Adhyaya 1
पहिल्या अध्यायात ईश्वर वस्त्रापथाच्या “क्षेत्र-गर्भा”चे वर्णन करतात—रैवतकगिरी, सुवर्णरेवा आणि पुण्यदायी कुंडे, विशेषतः मृगीकुंड, जिथे श्राद्ध केल्यास पितरांची तृप्ती अधिकाधिक वाढते. देवी विस्तार मागते; तेव्हा ईश्वर पूर्वकथा सांगतात—पवित्र गंगातटी राजा गज व त्याची पत्नी संगता शुद्धी व उपासनेसाठी येतात. तेथे भद्रऋषी इतर तपस्व्यांसह येऊन राजाच्या प्रश्नाला उत्तर देतात: काळ, देश व विधी यांच्या योगे “अक्षय” स्वर्ग कसा मिळतो? भद्रऋषी नारदपरंपरेनुसार महिन्यानुसार विविध तीर्थांचे विशेष पुण्य सांगतात आणि शेवटी प्रतिपादन करतात की दामोदरतीर्थासारखे दुसरे तीर्थ नाही; कार्त्तिक मासात, विशेषतः द्वादशी व भीष्मपंचकात, दामोदरजलात स्नानादी केल्याने अपूर्व फल मिळते. पुढे सोमनाथ-रैवतक परिसरातील वस्त्रापथाचा भूवर्णन, खनिजयुक्त भूमी, पवित्र वनस्पती-प्राणी आणि स्पर्शमात्रेण मुक्ती देणारे माहात्म्य येते. पत्र-पुष्प-जल अर्पण, अन्नदान, दीपदान, देवालयनिर्मिती, ध्वजारोपण इत्यादी कर्मांची क्रमवार फलश्रुती सांगून हरि (दामोदर) व भव (शिव) या दोघांची भक्तीही श्रेष्ठ लोकांना नेते असा द्विविध भक्तिधर्म जोडला आहे. अखेरीस राजा गज कार्त्तिक यात्रेत अनेक यज्ञ व तप करतो; दिव्य विमाने येतात आणि राजा आरोहण करतो. वाचन-श्रवणाने पापशुद्धी व परमगती मिळते अशी फलश्रुती देऊन अध्याय समाप्त होतो।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ ते संप्रवक्ष्यामि क्षेत्रगर्भं महोदयम् । तद्वस्त्रापथमाहात्म्यं यत्र रैवतको गिरिः
ईश्वर म्हणाले—आता मी तुला क्षेत्राचा गर्भरूप महोदय, अत्यंत मंगल विषय, सविस्तर सांगतो—म्हणजे वस्त्रापथाचे माहात्म्य, जिथे रैवतक पर्वत आहे।
Verse 2
दामोदरं रैवतके भवं वस्त्रापथे तथा । एतद्रैवतकं क्षेत्रं वस्त्रापथमिति स्मृतम्
रैवतकावर दामोदर आहेत आणि वस्त्रापथात भव (शिव)ही आहेत; म्हणून हे रैवतक क्षेत्र ‘वस्त्रापथ’ या नावाने स्मरणात आहे।
Verse 3
सुवर्णरेवा यत्रस्था नदी पातकनाशनी । यत्र साक्षात्स्थितः कृष्णो दामोदर इति स्मृतः
जिथे पातकनाशिनी ‘सुवर्णरेवा’ नदी वाहते, आणि जिथे साक्षात् कृष्ण ‘दामोदर’ या नावाने विराजमान आहेत।
Verse 4
यत्र स्थितं मृगीकुण्डं महापातकनाशनम् । सकृच्छ्राद्धे कृते यत्र कल्पकोटिसहस्रकम् । पितॄणां जायते तृप्तिरपुनर्भवकांक्षिणी
जिथे मृगीकुंड स्थित आहे ते महापातकांचा नाश करणारे आहे। तेथे एकदाच श्राद्ध केले तरी पितरांना हजारो कोटी कल्पांइतकी तृप्ती मिळते, जी पुनर्जन्माची इच्छा करीत नाही।
Verse 5
देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि दामोदरमहोदयम् । क्षेत्रगर्भस्य माहात्म्यं कर्णिकारूपसंस्थितम्
देवी म्हणाली— हे भगवन्, दामोदराचा महान् गौरव विस्ताराने सांगा; तसेच क्षेत्राच्या गर्भातील माहात्म्यही सांगा, जे कर्णिका-रूपाने प्रतिष्ठित आहे।
Verse 6
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि दामोदरहरिं प्रति । इतिहासं पुराख्यातमृषिभिः कल्पवासिभिः
ईश्वर म्हणाले— हे देवि, ऐक; दामोदर-हरीविषयी मी तो प्राचीन इतिहास सांगतो, जो कल्पांमध्ये वास करणाऱ्या ऋषींनी पूर्वी कथन केला आहे।
Verse 7
गंगातीरे शुभे रम्ये पुण्ये जनपदाकुले । ऋषिभिः सेविते नित्यं स्वर्गमार्गप्रदे ध्रुवम्
गंगेच्या शुभ, रम्य व पुण्य तीरावर—जनपदांनी गजबजलेल्या त्या स्थानी—ऋषी नित्य सेवा करतात; ते निश्चितच स्वर्गमार्ग देणारे आहे।
Verse 8
तत्र ज्ञानविदो विप्रा यजंति विविधैर्मखैः । ऋषयः सांख्ययोगेन दानेनैवेतरे जनाः
तेथे ज्ञानविद ब्राह्मण विविध यज्ञांनी यजन करतात; ऋषी सांख्य व योगाने साधना करतात; आणि इतर लोक दानानेच पुण्य साधतात।
Verse 9
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा स्वर्गमभीप्सवः । सेवंते तज्जलं दिव्यं देवानामपि दुर्लभम्
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य व शूद्र—स्वर्गाची इच्छा धरून—त्या दिव्य जलाचे सेवन करतात; ते जल देवांनाही दुर्लभ आहे.
Verse 10
तत्र राजा गजोनाम बली सर्वजनाधिपः । गंगाजलाभिषेकार्थं त्यक्वा राज्यं जगाम ह
तेथे ‘गज’ नावाचा पराक्रमी राजा, सर्व प्रजेचा अधिपती, गंगाजलाभिषेकासाठी राज्य त्यागून निघून गेला.
