Mohinī’s Speech (Mohinyāḥ Bhāṣaṇam)

Verse 1

पुत्र उवाच । तस्मादीर्ष्यां परित्यज्य मोहिनीमनुभोजय । न मातरीदृशो धर्मो लोकेषु त्रिषु लभ्यते ॥ १ ॥

Anak itu berkata: “Oleh itu, tinggalkanlah rasa cemburu dan terimalah serta peliharalah Mohinī. Dharma seperti yang ditunjukkan terhadap seorang ibu tidak terdapat dalam ketiga-tiga alam.”

Verse 2

स्वहस्तेन प्रियां भर्तुर्भार्यां या तु प्रभोजयेत् । सपत्नीं तु सपत्नी हि किंचिदन्नं ददाति च ॥ २ ॥

Seorang isteri yang dengan tangannya sendiri menghidangkan makanan kepada isteri kesayangan suaminya, dan sebagai isteri sekutu turut memberikan sedikit bahagian makanan kepada isteri sekutu itu—dipuji atas perilaku demikian.

Verse 3

तदनंतं भवेद्देवि मातरित्याह नाभिजः । कुरु वाक्यं मयोक्तं हि स्वामिनि त्वं प्रसीद मे ॥ ३ ॥

Yang Lahir dari Teratai (Brahmā) memanggilnya “Ibu” lalu berkata: “Wahai Dewi, hal itu sungguh akan menjadi tanpa akhir. Laksanakanlah kata-kataku, wahai Tuan Puteri; berkenanlah kepadaku.”

Verse 4

तातस्य सौख्यं कर्तव्यमावाभ्यां वरवर्णिनी । भवेत्पापक्षयः सम्यक् स्वर्गप्राप्तिस्तथाक्षया ॥ ४ ॥

Wahai wanita yang elok rupanya, menjadi kewajipan kita berdua memastikan kebahagiaan ayahanda. Dengan berbuat demikian, dosa-dosa terhapus sepenuhnya dan tercapailah syurga—suatu pencapaian yang tidak luput.

Verse 5

पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली तदा । अभिमंत्र्य परिष्वज्य तनयं सा पुनः पुनः ॥ ५ ॥

Setelah mendengar kata-kata puteranya, Dewi Sandhyāvalī pun memberkatinya dengan ucapan suci, lalu memeluk anaknya berulang kali dengan kasih sayang.

Verse 6

मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय वचनं चेदमब्रवीत् । करिष्ये वचनं पुत्र त्वदीयं धर्मसंयुतम् ॥ ६ ॥

Kemudian, setelah mencium ubun-ubunnya, dia berkata: “Wahai anakku, aku akan melakukan seperti katamu; permintaanmu selaras dengan dharma.”

Verse 7

इर्ष्यां मानं परित्यज्य भोजयिष्यामि मोहिनीम् । शतपुत्रा ह्यहं पुत्र त्वयैकेन सुतेन हि ॥ ७ ॥

Dengan meninggalkan iri hati dan kesombongan, aku akan menjamu wanita yang mempesona itu. Wahai anakku, meskipun aku dikatakan ibu kepada seratus putera, sesungguhnya melalui engkau—seorang putera tunggal—aku menjadi sempurna.

Verse 8

नियमैर्बहुभिर्जातो देहक्लेशकरैर्भवान् । व्रतराजेन चीर्णेन प्राप्तस्त्वमचिरात्सुतः ॥ ८ ॥

Melalui banyak disiplin yang menyusahkan tubuh, engkau telah lahir (dikurniakan). Namun dengan menunaikan ‘Vratarāja’, raja segala nazar, engkau memperoleh seorang putera dalam waktu yang singkat.

Verse 9

नहीदृशं व्रतं लोके फलदायि प्रदृश्यते । सद्यः प्रत्ययकारीदं महापातकनाशनम् ॥ ९ ॥

Di dunia ini, tiada nazar yang terlihat seberbuah seperti nazar ini. Ia memberi hasil serta-merta yang meyakinkan, dan memusnahkan bahkan dosa yang paling berat.

