Niralamba

Verse 1

ॐ नमः शिवाय गुरवे सच्चिदानन्दमूर्तये । निष्प्रपञ्चाय शान्ताय निरालम्बाय तेजसे ॥ निरालम्बं समाश्रित्य सालम्बं विजहाति यः । स संन्यासी च योगी च कैवल्यं पदमश्नुते ॥१॥

Om. Sembah sujud kepada Śiva, kepada Guru yang berwujud Sat–Cit–Ānanda (Wujud–Kesedaran–Kebahagiaan); kepada Yang melampaui segala pengembangan fenomena, damai, tanpa sandaran (nirālamba), dan bercahaya. Sesiapa yang berlindung pada Yang Tanpa Sandaran lalu meninggalkan segala yang bersandaran (segala kebergantungan), dialah seorang sannyāsin dan juga yogin; dia mencapai kedudukan Kaivalya, kebebasan mutlak.

Verse 2

एषामज्ञानजन्तूनां समस्तारिष्टशान्तये । यद्यद्बोद्धव्यमखिलं तदाशङ्क्य ब्रवीम्यहम् ॥२॥

Demi meredakan segala bencana bagi makhluk-makhluk yang berada dalam kejahilan ini, apa sahaja yang wajib diketahui secara menyeluruh—semuanya itu aku, Āśaṅkya, nyatakan.

Verse 3

किं ब्रह्म । क ईश्वरः । को जीवः । का प्रकृतिः । कः परमात्मा । को ब्रह्मा । को विष्णुः । को रुद्रः । क इन्द्रः । कः शमनः । कः सूर्यः । कश्चन्द्रः । के सुराः । के असुराः । के पिशाचाः । के मनुष्याः । काः...

‘Apakah Brahman? Siapakah Īśvara? Siapakah jīva? Apakah prakṛti? Siapakah Paramātman? Siapakah Brahmā? Siapakah Viṣṇu? Siapakah Rudra? Siapakah Indra? Siapakah Yama? Siapakah Surya? Siapakah Chandra? Siapakah para dewa? Siapakah asura? Siapakah piśāca? Siapakah manusia? Siapakah wanita? Siapakah binatang dan yang lain-lain? Apakah yang tidak bergerak? Siapakah brāhmaṇa dan golongan lain? Apakah kasta? Apakah karma? Apakah bukan-kerja? Apakah pengetahuan? Apakah kejahilan? Apakah bahagia? Apakah duka? Apakah syurga? Apakah neraka? Apakah ikatan? Apakah pembebasan? Siapakah yang patut disembah? Siapakah murid? Siapakah yang berilmu? Siapakah yang sesat? Apakah yang bersifat asurik? Apakah tapa? Apakah kedudukan tertinggi? Apakah yang harus diterima? Apakah yang tidak harus diterima? Siapakah sannyāsin?’—demikian Śaṅkya bertanya. Dia menjawab: ‘Brahman.’

Verse 4

स होवाच— महदहङ्कारपृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशत्वेन बृहद्रूपेणाण्डकोशेन कर्मज्ञानार्थरूपतया भासमानम् अद्वितीयम् अखिलोपाधिविनिर्मुक्तं तत् सकलशक्त्युपबृंहितम् अनाद्यनन्तं शुद्धं शिवं शान्तं निर्गुणम् इत्यादि...

Baginda bersabda: Kesedaran itu—Brahman, juga dinamai Īśvara—yang tampak sebagai prinsip agung (mahat), keakuan (ahaṅkāra), bumi, air, api, angin dan ruang; sebagai rupa luas telur kosmik; serta sebagai bentuk-bentuk tindakan, pengetahuan dan objeknya, lalu bersinar. Namun Ia tunggal tanpa-dua, bebas daripada segala upādhi (pembatas), diperkaya dengan segala śakti, tanpa awal dan tanpa akhir, suci, śiva (mujur), damai, nirguṇa (tanpa sifat); dapat disebut dengan istilah-istilah demikian, tetapi pada hakikatnya tidak terungkapkan—Kesedaran murni itulah Brahman, itulah Īśvara.

Verse 5

ब्रह्मैव स्वशक्तिं प्रकृत्यभिधेयामाश्रित्य लोकान् सृष्ट्वा प्रविश्यान्तर्यामित्वेन ब्रह्मादीनां बुद्धीन्द्रियनियन्तृत्वाद् ईश्वरः॥ जीव इति च ब्रह्मविष्ण्वीशानेन्द्रादीनां नामरूपद्वारा स्थूलोऽहमिति मिथ...