Verse 11
भार्या तस्य सती साध्वी पुत्रिणी रूपसंयुता । साऽप्ययात्सह तेनैव भर्त्रा वै भर्तृवत्सला
त्याची पत्नी सती-साध्वी, पुत्रवती व रूपवती होती; पतीवर प्रेम करणारी असल्याने तीही त्याच पतीबरोबर निघाली.
Verse 12
संगता नाम नाम्ना च दक्षा दाक्षायणी यथा । एवं निवसतोस्तत्र वर्षाणामयुतं गतम्
तिचे नाव ‘संगता’ होते; ती दक्ष होती, जणू दक्षकन्या दाक्षायणीच. असे तेथे राहता राहता त्यांची दहा हजार वर्षे निघून गेली.
Verse 13
आजगाम ऋषिस्तत्र भद्रोनाम महायशाः । सहितो बहुभिर्विप्रैर्जपहोमपरायणैः
मग तेथे ‘भद्र’ नावाचे महायशस्वी ऋषी आले; जप-होमात तत्पर अनेक विप्र त्यांच्या सोबत होते.
Verse 14
त्यक्त्वा संसारमार्गं तु स्वर्गमार्गजिगीषवः । गंगानिषेवणं कृत्वा स्फोटयित्वाऽत्मजं मलम्
संसारमार्ग त्यागून स्वर्गमार्ग जिंकण्याची इच्छा धरून त्यांनी गंगेचे सेवन-सेवन केले आणि आत्म्यातून उत्पन्न झालेला मल दूर केला।
Verse 15
जलं दत्त्वा तु भूतेभ्यः पूजयित्वा जनार्द्दनम् । यावद्यांति नदीतीर ऋषयो भद्रकादयः । तावत्पश्यंति राजानं गजं वरगजोपमम्
भूतप्राण्यांना जलदान करून आणि जनार्दनाचे पूजन करून, भद्रकादि ऋषी नदीतीराकडे जात असता त्यांनी राजा गजाला पाहिले—तो श्रेष्ठ गजासारखा तेजस्वी होता।
Verse 16
तेनैव दृष्टा मुनयो राज्ञा निहतकल्मषाः । सप्तर्षयो यथा स्वर्गे सुरराजेन धीमता
पाप नष्ट झालेल्या त्या राजाने त्या मुनिंना तसेच पाहिले, जसे स्वर्गात बुद्धिमान सुरराज सप्तर्षींना पाहतो।
Verse 17
तमृषिं स च संप्रेक्ष्य पदानि दश पंच च । आगच्छन्त्वत्र पूजार्हा भवतो मम मन्दिरम्
त्या ऋषींना पाहून तो पंधरा पावले पुढे गेला आणि म्हणाला—“पूज्य महात्म्यांनो, येथे या; कृपा करून माझ्या मंदिरात/गृहात पधारा।”
Verse 18
पश्यंतु संगतां सर्वे मम भार्यां यशस्विनीम् । तस्याः पूजां समादाय यो मार्गो मनसि स्थितः
“सर्वांनी माझी यशस्विनी पत्नी संगता हिला पाहावे. तिची पूजा स्वीकारून, तुमच्या मनात जो मार्ग ठरलेला आहे, त्याच मार्गाने पुढे जा.”
Verse 19
तं गच्छध्वं महाभागाः पुण्याः पुण्यमभीप्सवः । एवमुक्तास्तु ते राज्ञा ऋषयः कौतुकान्विताः । आजग्मुर्मंदिरं शुभ्रं पुरंदरपुरोपमम्
“तेथे जा, महाभागांनो—तुम्ही पवित्र आहात व पुण्याची इच्छा धरता।” राजाने असे सांगितल्यावर, कुतूहलयुक्त ऋषी पुरंदरपुरासारख्या त्या शुभ्र मंदिरात आले।
Verse 20
आसनानि विचित्राणि दत्त्वा तेषां मनस्विनी । संगता राजराजेन सार्द्धमग्रे व्यवस्थिता
त्यांना नानाविध सुंदर आसने देऊन ती मनस्विनी स्त्री राजराजासह संगत होऊन पुढे बसली।
Verse 21
कृत्वा करपुटं राजा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् । बभाषे वचनं राजा भद्रो भद्रं सुसंगतम्
पुण्यकर्मा ऋषींसमोर राजाने करपुट करून नम्रतेने वंदन केले आणि मग योग्य, मंगल वचन उच्चारले।
Verse 22
वसुधा वसुसंपूर्णा मंडिता नगरी पुरी । पर्वतैश्च समुद्रैश्च सरिद्भिश्च सरोवरैः
रत्नसंपन्न वसुधेने त्या नगरी-पुराला अलंकृत केले; ती पर्वत, समुद्र, नद्या व सरोवरांनी शोभून दिसत होती।
Verse 23
ग्रामैश्चतुष्पथैर्घोरैर्गोकुलैराकुलीकृता । नररत्नैरश्वरत्नैर्गजरत्नैस्तु संकुला
ती ग्रामांनी, गजबजलेल्या चतुष्पथांनी व गोकुलांनी भरलेली होती; तसेच नररत्ने, श्रेष्ठ अश्वरत्ने व गजरत्ने यांनीही दाटलेली होती।
Verse 24
दुस्त्यजा भोगभोक्तृणां परं ज्ञानमजानताम् । संसारेऽत्र महाघोरे पुनरावृत्तिकारिणि
जे केवळ भोग भोगतात आणि परम ज्ञान जाणत नाहीत, त्यांच्यासाठी हा महाघोर संसार सोडणे कठीण आहे—तो पुन्हा पुन्हा जन्म-मरण घडवितो।
Verse 25
पतंति पुरुषा भद्र पत्राणीव पुनःपुनः । कृतेन येन विप्रेंद्र स्वर्गं प्राप्नोति निर्मलम् । दानेन तपसा चैव तत्त्वमा चक्ष्व सुव्रत
हे भद्र! पुरुष पानांसारखे पुन्हा पुन्हा पडतात। हे विप्रेंद्र! कोणत्या कर्माने निर्मळ स्वर्ग प्राप्त होतो? दान व तप यांच्या द्वारा सत्य तत्त्व मला सांग, हे सुव्रत।
Verse 26
भद्र उवाच । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवाः पाषाणमृन्मयाः । आत्मस्थं ये न पश्यंति ते न पश्यंति तत्परम्
भद्र म्हणाला—तीर्थे म्हणजे पाण्याने भरलेले पाणीच, आणि देव म्हणजे दगड-मातीच्या मूर्ती. जे आत्म्यात स्थित परमाला पाहत नाहीत, ते खरे तर परमाला पाहत नाहीत।