Verse 10

किं जातैर्बहुभिः पुत्रैः शोकसंतापकारकैः । वरमेकः कुलालंबी यत्र विश्रमते कुलम् ॥ १० ॥

Apa gunanya mempunyai ramai putera jika mereka hanya menjadi punca dukacita dan sengsara? Lebih baik seorang putera tunggal yang menegakkan keluarga—padanya seluruh keturunan bersandar dan bernaung.

Verse 11

त्रैलोक्यादुपरिष्ठाहं त्वां प्राप्य जठरे स्थितम् । धन्यानि तानि शूलानि यैर्जातस्त्वं सुतोऽनघ ॥ ११ ॥

Melampaui tiga alam, aku telah memperoleh engkau yang bersemayam dalam rahimku. Wahai yang tanpa dosa, berbahagialah segala sengal itu, kerana melaluinya engkau lahir sebagai puteraku.

Verse 12

सप्तद्वीपपतिः शूरः पितुर्वचनकारकः । आह्लादयति यस्तातं जननीं वापि पुत्रकः ॥ १२ ॥

Walaupun seorang anak lelaki itu pahlawan, penguasa tujuh benua dan pelaksana titah ayahnya, namun dia benar-benar disebut “anak” hanya apabila dia menggembirakan ayahnya—dan juga ibunya.

Verse 13

तं पुत्रं कवयः प्राहुर्वाचाख्यमपरं सुतम् । एवमुक्त्वा तु वचनं देवी संध्यावली तदा ॥ १३ ॥

Para resi dan penyair menyebut anak itu “Vācākhya” (yang dikenali melalui Sabda/ucapan), sebagai seorang anak yang lain. Setelah mengucapkan kata-kata itu, Dewi Sandhyāvalī pun terdiam.

Verse 14

वीक्षां चक्रेऽथ भांडानि षड्रसस्य तु हेतवे । तस्या वीक्षणमात्रेण परिपूर्णानि भूपते ॥ १४ ॥

Kemudian dia melontarkan pandangannya kepada bejana-bejana itu, demi menyediakan enam rasa; dan hanya dengan sekali pandang sahaja, wahai raja, semuanya menjadi penuh sempurna.

Verse 15

षड्रस्य सुखोष्णस्य मोहिनीभोजनेच्छया । अमृतस्वादुकल्पस्य जनस्य तु महीपते ॥ १५ ॥

Wahai raja, manusia terpikat oleh keinginan yang mempesona untuk menikmati makanan yang hangat menyenangkan dan lengkap dengan enam rasa; mereka menganggapnya manis laksana amerta, lalu terus terikat padanya.

Verse 16

ततो दर्वीं समादाय कांचनीं रत्नसंयुताम् । परिवेषयदव्यग्रा मोडिन्याश्चारुहासिनी ॥ १६ ॥

Kemudian dia mengambil senduk emas bertatah permata; Moḍinī yang manis senyumannya itu menghidang dengan penuh perhatian, tanpa lalai sedikit pun.

Verse 17

कांचने भाजने श्लक्ष्णे मानभोजनवेष्टिते । शनैः शनैश्च बुभुजे इष्टमन्नं सुसंस्कृतम् ॥ १७ ॥

Di dalam bekas emas yang licin, hidangan itu disusun dengan sukatan dan persembahan yang wajar; perlahan-lahan dia menikmati makanan yang diingininya, yang telah dimasak dengan sempurna.

Verse 18

उपविश्यासने देवी शातकौभमये शुभे । वीज्यमाना वरारोहा व्याजनेन सुगीतिना ॥ १८ ॥

Dewi itu duduk di atas singgahsana bertuah yang diperbuat daripada emas; sang jelita itu dikipas lembut dengan kipas yang dihias dengan alunan merdu.

Verse 19

धर्मांगदगृही तेन शिखिपुच्छभवेन तु । सा भुक्ता ब्रह्मतनया तदन्नममृतोपमम् ॥ १९ ॥

Kemudian dia mengambil Dharmāṅgadagṛhī dengan sesuatu yang lahir daripada ekor merak; puteri Brahmā pun menikmati makanan itu, laksana amṛta, nektar keabadian.

