Adhyaya 25
Explanation of the Vāsudeva and Related Mantras (वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणम्)
ဤအধ্যာယတွင် နာရဒက ဝါစုဒေဝမန်တရစနစ်နှင့် ဗျူဟာလေးပါး (ဝါစုဒေဝ၊ သင်္ကර්ရှဏ၊ ပရဒျုမန၊ အနိရုဒ္ဓ) ဆိုင်ရာ ပူဇာ၏ သတ်မှတ်လက္ခဏာများကို မေးမြန်းခြင်းဖြင့် စတင်သည်။ ထို့နောက် မန်တရတည်ဆောက်ပုံကို စည်းကမ်းတကျ ဖော်ပြပြီး ပ္ရဏဝနှင့် “နမော” ဖော်မြူလာများမှ စ၍ သရဘီဇ (a, ā, aṃ, aḥ) ကို သတ်မှတ်ကာ သရရှည်/တိုနှင့် တည်နေရာစည်းမျဉ်းများဖြင့် အင်္ဂ/ဧုပအင်္ဂ ခွဲခြားသည်။ ဆက်လက်၍ ညာသနည်းပညာ—ခြောက်အင်္ဂ ဘီဇညာသနှင့် တစ်ဆယ့်နှစ်အင်္ဂ မူလညာသ—ကို ဖော်ပြကာ မန်တရအစိတ်အပိုင်းများကို နှလုံး၊ ခေါင်း၊ ရှိခါ၊ ကဝစ၊ မျက်စိ၊ အစတြ နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာနေရာများသို့ ချိတ်ဆက်တင်ပြသည်။ ထို့ပြင် ဘီဇအစုများကို ဂရုဍ/ဝိုင်နတေယ၊ ပာဉ္စဇနျယ သင်္ခ၊ ကောသ္တုဘ၊ စုဒර්ရှန၊ ရှရီဝတ္စ၊ ဝနမာလာ၊ အနန္တ စသည့် သင်္ကေတတော်များနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ ရုပ်ပုံဘက္တိနှင့် အသံပူဇာကို ပေါင်းစည်းသည်။ ထို့နောက် ဓာတ်များ၊ ဝေဒများ၊ လောကများ၊ အင်ဒြိယများ၊ ဗုဒ္ဓိ၊ အဟင်္ကာရ၊ မန၊ စိတ္တ စသည့် အတွင်းစိတ်အင်္ဂါများနှင့် တတ္တဝ ၂၆ ထိ ဗျူဟာအဆင့်လိုက် ဆက်နွယ်မှုများကို ဖော်ပြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မဏ္ဍလပူဇာကို ဦးတည်ရာအလိုက် စီမံကာ ဒိက္ပာလများ၊ အလယ်ပဒ္မတော်ရှိ ဒေဝတများကို ဖော်ပြပြီး တည်ငြိမ်မှုနှင့် မင်းအောင်မြင်မှုတို့ကဲ့သို့ အကျိုးရလဒ်ပူဇာကို ဗိශ්ဝရူပနှင့် ဗိශ්ဝက္စေနတို့နှင့်အတူ နိဂုံးချုပ်သည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अग्निकार्यादिकथनं नाम चतुर्विंशो ऽध्यायः वासुदेवार्चनं कृत्वा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ पञ्चविंशो ऽध्यायः वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणं नारद उवाच वासुदेवादिमन्त्राणां पूजानां लक्षणं वदे वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः
ဤသို့ အဂ္နိပုရာဏ၌ “မီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဆက်စပ်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ဖော်ပြချက်” ဟူသော အခန်း ၂၄ ပြီးဆုံးသည် (အမှတ်အသားပါ စာမူဖတ်ချက်တွင် “ဝါစုဒေဝ ပူဇော်ပြီးနောက်” ဟု ထပ်တိုးထားသည်)။ ယခု အခန်း ၂၅ စတင်သည်—“ဝါစုဒေဝနှင့် ဆက်စပ် မန္တရများ၏ ရှင်းလင်းဖော်ပြချက်”။ နာရဒက ပြောသည်—“ဝါစုဒေဝနှင့် ဆက်စပ် မန္တရများနှင့် ချိတ်ဆက်သော ပူဇော်မှု၏ လက္ခဏာများကို ပြောပြပါ—ဝါစုဒေဝ၊ သင်ကර්ရှဏ၊ ပရဒျုမန၊ အနိရုဒ္ဓ တို့ဖြစ်သည်။”
Verse 2
नमो भगवते चादौ अ आ अं अः स्ववीजकाः ओङ्काराद्या नमोन्ताश् च नमो नारायणस्ततः
အစဦးတွင် ဘဂဝန်ထံ နမောကာရ ပြုရမည်။ ထို့နောက် အ၊ အာ၊ အံ၊ အး ဟူသော ဘီဇအက္ခရာများကို တစ်လုံးစီ သီးခြားဘီဇအဖြစ် ခေါ်ယူရမည်။ အိုံ (Oṃ) ဖြင့် စ၍ ‘နမော’ ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် အဆုံးသတ်ကာ၊ ထို့နောက် နာရာယဏ ထံ နမောကာရ ပြုရမည်။
Verse 3
ॐ तत् सत् ब्रह्मणे चैव ॐ नमो विष्णवे नमः ॐ क्षौं ॐ नमो भगवते नरसिंहाय वै नमः
Oṃ—‘တတ်-စတ်’ (tat-sat) ဟူသည် အမှန်တရား။ ဘြဟ္မန် ထံလည်း နမောကာရ။ Oṃ၊ ဗိဿနု ထံ နမော—နမಃ။ Oṃ kṣauṃ။ Oṃ၊ ဘဂဝန် နရစിംဟ ထံ နမော—အမှန်တကယ် နမः။
Verse 4
ॐ भूर्नमो भगवते वराहाय नराधिपाः जवारुणहरिद्राभा नीलश्यामललोहिताः