Verse 27
संति तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । पुण्यतोया पवित्रश्च सरितः सागरास्तथा । बहुपुण्यप्रदा पृथ्वी स्थानेस्थाने पदेपदे
अनेक तीर्थे व अनेक पुण्य-आयतने आहेत। नद्या व सागरही पवित्र; त्यांचे जल पुण्यदायी आहे। पृथ्वी स्थानेस्थाने, पदेपदे बहुपुण्य देते।
Verse 28
यद्यस्ति तव राजेंद्र ज्ञानं ज्ञानवतां वर । विष्णुं जिष्णुं हृषीकेशं शंखिनं गदिनं तथा
हे राजेंद्र, जर तुझ्यात खरे ज्ञान असेल—हे ज्ञानवतां वर—तर विष्णूला जाण: जिष्णु, हृषीकेश, शंखधारी आणि गदाधारी।
Verse 29
चतुर्भुजं महाबाहुं प्रभासे दैत्यसूदनम् । वाराहं वामनं चैव नारसिंहं बलार्जुनम्
प्रभासात स्थित चतुर्भुज महाबाहु, दैत्यांचा संहार करणारा प्रभू—तोच वराह, वामन आणि बलवान नरसिंह (अर्जुनासारखा पराक्रमी) आहे असे जाणावे।
Verse 30
रामं रामं च रामं च पुरुषोत्तममेव च । पुंडरीकेक्षणं चैव गदापाणिं तथैव च
‘राम—राम—राम’ असे स्मरण करा; तसेच पुरुषोत्तम, पुंडरीक-नेत्र प्रभू आणि हातात गदा धारण करणाऱ्या श्रीहरीचेही स्तवन करा।
Verse 31
राघवं शक्रदमनं गोविंदं बहुपुण्यदम् । जयं च भूधरं चैव देवदेवं जनार्द्दनम्
राघव, शक्रदमन करणारा, गोविंद—जो विपुल पुण्य देतो; तसेच जय, भूधर, देवदेव आणि जनार्दन यांचे स्मरण करा।
Verse 32
सुरोत्तमं श्रीधरं च हरिं योगीश्वरं तथा । कपिलेशं भूतनाथं श्वेतद्वीपपतिं हरिम्
देवांमध्ये श्रेष्ठ, श्रीधर, हरि, योगीश्वर; कपिलेश, भूतनाथ; आणि श्वेतद्वीपाचा अधिपती हरि—यांचे स्मरण करा।
Verse 33
बदर्याश्रमवासौ च नरनारायणौ तथा । पद्मनाभं सुनाभं च हयग्रीवं विशां पते
बदरी-आश्रमात वास करणारे नर-नारायण, तसेच पद्मनाभ, सुनाभ आणि हयग्रीव—हे प्रजाजनाधिप—यांचे स्मरण करा।
Verse 34
द्विजनाथं धरानाथं खड्गपाणिं तथैव च । दामोदरं जलावासं सर्वपापहरं हरिम्
द्विजांचे नाथ, धराधीश, खड्गधारी; दामोदर; जलनिवासी; आणि सर्व पापांचे हरण करणाऱ्या हरिचे स्मरण करावे।
Verse 35
एतान्येव हि स्थानानि देवदेवस्य चक्रिणः । गच्छते यत्र तत्रैव मुच्यते सर्वपातकैः
हीच चक्रधारी देवदेवाची पवित्र स्थाने आहेत. जो जिथे-जिथे (या तीर्थांना) जातो, तिथेच तो सर्व महापातकांतून मुक्त होतो।
Verse 36
गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती । दृषद्वती गोमती च तापी कावेरिणी तथा
गंगा व यमुना, तसेच देवी सरस्वती; दृषद्वती व गोमती; तापी आणि त्याचप्रमाणे कावेरी।
Verse 37
नर्मदा शर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा । शतद्रुश्च तथा विंध्या पयोष्णी वरदा तथा
नर्मदा व शर्मदा, तसेच गोदावरी नदी; शतद्रु आणि त्याचप्रमाणे (नदी) विंध्या; पयोष्णी व वरदा सुद्धा।
Verse 38
चर्मण्वती च सरयूर्गंडकी चंडपापहा । चंद्रभागा विपाशा च शोणश्चैव पुनःपुनः
चर्मण्वती व सरयू; गंडकी—जी प्रचंडपणे पापाचा नाश करते; चंद्रभागा, विपाशा आणि शोणही—पुन्हा पुन्हा (स्तुत्य)।
Verse 39
एताश्चान्याश्च बहवो हिमवत्प्रभवाः शुभाः । तासु स्नातो नरः स्वर्गं याति पातकवर्जितः
हिमवतापासून उत्पन्न झालेल्या या व इतर अनेक शुभ नद्या आहेत; त्यांत स्नान करणारा मनुष्य पापरहित होऊन स्वर्गास जातो।
Verse 40
वनानि नंदनादीनि पर्वता मंदरादयः । नामोच्चारेण येषां हि पापं याति रसातले
नंदनादी वने आणि मंदरादी पर्वत—ज्यांची नावे उच्चारताच पाप रसातळात कोसळते।
Verse 41
गज उवाच । भद्रं हि भाषितं भद्र आख्यानममृतोपमम् । पृच्छामि सर्वधर्मज्ञ त्वामहं किंचिदेव हि
गज म्हणाला—हे भद्र! तू जे बोललास ते मंगलमय आहे; हे आख्यान अमृतासारखे आहे। हे सर्वधर्मज्ञ! मला तुला आणखी काही विचारायचे आहे।
Verse 42
यस्मिन्मासे दिने यस्मिंस्तीर्थे यस्मिन्क्रमान्नरैः । अक्षयं सेव्यते स्वर्गस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत
कोणत्या महिन्यात, कोणत्या दिवशी, कोणत्या तीर्थी आणि मनुष्यांनी कोणत्या क्रमाने/विधीने सेवा केल्यास स्वर्गफळ अक्षय होते—हे सुव्रत! ते मला सांग।
Verse 43
स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । अक्षयो येन वै स्वर्गस्तन्मे गदितुमर्हसि
स्नान, दान, जप, होम, स्वाध्याय आणि देवतार्चन—यांपैकी कोणामुळे स्वर्गफळ अक्षय होते, ते मला सांगण्यास आपण योग्य आहात।
Verse 44