Verse 20

चतुर्गुणेन शीतेन कृत्वा शौचमथात्मनः । जगृहे पुत्रदत्तं तु तांबूलं तत्सुगंधिमत् ॥ २० ॥

Kemudian, setelah menyucikan diri dengan air yang empat kali lebih sejuk, dia menerima tāmbūla yang harum—sirih persembahan—yang diberikan oleh puteranya.

Verse 21

वरचंदनयुक्तेन हस्तेन वरवर्णिनी । ततः प्रहस्य शनकैः प्राह संध्यावलीं नृप ॥ २१ ॥

Wahai raja, wanita berkulit cerah itu, dengan tangan yang disapu cendana terbaik, lalu tersenyum dan berkata perlahan kepada Sandhyāvalī.

Verse 22

जननी किं तु देवि त्वं वृषांगदनृपस्य तु । न मया हि परिज्ञाता श्रमस्वेदितया शुभे ॥ २२ ॥

“Ibu—bahkan, wahai Dewi—benarkah tuan ialah permaisuri Raja Vṛṣāṅgada? Wahai yang mulia lagi membawa tuah, aku tidak mengenali tuan kerana tuan letih oleh usaha dan tubuh diselaputi peluh.”

Verse 23

वदत्येवं ब्रह्मसुता यावत्संध्यावलीं नप । तावत्प्रणम्य नृपतेः पुत्रो वचनमब्रवीत् ॥ २३ ॥

Ketika putera Brahmā (Nārada) berkata demikian, wahai raja, hingga tibanya waktu sembahyang Sandhyā, putera raja pun menunduk bersujud hormat lalu mengucapkan kata-kata ini.

Verse 24

उदरे ह्यनया देव्या धृतः संवत्सरत्रयम् । तव भर्तुः प्रसादेन वृद्धिं संप्राप्तवानहम् ॥ २४ ॥

Sesungguhnya aku dikandung dalam rahim Dewi ini selama tiga tahun; dengan rahmat suamimu, aku mencapai pertumbuhan yang sempurna dan kematangan penuh.

Verse 25

संत्यनेकानि मातॄणां शतानि मम सुंदरि । अस्याः पीतं पयो भूरि कुचयोः स्नेहसंप्लुतम् ॥ २५ ॥

“Wahai yang jelita, aku mempunyai beratus-ratus ibu; namun daripada beliau inilah aku meneguk susu yang melimpah—mengalir dari kedua-dua payudaranya, sarat dan basah oleh kasih sayang.”

Verse 26

अनया सा रुजा तीव्रा विधृता प्रायशो जरा । इयं मां जनयित्वैव जाता शिथिलबंधना ॥ २६ ॥

Kerana hal ini, beliau menanggung kesakitan yang amat perit; dan usia tua pun, pada kebanyakannya, telah menguasai. Setelah melahirkan aku, dirinya menjadi lemah—ikatan kekuatan dan keteguhan pun mengendur.

Verse 27

तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु यद्दत्वा चानृणो भवेत् । मातुः पुत्रस्य चार्वंगि सत्यमेतन्मयेरितम् ॥ २७ ॥

Wahai yang beranggota indah, di tiga alam tiada sesuatu pun yang, walau diberikan, dapat membebaskan seorang anak lelaki daripada hutang baktinya kepada ibu. Inilah kebenaran yang telah aku nyatakan.

Verse 28

सोऽहं धन्यतरो लोके नास्ति मत्तोऽधिकः पुमान् । उत्संगे वर्तयिष्यामि मातृसंघस्य नित्यशः ॥ २८ ॥

“Sesungguhnya akulah yang paling berbahagia di dunia ini; tiada lelaki yang lebih tinggi daripadaku. Aku akan tinggal selama-lamanya dalam pangkuan (naungan) perhimpunan para Ibu.”

Verse 29

नोत्संगे चेज्जनन्या हि तनयो विशति क्वचित् । मातृसौख्यं न जानाति कुमारी भर्तृजं यथा ॥ २९ ॥

Jika seorang anak lelaki tidak pernah sekali pun duduk di pangkuan ibunya, dia tidak mengenal ketenteraman seorang ibu—sebagaimana gadis yang belum bersuami tidak mengenal bahagia yang datang daripada suami.

