောင် စန္ဒနကာကို ထည့်ကာ—guḍūcī ၏ ပြုတ်ရည် (kvātha) နှင့် နို့ကို တွဲသုံး၍ ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 32

तिलतैलेनेति ख म्रक्षेण वस्तिनश्ये च योज्यं सर्वत्र लिङ्गिने रक्तस्रावो जलौकाभिर् नेत्रान्ते नेत्ररोगितः

«နှမ်းဆီဖြင့်» ဟူ၍ ညွှန်ကြားထားသည်—လိမ်းနှိပ်၍ အသုံးပြုရမည်၊ ထို့ပြင် basti (အန်နီမာ) လိုအပ်သော ရောဂါများနှင့် ချို့ယွင်းယုတ်လျော့မှုတွင်လည်း သုံးရမည်။ လိင်အင်္ဂါ (liṅga) ဆိုင်ရာ ရောဂါအားလုံးတွင် ပိုးကောင်ရေ (leech) ဖြင့် သွေးထုတ်ရမည်၊ မျက်စိအနားထောင့်တွင် ရောဂါရှိလျှင် ထိုနည်းဖြင့် မျက်စိရောဂါကို ကုသရမည်။

Verse 33

खादितोडुम्बराश्वत्थकषायेण च साधनम् धात्रीदुरालभातिक्ताप्रियङ्गुकुङ्कुमैः समैः

ဥဒုမ္ဗရနှင့် အရှ္ဝတ္ထ၏ ပြုတ်ရည် (kvātha) ဖြင့် ဆေးပြင်ကို ပြုလုပ်ရမည်၊ ထို့နောက် dhātrī (āmalakī), durālabhā, tiktā, priyaṅgu နှင့် kuṅkuma (saffron) ကို အချိုးတူတူ ထည့်ရမည်။

Verse 34

गुडूच्या च कृतः कल्को हितो युक्तावलम्बिने उत्पाते च शिले श्राव्ये शुष्कशेफे तथैव च

ဂုဍူစီ (guḍūcī) ဖြင့်ပြုလုပ်သော လိမ်းဆေးကလ္ကသည် အူကျ (ထောက်ကူပတ်တီးလိုအပ်သူ) အတွက် အကျိုးရှိပြီး၊ အင်္ဂါကျဆင်းခြင်း၊ ဆီးကျောက်/ဆီးခဲ၊ ဆီးနာဆီးခက် (နာကျင်စွာဆီးသွားခြင်း) နှင့် လိင်အင်္ဂါခြောက်သွေ့ခြင်းတို့တွင်လည်း အကျိုးပြုသည်။

Verse 35

क्षिप्रकारिणि दोषे च सद्यो विदलमिष्यते गोशकृन्मञ्जिकाकुष्ठरजनीतिलमर्षपैः

ဒို့ရှာ (doṣa) များ၏ အလျင်အမြန်ဖြစ်ပွားသော ရောဂါ (အရေးပေါ်/အကူးအပြောင်းမြန်) တွင် ချက်ချင်းသောက်ရန် မုန့်မှုန့်ဆေးကို သတ်မှတ်သည်—နွားချေး၊ မဉ္ဇိကာ (mañjikā)၊ ကုဋ္ဌ (kuṣṭha)၊ နနွင်း၊ နှမ်းနှင့် မရ္ဿပ (marṣapa/မတ်စတာဒ်) တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။

Verse 36

गवां मूत्रेण पिष्टैश् च मर्दनं कण्डुनाशनम् शीतो मधुयुतः क्वाथो नाशिकायां सशर्करः

နွားဆီးဖြင့် ကြိတ်ဖျော်ထားသော လိမ်းဆေးကလ္ကကို ထိခိုက်ရာနေရာတွင် ပွတ်နှိပ်လိမ်းခြင်းသည် ယားယံမှုကို ဖျက်ဆီးသည်။ အအေးခံထားသော ဆေးရည်ပြုတ်ကို ပျားရည်နှင့် ရောပြီး သကြားပါအောင် ထည့်ကာ နှာခေါင်းထဲသို့ ထည့်သွင်းကုသရသည်။

