Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

सूत उवाच । एवं ब्रह्मा व्यवस्थाप्य तत्र क्षेत्रे सरस्वतीम् । तां च चित्रशिलां मध्ये ब्रह्मलोकं जगाम ह

Transliteration

sūta uvāca | evaṃ brahmā vyavasthāpya tatra kṣetre sarasvatīm | tāṃ ca citraśilāṃ madhye brahmalokaṃ jagāma ha

Translation

Sūta berkata: “Demikianlah Brahmā, setelah menegakkan Dewi Sarasvatī di kṣetra suci itu—serta menempatkannya di tengah Citraśilā—lalu berangkat menuju alam Brahmā.”

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• व्यवस्थाप्य: having established
• व्यवस्थाप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वि + अव + स्था (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having established/arranged’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• सरस्वतीम्: Sarasvatī
• सरस्वतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• चित्रशिलाम्: the beautiful rock
• चित्रशिलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्र (प्रातिपदिक) + शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः कर्मधारयः (‘variegated/beautiful rock’)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• ब्रह्मलोकम्: to Brahmā’s world
• ब्रह्मलोकम्: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (‘world of Brahmā’)

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed/just (expletive)
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; पदपूरण/स्मरणार्थक (expletive particle)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citraśilā-kṣetra (Sarasvatī-sthāpita)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (standard Purāṇic frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: Sūta’s narration overlays a calm tableau: Sarasvatī established amid the rocky Citraśilā, the guarded lake serene; Brahmā ascends skyward toward Brahmaloka, leaving a consecrated landscape behind.

Characters & Entities

• Sūta
• Brahmā
• Sarasvatī
• Citraśilā
• Brahmaloka
• Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes authoritative through divine establishment; sacred geography is part of dharma’s living map.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Citraśilā kṣetra and the Sarasvatī installation within it (linked to Mahāhrada).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it confirms the formal establishment (vyavasthā) of the tīrtha.