Brahman semata-mata, bersandar pada kuasa-Nya sendiri yang dinamai Prakṛti, setelah mencipta alam-alam dan memasuki (ciptaan), menjadi Īśvara kerana Ia sebagai antaryāmin (penguasa batin) serta pengendali buddhi dan indria bagi Brahmā dan yang lain. Adapun ‘jīva’ dinamai demikian kerana adhyāsa (tumpang-tindih palsu) melalui nama dan rupa seperti Brahmā, Viṣṇu, Īśāna, Indra dan seterusnya, lalu menyangka: “Aku ini tubuh kasar.” Walau ‘Aku’ itu satu, ia tampak sebagai banyak jīva kerana perbezaan tubuh dan unsur permulaannya.

Verse 6

प्रकृतिरिति च ब्रह्मणः सकाशान् नानाविचित्रजगन्निर्माणसामर्थ्यबुद्धिरूपा ब्रह्मशक्तिरेव प्रकृतिः॥६॥

Dan ‘Prakṛti’ sesungguhnya ialah śakti Brahman: berupa kecerdasan/keupayaan yang memiliki daya membina alam semesta yang beraneka dan berwarna-warni; kuasa itu bersumber daripada Brahman.

Verse 7

परमात्मेति च देहादेः परतरत्वाद् ब्रह्मैव ॥७॥

Oleh kerana Ia melampaui tubuh dan segala yang berkaitan dengannya, maka hanya Brahmanlah yang disebut Paramātman, Diri Tertinggi.

Verse 8

परमात्मा स ब्रह्मा स विष्णुः स इन्द्रः स शमनः स सूर्यः स चन्द्रः । ते सुरास्ते असुरास्ते पिशाचास्ते मनुष्यास्ताः स्त्रियस्ते पश्वादयः । तत्स्थावरं ते ब्राह्मणादयः । सर्वं खल्विदं ब्रह्म नेह नानास्ति क...

Paramātman itu ialah Brahmā, ialah Viṣṇu, ialah Indra, ialah Yama, ialah Matahari, ialah Bulan; para dewa ialah Dia, para asura ialah Dia, makhluk halus/pisāca ialah Dia; manusia ialah Dia, wanita ialah Dia, segala binatang dan seumpamanya ialah Dia; yang tidak bergerak—tumbuhan, gunung-batu—juga ialah Dia; golongan seperti brāhmaṇa dan lain-lain juga ialah Dia. Sesungguhnya, segala yang ada ini adalah Brahman; di sini tiada sedikit pun kepelbagaian.

Verse 9

परमात्मा स ब्रह्मा स विष्णुः स इन्द्रः स शमनः स सूर्यः स चन्द्रः । ते सुरास्ते असुरास्ते पिशाचास्ते मनुष्यास्ताः स्त्रियस्ते पश्वादयः । तत्स्थावरं ते ब्राह्मणादयः । सर्वं खल्विदं ब्रह्म नेह नानास्ति क...

Paramātman itu ialah Brahmā, ialah Viṣṇu, ialah Indra, ialah Yama, ialah Matahari, ialah Bulan; para dewa ialah Dia, para asura ialah Dia, makhluk halus/pisāca ialah Dia; manusia ialah Dia, wanita ialah Dia, segala binatang dan seumpamanya ialah Dia; yang tidak bergerak—tumbuhan, gunung-batu—juga ialah Dia; golongan seperti brāhmaṇa dan lain-lain juga ialah Dia. Sesungguhnya, segala yang ada ini adalah Brahman; di sini tiada sedikit pun kepelbagaian.

Verse 10

जातिरिति च। न चर्मणो न रक्तस्य न मांसस्य न चास्थिनः। न जातिरात्मनो जातिर्व्यवहारप्रकल्पिता॥१०॥

Tentang “kasta” (jāti): ia bukan milik kulit, bukan darah, bukan daging, dan bukan tulang. Ātman tidak mempunyai kasta; kasta hanyalah rekaan yang dibentuk untuk urusan pergaulan dan transaksi duniawi.

Verse 11

कर्मेति च—क्रियमाणेन्द्रियैः कर्मण्यहं करोमीत्यध्यात्मनिष्ठतया कृतं कर्मैव कर्म। अकर्मेति च—कर्तृत्वभोक्तृत्वाद्यहङ्कारतया बन्धरूपं जन्मादिकारणं नित्यनैमित्तिकयागव्रततपोदानादिषु फलाभिसन्धानं यत्तदकर्म...

