Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 84

ईश्वर उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी । तृतीयं च सुतं जज्ञे श्राद्धदेवं मनुं शुभम्

īśvara uvāca | tatastasyāstu saṃjajñe bhartṛśāpena tena vai | yamaśca yamunā ceyaṃ prakhyātā sumahānadī | tṛtīyaṃ ca sutaṃ jajñe śrāddhadevaṃ manuṃ śubham

Īśvara bersabda: Kemudian, sesungguhnya kerana sumpahan suaminya itu, dia melahirkan Yama dan Yamunā ini, yang termasyhur sebagai sungai agung. Dan sebagai putera ketiga, dia melahirkan Manu yang mulia, dewa yang memerintah upacara śrāddha.

ईश्वरःĪśvara (Lord)
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
तुindeed, and/but
तु:
Sambandha-bodhaka (Connector/सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
संजज्ञेwas born, came into being
संजज्ञे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+जन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
भर्तृशापेनby the husband's curse
भर्तृशापेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभर्तृ-शाप (प्रातिपदिक; भर्तृ + शाप)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (husband's curse)
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha-bodhaka (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
यमःYama
यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
यमुनाYamunā
यमुना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयमुना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
इयम्this (she)
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रख्याताwell-known, renowned
प्रख्याता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; ख्या धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)
सु-महा-नदीa very great river
सु-महा-नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसु + महा + नदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (a very great river)
तृतीयम्third
तृतीयम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘third’ (qualifying sुतम्)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सुतम्a son
सुतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जज्ञेwas born
जज्ञे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
श्राद्धदेवम्Śrāddhadeva (name)
श्राद्धदेवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध-देव (प्रातिपदिक; श्राद्ध + देव)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुष (connected with śrāddha; ‘Śrāddhadeva’ as name)
मनुम्Manu
मनुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शुभम्auspicious, noble
शुभम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying मनुम्)

Īśvara (narrator)

Tirtha: Yamunā

Type: river

Listener: Implied audience within the Prabhāsa-māhātmya dialogue frame

Scene: Under the narrator’s voice, the results of the husband’s curse unfold: Yama appears as a solemn, dark-hued dharma figure; Yamunā manifests as a majestic river-goddess; Manu appears as a serene lawgiver associated with śrāddha rites.

Ī
Īśvara
Y
Yama
Y
Yamunā
M
Manu (Śrāddhadeva)

FAQs

It portrays cosmic administration—death (Yama), purification and flow (Yamunā), and ancestral rites (Śrāddha/Manu)—as dharmic structures emerging through karmic causality.

While the chapter belongs to Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, this verse explicitly highlights Yamunā as a renowned sacred river within Hindu tīrtha geography.

Śrāddha is referenced via “Śrāddhadeva Manu,” indicating the sanctity and dharmic importance of ancestral offerings, though no procedure is detailed here.