Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

लङ्कानिरीक्षणं व्यूहविन्यासश्च

Survey of Lanka and Deployment of the Battle Formation

नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ।।6.24.43।।ज्याशब्दतुमुलांघोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।नाराचतलसन्नादांतांममाहितवाहिनीम् ।।6.24.44।।अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ।

dīrghamuṣṇaṃ ca niśvasya samudvīkṣya ca lakṣmaṇam |

uvāca vacanaṃ vīras tatkālahitam ātmanaḥ ||

Menarik nafas panjang yang panas, lalu memandang tajam kepada Lakṣmaṇa, wira Rāma pun menuturkan kata-kata yang tepat pada waktunya dan membawa manfaat pada saat itu.

nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
vāsavenaby Vāsava (Indra)
vāsavena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvāsava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
apieven
api:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअपि-कार (even/also)
sahasra-cakṣuṣāby the thousand-eyed one (Indra)
sahasra-cakṣuṣā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsahasra (प्रातिपदिक) + cakṣus (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: सहस्रं चक्षूंषि यस्य (the thousand-eyed one)
yathāas
yathā:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/how)
asmiI am
asmi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन
śakyaḥpossible (to be overcome)
śakyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśakya (कृदन्त-प्रातिपदिक; śak (धातु)+ya)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; य-प्रत्ययान्त (potential/able-to-be)
varuṇenaby Varuṇa
varuṇena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvaruṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
or
:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (or)
svayamhimself
svayam:
Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formस्वयम्-शब्दः (indeclinable; reflexive adverb)
yamenaby Yama
yamena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
or
:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय
dharṣayitumto overpower
dharṣayitum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootdhṛṣ (धातु) + tumun
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (infinitive) = 'to assail/overpower'
śara-agnināby the fire of arrows
śara-agninā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक) + agni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; तत्पुरुष: शराणाम् अग्निः (fire of arrows)
mahāhavein great battle
mahāhave:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय: महान् आहवः (great battle)
vaiśravaṇenaby Vaiśravaṇa (Kubera)
vaiśravaṇena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvaiśravaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
or
:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय
punaḥagain/even
punaḥ:
Kāla/Prakāra (काल/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formपुनः-शब्दः (adverb)

"He has not known my valour in war. Entering the enemy's army holding my formidable Veena, making challenging sounds with the sharp heads of arrows, causing tumultuous noise like the sound of cry of destitute and frightened ones with iron arrows, I will play the Veena of my bow in hand."

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Right action includes right timing: Dharma in leadership is expressed as speaking what is ‘fit for the moment’—measured counsel rather than impulsive reaction.

On approaching Laṅkā, Rāma gathers himself emotionally and prepares to instruct Lakṣmaṇa for the coming action.

Composure and strategic discernment under emotional strain.