Adhyaya 68

Verse 1

ईश्वर उवाच । इति प्रोक्तानि ते देवि वक्त्रलिंगानि पंच वै । अथ ते संप्रवक्ष्यामि यत्र गौर्यास्तपो वनम् । स्थानं महाप्रभावं हि सुरसिद्धनिषेवितम्

ईश्वर म्हणाले—हे देवि, अशा रीतीने तुला पाच वक्त्रलिंग सांगितली. आता जिथे गौरीचे तपोवन आहे ते स्थान सांगतो—अतिमहाप्रभावी, देव व सिद्धांनी सेविलेले.

Verse 2

सोमेशात्पूर्वदिग्भागे षष्टिधन्वंतरे स्थितम् । यत्र देव्या तपस्तप्तं सत्या वै पूर्वजन्मनि

सोमेशाच्या पूर्व दिशेला साठ धनुष्य अंतरावर ते स्थान आहे, जिथे देवीने पूर्वजन्मी सतीरूपाने तप केले होते.

Verse 3

कृत्वा च प्रणयात्कोपं मया सार्द्धं वरानने । प्रभासक्षेत्रमासाद्य संस्थिता सा तपस्विनी

हे वरानने! प्रेमातून माझ्यावर राग धरून ती तपस्विनी प्रभासक्षेत्री आली आणि तेथेच तपश्चर्येत दृढ होऊन स्थिर राहिली।

Verse 4

देव्युवाच । किमर्थं सा परित्यज्य सती त्वां तपसि स्थिता । कस्मिन्स्थाने स्थिता देवी एतन्मे विस्तराद्वद

देवी म्हणाली— सतीने कोणत्या कारणाने तुला सोडून तपश्चर्येत स्थिती घेतली? ती देवी कोणत्या स्थानी स्थिर झाली? हे मला सविस्तर सांग।

Verse 5

ईचरौवाच । पुराऽसीस्त्वं महादेवि श्यामवर्णा मनस्विनी । नामार्थं च मया प्रोक्ता कालीति रहसि स्थिता

ईश्वर म्हणाले— हे महादेवी! पूर्वी तू श्यामवर्णा व दृढमनाची होतीस. एकांतात स्थित असताना मी तुझ्या नावाचा अर्थ ‘काली’ असा सांगितला होता।

Verse 6

सा श्रुत्वा विस्मयं वाक्यं भृशं रोषपरायणा । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भृकुटी कुटिलानना

ते आश्चर्यकारक वचन ऐकून ती अत्यंत क्रोधपर झाली. भृकुटी वाकडी करून कठोर मुखाने तिने कटु वचन उच्चारले।

Verse 7

यस्मात्कालीत्यहं प्रोक्ता त्वया शंभोऽतिविप्लवात् । तस्माद्यास्यामि गौरीति भविष्यामि च यत्र हि

हे शंभो! अत्यंत अनुचित प्रसंगी तू मला ‘काली’ असे म्हणालास; म्हणून मी निघून जाईन आणि ‘गौरी’ या नावाने प्रसिद्ध होईन—ज्या स्थानी मी उभी राहीन, त्याच ठिकाणी।

Verse 8

एवमुक्त्वा महाभागा सखीगणसमावृता । गत्वा प्रभासक्षेत्रं सा प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । गौरीश्वरेति विख्यातं पूजयंती विधानतः

असे बोलून ती महाभागा देवी सखीगणांनी वेढलेली प्रभासक्षेत्री गेली। तेथे तिने महेश्वर-लिंगाची प्रतिष्ठा केली; तो ‘गौरीश्वर’ म्हणून विख्यात झाला, आणि तिने विधिपूर्वक त्याची पूजा केली।

Verse 9

ततो लिंगसमीपस्था एकपादे स्थिता सती । लिंगमाराधयंती सा चकार सुमहत्तपः

मग लिंगाजवळ उभी राहून सती एक पायावर स्थिर झाली। लिंगाची आराधना करीत तिने अत्यंत महान तप केले।

Verse 10

पंचाग्निसाधिका देवी ग्रीष्म जाप्यपरायणा । वर्षास्वाकाशशयना हेमंते सलिलाशया

देवी पंचाग्नि-साधना करीत असे; ग्रीष्मात जपात तल्लीन असे. वर्षाकाळी उघड्या आकाशाखाली शयन करी, आणि हेमंतात पाण्यात शयन करी.

Verse 11

यथा यथा तपो वृद्धिं याति तस्या महाप्रभा । तथातथा शरीरस्य गौरत्वं प्रतिपद्यते

जशी जशी तिची महाप्रभा तपस्या वाढत गेली, तशी तशी तिच्या शरीराला अधिकाधिक गौरवर्णता व तेज प्राप्त होत गेले।

Verse 12

कालेन महता गौरी सर्वांगेणाथ साऽभवत् । ततो विहस्य भगवानुवाच शशिशेखरः

दीर्घ काळानंतर ती सर्वांगाने गौरी झाली. तेव्हा चंद्रशेखर भगवान् हसून म्हणाले।

Verse 13

गौरीति च मुहुर्वाक्यमुत्तिष्ठ व्रज मन्दिरम् । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते

तो वारंवार “गौरी” असे म्हणत म्हणाला— “उठ, आपल्या मंदिरात (निवासस्थानी) जा. हे कल्याणी, तुझ्या मनात जे आहे तेच वर माग.”

