Adhyaya 1: Praise of Varāha and Pṛthivī’s Foundational Questions

Verse 1

दंष्ट्राग्रेणोद्धृता गौरुदधिपरिवृता पर्वतैर्निम्नगाभिः साकं मृद्पिण्डवत् प्राग्बृहदुरुवपुषाऽनन्तरूपेण येन। सोऽयं कंसासुरारिर्मुरनरकदशास्यान्तकृत्सर्वसंस्थः कृष्णो विष्णुः सुरेशो नुदतु मम रिपूनादिदेवो वराहः॥ १.२ ॥

Semoga Tuhan Purba—Varāha—menghalau musuh-musuhku: Dia yang dengan rupa-Nya yang tiada bertepi, dahulu yang amat luas, mengangkat Bumi yang indah, dilingkari lautan bersama gunung-ganang dan sungai-sungai, pada hujung taring-Nya bagaikan segumpal tanah; Dialah Kṛṣṇa, Viṣṇu, Penguasa para dewa, musuh asura Kaṁsa, pembunuh Mura, Naraka dan yang berkepala sepuluh (Rāvaṇa), asas segala kewujudan.

Verse 2

यः संसारार्णवे नौरिव मरणजराव्याधिनक्रोर्मिभीमे भक्तानां भीतिहर्ता मुरनरकदशास्यान्तकृत्कोलरूपी। विष्णुः सर्वेश्वरोऽयं यमिह कृतधियो लीलया प्राप्नुवन्ति मुक्तात्मानो न पापं भवत्तु नुदितारातिपक्षः क्षितीशः ॥ १.३ ॥

Semoga tiada keburukan: Dia yang bagaikan perahu di lautan saṁsāra—mengerikan dengan buaya kematian, usia tua dan penyakit, serta ombak yang dahsyat—menghapuskan ketakutan para bhakta; Dia yang dalam rupa Babi Hutan menamatkan Mura, Naraka dan yang bermuka sepuluh; Dialah Viṣṇu, Tuhan segala-galanya, yang dicapai oleh mereka yang berakal jernih di sini dengan lila-Nya, menjadi jiwa yang merdeka—semoga Raja bumi yang telah menghalau bala musuh itu membawa keberkatan.

Verse 3

सूत उवाच । यस्मिन् काले क्षितिः पूर्वं वराहवपुषा तु सा । उद्धृता विष्णुना भक्त्या पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ १.४ ॥

Sūta berkata: Pada suatu masa dahulu, ketika Bumi (Kṣiti) diangkat oleh Viṣṇu dalam rupa Varāha (Babi Hutan), maka dia—dengan bhakti—bertanya kepada Tuhan Yang Maha Tinggi.

Verse 4

धरण्युवाच। कल्पे कल्पे भवानेव मां समुद्धरते विभो। न चाहं वेद ते मूर्तिं नादिसर्गं च केशव॥ १.५ ॥

Dharanī (Bumi) berkata: “Pada setiap kalpa, Engkaulah sahaja yang mengangkatku kembali, wahai Yang Maha Perkasa. Namun aku tidak mengetahui rupa-Mu, wahai Keśava, dan tidak pula mengetahui penciptaan yang mula-mula.”

Verse 5

वेदेषु चैव नष्टेषु मत्स्यो भूत्वा रसातलम्। प्रविश्य तानपाकृष्य ब्रह्मणे दत्तवानसि॥ १.६ ॥

Ketika Veda-veda telah hilang, Engkau menjelma sebagai Ikan, memasuki Rasātala, mengambil kembali Veda itu dan menyerahkannya kepada Brahmā.

Verse 6

अन्यत्सुरासुरमयं त्वं समुद्रस्य मन्थने । धृतवानसि कौर्म्येण मन्दरं मधुसूदन ॥ १.७ ॥

Dan pada waktu yang lain, ketika lautan dikacau (manthana) oleh para deva dan asura, wahai Madhusūdana, Engkau menanggung Gunung Mandara dengan menjelma sebagai Kūrma, Sang Kura-kura.

Verse 7

पुनर्वाराहरूपेण मां गच्छन्तीं रसातलम् । उज्जहारैकदंष्ट्रेण भगवान् वै महार्णवात् ॥ १.८ ॥

Kemudian sekali lagi, dengan mengambil rupa Varāha, Sang Babi Hutan, Tuhan Yang Maha Mulia mengangkat aku—ketika aku sedang tenggelam menuju Rasātala—dengan satu taring sahaja, dari samudra kosmik yang agung.