အိုံ။ ဘဂဝတေ ဝရာဟာယ နမော။ အို မင်းတို့၊ ထိုသခင်၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်များသည် ဇဝါပန်းကဲ့သို့ အနီရောင်နှင့် နနွင်းကဲ့သို့ ရွှေလောင်ရောင်၊ ထို့ပြင် အပြာမဲ၊ အစိမ်းမဲညိုနှင့် အနီညိုရောင်တို့ဖြင့် ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်။
Verse 5
मेघाग्निमधुपिङ्गाभा वल्लभा नव नायकाः अङ्गानि स्वरवीजानां स्वनामान्तैर् यथाक्रमम्
မေဃာ၊ အဂ္နိ၊ မဓု၊ ပိင်္ဂါဘာ၊ ဝလ္လဘာ—ဤတို့သည် ဦးဆောင်သော ကိုးပါးသော (ရုပ်/နာမ) ဖြစ်သည်။ သရဗီဇသံများ၏ «အင်္ဂ» များကို မိမိနာမ၏ အဆုံးသတ်အက္ခရာများဖြင့် အစဉ်လိုက် ဖော်ပြရမည်။
Verse 6
हृदयादीनि कल्पेत विभक्तैस्तन्त्रवेदिभिः व्यञ्जनादीनि वीजानि तेषां लक्षणमन्यथा
တန္တရကျွမ်းကျင်သူတို့သည် အသံအက္ခရာများကို မှန်ကန်စွာ ခွဲခြားပြီး «ဟృဒယ» (နှလုံး) နှင့် ဆက်စပ်သော မန္တရဖော်မြူလာများကို တည်ဆောက်ရမည်။ ဗီဇအက္ခရာများသည် ဗျဉ္ဇနများမှ စတင်ပြီး ၎င်းတို့၏ လက္ခဏာသတ်မှတ်ချက်များသည် ယခင်အုပ်စုနှင့် မတူကွဲပြားသည်။
Verse 7
दीर्घस्वरैस्तु भिन्नानि नमोन्तान्तस्थितानि तु अङ्गानि ह्रस्वयुक्तानि उपाङ्गानीति वर्ण्यते
သရရှည်ဖြင့် ခွဲခြားထားပြီး «နမော» ဖြင့် အဆုံးသတ်သော ဖော်မြူလာ၏ အဆုံးတွင် တည်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းများကို «အင်္ဂ» ဟု ခေါ်သည်။ သရတိုနှင့် ဆက်စပ်သော အစိတ်အပိုင်းများကို «ဥပအင်္ဂ» ဟု ဖော်ပြသည်။
Verse 8
विभक्तनामवर्णान्तस्थितानि वीजमुत्तमं दीर्घैर् ह्रस्वैश् च संयुक्तं साङ्गोपाङ्गंस्वरैः क्रमात्
အမြင့်မြတ်ဆုံး ဗီဇ (seed-syllable) သည် ခွဲထားသော နာမများ၏ အဆုံးသတ်အက္ခရာများမှ ဖွဲ့စည်းပြီး၊ ထို့နောက် သရရှည်နှင့် သရတိုတို့ကို အစဉ်လိုက် ပေါင်းစည်းကာ၊ «အင်္ဂ» နှင့် «ဥပအင်္ဂ» ဆိုင်ရာ သံလှိုင်း/အသံအလေးပေး (svara) များနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်း ဆက်စပ်စေသည်။
Verse 9
व्यञ्जनानां क्रमो ह्य् एष हृदयादिप्रकॢप्तये स्ववीजेन स्वनामान्तैर् विभक्तान्यङ्गनामभिः
ဤသည်မှာ ဗျဉ္ဇန (အသံပေါင်း) များ၏ အစဉ်အလာတည်း။ နှလုံး (ဟృဒယ) စသည့် နေရာများမှ စတင်၍ နျာသ (nyāsa) ကို စီစဉ်ရန် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ မိမိ၏ ဘီဇ (seed-syllable) အလိုက်နှင့် မိမိ၏ နာမအဆုံးပုဒ်များအလိုက် ခွဲခြားကာ၊ ကိုယ်အင်္ဂ (aṅga) များ၏ အမည်များနှင့်အတူ ထားရှိသည်။
Verse 10
जका इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थितवीजार्थमुत्तममिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दीर्घस्वरैश् च संयुक्तमङ्गोपाङ्गं स्वरैः क्रमादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वरवीजेषु नामान्तैर् विभक्तान्यङ्गनामभिरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः युक्तानि हृदयादीनि द्वादशान्तानि पञ्चतः आरभ्य कल्पयित्वा तु जपेत् सिद्ध्यनुरूपतः
ထို့သို့ မန္တရအစိတ်အပိုင်းများကို ငါးမျိုးတန်းစဉ်မှ စတင်၍ စီစဉ်ပြီးနောက်၊ နှလုံးမှ စ၍ အခြားနေရာများအထိ «ဒွါဒသ-အဆုံး» ထားရာများအထိ နျာသ (nyāsa) အစုကို တည်ဆောက်ရမည်။ ထို့နောက် ရည်ရွယ်သော စိဒ္ဓိ (siddhi) နှင့် ကိုက်ညီသကဲ့သို့ ဇပ (japa) ကို ပြုလုပ်ရမည်။ (အမှတ်အသားပါ စာဖတ်ပုံများသည် ဘီဇများကို သရများနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် အင်္ဂ/ဥပအင်္ဂ အမည်ခွဲခြားခြင်းကို ဖော်ပြသည်။)
