Adhyaya 166

Verse 1

देव्युवाच । प्रभासे संस्थिता या तु सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । तस्याश्चरित्रं मे ब्रूहि देवदेव जगत्पते

देवी म्हणाली—हे देवदेव जगत्पते! प्रभासात वसणारी ब्रह्म्याची प्रिया सावित्री हिचे अद्भुत चरित्र मला सांगावे।

Verse 2

व्रतमाहात्म्यसंयुक्तमितिहाससमन्वितम् । पाति व्रत्यकरं स्त्रीणां महाभाग्यं महोदयम्

व्रताच्या माहात्म्याने युक्त व पवित्र इतिहासाने समन्वित हे आख्यान व्रत करणाऱ्या स्त्रियांचे रक्षण करते आणि त्यांना महाभाग्य व महान उन्नती प्रदान करते।

Verse 3

ईश्वर उवाच । कथयामि महादेवि सावित्र्याश्चरितं महत् । प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः स्थल स्थाने महेश्वरि । यथा चीर्णं व्रतकरं सावित्र्या राजकन्यया

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! सावित्रीचे महान अद्भुत चरित्र मी सांगतो। हे महेश्वरी! प्रभासक्षेत्रातील त्या पवित्र स्थानी राजकन्या सावित्रीने जसे विधिपूर्वक व्रत आचरले।

Verse 4

आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः । पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम पौरजानपद प्रियः

मद्रदेशात अश्वपति नावाचा धर्मात्मा राजा होता; तो सर्वभूतांच्या हितासाठी तत्पर आणि नगर-ग्रामातील लोकांचा प्रिय होता।

Verse 5

क्षमावाननपत्यश्च सत्यवादी जितेन्द्रियः । प्रभासक्षेत्रयात्रायामाजगाम स भूपतिः । यात्रां कुर्वन्विधानेन सावित्रीस्थलमागतः

तो राजा क्षमाशील, अपत्यहीन, सत्यवादी व जितेंद्रिय होता। तो प्रभासक्षेत्रयात्रेस निघाला; विधिपूर्वक यात्रा करीत ‘सावित्रीस्थळ’ या पवित्र स्थानी पोहोचला।

Verse 6

स सभार्यो व्रतमिदं तत्र चक्रे नृपः स्वयम् । सावित्रीति प्रसिद्धं यत्सर्वकामफलप्रदम्

तेथे राजाने आपल्या राणीसमवेत स्वतः ते व्रत केले; ते ‘सावित्री-व्रत’ म्हणून प्रसिद्ध असून सर्व शुभ कामनांचे फल देणारे आहे।

Verse 7

तस्य तुष्टाऽभवद्देवि सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । भूर्भुवःस्वरितीत्येषा साक्षान्मूर्तिमती स्थिता

हे देवी! ब्रह्माची प्रिया सावित्री त्याच्यावर संतुष्ट झाली; ‘भूर्भुवःस्वः’ या उच्चारणशक्तीची साक्षात् मूर्तिमती होऊन ती तेथे उभी राहिली।

Verse 8

कमंडलुधरा देवी जगामादर्शनं पुनः । कालेन वहुना जाता दुहिता देवरूपिणी

कमंडलू धारण करणारी देवी पुन्हा अदृश्य झाली; बराच काळ गेल्यावर देवसदृश तेजस्वी कन्या जन्मास आली।

Verse 9

सावित्र्या प्रीतया दत्ता सावित्र्याः पूजया तथा । सावित्रीत्येव नामाऽस्याश्चक्रे विप्राज्ञया नृपः

प्रसन्न सावित्रीने दिलेली व सावित्रीपूजेमुळे प्राप्त झालेली ती कन्या; विप्रांच्या आज्ञेने राजाने तिचे नाव ‘सावित्री’ असेच ठेवले।

Verse 10

सा विग्राहवतीव श्रीः प्रावर्धत नृपात्मजा । सावित्री सुकुमारांगी यौवनस्था बभूव ह

ती राजकन्या सावित्री जणू साक्षात् श्री (लक्ष्मी)ची मूर्तीच, अशी वाढली; कोमलांगी ती खरोखर यौवनावस्थेस पोहोचली।

Verse 11

या सुमध्या पृथुश्रोणी प्रतिमा काञ्चनी यथा । प्राप्तेयं देवकन्या वा दृष्ट्वा तां मेनिरे जनाः

ती सुमध्य व पृथुश्रोणी, जणू सुवर्णमूर्तीप्रमाणे तेजस्वी होती. तिला पाहून लोक म्हणू लागले—“ही काय देवकन्या येथे आली आहे काय?”