भद्र उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल कथां कथयतो मम । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो नरवरोत्तम
भद्र म्हणाला—हे राजशार्दूल! माझी ही कथा ऐका. ती ऐकली असता मनुष्य पापांतून मुक्त होतो, हे नरश्रेष्ठ।
Verse 45
ऋषीणां कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना
पूर्वी महात्मा नारदांनी ही कथा ऋषींना सांगितली होती।
Verse 46
एवं पृष्टश्च तैः सर्वैर्नारदो मुनिसत्तमः । कथयामास संहृष्टो मेघदुदुभिनिस्वनैः
त्या सर्वांनी विचारल्यावर मुनिश्रेष्ठ नारद आनंदित होऊन मेघनगाऱ्यासारख्या गजरत्या वाणीने कथा सांगू लागले।
Verse 47
रम्ये हिमवतः पृष्ठे समवाये मया श्रुतम् । तदहं तव वक्ष्यामि श्रोतुकामं नरर्षभ
हिमालयाच्या रम्य उतारावर झालेल्या सुंदर सभेत मी ही कथा ऐकली. आता तू ऐकण्यास इच्छुक आहेस म्हणून, हे नरर्षभ, मी तुला ती सांगतो।
Verse 48
तीर्थान्येव हि सर्वाणि पुनरावर्त्तकानि तु । अक्षयांल्लभते लोकांस्तत्तीर्थं कथयामि ते
इतर सर्व तीर्थे अशी फळे देतात की पुन्हा परतावे लागते; पण त्या तीर्थाने अक्षय लोक प्राप्त होतात. तेच तीर्थ मी तुला सांगतो।
Verse 49
मार्गशीर्षे कान्यकुब्ज उषित्वा राजसत्तम । न शोचति नरो नारी स्वर्गं याति परावरम्
हे राजश्रेष्ठा! मार्गशीर्षात कान्यकुब्ज येथे निवास केल्यास न पुरुष न स्त्री शोक करीत; ते परम स्वर्गलोकास प्राप्त होतात.
Verse 50
पौषस्य पौर्णमासी या यदि सा क्रियतेऽर्बुदे । वर्षाणामर्बुदं स्वर्गे मोदते पितृभिः सह
जो अर्बुद येथे पौषमासाची पौर्णिमा विधिपूर्वक करतो, तो स्वर्गात पितरांसह एक कोटी वर्षे आनंद भोगतो.
Verse 51
माघ्यां यदि गयाश्राद्धं पितॄणां यच्छते नरः । त्रयाणामपि देवानां चतुर्थः स प्रजायते
जो मनुष्य माघमासात पितरांसाठी गया-श्राद्ध अर्पित करतो, तो जणू देवांच्या तीन वर्गांत ‘चौथा’ होऊन दिव्य पदास प्राप्त होतो.
Verse 52
फाल्गुन्यां हिमवत्पृष्ठे वसन्नेकां निशां नरः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो जनार्द्दनः
फाल्गुनात हिमवताच्या उतारावर जो मनुष्य एक रात्र निवास करतो, तो त्या परम धामास जातो जिथे भगवान जनार्दन विराजमान आहेत.
Verse 53
चैत्र्यां श्राद्धं प्रभासे तु ये कुर्वंति मनीषिणः । न ते मर्त्त्या भवन्तीह कुलजैः सह सत्तमाः
चैत्रमासात प्रभास येथे जे मनीषी श्राद्ध करतात, ते येथे केवळ मर्त्य राहत नाहीत; कुलजांसह उत्तम पदास प्राप्त होतात.
Verse 54
चतुर्भुजे तु वैशाख्यां ये कुर्वंति जलप्रिये । तथावंत्यां नरः कश्चित्स याति परमां गतिम्
वैशाखमासी, हे जलप्रिये, चतुर्भुज येथे जो विधिपूर्वक कर्म करतो, तसेच अवंतीत जो करतो, तो परम गतीस प्राप्त होतो।
Verse 55
ज्यैष्ठ्यां ज्येष्ठर्क्षयुक्तायां श्राद्धं च त्रितकूपके । कुर्युर्युगानि ते त्रीणि वसंति नाकसद्मनि
ज्येष्ठ मासात, ज्येष्ठा नक्षत्रयुक्त काळी, त्रितकूपक येथे जो श्राद्ध करतो, तो तीन युगें स्वर्गधामात वास करतो।
Verse 56
यो व्रजेशवने नद्यां दिनानि नव पंच च । तिष्ठते च नरः स्वर्गं वैकुण्ठमभिगच्छति
व्रजेशवनातील नदीकाठी जो चौदा दिवस राहतो, तो नर स्वर्ग प्राप्त करून वैकुंठासही पोहोचतो।
Verse 57
श्रावणस्य तु मासस्य पूर्णायां पूर्वसागरे । स्नानं दानं जपं श्राद्धं नरः कुर्वन्न शोचति
श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेस पूर्वसागरात जो स्नान, दान, जप व श्राद्ध करतो, तो नर पुढे शोक करीत नाही।
Verse 58
तथा भाद्रपदे क्षेत्रे प्रभासे शशिभूषणम् । पूजयित्वा नरो लिंगं देवलिंगी भवेत्ततः
भाद्रपदात प्रभास क्षेत्री ‘शशिभूषण’ नामक लिंगाचे पूजन केल्यास, नर पुढे ‘देव-लिंगी’—दिव्य लिंगभावयुक्त—होतो।
Verse 59
आश्विने चंद्रभागायां श्राद्धं स्नानं करोति यः । स्थानं युगसहस्राणां कृतं तेन त्रिविष्टपे
जो आश्विन महिन्यात चंद्रभागा नदीत स्नान व श्राद्ध करतो, त्याला त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे सहस्र युगांपर्यंत स्थान प्राप्त होते।
Verse 60
अष्टाक्षरैश्चतुर्बाहुं ध्यायंति मुनिसत्तमाः । बहुनाऽत्र किमुक्तेन गजाहं प्रवदामि ते
अष्टाक्षरी मंत्राने मुनिश्रेष्ठ चतुर्भुज प्रभूचे ध्यान करतात. येथे अधिक काय सांगावे? हे गजा, मी तुला स्पष्टपणे सांगतो.