Verse 11
हृदयञ्च शिरश्चूडा कवचं नेत्रमस्त्रकं षडङ्गानि तु वीजानां मूलस्य द्वादशाङ्गकं
မန္တရ၏ အင်္ဂ (လက်ခွဲ) များမှာ—နှလုံး၊ ခေါင်း၊ ဆံထုံးထိပ် (cūḍā/śikhā)၊ ကဝစ (ကာကွယ်အာမို)၊ မျက်စိ၊ နှင့် အစတြ (astra: လက်နက်မန္တရ) တို့ဖြစ်သည်။ ဤခြောက်ပါးသည် ဘီဇမန္တရများအတွက် အင်္ဂခြောက်ပါးဖြစ်ပြီး၊ မူလမန္တရ (root-mantra) အတွက်မူ ဒွါဒသ-အင်္ဂ (၁၂ အင်္ဂ) စီစဉ်မှုရှိသည်။
Verse 12
हृच्छिरश् च शिखा वर्म चास्त्रनेत्रान्तयोदरं प्रष्टबाहूरुजानूंश् च जङ्घा पादौ क्रमान्न्यसेत्
နျာသကို အစဉ်လိုက် ပြုလုပ်ရမည်—နှလုံးနှင့် ခေါင်းပေါ်တွင် ထားပြီး၊ ထို့နောက် śikhā (ဆံထုံးထိပ်) နှင့် kavaca (ကာကွယ်အာမို) ပေါ်တွင် ထားရမည်။ ထို့နောက် astra မန္တရကို မျက်စိ၊ အဆုံးအပိုင်းများ (extremities) နှင့် ဝမ်းဗိုက်ပေါ်တွင် ထားပြီး၊ ထို့နောက် ကျော၊ လက်မောင်း၊ ပေါင်၊ ဒူး၊ ခြေထောက်အောက်ပိုင်း (shanks) နှင့် ခြေဖဝါးတို့ပေါ်သို့ အဆင့်ဆင့် နျာသပြုရမည်။
Verse 13
कं टं पं शं वैनतेयः खं ठं फं घंगदामनुः गं डं बं सं पुष्ठिमन्तो घं ढं भं हं श्रियैनमः
«ကံ ṭံ ပံ သံ» သည် ဝိုင်နတေယ (Vainateya: ဂရုဍ) ဟု ခေါ်၍ ပူဇော်ခေါ်ယူသည်။ «ခံ ṭဟံ ဖံ ဃံ» သည် «ဃင်္ဂဒါ» မန္တရဖော်မြူလာ ဖြစ်သည်။ «ဂံ ḍံ ဘံ သံ» သည် «ပုଷ္ဋိမန္တ» (အာဟာရပေးသူများ) ဟု ဆိုသည်။ «ဃံ ḍဟံ ဘံ ဟံ»—Śrī (သီရိ/စည်းစိမ်) ထံ နမော (နမස්ကာရ)။
Verse 14
वं शं मं क्षं पाञ्चजन्यं छं तं पंकौस्तुभाय च जं खं वं सुदर्शनाय श्रीवत्साय सं वं दं चंलं
“(န്യാസကို မန္တရဗီဇအက္ခရာများ ချထား၍ ပြုလုပ်ရမည်) ‘vaṃ, śaṃ, maṃ, kṣaṃ’ ကို ပာဉ္စဇနျ သံခွံပေါ်၌; ‘chaṃ, taṃ, paṃ’ ကို ကောဋ္သုဘ ရတနာပေါ်၌လည်း; ‘jaṃ, khaṃ, vaṃ’ ကို သုဒർശန စက္ကရပေါ်၌; ‘saṃ, vaṃ, daṃ’ ကို သြီဝတ္ဆ အမှတ်အသားပေါ်၌—ဤသို့ သင်္ကေတတော်များပေါ် မန္တရအက္ခရာများကို ချထားသည်။”
Verse 15
ॐ धं वं वनमालायै महानन्ताय वै नमः निर्वीजपदमन्त्राणां पदैर् अङ्गानि कल्पयेत्
“အိုံ—ဝနမာလာနှင့် မဟာနန္တအား နမಸ್ಕာရ။ ဗီဇအက္ခရာမပါသော (နိရဗီဇ) မန္တရများအတွက် န്യാസ၏ အင်္ဂါများကို မန္တရ၏ စကားလုံးများဖြင့် စီစဉ်၍ ချထားရမည်။”
Verse 16
जात्यन्तैर् नामसंयुक्तेर्हृदयादीनि पञ्चधा प्रणवं हृदयादीनि ततः प्रोक्तानि पञ्चधा
နာမကို ဝိဘတ္တိအဆုံးသတ်များ (jāti-anta) နှင့် ပေါင်းစည်းထားသော်၊ နှလုံးမှစသော န്യാസတင်ခြင်းကို ၅ မျိုးဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့နောက် ပရဏဝ (Oṃ) ကိုလည်း နှလုံးနှင့် အခြားအင်္ဂါများပေါ်တွင် ၅ မျိုးဖြင့် တင်ရန် သတ်မှတ်ထားသည်။
Verse 17
प्रणवं हृदयं पूर्वं परायेति शिरः शिखा नाम्नात्मना तु कवचं अस्त्रं नामान्तकं भवेत्
ပထမဦးစွာ ပရဏဝ (Oṃ) ကို “နှလုံး” မန္တရအဖြစ် တင်ထားရမည်။ “parāya” ကို “ခေါင်း” နှင့် “ဆံထုံးထိပ်” (śikhā) ပေါ်တွင် တင်ရမည်။ မိမိအမည်ကို “ātman” နှင့် တွဲ၍ ဆိုလျှင် ကဝစ (ကာကွယ်ရေး မန္တရ) ဖြစ်လာပြီး၊ “namaḥ” ဖြင့် အဆုံးသတ်လျှင် အစတြ (လက်နက် မန္တရ) ဖြစ်သည်။
Verse 18
अ, चिह्नितपुस्तकपाठः श्रीवत्साय च पञ्चममिति ङ, चिह्नितपुस्त्कपाठः श्रीवत्सो वं चं दं ठं लं इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नमोनन्ताय वै नम इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नाम्नामुना तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः ॐ परास्त्रादिस्वनामात्मा चतुर्थ्यन्तो नमोन्तकः एकव्यूहादिषड्विंशव्यूहात्तस्यात्मनो मनुः