Verse 12

सा तु पद्मा विशालाक्षी प्रज्वलतीव तेजसा । चचार सा च सावित्री व्रतं यद्भृगुणोदितम्

ती पद्मेसारखी विशालाक्षी कन्या, अंतःतेजाने जणू प्रज्वलित होत, भृगूंनी सांगितलेल्या विधीनुसार सावित्री-व्रत आचरू लागली.

Verse 13

अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य च । हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयेद्वरवर्णिनी

मग उपवास करून, शिरःस्नानासहित स्नान करून ती देवतेकडे गेली. विधिपूर्वक अग्नीत आहुती देऊन, त्या उत्तम कन्येने ब्राह्मणांकडून मंत्रपाठ करविला.

Verse 14

तेभ्यः सुमनसः शेषां प्रतिगृह्य नृपात्मजा । सखीपरिवृताऽभ्येत्य देवी श्रीवत्सरूपिणी

त्यांच्याकडून उरलेले पुष्पप्रसाद स्वीकारून, राजकन्या सख्यांनी वेढलेली परत आली—श्रीवत्सचिन्हधारी देवीसारखी शोभून दिसत होती.

Verse 15

साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषां पूर्वं निवेद्य च । कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वतः स्थिता

तिने पित्याच्या चरणांना नमस्कार करून, प्रथम उरलेले अर्पण निवेदिले. मग हात जोडून, ती श्रेष्ठ कन्या राजाच्या पार्श्वभागी उभी राहिली.

Verse 16

तां दृष्ट्वा यौवनप्राप्तां स्वां सुतां देवरूपिणीम् । उवाच राजा संमन्त्र्य पुत्र्यर्थं सह मन्त्रिभिः

देवीसदृश तेजस्वी, यौवनप्राप्त आपल्या कन्येला पाहून राजाने मंत्र्यांशी सल्लामसलत केली आणि मग कन्येच्या भावी कार्याविषयी बोलला।

Verse 17

पुत्रि प्रदानकालस्ते न हि कश्चिद्वृणोति माम् । विचारयन्न पश्यामि वरं तुल्यमिहात्मनः

‘पुत्री, तुझ्या कन्यादानाचा काळ आला आहे; पण येथे कोणीही मला (संबंधासाठी) मागत नाही. विचार करूनही मला माझ्या तुल्य योग्य वर दिसत नाही।’

Verse 18

देवादीनां यथा वाच्यो न भवेयं तथा कुरु । पठ्यमानं मया पुत्रि धर्मशास्त्रेषु च श्रुतम्

‘असे वाग की देवतादि समोर माझ्याविषयी निंदावचन होऊ नये. पुत्री, हे मी धर्मशास्त्रांत वाचले आहे आणि ऐकलेही आहे।’

Verse 19

पितुर्गेहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता । ब्रह्महत्या पितुस्तस्य सा कन्या वृषली स्मृता

‘जी कन्या पित्याच्या घरी असताना, विवाहसंस्कार होण्यापूर्वीच रजः (मासिक धर्म) पाहते, त्या पित्याला ब्रह्महत्येसमान दोष सांगितला आहे; आणि ती कन्या “वृषली” म्हणून स्मरली जाते।’

Verse 20

अतोऽर्थं प्रेषयामि त्वां कुरु पुत्रि स्वयंवरम् । वृद्धैरमात्यैः सहिता शीघ्रं गच्छावधारय

‘म्हणून मी तुला पाठवीत आहे—पुत्री, स्वयंवर कर. वृद्ध व विश्वासू अमात्यांसह लवकर जा; निश्चय दृढ ठेव.’