Verse 61
दामोदरसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । मासानां कार्त्तिकः श्रेष्ठः कार्त्तिके भीष्मपंचकम्
दामोदरासारखे तीर्थ पूर्वीही झाले नाही, पुढेही होणार नाही. महिन्यांत कार्त्तिक श्रेष्ठ; आणि कार्त्तिकात भीष्मपंचक अत्यंत पावन आहे.
Verse 62
तत्रापि द्वादशी श्रेष्ठा राजन्दामोदरे जले । किमन्यैर्बहुभिस्तीर्थेः कि क्षेत्रैः कि महावनैः । दामोदरे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
तेथेही, हे राजन्, दामोदराच्या जलात द्वादशी श्रेष्ठ आहे. मग इतर अनेक तीर्थांची, इतर क्षेत्रांची किंवा महावनांची काय गरज? दामोदरात स्नान केल्याने मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो.
Verse 63
गज उवाच । भद्र भद्रं त्वया प्रोक्तं रसायनमिवापरम् । भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य महाफलम्
गज म्हणाला— हे भद्र, तू जे सांगितलेस ते अत्यंत मंगल आहे, जणू दुसरे रसायनच. या तीर्थाचे महाफळ मला पुन्हा ऐकायचे आहे.
Verse 64
के देशाः किं प्रमाणं तु का नदी केः च पर्वताः । जना वसंति के तत्र ऋषयः के तपस्विनः
तेथे कोणकोणते देश आहेत, त्यांचा विस्तार किती, कोणती नदी आहे आणि कोणते पर्वत आहेत? तेथे कोण लोक वसतात, आणि त्या स्थानी कोण ऋषी व तपस्वी निवास करतात?
Verse 65
भद्र उवाच । पृथिवी वसुसंपूर्णा सागरेण तु वेष्टिता । मंडिता नगरैर्ग्रामैः सुरैः परपुरंजय
भद्र म्हणाला—हे परपुरंजय! पृथ्वी धन-संपत्तीने परिपूर्ण असून सागराने वेढलेली आहे; ती नगर-ग्रामांनी आणि देवगणांनीही शोभून दिसते.
Verse 66
वाराणसी प्रभासं च संगमं सितकृष्णयोः । एवं साराणि तीर्थानि यस्मान्मृत्युहराणि च
वाराणसी, प्रभास आणि श्वेत व कृष्णा नद्यांचा संगम—हीच सारभूत तीर्थे; कारण ती मृत्यूभय व मर्त्यबंधनाचा नाश करतात.
Verse 67
दामोदरेति ये नूनं स्मरंतो यत्र तत्र हि । ते वसंति हरेर्गेहं न सरंति कदाचन
जे निश्चयाने ‘दामोदर’ नामाचे स्मरण करतात—ते जिथे कुठे असोत—ते हरिच्या गृही वास करतात आणि कधीही त्या अवस्थेतून ढळत नाहीत.
Verse 68
सोमनाथस्य सान्निध्य उदयन्तो गिरिर्महान् । तस्य पश्चिमभागे तु रैवतक इति स्मृतः
सोमनाथाच्या सान्निध्यात ‘उदयंत’ नावाचा महान पर्वत आहे; त्याच्या पश्चिम भागात ‘रैवतक’ म्हणून प्रसिद्ध (पर्वत) आहे.
Verse 69
वाहिनी वहते तत्र नदी कांचनशेखरात् । धातवस्तत्र ते रक्ताः श्वेता नीलास्तथाऽसिताः
तेथे कांचनशेखरातून निघून वाहिनी नदी वाहते. तेथील धातू लाल, पांढरे, निळे तसेच काळे रंगाचे आढळतात.
Verse 70
पाषाणाः कुञ्जराकाराश्चान्ये सैरिभसन्निभाः । चणकाकृतयश्चान्ये अन्ये गोक्षुरकप्रभाः
तेथे काही दगड हत्तीच्या आकाराचे आहेत, काही बलवान म्हशीसारखे दिसतात. काही चण्यासारखे, तर काही गोक्षुरफळासारखे तेजस्वी भासतात.
Verse 71
वृक्षा वल्ल्यश्च गुल्माश्च संतानाः संत्यनेकशः । सर्वं तत्कांचनमयं मूलं पुष्पं फलं दलम्
तेथे असंख्य वृक्ष, वेली व झुडपे आहेत. त्यांचे मूळ, फूल, फळ आणि पान—सर्व काही सुवर्णमय आहे.
Verse 72
न हि पश्यति पापात्मा मुक्तः पापेन पश्यति । सेव्यते स गिरिर्नित्यं धातुवादपरैर्नरैः
पापात्मा त्याचे खरे दर्शन करू शकत नाही; पापमुक्तच ते पाहू शकतो. म्हणून धातुवादात रत नर त्या गिरिचे नित्य सेवन करतात.
Verse 73
ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः शूद्रानुगैर्बहिः । पक्षिणस्तत्र बहवः शिवाशिवगिरस्तदा
बाहेर ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र आणि शूद्रांचे अनुचर असे अनेक जण होते. तेथे अनेक पक्षीही होते, जे शुभ-अशुभ अशा दोन्ही प्रकारच्या हाका देत होते.
Verse 74
हंससारसचक्राह्वाः शुककोकिलबर्हिणः । मृगाश्च वानरेन्द्राश्च हंसा व्याघ्रास्तथैव च
तेथे हंस, सारस, चक्रवाक, पोपट, कोकिळा आणि मोर होते। तसेच मृग व वानरेंद्रही होते—हंस आणि व्याघ्रसुद्धा तेथेच होते।
Verse 76
सर्वे विमानमारूढा गच्छन्ति हरिमन्दिरम् । वायुना पातितं यत्र पत्रपुष्पफलादिकम्
ते सर्व विमानावर आरूढ होऊन हरिमंदिर-धामाकडे जातात. जिथे वाऱ्याने पाडलेली पाने, फुले, फळे इत्यादी—
Verse 77
तस्या नद्या जलं स्पृष्ट्वा सर्वं वै मुक्तिमाप्नुते । सा नदी पृथिवीं भित्त्वा पातालादागता नृप
त्या नदीचे जल स्पर्शताच सर्वजण निश्चयाने मुक्ती पावतात. हे नृपा! ती नदी पृथ्वी भेदून पाताळातून वर आली आहे.