‘Oṃ’—ဤမန္တရသည် (ဘုရား၏) ကိုယ်ပိုင်နာမတော်ကို “Parāstra” စသဖြင့် ပါဝင်စေသော ရုပ်ပုံဖြစ်သည်။ ဒါကို ဒါတိဗ် ( -āya ) ဖြင့် ထား၍ “namaḥ” ဖြင့် အဆုံးသတ်ရမည်။ တစ်ဗျူဟမှ စ၍ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ဗျူဟအထိ ထိုတော်၏ အတ္တမ (ātman) နှင့် သက်ဆိုင်သော မန္တရပုံစံ (manu) ကို ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်။ (အမှတ်အသားပါ စာမူများတွင် “śrīvatsāya…”, “namo’nantāya…”, နှင့် “vaṃ caṃ daṃ ṭhaṃ laṃ” ကဲ့သို့ အမျိုးမျိုးသော ဖတ်ပုံကွဲများလည်း ရှိသည်။)
Verse 19
कनिष्टादिकराग्रेषु प्रकृतिं देहकेर्चयेत् पराय पुरुषात्मा स्यात् प्रकृत्यात्मा द्विरूपकः
လက်ချောင်းအဆုံးများ၊ အထူးသဖြင့် လက်မောင်းသေး၏ အဆုံးမှ စ၍ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ပရကృతိ (Prakṛti) ကို သမาธိဖြင့် စူးစမ်းရမည်။ အထက်တန်း (ပရာ) အခြေအနေတွင် အတ္တသည် ပုရုရှ (Puruṣa) ဖြစ်၏။ ပရကృతိနှင့် ဆက်နွယ်ရာတွင် အတ္တသည် နှစ်မျိုးသဘော (ဒွိရူပ) ရှိသည်။
Verse 20
ॐ परयाम्न्यात्मने चैव वाय्वर्कौ च द्विरूपकः अग्निं त्रिमूर्तौ विन्यस्य व्यापकं करदेहयोः
«အိုမ်» ဟု အသံထွက်ကာ အထွဋ်အမြတ် အတ္တကို သမาธိဖြင့် စူးစမ်းရမည်။ ထို့နောက် နှစ်ရုပ်သဘောရှိသော ဒေဝတားကို ဝါယု (Vāyu) နှင့် အာရက (Arka—နေ) အဖြစ် သဘောထားရမည်။ နျာသ (nyāsa) ဖြင့် အဂ္နိ (Agni) ကို တြိမူရတိ သုံးရုပ်အဖြစ် တင်သွင်းကာ လက်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာတွင် အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော တည်ရှိမှုကို ထူထောင်ရမည်။
Verse 21
वाय्वर्कौ करशाखासु सव्येतरकरद्वये हृदि मूर्तो तनावेष त्रिव्यूहे तुर्यरूपके
ဝါယုနှင့် အာရက (နေ) ကို လက်ချောင်းခွဲများတွင် တင်သွင်းရမည်။ လက်နှစ်ဖက်—ဘယ်နှင့်ညာ—တွင်လည်း ထားရမည်။ ထို့ပြင် နှလုံးတွင် ရုပ်သဘောရှိသော တစ်ပါးတည်းသော အရှင်ကို တနာဝေရှ (Tanāveṣa) နှင့်အတူ တြိဗျူဟ (သုံးဆင့် ပျံ့နှံ့အစု) အတွင်း၌ တုရိယ (စတုတ္ထ) အလွန်မြင့်ရုပ်အဖြစ် တင်သွင်းရမည်။
Verse 22
ऋग्वेदं व्यापकं हस्ते अङ्गुलीषु यजुर्न्यसेत् तलद्वयेथर्वरूपं शिरोहृच्चरणान्तकः
လက်များတွင် အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော ရိဂ္ဝေဒ (Ṛgveda) ကို နျာသဖြင့် တင်သွင်းရမည်။ လက်ချောင်းများတွင် ယဇုရဝေဒ (Yajurveda) ကို ထားရမည်။ ထို့နောက် အထာဝရဝေဒ (Atharvaveda) အဖြစ် ခေါင်းနှင့် နှလုံးမှ စ၍ ခြေထိ အဆုံးသတ်တင်သွင်းရမည်။
Verse 23
आकाशं व्यापकं न्यस्य करे देहे तु पूर्ववत् अङ्गुलीषु च वाय्वादि शिरोहृद्गुह्यपादके
အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော အာကာသ (Ākāśa) ကို နျာသဖြင့် လက်ပေါ်တွင် တင်သွင်းပြီး၊ ယခင်ကဲ့သို့ ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်တွင်လည်း တင်သွင်းရမည်။ ထို့ပြင် လက်ချောင်းများတွင် ဝါယု စသည့် ဓာတ်တရားများကို ထားရမည်။ ခေါင်း၊ နှလုံး၊ လျှို့ဝှက်အင်္ဂါဒေသနှင့် ခြေတို့တွင်လည်း တင်သွင်းရမည်။
Verse 24
वायुर्ज्योतिर्जलं पृथ्वी पञ्चव्यूहः समीरितः मनः श्रोत्रन्त्वग्दृग्जिह्वा घ्राणं षड्व्यूह ईरितः