Verse 14

गौर्युवाच । यो मामत्र स्थितां पश्येन्नारी वा पुरुषोऽथ वा । स भूयात्सुतसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः

गौरी म्हणाली— “जो कोणी—स्त्री वा पुरुष—या पवित्र स्थानी स्थित मला पाहील, तो सात जन्मे पुत्र-सौभाग्याने युक्त होईल.”

Verse 15

गीतवाद्यादिकं नृत्यं यः कुर्यात्पुरतो मम । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तव प्रसादतः

“जो माझ्या समोर गीत-वाद्य इत्यादींसह नृत्य करील, तुझ्या प्रसादाने त्याच्या वंशात कधीही दुर्भाग्य येणार नाही.”

Verse 16

मया प्रतिष्ठितं लिंगं पूर्वमभ्यर्च्य मां ततः । पूजयिष्यति यो भक्त्या स यास्यति परं पदम्

“जो प्रथम माझ्या द्वारा प्रतिष्ठित लिंगाचे पूजन करून, नंतर भक्तीने माझी पूजा करील, तो परम पदाला जाईल.”

Verse 17

गौरीश्वरेति विख्यातं नाम तस्य भवेत्प्रभो । तथेत्यहं प्रतिज्ञाय तत्र स्थाने स्थितो ऽभवम्

“हे प्रभो, त्याचे विख्यात नाव ‘गौरीश्वर’ असे असो.” असे म्हणत मी ‘तथास्तु’ची प्रतिज्ञा करून त्या स्थानीच निवास केला.

Verse 18

देव्या सह महादेवि प्रहृष्टेनांतरात्मना । अद्यापि अयने प्राप्ते उत्तरे दक्षिणेऽपि वा

हे महादेवी! आजही उत्तरायण वा दक्षिणायन येताच, मी देवीसह अंतःकरणाने हर्षित होऊन (तेथे) येतो।

Verse 19

गौरींस्थानं समभ्येति तत्र देव गुणैर्युतः । तस्मिन्नहनि यस्तत्र विशिष्टानि फलानि च । संप्रयच्छति विप्रेभ्यस्तस्य पुत्रा भवंति च

तो गौरीच्या पवित्र स्थानास प्राप्त होतो आणि तेथे देवगुणांनी युक्त होतो. त्या दिवशी जो तेथे ब्राह्मणांना श्रेष्ठ फळे अर्पण करतो, त्याला पुत्रसंततीही होते.

Verse 20

पुत्रहीना तु या नारी नालिकेरं प्रयच्छति । पुत्रं सा लभते शीघ्रं सबलं लक्षणान्वितम्

जी स्त्री पुत्रहीन असून नारळ अर्पण करते, तिला लवकरच बलवान व शुभलक्षणयुक्त पुत्र प्राप्त होतो.

Verse 21

घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्त्या महादेवि यावत्तस्यैव तंतव

हे महादेवी! जी स्त्री तेथे तुपाने भरलेला दिवा लाल वातेसह अर्पण करते—जोपर्यंत त्या वातचे तंतू टिकतात…

Verse 22

तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्

तेवढ्या जन्मांतरांपर्यंत ती निश्चयच सौभाग्य प्राप्त करते.

Verse 23

या नृत्यं कुरुते तत्र भक्त्या परमया युता । आरोग्यसुखसौभाग्यैः संयुक्ता सा भवेच्चिरम्

जी स्त्री तेथे परम भक्तियुक्त होऊन नृत्य करते, ती दीर्घकाळ आरोग्य, सुख व सौभाग्य यांनी संयुक्त राहते।

Verse 24

तत्रांते सुमहत्कुडं तीर्थं स्वच्छोदपूरितम् । यः स्नानमाचरेत्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः

तेथे शेवटी एक अतिशय विशाल तीर्थकुंड आहे, निर्मळ पाण्याने परिपूर्ण. जो तेथे स्नान करतो तो सर्व पापांतून मुक्त होतो।

Verse 25

यः श्राद्धं कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । स याति परमं स्थानं पितृभिः सह पुण्यभाक्

जो तेथे पितरांच्या उद्देशाने भक्तीने श्राद्ध करतो, तो पुण्यवान होऊन पितरांसह परम स्थानास जातो।

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । गीतवाद्यादिभिर्नृत्यै रात्रौ कुर्वीत जागरम्

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तेथे विधिपूर्वक श्राद्ध करावे; आणि रात्री गीत, वाद्य व नृत्य यांसह जागरण करावे।

Verse 27

दंपत्योः परिधानं च तत्र देयं सदक्षिणम् । यश्चैतत्पठते नित्यं तृतीयायां विशेषतः । पार्वत्याः पुरतो देवि स सौभाग्यमवाप्नुयात्

आणि तेथे दांपत्यासाठी वस्त्र व यथोचित दक्षिणेसह दान द्यावे. जो याचा नित्य पाठ करतो—विशेषतः तृतीया तिथीस—हे देवि, पार्वतीसमोर, तो सौभाग्य प्राप्त करतो।

Verse 28

शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या सम्यग्भक्तिपरायणः । सोऽपि सौभाग्यमाप्नोति यावज्जीवं न संशयः

जो भक्तिभावाने केवळ श्रवण करतो आणि खरी भक्ती निष्ठेने करतो, तोही आयुष्यभर सौभाग्य प्राप्त करतो—यात संशय नाही.

Verse 68

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्टितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणाच्या एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णन’ नामक अडुसष्टावा अध्याय समाप्त झाला.