Verse 37

रक्तपित्तहरः पानादश्वकर्णैस्तथैव च सप्तमे सप्तमे देयमश्वानां लवणं दिने

သောက်ဆေးအဖြစ် ပေးသောက်လျှင် သွေးယိုရောဂါနှင့် ပိတ္တ (pitta) ဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်များကို သက်သာစေသည်။ ထို့အပြင် အရှ္ဝကဏ္ဏ (aśvakarṇa) နှင့်အတူလည်း ပေးရသည်။ မြင်းများအတွက်တော့ ခုနစ်ရက်တစ်ကြိမ် အ盐 (ဆား) ကို ပေးရမည်။

Verse 38

तथा भुक्तवतान्देया अतिपाने तु वारुणी जीवनीयैः समधुरैर् मृद्वीकाशर्करायुतैः

ထို့အတူ အစာစားပြီးသူအတွက်လည်း ပေးရမည်။ သို့သော် အရက်သောက်လွန်ကဲသောအခါတွင် vāruṇī (ဖျော်ရည်အချဉ်ဖောက်အရက်) ကို ပေးရမည်—အသက်ပြန်လည်ထူထောင်သော jīvanīya ပစ္စည်းများကို ချိုမြိန်မှုညီမျှစွာ ပေါင်းစပ်၍ မရ္ဒ္ဝီကာ (စပျစ်ခြောက်) နှင့် śarkarā (သကြား) တို့ပါဝင်အောင် ပြုလုပ်ထားသောအရာဖြစ်သည်။

Verse 39

सपिप्पलीकैः शरदि प्रतिपानं सपद्मकैः विडङ्गापिप्पलीधान्यशताह्वालोध्रसैन्धवैः

ဆောင်းဦးရာသီ (śarad) တွင် pippalī နှင့် padmaka ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော pratipāna (သောက်ပြီးနောက် သောက်သည့် အားဖြည့်ရည်) ကို သောက်သင့်ပြီး viḍaṅga, pippalī, dhānya, śatāhvā, lodhra နှင့် saindhava (ကျောက်ဆား) တို့ကို ပေါင်းစပ်ရမည်။

Verse 40

मचित्रकैस्तुरङ्गाणां प्रतिपानं हिमागमे लोध्रप्रियङ्गुकामुस्तापिप्पलीविश्वभेषजैः

အအေးရာသီတွင် မြင်းများအား chitraka ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော pratipāna (အားပြန်ဖြည့် သောက်ရည်) ကို ပေးရမည်။ ထိုရည်တွင် lodhra, priyaṅgu, musta, pippalī နှင့် viśvabheṣaja (ခြောက်ဂျင်း) တို့ကို ပါဝင်စေသည်။

Verse 41

सक्षौद्रैः प्रतिपानं स्याद्वसन्ते कफनाशनम् प्रियङ्गुपिप्पलीलोध्रयष्ट्याक्षैः समहौषधैः

နွေဦးရာသီတွင် ပျားရည်နှင့်အတူ pratipāna (သောက်ပြီးနောက် သောက်ရည်) ကို သောက်ရန် ညွှန်ကြားထားပြီး ၎င်းသည် ကဖ (Kapha) ကို ဖျက်ဆီးစေသည်။ priyaṅgu, pippalī, lodhra နှင့် yaṣṭyāhva (လီကော်ရစ်) စသည့် ဆေးပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 42

निदाघे सगुडा देया मदिरा प्रतिपानके वेधनमिस्यत इति ज , ञ च लोध्रकाष्ठं सलवणं पिप्पल्यो विश्वभेषजम्

အပူရာသီတွင် jaggery (သကြားညို) နှင့်ရောထားသော မဒိရာ (အရက်) ကို pratipāna အဖြစ် ပေးရမည်။ vedhanā (ထိုးစူးသကဲ့သို့ နာကျင်မှု) အတွက် lodhra သစ်သားကို ဆားနှင့်အတူ၊ pippalī နှင့် viśvabheṣaja (ခြောက်ဂျင်း) တို့ကို သုံးရန် ညွှန်ကြားထားသည်။

Verse 43

भवेत्तैलयुतैर् एभिः प्रतिपानं घनागमे निदाघोद्वृतपित्तार्ताः शरत्सु पुष्टशोणिताः

မိုးရာသီတွင် ဤဖော်မြူလာများကို ဆီနှင့်ရော၍ pratipāna (သောက်ပြီးနောက် သောက်ရည်) အဖြစ် သောက်ရမည်။ နွေရာသီတွင် pitta တက်ကာ ဝေဒနာခံရသူတို့သည် ဆောင်းဦးရာသီတွင် သွေးဓာတ်နှင့် အားအင် ပြန်လည်ပြည့်ဝလာမည်။