Verse 78
पूर्वं पन्नगराजस्तु तेन मार्गेण चागतः । स्नातुं दामोदरे तीर्थे यममृत्युप्रघातिनि
पूर्वी नागराजही त्याच मार्गाने आला होता—यम व मृत्यूचा नाश करणाऱ्या दामोदर तीर्थात स्नान करण्यासाठी.
Verse 79
स्वर्गादागत्य चन्द्रोऽपि यष्टुं यज्ञं सुपुष्कलम् । यक्ष्मरोगाद्विनिर्मुक्तो गतः स्वर्गं निरामयः
स्वर्गातून येऊन चंद्रमाही अत्यंत पुष्कळ यज्ञ करण्यास आला. यक्ष्मा रोगातून मुक्त होऊन तो निरामय होऊन स्वर्गात परत गेला.
Verse 80
बलिना चैव दानानि दत्तान्यागत्य कार्तिके । हरिश्चन्द्रेण विधिना नलेन नहुषेण च
बलिनेही कार्तिकात येथे येऊन दाने दिली; तसेच हरिश्चंद्राने विधिपूर्वक, आणि नल व नहुष यांनीही दान केले।
Verse 81
नाभागेनांबरीषाद्यैः कृतं कर्म सुदुष्करम् । दत्त्वा दानान्यनेकानि गजा गावो हया रथाः
नाभाग, अंबरीष आदींनी अत्यंत दुष्कर कर्म केले—अनेक दाने देऊन: हत्ती, गायी, घोडे आणि रथ।
Verse 82
अनडुत्कांचना भूमिं रत्नानि विविधानि च । छत्राणि विप्रमुख्येभ्यो यानानि चैव वाससी
त्यांनी बैल, सुवर्ण, भूमी आणि विविध रत्नेही दिली; तसेच श्रेष्ठ ब्राह्मणांना छत्रे, वाहने आणि वस्त्रेही अर्पण केली।
Verse 83
अन्नानि रसमिश्राणि दत्त्वा दामोदराग्रतः । गतास्ते विष्णु भुवनं नागच्छंति महीतले
दामोदरासमोर रसयुक्त अन्न अर्पण करून ते विष्णुलोकास गेले; मग ते पुन्हा पृथ्वीवर येत नाहीत।
Verse 84
पत्रं पुष्पं फलं तोयं तस्मिंस्तीर्थे ददाति यः । द्विजानां भक्तिसंयुक्तः स याति जलशायिनम्
जो त्या तीर्थात द्विजांप्रती भक्तियुक्त होऊन पत्र, पुष्प, फल किंवा जल अर्पण करतो, तो जलशायी प्रभूला प्राप्त होतो।
Verse 85
प्रकृतिं चापि यो दद्यान्मुष्टिं वाथ क्षुधार्थिने । विमानवरमारूढः स सोमं प्रति गच्छति
जो भुकेल्याला थोडेसे अन्न, अगदी मुठभर जरी देतो, तो उत्तम विमानावर आरूढ होऊन सोमलोकास जातो।
Verse 86
दामोदराग्रतः कृत्वा पर्वतानन्नसंभवान् । पूजितान्फलपुष्पैश्च दीपं दद्यात्सवर्त्तिकम्
दामोदरासमोर अन्नाचे ‘पर्वत’ करून, त्यांची फळे-पुष्पांनी पूजा करून, वातेसहित दीप अर्पावा।
Verse 87
अवाप्य दुष्करं स्थानं कुलानां तारयेच्छतम् । चतुरंगुलमात्रेपि दत्ते दामोदराग्रतः
दामोदरासमोर चार बोटे एवढे जरी दान दिले, तरी तो दुर्मिळ पद मिळवून शंभर कुळांचा उद्धार करतो।
Verse 88
दाने युगसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । मा गच्छ हिमवत्पृष्ठं मलयं मा च मन्दरम्
अशा दानाने तो स्वर्गलोकी हजारो युगें मान पावतो. हिमालयाच्या शिखरावर, मलयावर वा मंदरावर जाऊ नकोस।
Verse 89
गच्छ रैवतकं शैलं यत्र दामोदरः स्थितः । कृत्वा मासोपवासं तु द्विजो दामोदराग्रतः
रैवतक पर्वतास जा, जिथे दामोदर विराजमान आहे. दामोदरासमोर एक महिना उपवास करून द्विज (वचनबद्ध फल) प्राप्त करतो।
Verse 90
न निवर्तति कालेन दामोदरपुरं व्रजेत् । करोत्यनशनं यश्च नरो नार्यथवा पुनः । सर्व लोकानतिक्रम्य स हरेर्गेहमाप्नुयात्
तो काळानेही परत येत नाही; दामोदराच्या पुरीस जातो। जो पुरुष किंवा स्त्री पूर्ण उपवास करतो, तो सर्व लोक ओलांडून हरिच्या धामास पोहोचतो।
Verse 91
विघ्नानि तत्र तिष्ठन्ति नित्यं पञ्चशतानि च । धर्मविध्वंसकर्तॄणि नरस्तत्र न गच्छति
तेथे नित्य पाचशे विघ्ने उभी असतात, धर्माचा विध्वंस करणारी; म्हणून मनुष्य तेथे जात नाही।
Verse 92
प्रद्युम्नबलशैनेयगदाचक्रादिभिः सदा । शतलक्षप्रमाणैस्तु सेव्यते स गिरिर्महान्
तो महान गिरि सदैव प्रद्युम्न, बल, शैनेय, गदा, चक्र इत्यादींनी—शतलक्ष संख्येने—सेविला जातो।
Verse 93
क्रीडंति नार्यस्तेषां हि नित्यं दामोदराग्रतः । सुचन्द्रवदना गौर्यः श्यामाश्चैव सुमध्यमाः
त्यांच्या स्त्रिया नित्य दामोदरासमोर क्रीडा करतात—काही चंद्रासारख्या मुखाच्या, काही गौरवर्ण, काही श्यामवर्ण; सर्वच सुमध्यमा।
Verse 94
नितंबिन्यः सुकेशाश्च शुभ्राः स्वायतलोचनाः । सुगंडा ललिताश्चैव सुकक्षाः सुपयोधराः
त्या नितंबिनी, सुकेशी, तेजस्वी व विशाल नेत्रांच्या आहेत; सुगंडा, ललित, सुगठित कटीच्या आणि सुपयोधर आहेत।
Verse 95
शोभमानाः सुजंघाश्च सुपादाः सुन्दरांगुलीः । राजपुत्र्यो गिरौ तस्मिन्हसंति च रमंति च
तेजस्वी, सुडौल पोटऱ्या, सुंदर पाय व मनोहर बोटे असलेल्या राजकन्या त्या पर्वतावर हसतात आणि क्रीडेत रमतात।
Verse 96
कौसुंभं पादयुगले कुंकुमं पीतकंचुकम् । ब्राह्मणीभ्यो ददन्तीह स्पर्द्धमानाः पृथक्पृथक्
येथे त्या परस्पर स्पर्धा करीत ब्राह्मणी स्त्रियांना वेगवेगळे—पादयुगलासाठी कुसुंभ-रंग, कुंकुम आणि पिवळे कंचुक—दान देतात।