လေ၊ အလင်း/မီး၊ ရေ၊ မြေ တို့ကို «ပဉ္စဗျူဟ» (pañca-vyūha) ဟု ကြေညာသည်။ စိတ်၊ နားကြားမှု၊ အရေပြား(ထိတွေ့မှု)၊ မြင်ခြင်း၊ လျှာ(အရသာ)၊ နှာခေါင်း(အနံ့) တို့ကို «ဆဋ္ဗျူဟ» (ṣaḍ-vyūha) ဟု ကြေညာသည်။
Verse 25
व्यापकं मानसं न्यस्य ततोङ्गुष्टादितः क्रमात् मूर्धास्यहृद्गुह्यपत्सु कथितः करुणात्मकः
အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော စိတ်ဆိုင်ရာ (မနာသိက) မန္တရကို နျာသ (nyāsa) ဖြင့် တင်ထားပြီးနောက်၊ လက်မမှ စ၍ အစဉ်လိုက် ဆက်သွားကာ၊ ကရုဏာသဘာဝရှိသူကို ခေါင်း၊ ပါးစပ်၊ နှလုံး၊ လျှို့ဝှက်အင်္ဂါဒေသနှင့် ခြေတို့၌ တင်ထား/သိမြင်ရသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 26
आदिमूर्तिस्तु सर्वत्र व्यापको जीवसञ्ज्ञितः भूर्भुवः स्वर्महर्जनस्तपः स्त्यञ्च सप्तधा
အာဒိမူရတိ (Primordial Form) သည် အရာရာ၌ ပျံ့နှံ့နေပြီး အတွင်းရှိ အသက်သဘောတရား «ဇီဝ» (jīva) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ၎င်းသည် Bhūḥ, Bhuvaḥ, Svaḥ, Mahaḥ, Janaḥ, Tapaḥ, Satya ဟူ၍ ခုနစ်မျိုးဖြင့် ထင်ရှားသည်။
Verse 27
करे देहे न्यसेदाद्यमङ्गुष्टादिक्रमेण तु तलसंस्थः सप्तमश् च लोकेशो देहके क्रमात्
မန္တရများကို အရင်ဆုံး လက်ပေါ်၌ နျာသ (nyāsa) ဖြင့် တင်ပြီးနောက် ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်၌လည်း လက်မမှ စ၍ အစဉ်လိုက် တင်ရမည်။ ခုနစ်မြောက် မန္တရ/ဒေဝတာကို လက်ဖဝါး၌ တင်ရပြီး၊ ထို့အတူ လောကနာထ (Lokanātha) — လောကတို့၏ အရှင် — ကိုလည်း ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်၌ အစဉ်လိုက် တင်ရသည်။
Verse 28
ॐ परास्त्रादित्यनामात्मा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः एवं व्यूहादिषड्विंशं व्यूहात्तस्यात्मनो मनुरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निं द्विमूर्तौ इति ख, चिह्नितपुस्त्कपाठः तलस्थः सप्तमश् चैव इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः देहे शिरोललाटास्यहृद्गुह्याङ्ग्रिषु संस्थितः अग्निष्ठोमस्तथोक्थस्तु षोडशी वाजपेयकः
ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း၌ ယဇ్ఞသဘောအဖြစ် အဂ္နိ (Agni) သည် ခေါင်း၊ နဖူး၊ ပါးစပ်၊ နှလုံး၊ လျှို့ဝှက်အင်္ဂါဒေသ (လိင်အင်္ဂါဒေသ) နှင့် ခြေတို့၌ တည်နေသည်—အဂ္နိဋ္ဌောမ (Agniṣṭoma)၊ ဥက္ထျ (Ukthya)၊ ရှိုးဍသင် (Ṣoḍaśin) နှင့် ဝာဇပေယ (Vājapeya) ဟူသော အဆင့်များအဖြစ်။ (အထက်ပါ စကားစုအချို့ကို စာမူအချို့တွင် ကွဲပြားသော ဖတ်ချက်များအဖြစ် မှတ်သားထားသည်)။
Verse 29
अतिरात्राप्तोर्यामञ्च यज्ञात्मा सप्तरूपकः धीरहं मनः शब्दश् च स्पर्शरूपरसास्ततः
ယဇ్ఞသည် ယဇ్ఞပုရုရှကို အနှစ်သာရအဖြစ်ထား၍ ခုနစ်မျိုးရှိသည်။ အတိရာတြနှင့် အာပ္တိုရ္ယာမ (ပူဇော်ပွဲ) တို့၊ ထို့ပြင် တည်ငြိမ်သော စိတ်၊ အသံ၊ ထို့နောက် ထိတွေ့မှု၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ အရသာတို့ ဖြစ်သည်။
Verse 30
गन्धो बुद्धिर्व्यापकं तु करे देहे न्यसेत् क्रमात् न्यसेदन्त्यै च तलयोः के ललाटे मुखे हृदि
အစဉ်လိုက် နျာသဖြင့် ‘အနံ့’, ‘ဉာဏ်/ဗုဒ္ဓိ’, နှင့် ‘အနှံ့အပြားဖြစ်သော သဘောတရား’ ကို လက်ပေါ်၌ ထားပြီးနောက် ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်၌ ထားရမည်။ ထို့ပြင် နောက်ဆုံးသော (အက္ခရာ/မန္တရ) ကို ခြေဖဝါးနှစ်ဖက်ပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ဆံထုံး၊ နဖူး၊ မျက်နှာ၊ နှလုံးပေါ်၌လည်းကောင်း ထားရမည်။
Verse 31