Verse 21

एवमस्त्विति सावित्री प्रोच्य तस्माद्विनिर्ययौ । तपोवनानि रम्याणि राजर्षीणां जगाम सा

सावित्री म्हणाली—“एवमस्तु (तथास्तु)”—आणि तेथून निघून गेली। ती राजर्षींच्या रम्य तपोवनांकडे गेली।

Verse 22

मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवन्दनम् । ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमाणि च

तेथील मान्य वृद्धांच्या चरणांना वंदन करून, मग ती सर्व तीर्थे आणि सर्व आश्रमांचे दर्शन घेण्यास निघाली.

Verse 23

आजगाम पुनर्वेश्म सावित्री सह मंत्रिभिः । तत्रापश्यत देवर्षिं नारदं पुरतः शुचिम्

नंतर सावित्री सेवक-परिचारकांसह आपल्या निवासस्थानी परत आली. तेथे तिने समोरच पवित्र, तेजस्वी देवर्षी नारदांना पाहिले.

Verse 24

आसीनमासने विप्रं प्रणम्य स्मितभाषिणी । कथयामास तत्कार्यं येनारण्यं गता च सा

आसनावर विराजमान त्या ब्राह्मणाला प्रणाम करून, ती मंद हास्याने मधुर वाणीने ज्या कारणासाठी वनात गेली होती ते कार्य सांगू लागली.

Verse 25

सावित्र्युवाच । आसीच्छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः । द्युमत्सेन इति ख्यातो दैवादन्धो वभूव सः

सावित्री म्हणाली—शाल्व देशात एक धर्मात्मा क्षत्रिय पृथ्वीपति राजा होता, जो ‘द्युमत्सेन’ या नावाने प्रसिद्ध होता; दैवयोगाने तो अंध झाला.

Verse 26

आर्यस्य बालपुत्रस्य द्युमत्सेनस्य रुक्मिणा । सामन्तेन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा

आर्य द्युमत्सेनाचा, लहान पुत्र असूनही, पूर्ववैरी सामंत रुक्मीने ही उणीव साधून राज्य हिरावून घेतले।

Verse 27

स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम्

तो बालक असलेल्या पत्नीसमवेत तो वनाकडे निघून गेला।

Verse 28

स तस्य च वने वृद्धः पुत्रः परमधार्मिकः । सत्यवागनुरूपो मे भर्तेति मनसेप्सितः

आणि त्या वनात त्याचा पुत्र वाढला—परम धर्मात्मा, सत्यवचनी; माझ्या मनास अभिप्रेत, मला अनुरूप व योग्य असा तोच पती होता।

Verse 29

नारद उवाच । अहो बत महत्कष्टं सावित्र्या नृपते कृतम् । बालस्वभावादनया गुणवान्सत्यवाग्वृतः

नारद म्हणाले—हे नृपा, अहो! सावित्रीने मोठे कष्ट ओढवून घेतले; बालस्वभावामुळे तिने गुणवान, सत्यनिष्ठ पुरुषाचा वरण केला आहे।

Verse 30

सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते । सत्यं वदेति मुनिभिः सत्यवान्नाम वै कृतम्

याचा पिता सत्य बोलतो, माता देखील सत्यच म्हणते; ‘हा सत्य बोलतो’ असे मुनिंनी म्हणत त्याचे नाव ‘सत्यवान्’ ठेवले आहे।

Verse 31

नित्यं चाश्वाः प्रियास्तस्य करोत्यश्वाश्च मृन्मयान् । चित्रेऽपि च लिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते

घोडे त्याला नित्य प्रिय आहेत; तो मातीचेही घोडे घडवितो आणि चित्रांतही घोडे रेखाटतो; म्हणून तो ‘चित्राश्व’—चित्रित घोड्यांचा—असा प्रसिद्ध आहे।

Verse 32

सत्यवान्रंतिदेवस्य शिष्यो दानगुणैः समः । ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा

सत्यवान् रंतिदेवाचा शिष्य असून दानगुणांत त्याच्यासमान आहे। तो ब्राह्मणनिष्ठ व सत्यवक्ता आहे—उशीनरपुत्र शिबीसारखा।

Verse 33

ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः । रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली

तो ययातीसारखा उदार, सोमासारखा मनोहरदर्शन आहे। रूपाने अश्विनीकुमारांस तुल्य, आणि द्युमत्सेनाचा बलवान पुत्र आहे।