Verse 97
भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चोष्यं च पिच्छिलम् । तांबूलं पुष्पसंयुक्तं कार्तिके हरिवासरे
कार्तिकातील हरिवासरी भक्ष्य-भोज्य, पेय, लेह्य, चोष्य व मृदु मिष्टान्न, तसेच पुष्पयुक्त तांबूल अर्पिले जाते।
Verse 98
दृष्ट्वा तु रेवतीकुंडं प्रदद्यात्फलमुत्तमम् । पुत्रिणी ऋद्धिसंपन्ना सुभगा जायते सती
रेवतीकुंडाचे दर्शन होताच उत्तम फल प्राप्त होते—सती स्त्री पुत्रवती, समृद्धिसंपन्न व सौभाग्यवती होते।
Verse 99
एवं कृत्वा तु सा रात्रि नीयते निद्रया विना । वेदघोषैः सुपुण्यैस्तु भारताख्यानवाचनैः
असे करून ती रात्रि निद्रेशिवाय व्यतीत होते—अतिपुण्यदायी वेदघोष आणि भारताख्यानाच्या वाचनाने परिपूर्ण।
Verse 100
हुंकृतैस्तलशब्दैश्च तालशब्दैः पुनःपुनः । देशभाषाविभाषिण्यो रामामण्डलमध्यतः । हास्यनृत्यसमायुक्ता राजन्दामोदराग्रतः
हुंकार, टाळ्यांचा आवाज आणि पुन्हा पुन्हा तालध्वनी करत, देशभाषा बोलत, रमणीमंडळाच्या मध्यभागी त्या हास्य-नृत्ययुक्त होऊन, हे राजन्, दामोदराच्या समोर क्रीडा करू लागल्या।
Verse 101
पञ्चपाषाणकं हर्म्यं यः करोति शिवालयम् । पंचवर्षसहस्राणि स्वर्ग लोके महीयते
जो पाच दगडांनी गृहस्वरूप शिवालय उभारतो, तो स्वर्गलोकी पाच हजार वर्षे मानाने पूजिला जातो।
Verse 102
दशपाषाणसंयुक्तं कृत्वा दामोदराग्रतः । दशवर्षसहस्राणि स्वर्गे हल्लति मल्लति
दामोदराच्या समोर दहा दगडांनी संयुक्त अशी रचना करून, तो स्वर्गात दहा हजार वर्षे क्रीडा व आनंद करीत राहतो।
Verse 103
शतपाषाणकं हर्म्यं यः करोति महन्नृप । मन्दिरं सुन्दरं शुभ्रं स याति हरिमन्दिरम्
हे महन्नृप! जो शंभर दगडांनी सुंदर, शुभ्र असे मंदिरगृह उभारतो, तो हरिमंदिरधामास प्राप्त होतो।
Verse 104
कृत्वा साहस्रिकं चैत्यं बहुरूपसमन्वितम् । सर्वांल्लोकानतिक्रम्य परं ब्रह्माधिगच्छति
सहस्ररूप चैत्य, बहुरूपांनी युक्त, उभारून तो सर्व लोकांवर अतिक्रम करून परब्रह्मास प्राप्त होतो।
Verse 105
पंचवर्णध्वजं दद्याद्दामोदरगृहोपरि । तं तु प्रमाणवर्षाणि दिव्यानि स दिवं व्रजेत्
दामोदरगृह (मंदिर) याच्या शिखरावर पंचवर्ण ध्वज अर्पण करावा; ठराविक दिव्य वर्षांपर्यंत तो स्वर्गास जातो।
Verse 106
तस्य गव्यूतिमात्रेण क्षेत्रं वस्त्रापथं शुभम् । यद्दृष्ट्वा सर्वपापानि विलीयन्ते बहूनि च
ते शुभ वस्त्रापथ क्षेत्र केवळ एक गव्यूती एवढे आहे; ते पाहताच अनेक—म्हणजे सर्व—पापे विलीन होतात।
Verse 107
राजंस्तत्पदमायाति यद्गत्वा न निवर्त्तते । पूजयित्वा भवं देवं भवसंभवनाशनम्
हे राजन्, तो त्या परम पदास पोहोचतो की जिथे गेल्यावर परत येणे नसते—भवदेव (शिव) यांची पूजा करून, जे संसारभवातील पुनर्जन्माचा नाश करतात।
Verse 108
नरो नारी नृपश्रेष्ठ शिवलोके महीयते । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भद्रस्य च सुभाषितम्
हे नृपश्रेष्ठ, नर असो वा नारी—सर्व शिवलोकी मान पावतात। भद्राचे ते सुभाषित वचन ऐकून (कथा पुढे सरकते)।
Verse 109
आगतः कार्तिकीं कर्त्तुं देवे दामोदरे ततः । ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवित्तमैः
त्यानंतर तो देव दामोदर येथे कार्तिकी-व्रत करण्यास आला, ऋग्-यजुः-सामवेदयुक्त व ब्रह्मविद्येत श्रेष्ठ अशा ब्राह्मणांसह।
Verse 110
क्षत्रियैः क्षत्रधर्मज्ञैर्वैश्यैर्दानपरायणैः । सह शूद्रैः समायातस्तस्मिंस्तीर्थे गजो नृपः
क्षत्रधर्म जाणणारे क्षत्रिय, दानपरायण वैश्य आणि शूद्र यांच्यासह राजा गज त्या तीर्थस्थानी एकत्र येऊन पोहोचला।
Verse 111
दत्त्वा दानान्यनेकानि हुत्वा हविर्हुताशने । अग्निष्टोमादिकान्यज्ञान्हयमेधादिकान्बहून् । चकार विधिवद्राजा गजस्तत्र समाहितः
अनेक प्रकारची दाने देऊन आणि हुताशन अग्नीत हवि अर्पण करून, त्या पवित्र स्थानी मन एकाग्र करून राजा गजाने विधिपूर्वक अग्निष्टोमादी अनेक यज्ञ तसेच अश्वमेधादीही बरेच यज्ञ केले।
Verse 112
ततश्च न्यवसत्तत्र तपः कर्तुं सहर्षिभिः । ऊर्द्ध्वपादाः स्थिता विप्राः पीत्वा धूममधोमुखाः । शुष्कपत्राशनाश्चान्ये अन्ये वै फलभोजनाः
त्यानंतर तो ऋषींंसह तप करण्यासाठी तेथेच राहिला। काही ब्राह्मण ऊर्ध्वपाद होऊन उभे राहिले; काही अधोमुख होऊन धूर पित; काही कोरडी पाने खात; तर काही फलाहारावर राहात।
Verse 113
मूलानि चान्ये भक्षंति अन्ये वार्यंशना द्विजाः । आलोकंति स्वमन्ये च तथान्ये जलशायिनः
काही जण मुळे खात, तर काही द्विज फक्त जलाहार करीत. काही जण आत्मस्वरूपावर दृष्टि स्थिर करीत, आणि काही जण जलात शयन करण्याचे व्रत पाळीत.