Verse 8

अन्यद्धिरण्यकशिपुर्वरदानेन दर्पितः । अबाधमानः पृथिवीं स त्वया विनिपातितः । बलिस्तु बद्धो भगवंस्त्वया वामनरूपिणा ॥ १.९ ॥

Dan lagi: Hiraṇyakaśipu, menjadi angkuh kerana anugerah kurnia, menindas bumi; dia telah ditumbangkan oleh-Mu. Dan Bali pula, wahai Tuhan Yang Mulia, telah diikat oleh-Mu dalam rupa Vāmana.

Verse 9

पुनर्निःक्षत्रिया देव त्वया चापि पुरा कृता । जामदग्न्येन रामेण त्वया भूत्वाऽसकृत्प्रभो ॥ १.१० ॥

Wahai Dewa, pada zaman dahulu Engkau juga menjadikan bumi sekali lagi tanpa para kṣatriya, wahai Prabhu—dengan berulang kali menjelma sebagai Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma).

Verse 10

पुनश्च रावणो रक्षः क्षपितं क्षात्रतेजसा । न च जानाम्यहं देव तव किञ्चिद्विचेष्टितम् ॥ १.११ ॥

Dan sekali lagi, Rāvaṇa—si rākṣasa—telah dimusnahkan oleh sinar keperkasaan diraja. Namun, wahai Tuhan, aku sama sekali tidak memahami maksud dan perjalanan tindakan-Mu yang luar biasa.

Verse 11

उद्धृत्य मां कथं सृष्टिं सृजसे किं च सा त्वया। सकृद् ध्रियेत कृत्वा च पालयते चापि केन च॥ १.१२ ॥

Setelah Engkau mengangkatku, bagaimana Engkau mencipta alam semesta? Dan apakah sebenarnya ciptaan itu sebagaimana dibentuk oleh-Mu? Setelah diciptakan, dengan apakah ia dapat ditopang walau sekali, dan oleh siapakah pula ia dipelihara serta dilindungi?

Verse 12

केन वा सुलभो देव जायसे सततं विभो । कथं च सृष्टेरादिः स्यादवसानं कथं भवेत् ॥ १.१३ ॥

Dengan cara apakah, wahai Tuhan, wahai Yang Maha Meliputi, Engkau menjadi mudah didekati berulang kali? Dan bagaimana permulaan penciptaan muncul, serta bagaimana pula pengakhirannya terjadi?

Verse 13

कथं युगस्य गणना संख्या अस्यानुचतुर्युगम् । के वा विशेषास्तेष्वस्मिन् का वा अवस्थ महेश्वर ॥ १.१४ ॥

Bagaimanakah pengiraan suatu yuga dibuat—ukuran bilangannya, dan bagaimana ia mengikuti urutan empat yuga? Dan apakah ciri-ciri khusus yang terdapat pada yuga-yuga itu dalam kitaran ini? Lagi pula, apakah keadaan mereka, wahai Maheśvara?

Verse 14

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः । एतत्सर्वं समासेन कथयस्व प्रसीद मे ॥ १.१५ ॥

Siapakah para pelaksana yajña, siapakah para raja, dan siapakah yang mencapai siddhi tertinggi? Ceritakanlah semuanya ini secara ringkas; berkenanlah mengasihani aku.

Verse 15

इत्युक्तः क्रोधरूपेण जहास परमेश्वरः । हसतस्तस्य कुक्षौ तु जगद्धात्री ददर्श ह ॥ रुद्रान् देवान् सवासवः सिद्धसङ्घान् महर्षिभिः ॥ १.१६ ॥

Demikian ditegur dalam rupa kemarahan, Tuhan Yang Maha Esa pun tertawa. Ketika Baginda tertawa, Jagaddhātrī (Bumi, penyangga dunia) melihat di dalam perut-Nya para Rudra, para dewa bersama Indra, serta rombongan Siddha bersama para maharṣi.

Verse 16

सचन्द्रसूर्यग्रहसप्तलोकानन्तः स्थितांस्तावदुपात्तधर्मान् । इतीदृशं पश्यति सा समस्तं यावत्क्षितिर्वेपितसर्वगात्रा ॥ १.१७ ॥

Dia (Bumi) pun menyaksikan keseluruhannya demikian—tujuh alam beserta Bulan, Matahari dan jasad-jasad planet—berada di dalam keluasan yang tiada bertepi, masing-masing tegak menurut tertib dharma yang dipegangnya; dan dia terus memandang, sementara Bumi bergetar pada seluruh anggotanya.

Verse 17

उन्मीलितास्यस्तु यदा महात्मा दृष्टो धरण्याऽमलसर्वगात्र्या । तावत्स्वरूपेण चतुर्भुजेन महोदधौ सुप्तमथोऽन्वपश्यत् ॥ १.१८ ॥

Tatkala Mahātmā itu membuka mata dan terlihat oleh Dharaṇī—yang seluruh tubuhnya suci tanpa noda—maka dia menyaksikan Baginda dalam rupa-Nya sendiri yang berlengan empat, seolah-olah sedang tidur di atas samudra agung.