Verse 34

एको दोषोऽस्ति नान्यश्च सोऽद्यप्रभृति सत्यवान् । संवत्सरेण क्षीणायुर्देहत्यागं करिष्यति

एकच दोष आहे, दुसरा नाही: आजपासून सत्यवानाची आयुष्यरेखा क्षीण होत आहे। एका वर्षात तो देहत्याग करील।

Verse 35

नारदस्य वचः श्रुत्वा दुहिता प्राह पार्थिवम्

नारदांचे वचन ऐकून कन्येने राजाला म्हणाली।

Verse 36

सावित्र्युवाच । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति ब्राह्मणाः । सकृत्कन्या प्रदीयेत त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

सावित्री म्हणाली—राजे प्रतिज्ञेचे वचन एकदाच बोलतात, ब्राह्मणही एकदाच वचन देतात; आणि कन्यादानही एकदाच होते—ही तिन्ही ‘एकदाच’ अशी आहेत.

Verse 37

दीर्घायुरथवाल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा । सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम्

तो दीर्घायुषी असो वा अल्पायुषी, गुणवान असो वा गुणहीनही—मी एकदा ज्याला पती म्हणून वरण केले, त्यानंतर दुसरा मी वरण करीत नाही.

Verse 38

मनसा निश्चयं कृत्वा ततो वाचाऽभिधीयते । क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं हि मनस्ततः

प्रथम मनाने निश्चय केला जातो, मग तो वाणीने सांगितला जातो; नंतर कर्माने तो पूर्ण होतो—म्हणून मनच खरे प्रमाण आहे.

Verse 39

नारद उवाच । यद्येतदिष्टं भवतः शीघ्रमेव विधीयताम् । अविघ्नेन तु सावित्र्याः प्रदानं दुहितुस्तव

नारद म्हणाले—हे तुम्हाला मान्य असेल तर लवकरच व्यवस्था करा; तुमच्या कन्या सावित्रीचे कन्यादान निर्विघ्न पार पडो.

Verse 40

एवमुक्त्वा समुत्पत्य नारूदस्त्रिदिवं गतः । राजा च दुहितुः सर्वं वैवाहिकमथाकरोत् । शुभे मुहूर्ते पार्श्वस्थैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

असे बोलून नारद उठले आणि स्वर्गलोकात गेले. मग राजाने कन्येसाठी सर्व वैवाहिक विधींची तयारी केली—शुभ मुहूर्तावर, जवळ वेदपारंगत ब्राह्मणांच्या सान्निध्यात.

Verse 41

सावित्र्यपि च तं लब्ध्वा भर्तारं मनसेप्तितम् । मुमुदेऽतीव तन्वंगी स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत्

सावित्रीनेही मनास अभिप्रेत असा पती प्राप्त करून, सुकुमार देहाची होऊन, अत्यंत आनंद मानला—जसा पुण्यवान स्वर्ग प्राप्त करून हर्षित होतो।

Verse 42

एवं तत्राश्रमे तेषां तदा निवसतां सताम् । कालस्तु पश्यतां किञ्चिदतिचक्राम पार्वति

अशा रीतीने त्या आश्रमात ते सत्पुरुष निवास करीत असता, पाहता पाहता थोडासा काळ निघून गेला, हे पार्वती।

Verse 43

सावित्र्यास्तु तदा नार्यास्तिष्ठन्त्याश्च दिवानिशम् । नारदेन यदुक्तं तद्वाक्यं मनसि वर्तते

परंतु त्या वेळी साध्वी सावित्री दिवसरात्र स्थिर राहिली; नारदांनी जे सांगितले ते वचन तिच्या मनात सतत राहिले।

Verse 44

ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन । प्राप्तः कालोऽथ मर्तव्यो यत्र सत्यव्रतो नृपः

मग अनेक दिवस गेल्यावर, एका वेळी तो नियत क्षण आला—ज्या वेळी राजा सत्यव्रताचा देहान्त होणार होता।

Verse 45

ज्येष्ठमासे सिते पक्षे द्वादश्यां रजनीमुखे । गणयंत्याश्च सावित्र्या नारदोक्तं वचो हृदि

ज्येष्ठ महिन्यात शुक्ल पक्षातील द्वादशीस संध्याकाळी, सावित्री वेळ मोजीत असता, नारदांचे वचन तिच्या हृदयात ठसलेले राहिले।

