Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 24

Devanagari script

ईश्वर उवाच । स्वप्नेऽपि त्रिदशाः सर्वे न योद्धव्याः कदाचन । असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसो यन्न रोचते

Transliteration

īśvara uvāca | svapne'pi tridaśāḥ sarve na yoddhavyāḥ kadācana | asaṃbhāvyaṃ na vaktavyaṃ manaso yanna rocate

Translation

Īśvara bersabda: “Jangan sekali-kali—walau dalam mimpi—berperang melawan semua Tridaśa. Jangan menuturkan yang mustahil, dan jangan berkata sesuatu yang hati sendiri tidak merelakannya.”

Word by Word

• ईश्वरः: the Lord
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• स्वप्ने: in a dream
• स्वप्ने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचनम्

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/अपि-कारः (even, also)

• त्रिदशाः: the gods (Tridashas)
• त्रिदशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रयोगः (त्रयः दश इव/त्रिदशाः = देवाः)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचनम्; विशेषणम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation particle)

• योद्धव्याः: should be fought (against)
• योद्धव्याः: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: युध् (धातु) → योद्धव्य (कृदन्त; तव्यत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचनम्; तव्यत्-प्रत्ययान्तं विधेय/कर्तव्यार्थे (should be fought)

• कदाचन: ever, at any time
• कदाचन: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: काल-अव्ययम् (adverb of time: ever/at any time)

• असंभाव्यम्: impossible (thing)
• असंभाव्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ + संभव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुष/नकार-पूर्वपद (impossible)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• वक्तव्यम्: should be said
• वक्तव्यम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → वक्तव्य (कृदन्त; तव्यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचनम्; तव्यत्-प्रत्ययान्तं कर्तव्यार्थे (should be spoken)

• मनसः: of the mind
• मनसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचनम्

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• रोचते: pleases, is agreeable
• रोचते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-region

Type: river

Visual Art Cues

Scene: Śiva raises a hand in gentle prohibition, instructing that even in dream one should not fight all the devas; his face is calm, didactic, and firm.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Tridaśas (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace is guided by dharma: the Lord discourages destructive, impossible ambitions and urges inner discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is a moral instruction within the Revā Khaṇḍa framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is ethical counsel (nīti/dharma) rather than a rite.