Verse 30

मातुरुत्संगमारूढः पुत्रो दर्पान्वितो भवेत् । हारमुत्तमदेहस्थं हस्तेनाहर्तुमिच्छति ॥ ३० ॥

Seorang anak yang duduk di pangkuan ibunya menjadi penuh keangkuhan; lalu menghulurkan tangan, ingin meraih kalung yang menghiasi tubuh seorang yang mulia.

Verse 31

पाल्यमानो जनन्या हि पितृहीनोऽपि दर्पितः । समीहते जगद्धर्तुं सवीर्यं मातृजं पयः ॥ ३१ ॥

Walaupun dibesarkan oleh ibunya sahaja, meski tanpa bapa, si anak tetap menjadi bangga; dan dia berusaha menanggung dunia, berkat susu ibu yang lahir dengan daya yang perkasa.

Verse 32

एतज्जठरसंसर्गि भवत्युत्संगशंकितः । अस्याश्चैवापराणां च विशेषो यदि मे न चेत् ॥ ३२ ॥

Kerana pergaulan yang amat rapat di dalam rahim itu, aku berasa curiga untuk mendakap anak ini. Jika aku tidak melihat sebarang perbezaan antara dia dan yang lain, apakah lagi keistimewaannya?

Verse 33

तेन सत्येन मे तातो जीवताच्छरदां शतम् । एवं ब्रुवाणे तनये मोहिनी विस्मयं गता ॥ ३३ ॥

“Demi kebenaran itu, semoga ayahanda yang kukasihi hidup seratus musim luruh.” Tatkala puteranya berkata demikian, Mohinī pun terperanjat penuh hairan.

Verse 34

कथमस्य प्रहर्तव्यं मया निर्घृणशीलया । विनीतस्य ह्यपापस्य औचित्यं पापिनो गृहे ॥ ३४ ॥

Bagaimana mungkin aku, yang berhati keras, memukulnya? Dia rendah hati dan tidak berdosa—bagaimana orang sepertinya patut berada di rumah seorang pendosa?

Verse 35

पितुः शुश्रूषणं यस्य न तस्य सदृशं क्षितौ । एवं गुणाधिकस्याहं कर्तुं कर्म जुगुप्सिताम् ॥ ३५ ॥

Sesiapa yang berkhidmat kepada ayahnya dengan taat setia, tiadalah yang sebanding dengannya di bumi ini. Bagaimana mungkin aku melakukan perbuatan hina terhadap insan yang begitu kaya dengan kebajikan?

Verse 36

पुत्रस्य धर्मशीलस्य भूत्त्वा तु जननी क्षितौ । एवं विमृश्य बहुधा मोहिनी लोकसुंदरी ॥ ३६ ॥

Setelah menimbang dengan pelbagai cara demikian, Mohinī—jelita yang mempesona seluruh dunia—memutuskan untuk turun ke bumi sebagai ibu kepada seorang putera yang berpegang pada dharma dan kaya dengan kebajikan.

Verse 37

उवाच तनयं बाला शीघ्रमानय मे पतिम् । न शक्नोमि विना तेन मुहूर्तमपि वर्तितुम् ॥ ३७ ॥

Wanita muda itu berkata kepada anaknya: “Segeralah bawakan suamiku kepadaku. Tanpa dia, aku tidak mampu bertahan walau sesaat pun.”

Verse 38

ततः स त्वरितं गत्वा प्रणम्य पितरं नृप । कनिष्ठा जननी तात शीघ्रं त्वां द्रष्टुमिच्छति ॥ ३८ ॥

Lalu dia segera pergi, bersujud kepada ayahandanya dan berkata: “Wahai Raja, ayahanda yang dikasihi—ibu muda ingin segera bertemu tuanku.”

Verse 39

प्रसादः क्रियतां तस्याः पूज्यतां ब्रह्मणः सुता । पुत्रवाक्येन नृपतिरतत्क्षणाद्गंतुमुद्यतः ॥ ३९ ॥

“Perkenankanlah rahmat kepadanya; muliakanlah puteri Brahmā.” Mendengar kata-kata puteranya, raja pun serta-merta bersiap untuk berangkat.