Verse 114
पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये शिलाचूर्णस्य भक्षकाः । जपंति चान्ये संशुद्धा गायत्रीं वेदमातरम् । सावित्रीं मनसा चान्ये देवीमन्ये सरस्वतीम्
काही पंचाग्नि-साधना करीत, तर काही शिलाचूर्णसुद्धा भक्षीत. इतर शुद्ध होऊन वेदमाता गायत्रीचा जप करीत; काही मनाने सावित्रीचे ध्यान करीत आणि काही देवी सरस्वतीची उपासना करीत.
Verse 115
सूक्तानि हि पवित्राणि ब्रह्मणा निर्मितानि च । अन्येऽवसंस्तदा तत्र द्वादशाक्षरचिन्तकाः
कारण सूक्ते पावन आहेत आणि ती ब्रह्म्याने निर्मिली आहेत. त्या वेळी तेथे इतरही द्वादशाक्षर मंत्राचे चिंतन करणारे म्हणून निवास करीत होते.
Verse 116
आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनःपुनः । इदमेव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा
सर्व शास्त्रे पाहून आणि पुन्हा पुन्हा विचार करून हा एकच दृढ निष्कर्ष ठरला—नारायणाचे सदैव ध्यान करावे.
Verse 117
आराधितः सुदुष्पारे भवे भगवतो विना । तथा नान्यो महादेवात्पतन्तं योऽभिरक्षति
या दुस्तर भवसागरात भगवंतावाचून कोणी आराध्य नाही; आणि महादेवांशिवाय पडणाऱ्याचे रक्षण करणारा दुसरा कोणी नाही.
Verse 118
गतागतानि वर्तंते चंद्रसूर्यादयो ग्रहाः । अद्यापि न निवर्तंते द्वादशाक्षरचिंतकाः
चंद्र-सूर्यादी ग्रह येत-जात राहतात; पण आजही द्वादशाक्षर मंत्राचे चिंतन करणारे आपल्या दृढ साधनेतून मागे हटत नाहीत.
Verse 119
येऽक्षरा ऋषयश्चान्ये देवलोकजिगीषवः । प्राप्नुवंति ततः स्थानं दग्धबीजं च तत्तथा
जे अक्षय ऋषी व इतर देवलोक जिंकण्याची इच्छा धरतात, ते त्या पदाला प्राप्त होतात; आणि तेथे त्यांचे बीज जणू दग्ध होते—म्हणजे पुनर्जन्माचे कारण नष्ट होते.
Verse 120
सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् । बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति
ज्याने एकदाही ‘हरि’ हे द्वाक्षरी नाम उच्चारले, त्याच्यासाठी मोक्षाची साधने सिद्ध होतात आणि मोक्षमार्गाची यात्रा सुरू होते।
Verse 121
एकभक्तं तथा नक्तमयाच्यमुषितं तथा । एवमादीनि चान्यानि कृत्वा दामोदराग्रतः । कृतकृत्या भवंतीह यावदाभूतसंप्लवम्
एकभक्त (दिवसातून एकदा भोजन), नक्त (रात्री भोजन) व अयाच्यवास (भिक्षा न मागता निवास) इत्यादी व्रते दामोदरासमोर केल्यास मनुष्य याच जन्मी कृतकृत्य होतो व प्रलयापर्यंत तसाच राहतो।
Verse 122
स राजा ऋषिभिः सार्द्धं यावत्तिष्ठति तत्र वै । विमानानि सहस्राणि तावत्तत्रागतानि च
तो राजा ऋषींसह जितका काळ तेथे राहतो, तितक्याच काळात सहस्रों दिव्य विमानेही तेथे येऊन पोहोचतात।
Verse 123
गंधर्वाप्सरस्तत्र सिद्धचारणकिन्नराः । सर्वे विमानमारूढाः शतशोऽथ सहस्रशः
तेथे गंधर्व-अप्सरा, सिद्ध, चारण व किन्नर—सर्वजण दिव्य विमानांवर आरूढ होऊन—शेकडो व हजारोंच्या संख्येने एकत्र जमतात।
Verse 124
सर्वैर्जनपदैः सार्द्ध स राजा भार्यया सह । गतो विमानमारूढो यत्तत्पदमनामयम्
सर्व जनपदासह व राणीसह तो राजा दिव्य विमानावर आरूढ होऊन त्या निर्मळ, दुःखरहित परम पदाकडे प्रस्थान करीत झाला।
Verse 125
य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वाऽपि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति
जो मनुष्य हे नित्य पठतो किंवा श्रद्धेने ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन परम ब्रह्मास प्राप्त होतो.
Verse 785
तत्तीर्थस्य प्रभावेन न दुष्टान्याचरंति ते । कालेन मृत्युमायांति पशुपक्षिसरीसृपाः
त्या तीर्थाच्या प्रभावाने ते दुष्कर्म करीत नाहीत; आणि काळ आला की पशु, पक्षी व सरीसृपही नियमानुसार स्वाभाविक मृत्यू पावतात.