Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

दूराध्वानं पथि श्रांतं वैश्वदेवांत आगतम् । अतिथिं तं विजानीयान्नातिथिः पूर्वमागतः

dūrādhvānaṃ pathi śrāṃtaṃ vaiśvadevāṃta āgatam | atithiṃ taṃ vijānīyānnātithiḥ pūrvamāgataḥ

Seseorang yang menempuh perjalanan jauh, letih di jalan, lalu tiba pada waktu selepas upacara vaiśvadeva—dialah yang patut dikenali sebagai tetamu sejati. Yang datang lebih awal tidak dikira atithi dalam erti ini.

दूराध्वानम्having traveled a long distance
दूराध्वानम्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदूर + अध्वन् (प्रातिपदिक); दूर-अध्वन्
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (दूरः अध्वा यस्य/दूरम् अध्वानम्) — ‘long-distance (journey)’ इति विशेषणरूपेण
पथिon the road
पथि:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपथिन्/पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
श्रान्तम्weary
श्रान्तम्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रम् (धातु) → श्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
वैश्वदेव-अन्तेat the end of the vaiśvadeva offering
वैश्वदेव-अन्ते:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैश्वदेव (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सप्तमी-तत्पुरुषः (वैश्वदेवस्य अन्ते)
आगतम्arrived
आगतम्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + गम् (धातु) → आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘आगतम्’ = प्राप्तम् (arrived)
अतिथिम्a guest
अतिथिम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
तम्that (one)
तम्:
Karman (Object-apposition/कर्म-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
विजानीयात्should recognize
विजानीयात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; ‘one should recognize/know’
not
:
Negation (Avyaya function)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation)
अतिथिः(as) a guest
अतिथिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पूर्वम्earlier/before
पूर्वम्:
Kala-adhikarana (Temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
आगतःhas arrived
आगतः:
Karta (Predicate/कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootआ + गम् (धातु) → आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘आगतः’ = प्राप्तः

Deductive (Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration; likely Sūta speaking to sages)

Type: kshetra

Scene: A dusty, tired traveler arrives at dusk just after the household’s vaiśvadeva offering; the host recognizes him as atithi and prepares a meal, while earlier visitors sit aside.

V
Vaiśvadeva
A
Atithi

FAQs

Dharma gives a practical definition of ‘atithi’: the unexpected, travel-worn visitor who arrives at the proper ritual time deserves special honour.

No site is specified; the verse is normative dharma used within the tīrtha narrative tradition.

After completing vaiśvadeva, one should treat the newly arrived traveller as the atithi; earlier arrivals are treated differently.