Verse 40

प्रहृष्टवदनो भूत्वा संध्यावल्या निवेशनम् । संप्रविश्य गृहे राजा ददर्श शयनस्थिताम् ॥ ४० ॥

Dengan wajah berseri gembira, raja memasuki kediaman Saṃdhyāvalī; setelah masuk ke dalam, baginda melihatnya berbaring di atas ranjang.

Verse 41

मोहिनीं मोहसंयुक्तां तप्तकांचनसप्रभाम् । उपास्य मानां प्रियया संध्यावल्या शनैः शनैः ॥ ४१ ॥

Saṃdhyāvalī, yang dikasihi baginda, dengan lembut sedikit demi sedikit melayani dan merawat wanita mempesona itu—yang diselubungi khayal, bersinar laksana emas yang dipanaskan, serta angkuh kerana penghormatan yang diterimanya.

Verse 42

पुत्रवाक्यात्परित्यज्य क्रोधं सापत्न्यजं तथा । दृष्ट्वा रुक्मांगदं प्राप्तं शयने मोह्य सुंदरी ॥ ४२ ॥

Menurut kata puteranya, dia menyingkirkan amarah yang lahir daripada persaingan sesama isteri. Tatkala melihat Rukmāṅgada kembali, wanita jelita itu menjadi lemah dan terhuyung dalam kebingungan di atas peraduan.

Verse 43

प्रहृष्टवदना प्राह राजानं भूरिदक्षिणम् । इहोपविश्यतां कांत पर्यंके मृदुतूलके ॥ ४३ ॥

Dengan wajah berseri, dia berkata kepada raja, sang pemberi anugerah yang melimpah: “Wahai kekasihku, marilah duduk di sini, di atas ranjang beralas kapas yang lembut.”

Verse 44

सर्वं निरीक्षितं भूप राज्यतन्त्रं त्वया चिरम् । अद्यापि नहि ते वांछा राज्ये परिनिवर्तते ॥ ४४ ॥

Wahai raja, telah lama tuanku meneliti seluruh jentera pemerintahan; namun hingga kini keinginan tuanku terhadap kedaulatan masih belum surut, belum berpaling.

Verse 45

मन्ये दुष्कृतिनं भूप त्वामत्र धरणीतले । यः समर्थं सुतं ज्ञात्वा स्वयं पश्येन्नृपश्रियम् ॥ ४५ ॥

Wahai raja, pada hematku tuanku melakukan perbuatan yang tercela di bumi ini; kerana meskipun mengetahui putera tuanku berkemampuan, tuanku masih juga sendiri berpegang pada kemegahan diraja.

Verse 46

तस्मात्त्वत्तोऽधिको नास्ति दुःखी लोकेषु कश्चन । सुपुत्राणां पितॄणां हि सुखं याति क्षणं नृप ॥ ४६ ॥

Maka, wahai raja, tiadalah sesiapa di alam-alam ini yang lebih menderita daripada tuanku; kerana bapa kepada anak lelaki yang berbudi tetap memperoleh kebahagiaan—sekurang-kurangnya walau sesaat.

Verse 47

दुःखेन पापभोक्तॄणां विषयासक्तचेतसाम् । सर्वाश्च प्रकृती राजंस्तवेष्टाः पूर्णपुण्यजाः ॥ ४७ ॥

Mereka yang hati dan fikiran terpaut pada objek deria serta menuai buah dosa, menanggungnya melalui penderitaan. Namun segala anugerah tabii yang tuanku dambakan, wahai Raja, lahir hanya daripada puṇya (pahala) yang sempurna.

Verse 48

धर्मांगदे पालयाने कथं त्वं वीक्षसेऽधुना । परित्यज्य प्रियासौख्यं कीनाश इव दुर्बलः ॥ ४८ ॥

Wahai Dharmāṅgada, bagaimana engkau memandang hal ini sekarang—setelah meninggalkan keselesaan bersama kekasihmu, lemah seperti petani yang malang?

Verse 49

यदि पालयसे राज्यं मया किं ते प्रयोजनम् । निष्प्रयोजनमानीता क्षीरसागरमस्तकात् ॥ ४९ ॥

“Jika engkau hendak memerintah kerajaan sendiri, apakah gunanya aku bagimu? Aku dibawa ke sini tanpa sebarang tujuan—dari puncak Samudra Susu.”