Tentang “karma” (tindakan): tindakan itulah tindakan sejati apabila, ketika indera melaksanakannya, ia dilakukan dengan keteguhan batin (adhyātma-niṣṭhā), dengan kesedaran “aku bertindak” di dalam tindakan itu. Tentang “akarma” (bukan-tindakan): apa yang, melalui keakuan sebagai pelaku dan penikmat dan seumpamanya, menjadi belenggu—punca kelahiran dan seterusnya—iaitu mengintai hasil dalam upacara wajib dan berkala, nazar, tapa, sedekah dan sejenisnya; itulah yang disebut akarma.

Verse 12

कर्मेति च—क्रियमाणेन्द्रियैः कर्मण्यहं करोमीत्यध्यात्मनिष्ठतया कृतं कर्मैव कर्म। अकर्मेति च—कर्तृत्वभोक्तृत्वाद्यहङ्कारतया बन्धरूपं जन्मादिकारणं नित्यनैमित्तिकयागव्रततपोदानादिषु फलाभिसन्धानं यत्तदकर्म...

Tentang “karma” (tindakan): tindakan itulah tindakan sejati apabila, ketika indera melaksanakannya, ia dilakukan dengan keteguhan batin (adhyātma-niṣṭhā), dengan kesedaran “aku bertindak” di dalam tindakan itu. Tentang “akarma” (bukan-tindakan): apa yang, melalui keakuan sebagai pelaku dan penikmat dan seumpamanya, menjadi belenggu—punca kelahiran dan seterusnya—iaitu mengintai hasil dalam upacara wajib dan berkala, nazar, tapa, sedekah dan sejenisnya; itulah yang disebut akarma.

Verse 13

ज्ञानमिति च देहेन्द्रियनिग्रहसद्गुरूपासनश्रवणमनननिदिध्यासनैर्यद्यदृग्दृश्यस्वरूपं सर्वान्तरस्थं सर्वसमं घटपटादिपदार्थमिवाविकारं विकारेषु चैतन्यं विना किञ्चिन्नास्तीति साक्षात्कारानुभवो ज्ञानम् ॥१३॥

“Pengetahuan” ialah penyaksian langsung (sākṣātkāra) sebagai pengalaman serta-merta bahawa—melalui pengendalian tubuh dan indera, pengabdian kepada Satguru, serta disiplin mendengar (śravaṇa), merenung (manana) dan kontemplasi mendalam (nididhyāsana)—apa jua yang berupa “yang melihat” dan “yang dilihat” adalah Penghuni batin segala-galanya, sama rata dalam semua, tidak berubah seperti periuk dan kain; dan dalam segala perubahan, tiada apa pun wujud selain Kesedaran (caitanya).

Verse 14

अज्ञानमिति च रज्जौ सर्पभ्रान्तिरिवाद्वितीये सर्वानुस्यूते सर्वमये ब्रह्मणि देवतिर्यङ्नरस्थावरस्त्रीपुरुषवर्णाश्रमबन्धमोक्षोपाधिनानात्मभेदकल्पितं ज्ञानमज्ञानम् ॥१४॥

“Kejahilan” ialah pengertian bahawa—seperti tersalah sangka ular pada tali—dalam Brahman yang tidak-dua, yang meresapi segala-galanya dan menjadi segala-galanya, perbezaan bukan-diri dibayangkan melalui upādhi (pembatasan) seperti: dewa, binatang, manusia, yang tidak bergerak (tumbuhan/benda), perempuan dan lelaki, kasta dan tahap kehidupan, ikatan dan pembebasan.

Verse 15

सुखमिति च सच्चिदानन्दस्वरूपं ज्ञात्वा आनन्दरूपा या स्थितिः सैव सुखम् ॥१५॥

“Kebahagiaan” ialah keadaan yang bersifat kebahagiaan murni: setelah mengenal hakikat yang berwujud Wujud–Kesedaran–Ananda (sat-cit-ānanda), keadaan berdiam dalam ananda itulah kebahagiaan.

Verse 16

दुःखमिति अनात्मरूपः विषयसङ्कल्प एव दुःखम् ॥१६॥

“Duka” demikianlah: pembentukan mental (saṅkalpa) terhadap objek-objek, yang berwujud bukan-Diri, itulah duka.

Verse 17

स्वर्ग इति च सत्संसर्गः स्वर्गः । नरक इति च असत्संसारविषयजनसंसर्ग एव नरकः ॥१७॥

Dan “syurga” ialah pergaulan dengan yang baik, dengan Yang Nyata (sat); manakala “neraka” sesungguhnya ialah pergaulan dengan yang tidak nyata dan hina—mereka yang terikat pada saṃsāra dan objek-objek indera.