नाभौ गुह्ये च पादे च अष्टव्यूहः पुमान् स्मृतः वीजो बुद्धिरहङ्कारो मनः शब्दो गुणोनिलः
နာဘီ၊ လျှို့ဝှက်အင်္ဂါဒေသနှင့် ခြေထောက်တို့၌ ပုရုရှကို ‘အရှစ်မျိုးသော ဗျူဟ’ ဟု သင်ကြားကြသည်။ အမည်အားဖြင့်— ဘီဇ (မျိုးစေ့), ဗုဒ္ဓိ (ဉာဏ်), အဟင်္ကာရ (အတ္တသဘော), မန (စိတ်), သဗ္ဒ (အသံ), ဂုဏ (ဂုဏ်ဓာတ်), နှင့် အနိလ (လေ/အသက်ရှူ) တို့ ဖြစ်သည်။
Verse 32
रूपं रसो नवात्मायं जीव अङ्गुष्ठकद्वये तर्जन्यादिक्रमाच्छेषं यावद्वामप्रदेशिनीं
‘ရုပ်သဏ္ဌာန်’ နှင့် ‘အရသာ’ ဟူသော ကိုယ်တော်၏ ကိုးမျိုးသော အတ္တ၏ အင်္ဂါများကို လက်မနှစ်ချောင်းပေါ်၌ နျာသဖြင့် ထားရမည်။ ကျန်သော အင်္ဂါများကို မျက်နှာချင်းဆိုင် အစဉ်လိုက် လက်ညှိုးမှ စ၍ ဘယ်လက် လက်သန်းအထိ သတ်မှတ်ထားရမည်။
Verse 33
देहे शिरोललाटास्यहृन्नाभिगुह्यजानुषु पादयोश् च दशात्मायं इन्द्रो व्यापी समास्थितः
ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း—ခေါင်း၊ နဖူး၊ ပါးစပ်၊ နှလုံး၊ နာဘီ၊ လျှို့ဝှက်ဒေသ၊ ဒူးနှင့် ခြေထောက်တို့၌—အရာအားလုံးကို လွှမ်းမိုးသော အိန္ဒြာသည် ဆယ်မျိုးသော ရုပ်သဘောဖြင့် တည်ရှိနေသည်။
Verse 34
अङ्गुष्ठकद्वये वह्निस्तर्जन्यादौ परेषु च शिरोललाटवक्त्रेषु हृन्नाभिगुह्यजानुषु
ဝဟ္နိ (မီး၏ တတ္တဝ/မန္တရ) ကို နျာသဖြင့် လက်မနှစ်ဖက်ပေါ်တွင် တင်ရမည်။ ထို့နောက် လက်ညှိုးမှ စ၍ အခြားလက်ချောင်းများပေါ်တွင်လည်း တင်ရမည်။ ထို့ပြင် ခေါင်း၊ နဖူး၊ မျက်နှာ၊ နှလုံး၊ ချက်၊ လိင်အင်္ဂါဒေသနှင့် ဒူးများပေါ်တွင်လည်း တင်ရမည်။
Verse 35
पादयोरेकदशात्मा मनः श्रोत्रं त्वगेव च चक्षुर्जिह्वा तथा घ्राणं वाक्पाण्यङ्घ्रिश् च पायुकः
ခြေထောက်နှစ်ဖက် (လုပ်ဆောင်မှု၏ အခြေခံ) အတွင်း၌ အတ္တမသည် တစ်ဆယ့်တစ်မျိုးဟု ဆိုကြသည်။ အဲဒါမှာ စိတ် (မန), နား, အသားအရေ, မျက်စိ, လျှာ, နှာခေါင်း; ထို့ပြင် စကား, လက်, ခြေ, နှင့် အညစ်အကြေးထုတ်ပယ်ရာ အင်္ဂါ (ပာယု) တို့ဖြစ်သည်။
Verse 36
उपस्थं मानसो व्यापी श्रोत्रमङ्गुष्ठकद्वये तर्जन्यादिक्रमादष्टौ अतिरिक्तं तलद्वये
လိင်အင်္ဂါ (ဥပသ္ထ) ကို စိတ် (မန) နှင့် ဆက်စပ်၍ သတ်မှတ်ရမည်။ အလုံးစုံပြန့်နှံ့သော သဘောတရားကို နား၌ နျာသဖြင့် တင်ရမည်။ ထို့နောက် လက်မနှစ်ဖက်ပေါ်တွင် တင်ပြီး၊ လက်ညှိုးမှ စ၍ အစဉ်လိုက် ကျန်လက်ချောင်းရှစ်ချောင်းပေါ်တွင် တင်ရမည်။ အပိုတင်ခြင်းကို လက်ဖဝါးနှစ်ဖက်ပေါ်တွင် ပြုရမည်။
Verse 37
उत्तमाङ्गुलललाटास्यहृन्नाभावथ गुह्यके उरुयुग्मे तथा जङ्घे गुल्फपादेषु च क्रमात्
ထိုနည်းတူပင် (အသက်ကောင်းရာ အချက်များကို) အစဉ်လိုက် ခေါင်း၊ လက်ချောင်းများ၊ နဖူး၊ ပါးစပ်၊ နှလုံးဒေသ၊ ချက်၊ လိင်အင်္ဂါဒေသ၊ ပေါင်နှစ်ဖက်၊ ခြေထောက်အောက်ပိုင်း (jāṅghā)၊ ခြေခလယ် (ဂုလ္ဖ) နှင့် ခြေများတွင် နားလည်ရမည်။
Verse 38
अतिरात्राप्तयामश् च इति ख, चिह्नितपुस्त्कपाठः रसास् तथा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः न्यसेदन्ते च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः न्यसेदष्टौ च इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः क्रमात् स्मृत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाट्ःअः विष्णुर्मधुहरश् चैव त्रिविक्रमकवामनौ श्रीधरोथ हृषीकेशः पद्मनाभस्तथैव च