Verse 50

विड्भोज्या हि भविष्यामि पक्षिणामामिषं यथा । यो भार्यां यौवनोपेतां न सेवेदिह दुर्मतिः ॥ ५० ॥

Sesungguhnya aku akan menjadi santapan yang hina—seperti daging bagi burung—jika dengan fikiran yang sesat aku tidak melayani dan menikmati isteriku yang sedang dalam usia muda di sini.

Verse 51

कृत्याचरणसक्तस्तु कुतस्तस्य भवेत्प्रिया । असेविता व्रजेद्भार्या अदत्तं हि धनं व्रजेत् ॥ ५१ ॥

Namun jika seseorang hanya tenggelam dalam urusan dan kewajipannya sendiri, bagaimana isterinya dapat tetap berkasih sayang? Isteri yang tidak dipelihara akan pergi; sesungguhnya harta yang tidak diberikan menurut dharma juga akan lenyap.

Verse 52

अरक्षितं व्रजेद्राज्यं अनभ्यस्तं श्रुतं व्रजेत् । नालसैः प्राप्यते विद्या न भार्या व्रतसंस्थितैः ॥ ५२ ॥

Kerajaan yang tidak dilindungi pasti binasa; ilmu yang tidak diamalkan pasti pudar. Pengetahuan tidak dicapai oleh orang malas, dan isteri tidak dapat diperoleh atau dipelihara oleh orang yang hanya tenggelam dalam nazar tanpa memikul tanggungjawab duniawi.

Verse 53

नानुष्ठानं विना लक्ष्मीर्नाभक्तैः प्राप्यते यशः । नोद्यमी सुखमाप्नोति नाभार्यः संततिं लभेत् ॥ ५३ ॥

Tanpa anuṣṭhāna yang berdisiplin, Lakṣmī—kemakmuran—tidak muncul; tanpa bhakti, kemasyhuran tidak tercapai. Orang yang tidak berusaha tidak memperoleh bahagia, dan yang tanpa isteri tidak mendapat zuriat.

Verse 54

नाशुचिर्द्धर्ममाप्नोति न विप्रोऽप्रियवाग्धनम् । अपृच्छन्नैव जानाति अगच्छन्न क्वचिद्व्रजेत् ॥ ५४ ॥

Orang yang tidak suci tidak mencapai Dharma; brahmana yang bertutur kata menyakitkan juga tidak memperoleh harta. Yang tidak bertanya tidak benar-benar mengetahui; dan yang tidak berangkat tidak akan sampai ke mana-mana.

Verse 55

अशिष्यो न क्रियां वेत्ति न भयं वेत्ति जागरी । कस्माद्भूपाल मां त्यक्त्वा धर्मांगदगृहे शुभे ॥ ५५ ॥

Murid yang tidak layak tidak memahami kriyā, yakni tata upacara yang benar, dan tidak mengenal rasa takut melanggar Dharma yang membuat seseorang sentiasa berjaga. Wahai raja, mengapa tuanku meninggalkan aku lalu pergi ke rumah yang mulia milik Dharmāṅgada?

Verse 56

वीक्ष्यसे राज्यपदवीं समर्थे तनये विभो ॥ ५६ ॥

Wahai Tuhan, tuanku akan menyaksikan kedudukan diraja ditegakkan pada putera tuanku yang berkeupayaan.

Verse 57

एवं ब्रुबाणां तनयां विधेस्तु रतिप्रियां चारुविशालनेत्राम् । व्रीडान्वितः पुत्रसमीपवर्ती प्रोवाच वाक्यं नृपतिः प्रियां ताम् ॥ ५७ ॥

Tatkala dia berkata demikian—puteri Vidhi (Brahmā), yang dikasihi Rati, bermata indah dan luas—raja, berdiri dekat puteranya dengan rasa malu yang sopan, lalu menuturkan kata-kata yang manis dan tercinta kepadanya.

Verse 58

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते मोहिनीवचनं नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥

Demikianlah berakhir bab ketujuh belas, bertajuk “Ucapan Mohinī”, dalam kisah Mohinī pada Uttara-bhāga (bahagian kemudian) dari Bṛhannāradīya Purāṇa yang suci.