Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

अर्बुदं सा च संप्राप्ता नागतीर्थं विवेश ह । तस्मिञ्जले निमग्ना सा स्नातुमभ्याययौ पुरा

Transliteration

arbudaṃ sā ca saṃprāptā nāgatīrthaṃ viveśa ha | tasmiñjale nimagnā sā snātumabhyāyayau purā

Translation

“Dia tiba di Arbuda dan memasuki Nāga-tīrtha. Pada suatu ketika, setelah menyelamkan dirinya ke dalam air itu, dia mendekat untuk melaksanakan mandi suci (snāna).”

Word by Word

• अर्बुदम्: Arbuda (place/mountain)
• अर्बुदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• संप्राप्ता: having arrived
• संप्राप्ता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+प्र+आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक-कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणवत्/विधेय-विशेषण (having arrived)

• नागतīर्थम्: the Nāga-tīrtha (serpent sacred ford)
• नागतīर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाग + तीर्थ (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नागानां तीर्थम्)

• विवेश: entered
• विवेश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ह: indeed/then
• ह: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• जले: in the water
• जले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• निमग्ना: immersed/sunk
• निमग्ना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नि+मग् (धातु) → निमग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक-कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्नातुम्: to bathe
• स्नातुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त-अव्ययकृदन्त (infinitive), प्रयोजनार्थ (for the purpose of bathing)

• अभ्याययौ: went near/approached
• अभ्याययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि+आ+या (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पुरा: formerly/once
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāga-tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Rājā (king)

Visual Art Cues

Scene: Gautamī reaches Arbuda’s Nāga-tīrtha and steps into the water; the pond glows, with subtle nāga symbolism in ripples or hood-like arches of foliage/stone.

Characters & Entities

• Gautamī
• Arbuda
• Nāga-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Approaching a tīrtha with faith and performing snāna is portrayed as a potent dharmic act linked to grace and transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāga-tīrtha at Arbuda, specifically its sacred waters used for ritual immersion and bathing.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing/immersion) in the waters of Nāga-tīrtha.