Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

नूनंत्रिभुवनस्यापिपर्याप्तस्त्वमसिप्रभो ।स कस्मात्प्राकृतइवशोचस्यात्मानमीदृशम् ।।।।

nūnaṃ tribhuvanasyāpi paryāptas tvam asi prabho |

sa kasmāt prākṛta iva śocasy ātmānam īdṛśam ||

Sesungguhnya, wahai Baginda, tuanku memadai untuk menaklukkan bahkan tiga alam; mengapa pula tuanku meratap untuk diri sendiri seperti orang biasa, sedemikian rupa?

नूनम्surely
नूनम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnūnam (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (certainly)
त्रिभुवनस्यof the three worlds
त्रिभुवनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottri+bhuvana (त्रि + भुवन प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (त्रीणि भुवनानि), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive singular)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formनिपात (also/even)
पर्याप्तःcapable/sufficient (to conquer)
पर्याप्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpari+āp (परि+आप् धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally: sufficient/competent), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (युष्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
असिare
असि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
Formलट्-लकार (present), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
प्रभोO lord
प्रभो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रभु प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (vocative)
सःyou (such as you)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular; ‘you, being such’)
कस्मात्why/from what reason
कस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootkim (किम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचन-रूपेण प्रश्नार्थक-अव्यय (from what cause? why?)
प्राकृतःcommon/ordinary
प्राकृतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprākṛta (प्राकृत प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formउपमानार्थक-निपात (like/as if)
शोचसिgrieve
शोचसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśuc (शुच् धातु)
Formलट्-लकार (present), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
आत्मानम्yourself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootātman (आत्मन् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (accusative singular; reflexive)
ईदृशम्such/like this
ईदृशम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootīdṛśa (ईदृश प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘आत्मानम्’ इत्यस्य विशेषणम्

"O King! You are a conqueror of the three worlds. Why do you wail like a common man?"

R
Rāvaṇa

FAQs

The verse stresses rāja-dharma: a ruler must maintain steadiness and self-command, especially in crisis; public grief and loss of composure weaken moral authority and collective courage.

A counsellor rebukes or steadies the king, reminding him of his proclaimed power and questioning his grief as unbecoming of a sovereign.

Dhairya (fortitude) and ātma-saṃyama (self-control), expected as royal virtues in moments of danger.