Verse 18

शेषपर्यङ्कशयने सुप्तं देवं जनार्दनम् । दृष्ट्वा तन्नाभिपङ्कस्थमन्तःस्थं च चतुर्मुखम् ॥ कृताञ्जलिपुटा देवी स्तुतिं धात्री जगाद ह ॥ १.१९ ॥

Melihat dewa Janārdana tidur di atas ranjang Śeṣa, dan melihat Yang Bermuka Empat (Brahmā) berada di dalam, bertakhta pada teratai dari pusat-Nya, sang Dewi pun merangkapkan tangan dengan hormat lalu mengucapkan kidung pujian kepada Dhātṛ, Penopang jagat.

Verse 19

धरण्युवाच । नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पीतवाससे । नमः सुरारिविध्वंसकारिणे परमात्मने ॥ १.२० ॥

Dharaṇī berkata: “Sembah sujud kepada-Mu, yang bermata laksana kelopak teratai; sembah sujud kepada-Mu, yang berselimut kain kuning. Sembah sujud kepada Paramātman, Yang Maha Tinggi, pemusnah musuh-musuh para dewa.”

Verse 20

शेषपर्यङ्कशयने धृतवक्षःस्थलश्रिये । नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते मोक्षकारिणे ॥ १.२१ ॥

Sembah sujud kepada-Mu yang berbaring di ranjang Śeṣa, dengan Śrī bersemayam di dada-Mu; sembah sujud kepada-Mu, Tuhan segala dewa; sembah sujud kepada-Mu, Penganugeraha mokṣa (pembebasan).

Verse 21

नमः शार्ङ्गासिचक्राय जन्ममृत्युविवर्जिते। नमो नाभ्युत्थितमहत्त्कमलासनजन्मने॥ १.२२ ॥

Sembah sujud kepada-Mu, pemegang busur Śārṅga, pedang dan cakra, yang bebas daripada kelahiran dan kematian. Sembah sujud kepada-Mu, dari pusat-Mu terbit teratai agung, daripadanya lahir Brahmā yang bersemayam di atas teratai.

Verse 22

नमो विद्रुमरक्तास्यपाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रसन्नास्मि त्राहि नारीमनागसम् ॥ १.२३ ॥

Sembah sujud kepada-Mu, yang wajah-Nya merah bak karang dan tangan-Nya indah laksana pucuk muda. Aku berlindung kepada-Mu dengan hati yang tenteram; lindungilah wanita ini yang tidak bersalah.

Verse 23

पूर्णनीलाञ्जनाकारं वाराहं ते जनार्दन । दृष्ट्वा भीतास्मि भूयोऽपि जगत् त्वद्देहगोचरम् । इदानीं कुरु मे नाथ दयां त्राहि महाभयात् ॥ १.२४ ॥

Wahai Janārdana, setelah melihat rupa Varāha-Mu yang tampak seperti celak biru pekat, aku kembali takut, kerana seluruh jagat seakan berada dalam lingkup tubuh-Mu. Kini, wahai Tuhanku, kasihanilah aku dan lindungilah aku daripada ketakutan yang besar.

Verse 24

केशवः पातु मे पादौ जङ्घे नारायणो मम । माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ॥ १.२५ ॥

Semoga Keśava melindungi kakiku; semoga Nārāyaṇa melindungi betisku. Semoga Mādhava melindungi pinggangku; dan Govinda juga melindungi bahagian sulitku.

Verse 25

नाभिं विष्णुस्तु मे पातु उदरं मधुसूदनः । ऊरुं त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु वामनः ॥ १.२६ ॥

Semoga Viṣṇu melindungi pusatku; semoga Madhusūdana melindungi perutku. Semoga Trivikrama melindungi paha-pahaku; semoga Vāmana melindungi hatiku.

Verse 26

श्रीधरः पातु मे कण्ठं हृषीकेशो मुखं मम । पद्मनाभस्तु नयने शिरो दामोदरो मम ॥ १.२७ ॥

Semoga Śrīdhara melindungi kerongkongku; semoga Hṛṣīkeśa melindungi wajahku. Semoga Padmanābha melindungi mataku; semoga Dāmodara melindungi kepalaku.

Verse 27

एवं न्यस्य हरेर्न्यासमामानि जगती तदा । नमस्ते भगवन् विष्णो इत्युक्त्वा विरराम ह ॥ १.२८ ॥

Setelah demikian melakukan nyāsa (penempatan suci) yang berkaitan dengan Hari, Jagatī, yakni Bumi, lalu berkata: “Salam sembah kepada-Mu, wahai Bhagavān Viṣṇu,” dan sesudah itu pun diam.