Verse 44

प्रावृड्भिन्नपुरीषाश् च पिवेयुर्वाजिनो घृतम् पिवेयुर्वाजिनस्तैलं कफवाय्वधिकास्तु ये

မိုးရာသီတွင် မစင်ပျော့လျော့လာသော မြင်းတို့အား ဂီ (ghee) သောက်စေသင့်သည်။ ကဖနှင့် ဝါယု အလွန်ကဲသော မြင်းတို့အား ဆီ သောက်စေသင့်သည်။

Verse 45

स्नेहव्यापद्भवो येषां कार्यं तेषां विरूक्षणम् त्र्यहं यवागूरूक्षा स्याद् भोजनं तक्रसंयुतम्

စနေဟပာန (snehapāna) ကြောင့် အဆီသောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အပြစ်အနာတရ ဖြစ်သူတို့အတွက် ရုက္ခဏ (rūkṣaṇa) ဟူသော ခြောက်သွေ့ကုထုံးကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ သုံးရက်တိုင်တိုင် အစားအစာမှာ ခြောက်သွေ့ယဝာဂူ (yavāgu) ကို တက်ကရ (takra) နှင့် တွဲဖက်စားသင့်သည်။

Verse 46

शरन्निदाघयोः सर्पिस्तैलं शीतवसन्तयोः वर्षासु शिशिरे चैव वस्तौ यमकमिष्यते

ဆောင်းဦးနှင့် အပူရာသီတွင် ဂီနှင့် ဆီကို အကြံပြုသည်။ အေးမြရာသီနှင့် နွေဦးရာသီတွင်လည်းကောင်း၊ မိုးရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီတွင်လည်းကောင်း “ယမက” ဟူသော ဂီနှင့် ဆီ ရောစပ်ပြင်ဆင်မှုကို သုံးရန် သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 47

गुर्वभिष्यन्दिभक्तानि व्यायामं स्नाजमातपम् वायुवर्जञ्च वाहस्य स्नेहपीतस्य वर्जितम्

စနေဟပာန (snehapāna) သောက်ပြီးသူအတွက် အလေးအနက်နှင့် ချွဲဖြစ်စေသော အစားအစာများကို ရှောင်ရမည်။ ထို့အပြင် လေ့ကျင့်ခန်း၊ ရေချိုးခြင်း၊ နေရောင်/အပူထိတွေ့ခြင်း၊ တိုက်ရိုက်လေတိုက်ခြင်းနှင့် စီးနင်းသွားလာခြင်းတို့ကိုလည်း တားမြစ်သည်။

Verse 48

स्नानं पानं शकृत्क्रूष्ठमश्वानां सलिलागमे अत्यर्थं दुर्दिने काले पानमेकं प्रशस्यते

မြင်းတို့အတွက် ရေသို့ရောက်သောအခါ ရေချိုးခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်းနှင့် မစင်၊ ဆီး ထုတ်ခြင်းတို့သည် သဘာဝဖြစ်သည်။ သို့သော် မိုးလေဝသ အလွန်ဆိုးရွားသည့်အချိန်နှင့် မသင့်လျော်သောအချိန်တွင် ရေသောက်စေခြင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ချီးမွမ်းအကြံပြုသည်။

Verse 49

युक्तशीतातपे काले द्विःपानं स्नपनं सकृत् ग्रीष्मे त्रिस्नानपानं स्यच्चिरं तस्यायगाहनम्

အအေးနှင့် နေရောင်ညီမျှသောကာလတွင် ရေကို နှစ်ကြိမ်သောက်၍ တစ်ကြိမ်ရေချိုးသင့်သည်။ နွေရာသီတွင် သုံးကြိမ်ရေချိုး၊ သုံးကြိမ်ရေသောက်သင့်ပြီး ထိုကာလတွင် ရေထဲ၌ ပိုကြာကြာစိမ့်နေခြင်းကို အကြံပြုသည်။

Verse 50

निस्तूषाणां प्रदातव्या यवानां चतुराटकी चणकव्रीहिमौद्गानि कलायं वापि दापयेत्

အခွံဖယ်ထားသော ယဝ (barley) ကို အာဋက (āṭaka) လေးယူနစ်အတိုင်း ပေးလှူရမည်။ ထို့ပြင် ချနက (chickpea)၊ ဆန်၊ မုဒ္ဂ (mung-bean) သို့မဟုတ် ကလာယ (peas) ကိုလည်း ပေးလှူစေသင့်သည်။