Verse 18

बन्ध इति च अनाद्यविद्यावासनया जातोऽहमित्यादिसङ्कल्पो बन्धः ॥१८॥

Dan “belenggu” ialah binaan fikiran yang bermula dengan “aku” (aham dan seumpamanya), yang timbul daripada kecenderungan laten (vāsanā) kejahilan tanpa awal.

Verse 19

पितृमातृसहोदरदारापत्यगृहारामक्षेत्रममता संसारावरणसङ्कल्पो बन्धः ॥१९॥

Saṅkalpa, binaan kehendak yang menutupi saṃsāra—iaitu mamatā, rasa “milikku” terhadap bapa, ibu, saudara, pasangan, anak, rumah, taman dan tanah—itulah belenggu.

Verse 20

कर्तृत्वाद्यहङ्कारसङ्कल्पो बन्धः ॥२०॥

Belenggu ialah saṅkalpa keakuan (ahaṅkāra), bermula dengan rasa sebagai pelaku (kartṛtva) dan seumpamanya.

Verse 21

अणिमाद्यष्टैश्वर्याशासिद्धसङ्कल्पो बन्धः ॥२१॥

Belenggu ialah saṅkalpa yang dianggap “tercapai” (siddha) sebagai harapan/keinginan (āśā) terhadap lapan kuasa (aiśvarya) bermula dengan aṇimā.

Verse 22

देवमनुष्याद्युपासना-कामसङ्कल्पो बन्धः ॥२२॥

Binaan kehendak (saṅkalpa) berupa keinginan untuk memuja para dewa, manusia, dan seumpamanya—itulah belenggu.

Verse 23

यमाद्यष्टाङ्गयोगसङ्कल्पो बन्धः ॥२३॥

Binaan kehendak (saṅkalpa) mengenai Yoga beranggota lapan, bermula dengan yama—itulah belenggu.

Verse 24

वर्णाश्रमधर्मकर्मसङ्कल्पो बन्धः ॥२४॥

Binaan kehendak (saṅkalpa) untuk bertindak menurut dharma-karman kewajipan varṇa dan āśrama—itulah belenggu.

Verse 25

आज्ञाभयसंशयात्मगुणसङ्कल्पो बन्धः ॥२५॥

Saṅkalpa (binaan kehendak) yang terdiri daripada perintah/autoriti (ājñā), ketakutan, keraguan, serta pengenaan sifat-sifat pada Diri—itulah belenggu.

Verse 26

यागव्रततपोदानविधिविधानज्ञानसम्भवो बन्धः ॥२६॥

Belenggu ialah apa yang timbul daripada apa yang disebut “pengetahuan” (jñāna) tentang perintah dan ketetapan—mengenai korban suci, nazar, tapa, dan derma.

Verse 27

केवलमोक्षापेक्षासङ्कल्पो बन्धः ॥२७॥

Belenggu ialah saṅkalpa (binaan kehendak) yang semata-mata berupa harapan/keinginan akan pembebasan (mokṣa).

Verse 28

सङ्कल्पमात्रसम्भवो बन्धः ॥२८॥

Keterikatan timbul semata-mata daripada binaan fikiran (saṅkalpa) sahaja.

Verse 29

मोक्ष इति च नित्यानित्यवस्तुविचारादनित्यसंसारसुखदुःखविषयसमस्तक्षेत्रममताबन्धक्षयो मोक्षः ॥२९॥

Dan “pembebasan” ialah: melalui pertimbangan membezakan yang kekal dan yang tidak kekal, lenyapnya ikatan berupa rasa ‘milikku’ (mamatā) terhadap seluruh medan objek—suka dan duka—dalam samsara yang tidak kekal; itulah moksha.

Verse 30

उपास्य इति च सर्वशरीरस्थचैतन्यब्रह्मप्रापको गुरुरुपास्यः ॥३०॥

Dan “yang patut dipuja/ditumpukan meditasi” ialah Guru, yang menjadi sarana untuk mencapai Brahman-Kesedaran yang bersemayam dalam semua tubuh.

Verse 31

शिष्य इति च विद्याध्वस्तप्रपञ्चावगाहितज्ञानावशिष्टं ब्रह्मैव शिष्यः ॥३१॥

Dan “murid” — dia yang, melalui pengetahuan yang menembusi alam fenomena lalu meleraikannya, yang tinggal hanyalah Brahman semata-mata; dialah murid sejati.

Verse 32

विद्वानिति च सर्वान्तरस्थस्वसंविद्रूपविद्विद्वान् ॥३२॥

Dan “orang berilmu” — orang berilmu ialah dia yang mengetahui (dan menjadi) svasaṃvid, bentuk kesedaran-diri yang bersemayam di dalam semua.