Verse 46

चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिंत्य भामिनी । व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽश्रमे

“चौथ्या दिवशी यांचा अंत होईल”—असे चिंतून त्या पतिव्रता स्त्रीने त्रिरात्र-व्रताचा संकल्प केला व आश्रमात दिवस-रात्र निवास केला।

Verse 47

ततस्त्रिरात्रं न्यवसत्स्नात्वा संतर्प्य देवताम् । श्वश्रूश्वशुरयोः पादौ ववंदे चारुहासिनी

त्यानंतर तिने त्रिरात्र व्रत पाळले; स्नान करून देवतेला विधिपूर्वक तृप्त केले आणि सुहासिनीने सासू-सासऱ्यांच्या चरणांना वंदन केले।

Verse 48

अथ प्रतस्थे परशुं गृहीत्वा सत्यवान्वनम् । सावित्र्यपि च भर्तारं गच्छंतं पृष्ठतोऽन्वयात्

मग सत्यवान कुऱ्हाड हातात घेऊन वनाकडे निघाला; आणि सावित्रीही जात असलेल्या पतीच्या मागोमाग चालू लागली।

Verse 49

ततो गृहीत्वा तरसा फलपुष्पसमित्कुशान् । अथ शुष्काणि चादाय काष्ठभारमकल्पयत्

त्यानंतर त्याने लगबगीने फळे, फुले, समिधा व कुश गोळा केले; आणि सुक्या लाकडांसह इंधनाचा भार तयार केला।

Verse 50

अथ पाटयतः काष्ठं जाता शिरसि वेदना । काष्ठभारं क्षणात्त्यक्त्वा वटशाखावलंबितः

मग लाकूड फाडताना त्याच्या डोक्यात वेदना झाली. त्याने क्षणात लाकडांचा भार टाकून वडाच्या फांदीला धरून आधार घेतला।

Verse 51

सावित्रीं प्राह शिरसो वेदना मां प्रबाधते । तवोत्संगे क्षणं तावत्स्वप्तुमिच्छामि सुन्दरि

तो सावित्रीला म्हणाला—“माझ्या डोक्यात वेदना त्रास देते आहे. हे सुंदरी, तुझ्या मांडीवर मी क्षणभर झोपावे अशी इच्छा आहे.”

Verse 52

विश्रमस्व महाबाहो सावित्री प्राह दुःखिता । पश्चादपि गमिष्यामि ह्याश्रमं श्रमनाशनम्

दुःखी सावित्री म्हणाली—“हे महाबाहो, थोडा वेळ विश्रांती घे. नंतर मी श्रमनाशक आश्रमाला जाईन.”

Verse 53

यावदुत्संगगं कृत्वा शिरोस्य तु महीतले । तावद्ददर्श सावित्री पुरुषं कृष्णपिंगलम्

जशी तिने भूमीवर आपल्या मांडीवर त्याचे मस्तक ठेवले, तशीच सावित्रीने कृष्ण-पिंगल वर्णाचा एक पुरुष पाहिला.

Verse 54

किरीटिनं पीतवस्त्रं साक्षात्सूर्यमिवोदितम् । तमुवाचाथ सावित्री प्रणम्य मधुराक्षरम्

मुकुटधारी, पीतवस्त्रधारी, उदित सूर्याप्रमाणे तेजस्वी—त्याला प्रणाम करून सावित्रीने मधुर वचन उच्चारले.

Verse 55

कस्त्वं देवोऽथवा दैत्यो यो मां धर्षितुमागतः । न चाहं केनचिच्छक्या स्वधर्माद्देव रोधितुम्

“तू कोण—देव की दैत्य—जो मला धर्षण करण्यास आला आहेस? हे देव, माझ्या स्वधर्मापासून मला कोणीही रोखू शकत नाही.”

Verse 56

विद्धि मां पुरुषश्रेष्ठ दीप्तामग्निशिखामिव

हे पुरुषश्रेष्ठा, मला प्रज्वलित अग्निशिखेप्रमाणे समज.

Verse 57

यम उवाच । यमः संयमनश्चास्मि सर्वलोकभयंकरः

यम म्हणाला - मी यम आहे, संयमन करणारा आहे आणि सर्व लोकांसाठी भयंकर आहे.