«အတိရာတြ-အာပ္တ-ယာမ» ဟု အမှတ်အသားပါ စာမူတစ်စောင်တွင် ဖတ်ရသည်။ «ရသာḥ တထာ» ဟုလည်း အမှတ်အသားပါ စာမူတစ်စောင်တွင် ဖတ်ရသည်။ «နျာသေတ် အန္တေ စ» ဟုလည်း ဖတ်ရသည်။ «နျာသေဒ် အဋ္ဌော စ» ဟုလည်း ဖတ်ရသည်။ «က్రమာတ် စ್ಮృత» ဟုလည်း ဖတ်ရသည်။ (ယခု) အစဉ်လိုက် အမည်များမှာ—ဗိෂ္ဏု, မဓုဟရ, တြိဝိက్రమ, ဝာမန, ရှရိဓရ, ဟೃષီကေရှ, နှင့် ပဒ္မနာဘ တို့ဖြစ်သည်။
Verse 39
दामोदरः केशवश् च नारायणस्ततः परः माधवश्चाथ गोविन्दो विष्णुं वै व्यापकं न्यसेत्
နာမများကို တင်အပ်၍ နျာသ (nyāsa) ပြုရမည်—ဒာမိုဒရ၊ ကေရှဝ၊ ထို့နောက် နာရာယဏ; ထို့နောက် မာဓဝ နှင့် ဂိုဝိန္ဒ—ဤသို့ ဗိෂ္ဏုကို အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော တည်ရှိမှုအဖြစ် တင်သွင်းရမည်။
Verse 40
अङ्गुष्ठादौ तले द्वौ च पादे जानुनि वै कटौ शिरःशिखरकट्याञ्च जानुपादादिषु न्यसेत्
လက်မမှစ၍ အစဉ်လိုက် (မန္တရ) ကို လက်ဖဝါးနှစ်ဖက်ပေါ်တွင် တင်အပ်ရမည်; ထို့အတူ ခြေထောက်၊ ဒူးနှင့် ခါးပေါ်တွင်လည်း တင်အပ်ရမည်; ထို့ပြင် ခေါင်း၊ ရှိခါ (ဆံထုံးထိပ်) နှင့် တင်ပါးပေါ်တွင်လည်း—ဤသို့ သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါများပေါ်၌ နျာသ ပြုရမည်။
Verse 41
द्वादशात्मा पञ्चविंशः षड्विंशव्यूहकस् तथा पुरुषो धीरहङ्कारो मनश्चित्तञ्च शब्दकः
ထိုအရှင်သည် ဒွါဒသ-အတ္မာ (ဆယ့်နှစ်မျိုးသဘော) ဖြစ်၏; တတ္တဝါ အဆင့် ၂၅ ဖြစ်၏; ထို့အတူ ၂၆ မျိုး ဖွဲ့စည်းပုံ (vyūha) အဖြစ်လည်း စီရင်ထား၏။ ထိုအရှင်သည် ပုရုෂ; တည်ကြည်သော အဟင်္ကာရ, မနသ (စိတ်) နှင့် စိတ္တ (အတွေးအမြင်) ရှိပြီး၊ သဗ္ဒ (အသံ) ဖြင့် လက္ခဏာပြု၏။
Verse 42
तथा स्पर्शो रसो रूपं गन्धः श्रोत्रं त्वचस् तथा चक्षुर्जिह्वा नासिका च वाक्पाण्यङ्घ्रिश् च पायवः
ထို့အတူ စပရှ (ထိတွေ့မှု), ရသ (အရသာ), ရူပ (ရုပ်သဏ္ဌာန်), ဂန္ဓ (အနံ့) ရှိ၏; ထို့နှင့် သက်ဆိုင်သော အာရုံခံအင်္ဂါများမှာ နားနှင့် အရေပြား; ထို့အတူ မျက်စိ၊ လျှာ၊ နှာခေါင်း; လုပ်ဆောင်အင်္ဂါများမှာ စကား (ဝါက်), လက်, ခြေ, နှင့် ပာယု (အနောက်ပေါက်) ဖြစ်၏။
Verse 43
उपस्थो भूर्जलन्तेजो वायुराकाशमेव च पुरुषं व्यापकं न्यस्य अङ्गुष्ठादौ दश न्यसेत्
မြေ၊ ရေ၊ မီး၊ လေ၊ အာကာသ ကို နျာသဖြင့် တင်အပ်ပြီးနောက်၊ အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော ပုရုෂကိုလည်း တင်သွင်း၍၊ လက်မမှစ၍ နျာသ ဆယ်ပါးကို အစဉ်လိုက် တင်အပ်ရမည်။
Verse 44
शेषान् हस्ततले न्यस्य शिरस्यथ ललाटके मुखहृन्नाभिगुह्योरुजान्वङ्घ्रौ करणोद्गतौ
ကျန်ရှိသော မန္တရအက္ခရာများကို လက်ဖဝါးပေါ်တွင်ထား၍ ထို့နောက် ခေါင်းနှင့် နဖူးပေါ်တွင်—မျက်နှာ၊ နှလုံး၊ ဗိုက်ခေါင်း(နာဘီ)၊ လျှို့ဝှက်အင်္ဂါ၊ ပေါင်၊ ဒူးနှင့် ခြေတို့ပေါ်တွင် ထားခြင်းသည် လက်ဖြင့်ပြုသော နျာသ (nyāsa) ဖြစ်သည်။
Verse 45
पादे जान्वोरुपस्थे च हृदये मूर्ध्नि च क्रमात् परश् च पुरुषात्मादौ षड्विंशे पूर्ववत्परं
ခြေ၊ ဒူး၊ ပေါင်နှင့် မျိုးပွားအင်္ဂါဒေသ၊ နှလုံးနှင့် ခေါင်းတို့တွင် အစဉ်လိုက် တတ္တဝများကို ထား/စဉ်းစားရမည်။ ထို့နောက် ထိုအရာများကို ကျော်လွန်၍ အတ္တကို «ပုရုෂ» ဟူ၍ စတင်ကာ «ပါရ» (Para) အမြင့်ဆုံးကို စဉ်းစားရမည်။ တတ္တဝ ၂၆ တွင် «အထက်တန်း» ကို ယခင်ကဲ့သို့ပင် ထားရမည်။
Verse 46
सञ्चिन्त्य मण्डलैके तु प्रकृतिं पूजयेद्बुधः पूर्वयाम्याप्यसौम्येषु हृदयादीनि पूजयेत्
မဏ္ဍလတစ်ခုတည်းကို စိတ်ဖြင့် စဉ်းစားကာ မြင်ယူပြီးနောက် ပညာရှိသော साधक သည် «ပရကృతိ» (Prakṛti) ကို ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် အရှေ့၊ တောင်၊ အနောက်၊ မြောက် အရပ်များတွင် နှလုံးမှ စ၍ အတွင်းနေရာများ (seat) ကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 47
