Shloka 20

स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः।।।।पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः।

sa kakṣyā dhanvibhir guptās tisro 'tikramya vājibhiḥ | padātir apare kakṣye dve jagāma narottamaḥ ||

Dengan menunggang kuda, baginda melintasi tiga halaman yang dijaga para pemanah; kemudian insan termulia itu turun dan berjalan kaki melalui dua halaman yang selebihnya.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
कक्ष्याःcourtyards/enclosures
कक्ष्याः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकक्ष्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन
धन्विभिःby bowmen
धन्विभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootधन्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
गुप्ताःguarded/protected
गुप्ताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुप्त (प्रातिपदिक; √गुप् (धातु) से क्त-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन; कक्ष्याः इति विशेषणम्
तिस्रःthree
तिस्रः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन; कक्ष्याः इति विशेषणम्
अतिक्रम्यhaving crossed
अतिक्रम्य:
Kriyā (क्रिया; पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootअति-√क्रम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया
वाजिभिःwith horses
वाजिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
पदातिः(going) on foot
पदातिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपदाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
अपरेthe remaining/other
अपरे:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), द्विवचन; कक्ष्ये इति विशेषणम्
कक्ष्येtwo courtyards
कक्ष्ये:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकक्ष्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), द्विवचन
द्वेtwo
द्वे:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), द्विवचन; कक्ष्ये इति विशेषणम्
जगामwent/proceeded
जगाम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
नरोत्तमःthe best of men
नरोत्तमः:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootनर-उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समासः कर्मधारयः (उत्तमः नरः)

Rama, the best among men, crossed the first three courtyards which were protected by bowmen on horses and crossed the remaining two on foot.

R
Rama
H
horses

FAQs

Dharma here is orderly governance: layered security and protocol protect the king’s household; Rama’s compliance shows respect for institutional order.

Rama passes through successive guarded enclosures of the palace complex, changing from mounted travel to walking as he approaches the inner areas.

Discipline and propriety: Rama follows courtly procedure without impatience, reflecting respect for rule and hierarchy.