Verse 58

क्षीणायुरेष ते भर्ता संनिधौ ते पतिव्रते । न शक्यः किंकरैर्नेतुमतोऽहं स्वयमागतः

हे पतिव्रते, तुझ्या पतीचे आयुष्य संपले आहे. तुझ्या सान्निध्यात माझ्या दूतांना त्याला नेणे शक्य नव्हते, म्हणून मी स्वतः आलो आहे.

Verse 59

एवमुक्त्वा सत्यव्रतशरीरात्पाशसंयुतः । अंगुष्ठमात्रं पुरुषं निचकर्ष यमो बलात्

असे बोलून पाशधारी यमाने सत्यव्रताच्या शरीरातून अंगठ्याच्या आकाराच्या पुरुषाला बळाने बाहेर काढले.

Verse 60

अथ प्रयातुमारेभे पंथानं पितृसेवितम् । सावित्र्यपि वरारोहा पृष्ठतोऽनुजगाम ह

त्यानंतर त्याने पितरांनी सेवित अशा मार्गावर जाण्यास सुरुवात केली. सुंदरी सावित्री सुद्धा त्याच्या मागे चालू लागली.

Verse 61

पतिव्रतत्वाच्चाश्रांता तामुवाच यमस्तथा । निवर्त गच्छ सावित्रि मुहूर्तं त्वमिहागता

पतिव्रता-धर्माच्या बळाने ती थकली नाही; तेव्हा यम तिला म्हणाला— “सावित्री, परत जा; तू येथे केवळ थोड्याच वेळासाठी आली आहेस।”

Verse 62

एष मार्गो विशालाक्षि न केनाप्यनुगम्यते

हे विशालाक्षी, हा मार्ग कोणालाही सहजपणे अनुसरण करता येत नाही.

Verse 63

सावित्र्युवाच । न श्रमो न च मे ग्लानिः कदाचिदपि जायते । भर्तारमनुगच्छन्त्या विशिष्टस्य च संनिधौ

सावित्री म्हणाली— मला कधीही श्रम वा ग्लानी होत नाही; कारण मी पतीचा अनुगमन करते आणि श्रेष्ठ पुरुषाच्या सान्निध्यात आहे.

Verse 64

सतां सन्तो गतिर्नान्या स्त्रीणां भर्ता सदा गतिः । वेदो वर्णाश्रमाणां च शिष्याणां च गतिर्गुरुः

सत्पुरुषांशिवाय सज्जनांना दुसरी गती नाही; स्त्रियांसाठी पतीच सदैव गती आहे. वर्णाश्रमधर्मीयांसाठी वेद गती आहे आणि शिष्यांसाठी गुरुच गती आहे.

Verse 65

सर्वेषामेव भूतानां स्थानमस्ति महीतले । भर्त्तारमेकमुत्सृज्य स्त्रीणां नान्यः समाश्रयः

सर्व प्राण्यांना पृथ्वीवर आपापले स्थान आहे; पण स्त्रियांसाठी पतीला सोडून दुसरा कोणताही योग्य आश्रय नाही.

Verse 66

एवमन्यैः सुमधुरैर्वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः । तुतोष सूर्यतनयः सावित्रीं वाक्यमब्रवीत्

अशा रीतीने धर्मार्थयुक्त अनेक अतिमधुर वचनांनी सूर्यतनय यम प्रसन्न झाला आणि तो सावित्रीला वचन बोलला।

Verse 67

यम उवाच । तुष्टोऽस्मि तव भद्रं ते वरं वरय भामिनि । सापि वव्रे च राज्यं स्वं विनयावनतानना

यम म्हणाला—“मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; तुझे कल्याण होवो. हे भामिनि, वर माग.” तेव्हा तिनेही विनयाने मुख खाली घालून आपल्या राज्याच्या पुनःप्राप्तीचा वर मागितला।

Verse 68

चक्षुःप्राप्तिं तथा राज्यं श्वशुरस्य महात्मनः । पितुः पुत्रशतं चैव पुत्राणां शतमात्मनः

तिने महात्मा श्वशुरासाठी दृष्टीची प्राप्ती व राज्य, पित्याकरिता शंभर पुत्र, आणि स्वतःसाठीही पुत्रपरंपरेत शंभर पुत्र असा वर मागितला।

