Previous Verse
Next Verse

Shloka 77

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ।।।।

sa yūpākṣavacaḥ śrutvā bhrātur yudhi parābhavam |kumbhakarṇo vivṛttākṣo yūpākṣam idam abravīt ||

Mendengar kata-kata Yūpākṣa tentang kekalahan saudaranya di medan perang, Kumbhakarṇa—matanya berputar kerana murka—berkata kepada Yūpākṣa demikian.

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
yūpākṣa-vacaḥYupaksha's words
yūpākṣa-vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyūpākṣa (प्रातिपदिक) + vacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘यूपाक्षस्य वचः’
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive); ‘having heard’
bhrātuḥof (his) brother
bhrātuḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; genitive singular
yudhiin battle
yudhi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyudh (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; locative singular (battle)
parābhavamdefeat/humiliation
parābhavam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparābhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
kumbhakarṇaḥKumbhakarna
kumbhakarṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkumbhakarṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; proper name
vivṛtta-akṣaḥwith rolling eyes
vivṛtta-akṣaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvivṛtta (प्रातिपदिक) + akṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीहिः ‘विवृत्ते अक्षिणी यस्य’ = with rolling/turned eyes
yūpākṣamto Yupaksha
yūpākṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyūpākṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
idamthis
idam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; demonstrative pronoun
abravītsaid/spoke
abravīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलङ्-लकारः (imperfect/past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; parasmaipada

On hearing the words of Yupaksha, regarding the insult of his brother Kumbhakarna said this rolling his eyes.

K
Kumbhakarṇa
Y
Yūpākṣa
R
Rāvaṇa (implied as brother/king context)

FAQs

A dharmic response to counsel requires composure; anger that distorts judgment is shown as a prelude to destructive decisions.

After warnings about Rāma, Kumbhakarṇa reacts strongly, preparing to answer and to act in the war.

By contrast, the verse highlights the danger of wrath (krodha) overpowering discernment (viveka).