Previous Verse
Next Verse

Shloka 85

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

नालं द्वितीयं वचनं पुत्रो मां प्रतिभाषितुम्।स वनं प्रव्रजेत्युक्तो बाढमित्येव वक्ष्यति।।।।

nālaṃ dvitīyaṃ vacanaṃ putro māṃ pratibhāṣitum | sa vanaṃ pravrajety ukto bāḍham ity eva vakṣyati ||

Anakku tidak akan menjawab dengan kata kedua; jika aku berkata, “Pergilah ke rimba,” dia hanya akan menyahut, “Baiklah, demikianlah.”

not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
अलम्able / sufficient
अलम्:
Predicate particle (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअसमर्थ्य/पर्याप्त्यर्थक-अव्यय; अत्र ‘समर्थः’ इत्यर्थे नालम् = not able
द्वितीयम्a second
द्वितीयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of वचनम्)
वचनम्word / statement
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
पुत्रः(my) son
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formद्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards / about
प्रति:
Relation marker (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपपद-अव्यय; ‘प्रति’ = towards/about (here: ‘to me/about me’)
भाषितुम्to speak
भाषितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (Infinitive); प्रयोजन (to speak)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
वनम्to the forest
वनम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गन्तव्य-कर्म
प्रव्रजgo forth
प्रव्रज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √व्रज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उद्धृत-वाक्ये आज्ञा
इतिthus
इति:
Quotative (इति-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-सूचक-अव्यय
उक्तःwhen told
उक्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि—‘having been told’
बाढम्certainly
बाढम्:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootबाढम् (अव्यय)
Formस्वीकृत्यर्थक-अव्यय (certainly/very well)
इतिthus
इति:
Quotative (इति-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-सूचक-अव्यय
एवindeed
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (just/indeed)
वक्ष्यतिwill say
वक्ष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

My son Rama will not say a second word to me, if I tell him 'Go to the forest'.He will say, 'Certainly so'.

D
Daśaratha
R
Rāma
F
forest (vana)

FAQs

The dharma of filial obedience and truthfulness: Rāma is portrayed as one who accepts the father’s command without argument, upholding maryādā (propriety) and satya (integrity).

Daśaratha, pressured by Kaikeyī, anticipates that if he orders Rāma into forest-exile, Rāma will comply immediately without debate.

Rāma’s unwavering obedience and self-discipline—his readiness to accept hardship to preserve righteousness and the father’s word.