Verse 33

मूढ इति च कर्तृत्वाद्यहङ्कारभावारूढो मूढः ॥३३॥

Dan “yang terkeliru” — terkeliru ialah dia yang terjerat kukuh pada rasa-aku seperti anggapan sebagai pelaku (doership) dan seumpamanya.

Verse 34

आसुरमिति च ब्रह्मविष्ण्वीशानेन्द्रादीनामैश्वर्यकामनया निरशनजपाग्निहोत्रादिष्वन्तरात्मानं सन्तापयति चात्युग्ररागद्वेषविहिंसादम्भाद्यपेक्षितं तप आसुरम् ॥३४॥

“Asurik” ialah tapa yang dilakukan dengan keinginan akan kekuasaan seperti Brahmā, Viṣṇu, Īśāna, Indra dan lain-lain, sehingga seseorang menyeksa Ātman batin melalui puasa, japa, agnihotra dan seumpamanya; disertai pula nafsu dan kebencian yang sangat ganas, kekerasan, kemunafikan, kepura-puraan dan kecacatan sejenisnya.

Verse 35

तप इति च ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्येत्यपरोक्षज्ञानाग्निना ब्रह्माद्यैश्वर्याशासिद्धसङ्कल्पबीजसन्तापं तपः ॥३५॥

“Tapa” ialah pembakaran—oleh api pengetahuan langsung, “Brahman itu nyata; dunia itu semu”—akan benih kehendak beraku yang telah diperkukuh oleh harapan terhadap kekuasaan seperti Brahmā dan yang lain-lain.

Verse 36

परमं पदमिति च प्राणेन्द्रियाद्यन्तःकरणगुणादेः परतरं सच्चिदानन्दमयं नित्यमुक्तब्रह्मस्थानं परमं पदम् ॥३६॥

“Kediaman tertinggi” ialah yang melampaui prāṇa, pancaindera, serta sifat-sifat alat batin (antaḥkaraṇa) dan yang lain-lain; yang berwujud Sat–Cit–Ānanda, tempat Brahman yang sentiasa bebas—itulah kediaman tertinggi.

Verse 37

ग्राह्यमिति च देशकालवस्तुपरिच्छेदराहित्यचिन्मात्रस्वरूपं ग्राह्यम् ॥३७॥

“Dapat digenggam” ialah hakikat Kesedaran Murni semata-mata, tanpa batasan oleh tempat, masa dan objek; itulah yang sesungguhnya dapat digenggam.

Verse 38

अग्राह्यमिति च स्वस्वरूपव्यतिरिक्तमायामयबुद्धीन्द्रियगोचरजगत्सत्यत्वचिन्तनमग्राह्यम् ॥३८॥

“Tidak dapat digenggam” ialah perenungan bahawa dunia—yang berada dalam jangkauan akal dan indera, tersusun daripada māyā, dan berbeza daripada hakikat diri—adalah nyata; itulah yang disebut “tidak dapat digenggam”.

Verse 39

संन्यासीति च सर्वधर्मान्परित्यज्य निर्ममो निरहङ्कारो भूत्वा ब्रह्मेष्टं शरणमुपगम्य ‘तत्त्वमसि’, ‘अहं ब्रह्मास्मि’, ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’, ‘नेह नानास्ति किञ्चन’ इत्यादिमहावाक्यार्थानुभवज्ञानाद् ‘ब्रह्...

“Sannyāsin” ialah: setelah meninggalkan segala dharma-kewajipan, menjadi tanpa kelekatan dan tanpa keakuan; mendekati Brahman sebagai perlindungan yang diidamkan. Melalui pengetahuan langsung akan makna mahāvākya seperti “Engkau adalah Itu”, “Aku adalah Brahman”, “Segala ini sesungguhnya Brahman”, “Di sini tiada kepelbagaian sedikit pun”, dia menegaskan: “Aku hanyalah Brahman”. Berjalan bebas sebagai pengembara rohani melalui nirvikalpa-samādhi. Dialah sannyāsin; dialah yang bebas; layak dipuja; yogin; paramahaṃsa; avadhūta; brāhmaṇa—demikianlah.

Verse 40

इदं निरालम्बोपनिषदं योऽधीते गुर्वनुग्रहतः सोऽग्निपूतो भवति स वायुपूतो भवति। न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तते। पुनर्नाभिजायते पुनर्नाभिजायत इत्युपनिषत्॥४०॥

Sesiapa yang mempelajari Upaniṣad Niralamba ini dengan rahmat Guru, dia disucikan oleh api; dia disucikan oleh angin. Dia tidak kembali lagi, tidak kembali lagi. Dia tidak lahir semula, tidak lahir semula—demikianlah ajaran Upaniṣad.