Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

यत्र स्थितं मृगीकुण्डं महापातकनाशनम् । सकृच्छ्राद्धे कृते यत्र कल्पकोटिसहस्रकम् । पितॄणां जायते तृप्तिरपुनर्भवकांक्षिणी

Transliteration

yatra sthitaṃ mṛgīkuṇḍaṃ mahāpātakanāśanam | sakṛcchrāddhe kṛte yatra kalpakoṭisahasrakam | pitṝṇāṃ jāyate tṛptirapunarbhavakāṃkṣiṇī

Translation

जिथे मृगीकुंड स्थित आहे ते महापातकांचा नाश करणारे आहे। तेथे एकदाच श्राद्ध केले तरी पितरांना हजारो कोटी कल्पांइतकी तृप्ती मिळते, जी पुनर्जन्माची इच्छा करीत नाही।

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana marker
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (where)

• स्थितम्: is situated
• स्थितम्: Predicate participle
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि—‘situated’

• मृगीकुण्डम्: Mṛgī-kuṇḍa (a sacred pond)
• मृगीकुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृगीकुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/उद्देश्य), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मृगीणां कुण्डम्)

• महापातकनाशनम्: destroyer of great sins
• महापातकनाशनम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महापातकनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (महापातकस्य नाशनम्); कुण्ड-विशेषणम्

• सकृत्: once
• सकृत्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; संख्यावाचक/कालवाचक (once)

• श्राद्धे: in the śrāddha rite
• श्राद्धे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• कृते: when done/performed
• कृते: Adhikarana (Locative absolute)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (श्राद्धे) कृते = ‘when performed’ (locative absolute)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana marker
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (where)

• कल्पकोटिसहस्रकम्: (merit equal to) thousands of crores of kalpas
• कल्पकोटिसहस्रकम्: Karta (Subject/Result)
• Type: Noun
• Root: कल्प + कोटि + सहस्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—समाहार-द्वन्द्वः (कल्प-कोटि-सहस्रक = vast measure of time/merit)

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• जायते: arises; is produced
• जायते: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तृप्तिः: satisfaction
• तृप्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• अपुनर्भवकांक्षिणी: desiring no rebirth
• अपुनर्भवकांक्षिणी: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अपुनर्भव + कांक्षिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अपुनर्भवस्य कांक्षिणी = desiring non-rebirth); तृप्ति-विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mṛgīkuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Audience of sages (naimiṣāraṇya frame, typical)

Visual Art Cues

Scene: A serene sacred pond (kuṇḍa) with stone steps; a householder performs śrāddha with darbha, piṇḍas, and water-offerings while pitṛs appear subtly in luminous ancestral forms receiving satisfaction; the atmosphere suggests sin-dissolution and liberation.

Characters & Entities

• Mṛgīkuṇḍa
• Pitṛs (ancestors)
• Śrāddha
• Vastrāpatha (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassionate duty toward ancestors (pitṛ-dharma) performed at a powerful tīrtha yields extraordinary, lasting spiritual benefit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mṛgīkuṇḍa within the Vastrāpatha sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performing śrāddha at Mṛgīkuṇḍa—even once—is praised as granting immense satisfaction to the ancestors.