Verse 69

जीवितं च तथा भर्तुर्धर्मसिद्धिं च शाश्वतीम् । धर्मराजो वरं दत्त्वा प्रेषयामास तां ततः

तिने पतीचे जीवन आणि धर्मातील शाश्वत सिद्धीही मागितली. धर्मराजाने वर देऊन नंतर तिला पुढे पाठविले।

Verse 70

अथ भर्तारमासाद्य सावित्री हृष्टमानसा । जगाम स्वाश्रमपदं सह भर्त्रा निराकुला

मग पतीला पुन्हा प्राप्त करून हर्षित मनाची सावित्री, सर्व व्याकुळतेपासून मुक्त होऊन, पतीसह आपल्या आश्रमस्थानी गेली।

Verse 71

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां च तया चीर्णं व्रतं त्विदम् । माहात्म्यतोऽस्य नृपतेश्चक्षुःप्राप्तिरभूत्पुरः

ज्येष्ठ महिन्याच्या पौर्णिमेला तिने विधिपूर्वक हे व्रत आचरले. या व्रताच्या माहात्म्य-प्रभावाने राजाला लवकरच पुन्हा दृष्टी प्राप्त झाली.

Verse 72

ततः स्वदेशराज्यं च प्राप निष्कण्टकं नृपः । पितास्याः पुत्रशतकं सा च लेभे सुताञ्छतम्

त्यानंतर राजाने आपले देश-राज्य निष्कंटक—शत्रू व उपद्रव रहित—पुन्हा प्राप्त केले. तिच्या पित्याला शंभर पुत्र मिळाले आणि तिलाही स्वतः शंभर पुत्र झाले.

Verse 73

एवं व्रतस्य माहात्म्यं कथितं सकलं मया

अशा प्रकारे या व्रताचे संपूर्ण माहात्म्य मी सांगितले आहे.

Verse 74

देव्युवाच । कीदृशं तद्व्रतं देव सावित्र्या चरितं महत् । तस्मिंस्तु ज्येष्ठमासे हि विधानं तस्य कीदृशम्

देवी म्हणाली—हे देव! सावित्रीने आचरलेले ते महान व्रत कसे आहे? आणि ज्येष्ठ महिन्यात त्याची विधी कशी असते?

Verse 76

का देवता व्रते तस्मिन्के मन्त्राः किं फलं विभो । विस्तरेण महेश त्वं ब्रूहि धर्मं सनातनम्

त्या व्रतात कोणत्या देवतेची पूजा करावी, कोणते मंत्र आहेत आणि त्याचे फळ काय, हे विभो? हे महेश! हा सनातन धर्म विस्ताराने सांगावा.

Verse 77

त्रयोदश्यां तु ज्येष्ठस्य दन्तधावनपूर्वकम् । त्रिरात्रं नियमं कुर्यादुपवासस्य भामिनि

ज्येष्ठ महिन्याच्या त्रयोदशीस दंतधावनपूर्वक, हे सुंदरी, उपवासयुक्त तीन रात्रींचा नियम करावा।

Verse 78

अशक्तस्तु त्रयोदश्यां नक्तं कुर्याज्जितेन्द्रियः । अयाचितं चतुर्दश्यां ह्युपवासेन पूर्णिमाम्

त्रयोदशीला पूर्ण उपवास अशक्य असल्यास जितेंद्रिय होऊन नक्तव्रत करावे; चतुर्दशीला अयाचित अन्न घ्यावे आणि पौर्णिमेला उपवास करावा।

Verse 79

नित्यं स्नात्वा तडागे वा महानद्यां च निर्झरे । पांडुकूपे तु सुश्रोणि सर्वस्नानफलं लभेत्

दररोज तळ्यात, महानदीत किंवा झऱ्यात स्नान केले तरी, हे सुश्रोणि, पांडुकूपात स्नान केल्याने सर्व स्नानांचे फळ मिळते।

