Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 20›Shloka 51
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 20, Shloka 51

अयोध्याकाण्डे विंशः सर्गः

Rama Enters Kauśalyā’s Antaḥpura; Ritual Preparations and the Shock of Exile

Devanagari script

स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसंन भिद्यते यद्भुवि नावदीर्यते।अनेन दुःखेन च देहमर्पितंध्रुवं ह्यकाले मरणं न विद्यते।।।।

Transliteration

sthiraṃ hi nūnaṃ hṛdayaṃ mamāyasaṃ na bhidyate yad bhuvi nāvadīryate | anena duḥkhena ca deham arpitaṃ dhruvaṃ hy akāle maraṇaṃ na vidyate ||

Translation

Sesungguhnya hatiku teguh, seolah-olah daripada besi; maka ia tidak hancur dan tidak pecah jatuh ke bumi. Dan tubuh ini, yang diserahkan kepada dukacita sedemikian, pasti tidak akan menemui maut sebelum waktunya; itu benar-benar pasti.

Word by Word
स्थिरम्firm, unmoving
स्थिरम्:
विशेषणम् (qualifier of ‘हृदयम्’)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular); विशेषणम्
हिindeed, for
हि:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः/सम्बन्धबोधक-अव्ययम् (particle; emphatic/causal)
नूनम्surely, certainly
नूनम्:
क्रियाविशेषणम् (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्ययम् (adverb of certainty)
हृदयम्heart
हृदयम्:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative singular)
ममmy
मम:
सम्बन्ध (genitive/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्तिः एकवचनम् (genitive singular); सर्वनाम
आयसम्made of iron, iron-like
आयसम्:
विशेषणम् (qualifier of ‘हृदयम्’)
TypeAdjective
Rootआयस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular); विशेषणम्
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
भिद्यतेis broken, splits
भिद्यते:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formलट्-लकारः, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (present indicative, middle voice, 3rd person singular)
यत्since/that (which)
यत्:
सम्बन्ध (relative connector)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular); सम्बन्धसूचक-यत् (relative pronoun, causal sense ‘since/that’)
भुविon the earth
भुवि:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी विभक्तिः एकवचनम् (feminine locative singular)
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
अवदीर्यतेis torn apart, disintegrates
अवदीर्यते:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootअव + दृ (धातु)
Formलट्-लकारः, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (present indicative, middle voice, 3rd person singular); उपसर्गः ‘अव’
अनेनby this
अनेन:
करण (instrument/cause)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter instrumental singular)
दुःखेनby sorrow, due to grief
दुःखेन:
करण/हेतु (cause)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter instrumental singular)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
देहम्body
देहम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (masculine accusative singular)
अर्पितम्given over, surrendered, afflicted (as if offered)
अर्पितम्:
कर्मविशेषण (predicate/qualifier of ‘देहम्’)
TypeVerb
Rootअर्प् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter nom./acc. sg.); ‘देहम्’ इति कर्मणि विशेषणवत्
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
क्रियाविशेषणम् (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण प्रयुक्तं नपुंसक-एकवचनम् (used adverbially as ‘certainly’)
हिindeed
हि:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis)
अकालेat an untimely time, prematurely
अकाले:
अधिकरण (time-location)
TypeNoun
Rootअकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी विभक्तिः एकवचनम् (masculine locative singular)
मरणम्death
मरणम्:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative singular)
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
विद्यतेexists, is possible
विद्यते:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootविद् (धातु) [विद्-ज्ञाने/सत्तायाम्]
Formलट्-लकारः, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (present indicative, middle voice, 3rd person singular)
Context

Surely my still (hard) heart is made of iron. It neither bursts nor breaks down on the ground. Pervaded by grief, there is no untimely death for this my body, too.

Characters & Entities
R
Rāma

FAQs

The verse frames endurance as a grim form of duty: one may be compelled to live and bear consequences, even when escape through death seems desired.

Kausalyā continues her lament, astonished that neither her heart nor her body collapses under grief, as she faces Rāma’s departure.

Stoic endurance (though unwanted)—the capacity to remain standing under unbearable emotional weight.

←Previous Verse
Next Verse→