Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

न्यग्रोध

प्रवेश-निवारणम् (Preventing Indrajit’s Banyan-Tree Rite) / Indrajit Confronts Vibhishana

धर्षयित्वा च काकुत्स्थं न शक्यंजीवितुंत्वया ।युध्यस्वनरदेवेनलक्ष्मणेनरणेसह ।।6.87.29।।हतस्त्वंदेवताकार्यंकरिष्यसियमक्षये ।

dharṣayitvā ca kākutsthaṃ na śakyaṃ jīvituṃ tvayā | yudhyasva nara-devena lakṣmaṇena raṇe saha || 6.87.29 || hatas tvaṃ devatā-kāryaṃ kariṣyasi yama-kṣaye |

Setelah engkau berani menyerang keturunan Kakutstha, engkau tidak mungkin terus hidup. Bertarunglah di medan perang dengan Lakṣmaṇa, putera raja laksana dewa; apabila engkau terbunuh, engkau akan memenuhi tujuan para dewa di alam Yama.

धर्षयित्वाhaving assaulted
धर्षयित्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (absolutive)
TypeVerb
Rootधर्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), ‘having assaulted/insulted’
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
काकुत्स्थम्Kakutstha (Rama)
काकुत्स्थम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकाकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘Kakutstha (Rama)’
not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
शक्यम्possible
शक्यम्:
विधेय
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक; from शक्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘possible’ (impersonal)
जीवितुम्to live
जीवितुम्:
प्रयोजन/क्रियार्थ
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive), ‘to live’
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (agent)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘by you’ (agent)
युध्यस्वfight
युध्यस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; ‘fight!’
नरदेवेनwith the king
नरदेवेन:
सहकारक/करण
TypeNoun
Rootनरदेव (प्रातिपदिक: नर + देव)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘with the king (lit. god among men)’
लक्ष्मणेनwith Lakshmana
लक्ष्मणेन:
सहकारक/करण
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘with Lakshmana’
रणेin battle
रणे:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; ‘in battle’
सहtogether with
सह:
सहकारक-सूचक
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (preposition-like indeclinable)
हतःkilled
हतः:
विधेय (predicate participle)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘killed’
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता/विषय
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘you’
देवताकार्यम्the gods’ task
देवताकार्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेवता + कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘the task of the gods’
करिष्यसिyou will perform
करिष्यसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; ‘you will do/perform’
यमक्षयेin Yama’s abode
यमक्षये:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun
Rootयम + क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘in Yama’s abode’

"Before he enters the banyan tree, you destroy Indrajith, with his chariot, horses and charioteer by the flaming arrows"

K
Kakutstha lineage
L
Lakṣmaṇa
Y
Yama
D
Devatās (gods)
I
Indrajit

FAQs

Violence against the righteous invites inevitable karmic consequence; dharma is protected by a larger cosmic order in which adharma ultimately serves its own defeat.

Vibhīṣaṇa challenges Indrajit to face Lakṣmaṇa and foretells his death and posthumous subordination to divine purpose.

Lakṣmaṇa’s divine-like steadfastness in righteous war (kṣātra-dharma) and Vibhīṣaṇa’s unwavering commitment to truth.