Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 11

धर्म्मारण्यपतिस्त्रिविष्टपपतिर्नित्यं भवानीपतिः पापाद्वः स्थिरभोगयोगसुलभो देवः स धर्मेश्वरः । सर्वेषां हृदयानि जीवकलया व्याप्य स्थितः सर्वदा ध्यात्वा यं न पुनर्विशंति मनुजाः संसारकारागृहम्

dharmmāraṇyapatistriviṣṭapapatirnityaṃ bhavānīpatiḥ pāpādvaḥ sthirabhogayogasulabho devaḥ sa dharmeśvaraḥ | sarveṣāṃ hṛdayāni jīvakalayā vyāpya sthitaḥ sarvadā dhyātvā yaṃ na punarviśaṃti manujāḥ saṃsārakārāgṛham

Dialah Penguasa Dharmāraṇya, raja Triviṣṭapa (syurga), dan suami Bhavānī untuk selama-lamanya—Dialah Dharmeśvara, dewa yang mudah dicapai bagi kamu melalui keteguhan dalam bhoga dan disiplin yoga, serta penghapus dosa. Dia sentiasa meresapi hati semua makhluk melalui percikan hayat; dengan bermeditasi kepada-Nya, manusia tidak lagi memasuki penjara saṃsāra.

धर्म्मारण्यपतिःlord of Dharmāraṇya
धर्म्मारण्यपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म-अरण्य-पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्म्मारण्यस्य पतिः)
त्रिविष्टपपतिःlord of heaven
त्रिविष्टपपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रिविष्टप-पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिविष्टपस्य पतिः)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन-प्रयोग (adverbial accusative)
भवानीपतिःhusband of Bhavānī (Śiva)
भवानीपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभवानी-पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भवान्याः पतिः)
पापात्from sin
पापात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
वःof you/your
वः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम
स्थिरभोगयोगसुलभःeasily attainable through steady enjoyment and yoga
स्थिरभोगयोगसुलभः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थिर-भोग-योग-सुलभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (स्थिरः भोगयोगः यस्य सुलभः/स्थिरभोगयोगेन सुलभः)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
धर्मेश्वरःLord of Dharma
धर्मेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य ईश्वरः)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
हृदयानिhearts
हृदयानि:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
जीवकलयाby the life-portion/vital spark
जीवकलया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootजीव-कला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (जीवस्य कला)
व्याप्यhaving pervaded
व्याप्य:
Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि-आप् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having pervaded’
स्थितःstands/abides
स्थितः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वदाalways
सर्वदा:
Kriya (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
ध्यात्वाhaving meditated on
ध्यात्वा:
Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having meditated (on)’
यम्whom
यम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
पुनःagain
पुनः:
Kriya (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb: again)
विशन्तिenter
विशन्ति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-श् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
मनुजाःmen/humans
मनुजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
संसारकारागृहम्the prison-house of saṃsāra
संसारकारागृहम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंसार-कारा-गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (संसारस्य कारागृहम्)

Narrative voice (stotra-style praise within the chapter)

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis (implied)

Scene: Majestic Dharmeśvara (Śiva) as lord of Dharmāraṇya: seated in yogic posture, crescent moon and matted locks, with Bhavānī beside; a luminous thread of light extends from his heart into the hearts of beings, symbolizing pervasion; below, devotees meditate, the ‘prison-house’ of saṃsāra depicted as broken chains.

D
Dharmāraṇya
D
Dharmeśvara
B
Bhavānī
Ś
Śiva
T
Triviṣṭapa (heaven)

FAQs

Meditation on Dharmeśvara (Śiva), the indwelling Lord, is portrayed as the path that ends repeated bondage in saṃsāra.

Dharmāraṇya is explicitly glorified through the epithet “Dharmāraṇya-pati,” presenting the site as Śiva’s sacred domain.

Dhyāna (meditation) on Dharmeśvara is the key practice highlighted.