Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

भरद्वाजाश्रमप्राप्तिः

Arrival at Bharadvāja’s Hermitage and Counsel toward Citrakūṭa

स प्रविश्य महात्मानमृषिं शिष्यगणैर्वृतम्।संशितव्रतमेकाग्रं तपसा लब्धचक्षुषम्।।2.54.11।।हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं कृताञ्जलिः।रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत्।।2.54.12।।

sa praviśya mahātmānam ṛṣiṁ śiṣyagaṇair vṛtam |

saṁśitavratam ekāgraṁ tapasā labdhacakṣuṣam ||

hutāgnihotraṁ dṛṣṭvaiva mahābhāgaṁ kṛtāñjaliḥ |

rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṁ sītayā cābhyavādayat ||

Setelah memasuki pertapaan, Rama melihat Maharsi yang agung dikelilingi para murid—teguh pada ikrar, tumpu dalam satu tumpuan, serta berpenglihatan batin yang diperoleh melalui tapa. Melihat insan mulia penjaga api suci dan upacara agnihotra itu, Rama dengan tangan dirapatkan memberi sembah, bersama Laksmana dan Sita.

saḥhe (Rāma)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; सर्वनाम
praviśyahaving entered
praviśya:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootpra+√viś (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund); उपसर्ग: प्र
mahātmānamgreat-souled
mahātmānam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (ṛṣim)
ṛṣimsage
ṛṣim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
śiṣya-gaṇaiḥby groups of disciples
śiṣya-gaṇaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśiṣya (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शिष्याणां गणाः)
vṛtamsurrounded
vṛtam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √vṛ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (ṛṣim)
saṃśita-vratamof rigorous vows
saṃśita-vratam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃśita (कृदन्त-प्रातिपदिक, sam+√śā/√śi) + vrata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मधारय (संशितं व्रतं यस्य)
ekāgramsingle-pointed (in mind)
ekāgram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekāgra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण
tapasāby austerity
tapasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
labdha-cakṣuṣamhaving gained (spiritual) sight
labdha-cakṣuṣam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlabdha (कृदन्त-प्रातिपदिक, √labh) + cakṣus (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चक्षुषः लब्धम् = having obtained sight/insight)
huta-agni-hotramone who has performed agnihotra
huta-agni-hotram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothuta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √hu) + agni (प्रातिपदिक) + hotra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; तत्पुरुष (हुतं अग्निहोत्रं यस्य/यत्र)
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis)
mahā-bhāgamhighly fortunate/distinguished
mahā-bhāgam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मधारय (महान् भागः यस्य)
kṛtāñjaliḥwith joined palms
kṛtāñjaliḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √kṛ) + añjali (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; तत्पुरुष (कृतः अञ्जलिः येन = with folded hands)
rāmaḥRāma
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
saumitriṇāwith Lakṣmaṇa
saumitriṇā:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootsaumitri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
sārdhamtogether with
sārdham:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsārdham (अव्यय)
Formसह-अर्थक-अव्यय (adverb: together with)
sītayāwith Sītā
sītayā:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
abhyavādayatpaid obeisance / greeted
abhyavādayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi+ava+√vad (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: अभि+अव

Lakshmana's elder brother (Rama) introduced himself (to Bharadwaja), O venerable one, we are both sons of Dasaratha, Rama and Lakshmana.

R
Rama
L
Lakshmana (Saumitra)
S
Sita
B
Bharadvaja (implied by context)
A
Agnihotra
D
Disciples

FAQs

Dharma includes honoring those who embody spiritual discipline and truth: Rama’s salutation recognizes tapas, vows, and sacrificial duty as pillars supporting social and moral order.

This verse repeats the homage scene: Rama, Sita, and Lakshmana greet the sage at the hermitage.

Courtesy and self-restraint—Rama’s respectful approach to an elder and holy person.