अस्त्रमग्न्यादिकोणेषु वैनतेयादि पूर्ववत् दिक्पालांश् च विधिस्त्वन्यः त्रिव्यूहेग्निश् च मध्यतः
အက်စတြ (astra) မန္တရများကို အဂ္နိ (အဂ္နేయ—အရှေ့တောင်) ထောင့်မှ စ၍ ထောင့်များတွင် စီစဉ်ရမည်။ «ဝိုင်နတေယ» (Vainateya) မှ စသော အစီအစဉ်ကို ယခင်ဖော်ပြသကဲ့သို့ ထားရမည်။ ဒိက္ပာလ (အရပ်စောင့်) များကို တင်သွင်းခြင်းမှာ နည်းလမ်းကွဲပြားသည်။ ထို့ပြင် တြိဗျူဟ (trivyūha) သုံးဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဂ္နိကို အလယ်၌ ထားရမည်။
Verse 48
पूर्वादिदिग्बलावसोराज्यादिभिरलङ्कृतः कर्णिकायां नाभसश् च मानसः कर्णिकास्थितः
ပဒ္မမဏ္ဍလ၏ အလယ်က ပန်းအူ (karṇikā) တွင် သူသည် အရှေ့မှ စသော အရပ်အင်အားများ၊ ခွန်အား၊ ဥစ္စာဓနနှင့် အာဏာပိုင်မှု စသည့်အရာများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ထိုပန်းအူအတွင်း၌ «နာဘဟသ» (Nābhasa) နှင့် «မာနသာ» (Mānasā) ဒေဝတာတို့ တည်ရှိကြသည်။
Verse 49
अस्त्रमग्न्यादिपत्रेषु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः दिक्पालांश् च विधिस्तस्य इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः दिक्पालादौ विधिस्तुल्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विश्वरूपं सर्वस्थित्यै यजेद्राज्यजयाय च सर्वव्यूहैः समायुक्तमङ्गैर् अपि च पञ्चभिः
“(စာမူကွဲ) ‘အဂ္နိ စသည့်အရာများမှ စတင်သော ပတ္တရ (အရွက်) များပေါ်တွင်’ ဟူသည်မှာ kha နှင့် ṅa အမှတ်တပ် စာမူများ၏ ဖတ်ပုံဖြစ်သည်။ ‘ထို့ပြင် ဒိက္ပာလ (ဦးတည်ရာကာကွယ်သူများ) လည်း ပါဝင်၍ ဤသည်က ၎င်း၏ နည်းလမ်း’ ဟူသည်မှာ ga နှင့် gha အမှတ်တပ် စာမူဖတ်ပုံဖြစ်သည်။ ‘ဒိက္ပာလ စသည်တို့အတွက် ပူဇော်နည်းသည် တူညီသည်’ ဟူသည်မှာ ṅa အမှတ်တပ် စာမူဖတ်ပုံဖြစ်သည်။ အရာအားလုံး၏ တည်တံ့မှုအတွက်လည်းကောင်း၊ ရာဇအောင်မြင်မှုအတွက်လည်းကောင်း၊ စစ်ဗျူဟာ (vyūha) အမျိုးမျိုးနှင့် အင်္ဂါငါးပါး (pañcāṅga) တို့ဖြင့် ပြည့်စုံသော ဝိශ්ဝရူပ (Viśvarūpa) ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 50
गरुडाद्यैस्तथेन्द्राद्यैः सर्वान् कामानवाप्नुयात् विश्वक्सेनं यजेन्नाम्ना वै वीजं व्योमसंस्थितं
ဂရုဍ (Garuḍa) စသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ထို့အတူ အိန္ဒြ (Indra) စသည်တို့ကိုလည်းကောင်း ပူဇော်ပသလျှင် လိုအင်ဆန္ဒ အားလုံးကို ရနိုင်သည်။ နာမဖြင့် ဝိශ්ဝက္စေန (Viśvaksena) ကို ပူဇော်ရမည်၊ မိုးကောင်းကင်အာကာသ (vyoma) တွင် တည်ရှိသော မူလမန်တရ (bīja) ကို စိတ်ကူးသမားရမည်။
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes mantra-engineering: how bījas are derived and combined (vowels vs consonants), how aṅga/upāṅga units are distinguished by vowel length and placement, and how these mantra parts are installed through ṣaḍaṅga and dvādaśāṅga nyāsa across specific body loci.
By uniting sound (mantra), body (nyāsa), and space (maṇḍala) into a disciplined worship protocol, it frames devotion to the vyūha-form of Viṣṇu as an embodied yoga—supporting inner purification and concentration (mukti-oriented) while also prescribing rites for stability, protection, and success (bhukti-oriented) under dharmic intent.