Verse 51

अहोरात्रेण चार्धस्य यवसस्य तुला दश अष्टौ शुष्कस्य दातव्याश् चतस्रो ऽथ वुषस्य वा

တစ်နေ့တစ်ညနှင့် တစ်ဝက်ကာလအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ပူဇော်/လှူဒါန်းမှုတွင် စိမ်းလန်းသော ယဝ (barley) ကို တူလာ (tulā) ဆယ့်ရှစ် ပေးလှူရမည်။ သို့မဟုတ် ခြောက်သွေ့သော ယဝ ကို တူလာ လေး ပေးလှူနိုင်ပြီး၊ အစားထိုးအဖြစ် တန်ဖိုးညီသော သီးနှံကိုလည်း သုံးနိုင်သည်။

Verse 52

दूर्वा पित्तं यवः कासं वुषश् च श्लोष्मसञ्चयम् नाशयत्यर्जुनः श्वासं तथा मानो बलक्षयम्

ဒူရ္ဝာ (dūrvā) သည် ပိတ္တ (pitta) ဆိုင်ရာရောဂါများကို သက်သာစေသည်။ ယဝ (barley) သည် ချောင်းဆိုးကို သက်သာစေသည်။ ဝုရှ (vuṣa) သည် သလိပ်/ကဖ (kapha) စုပုံမှုကို ဖယ်ရှားသည်။ အర్జုန (arjuna) သည် အသက်ရှူခက်ခြင်း/အဆုတ်တက်ကို သက်သာစေပြီး၊ မာန (māna) သည် အားနည်းခြင်းကို တားဆီးကာ အင်အားကို ထိန်းပေးသည်။

Verse 53

वातिकाः पैत्तिकाश् चैव श्लेष्मजाः सान्निपातिकाः न रोगाः पीडयिष्यन्ति दूर्वाहारन्तुरङ्गमम्

ဝါတ (vāta) မှဖြစ်သောရောဂါများ၊ ပိတ္တ (pitta) မှဖြစ်သောရောဂါများ၊ သလိပ်/ကဖ (śleṣman/kapha) မှဖြစ်သောရောဂါများနှင့် သုံးဒိုရှာပေါင်းစည်းမညီမှုဖြစ်သော စန္နိပါတ (sannipāta) ရောဂါများသည် ဒူရ္ဝာ (dūrvā) ကို အစာအဖြစ် စဉ်ဆက်မပြတ်လိုက်နာ၍ အတွင်းကိုယ်ကို ကာကွယ်ထားသူကို မနှိပ်စက်နိုင်။

Verse 54

द्वौ रज्जुबन्धौ दुष्टानां पक्षयोरुभयोरपि पश्चाद्धनुश् च कर्तर्व्यो दूरकीलव्यपाश्रयः

ချို့ယွင်း၍ကွေးပျက်သော လေးအတွက် လေး၏အဖျားနှစ်ဖက်လုံးတွင် ကြိုးချည်ပတ်နှစ်ချက် ချည်ရမည်။ ထို့နောက် အဝေးတွင် ထောင်ထားသော တိုင်/ခဲတံတိုင်ကို အားထား၍ လေးကို တင်းကျပ်စွာညှိကာ ကွေးညီအောင် ပြုပြင်ရမည်။

Verse 55

वासेयुस्त्वास्तृते स्थाने कृतधूपनभूमयः यत्रोपन्यस्तयवसाः सप्रदीपाः सुरक्षिताः कृकवाक्वजकपयो धार्यश्चाश्वगृहे मृगाः

၎င်းတို့ကို အိပ်ရာခင်းကောင်းသော နေရာတွင် ထားရမည်၊ မြေပြင်ကိုလည်း သုတ်ပေါင်းဖြင့် သန့်စင်ဖျော်ဖြူးထားရမည်။ ထိုနေရာတွင် မြက်/ယဝ (အစာ) ကို ချထားပြီး မီးအလင်းတိုင်များ ထွန်းထားကာ လုံခြုံစွာ ကာကွယ်ထားရမည်။ မြင်းတဲတွင် ကೃကဝာကူ ငှက်များ၊ ဆိတ်များနှင့် နို့ပေးသော တိရစ္ဆာန်များကို ထိန်းသိမ်းရမည်၊ ထို့ပြင် မြင်းအိမ်တွင် သမင်တို့ကိုလည်း ထားနိုင်သည်။