Shloka 19

स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।2.17.17।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः। आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।2.17.18।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः। तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।2.17.19।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।

sa rājakulam āsādya megha-saṅghopamaiḥ śubhaiḥ || (2.17.17) prāsāda-śṛṅgair vividhaiḥ kailāsa-śikharopamaiḥ | āvārayadbhir gaganaṃ vimānair iva pāṇḍuraiḥ || (2.17.18) vardhamāna-gṛhaiś cāpi ratna-jāla-pariṣkṛtaiḥ | tat pṛthivyāṃ gṛha-varaṃ mahendra-sadanopamam || (2.17.19) rāja-putraḥ pitur veśma praviveśa śriyā jvalan ||

Istana agung di bumi itu, dihias jalinan permata, bagaikan kediaman Mahendra (Indra); sang putera raja yang bersinar oleh kemuliaan pun memasuki istana ayahandanya.

वर्धमानगृहैःwith growing/expanding mansions
वर्धमानगृहैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवर्धमान-गृह (प्रातिपदिक; वर्धमान = √वृध् (धातु) से कृदन्त-विशेषण)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः कर्मधारयः (वर्धमानानि गृहाणि)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक-अव्यय (particle: also/even)
रत्नजालपरिष्कृतैःdecorated with networks of gems
रत्नजालपरिष्कृतैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootरत्न-जाल-परिष्कृत (प्रातिपदिक; परिष्कृत = √कृ (धातु) से कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रत्नजालेन परिष्कृतैः)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (गृहवरम् इति)
पृथिव्याम्on earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
गृहवरम्the excellent residence
गृहवरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगृह-वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः कर्मधारयः (वरं गृहं)
महेन्द्रसदनोपमम्comparable to Indra's abode
महेन्द्रसदनोपमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहेन्द्र-सदन-उपम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (महेन्द्रस्य सदनस्य उपमम्)
राजपुत्रःthe prince
राजपुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज-पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः पुत्रः)
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
वेश्मpalace/house
वेश्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवेश्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
श्रियाwith splendour
श्रिया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
ज्वलन्blazing, radiant
ज्वलन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√ज्वल् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः; राजपुत्रः इति विशेषणम्

That prince (Rama) arrived at the excellent palace of the king, which looked like the abode of Indra on earth, blazing with splendour. The various towers of the palace touching the sky resembled clusters of white clouds, like auspicious peaks of Kailasa, and like white aerial chariots decorated with gems.

R
Rama
I
Indra (Mahendra)
R
royal palace (veśma/rājakula)

FAQs

The verse functions as narrative staging for dharmic action: Rama’s entry into the royal space precedes decisions and duties central to the Ayodhya narrative.

A repeated composite presentation emphasizing Rama’s entrance into his father’s palace.

Composure and dignity appropriate to a prince within the disciplined order of the court.