Verse 80

विशेषात्पूर्णिमायां तु स्नानं सर्षपमृज्जलैः

आणि विशेषतः पौर्णिमेला मोहरी व मृत्तिका मिसळलेल्या जलाने स्नान करावे।

Verse 81

गृहीत्वा वालुकं पात्रे प्रस्थमात्रे यशस्विनि । अथवा धान्यमादाय यवशालितिलादिकम्

हे यशस्विनी, पात्रात एक प्रस्थ मापाची वाळू घेऊन—किंवा यव, तांदूळ, तीळ इत्यादी धान्य घेऊन—

Verse 82

ततो वंशमये पात्रे वस्त्रयुग्मेन वेष्टिते । सावित्रीप्रतिमां कृत्वा सर्वावयवशोभिताम्

मग वस्त्रयुग्माने वेढलेल्या बांबूच्या पात्रात, सर्व अवयवांनी शोभित अशी सावित्रीची प्रतिमा घडवून स्थापावी।

Verse 83

सौवर्णीं मृन्मयीं वापि स्वशक्त्या दारुनिर्मिताम् । रक्तवस्त्रद्वयं दद्यात्सावित्र्या ब्रह्मणः सितम्

स्वशक्तीनुसार सोन्याची, मातीची किंवा लाकडाची प्रतिमा अर्पण करावी; सावित्रीस लाल वस्त्रांची जोडी आणि ब्रह्मदेवास पांढरे वस्त्र द्यावे।

Verse 85

पूर्णकोशातकैः पक्वैः कूष्माण्डकर्कटीफलैः । नालिकेरैः सखर्जूरैः कपित्थैर्दाडिमैः शुभैः

पक्व व रसाळ कोशातक फळे, कूष्मांड व काकडी, नारळ व खजूर, तसेच शुभ कैथ व डाळिंब यांनी नैवेद्याची मांडणी करावी।

Verse 86

जंबूजंबीरनारिंगैरक्षोटैः पनसैस्तथा । जीरकैः कटुखण्डैश्च गुडेन लवणेन च

जांभूळ, जंबीर व संत्री, अक्रोड व फणस; तसेच जिरे, तिखट पदार्थ, गूळ व मीठ यांनीही पूजनसामग्री परिपूर्ण करावी।

Verse 87

विरूढैः सप्तधान्यैश्च वंशपात्रप्रकल्पितैः । रंजयेत्पट्टसूत्रैश्च शुभैः कुंकुमकेसरैः

अंकुरलेली सप्तधान्ये बांबूच्या पात्रांत मांडून, शुभ रेशमी सूत्रे तसेच कुंकुम व केशर यांनी पूजास्थान शोभवावे।

Verse 88

अवतारं करोत्येवं सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

अशा प्रकारे ब्रह्म्याची प्रिया सावित्री अवतार धारण करते।

Verse 89

तामर्च्चयीत मन्त्रेण सावित्र्या ब्रह्मणा समम् । इतरेषां पुराणोक्तो मंत्रोऽयं समुदाहृतः

सावित्री व ब्रह्मा यांच्यासह मंत्राने तिची अर्चना करावी। इतरांसाठीही पुराणोक्त हा मंत्र येथे सांगितला आहे।

Verse 90

ओंकारपूर्वके देवि वीणापुस्तकधारिणि । वेदांबिके नमस्तुभ्यमवैधव्यं प्रयच्छ मे

ॐकारपूर्वे हे देवी, वीणा व पुस्तक धारण करणारी! वेदांबिके, तुला नमस्कार; मला अवैधव्याचे वरदान दे.

Verse 91

एवं संपूज्य विधिवज्जागरं तत्र कारयेत् । गीतवादित्रशब्देननरनारीकदंबकम् । नृत्यद्धसन्नयेद्रात्रिं नृत्यशास्त्रविशारदैः

अशा रीतीने विधिपूर्वक पूजन करून तेथे जागरण करावे। गीत-वाद्यांच्या निनादाने स्त्री-पुरुषांचा समुदाय नृत्यशास्त्रविशारदांच्या नेतृत्वाखाली नाचत-हसत रात्र घालवो.

Verse 92

सावित्र्याख्यानकं चापि वाचयीत द्विजोत्तमान् । यावत्प्रभातसमयं गीतभावरसैः सह

सावित्रीचे आख्यानही श्रेष्ठ द्विजांकडून वाचून घ्यावे, आणि भक्तिरसपूर्ण गीतांसह प्रभातसमयापर्यंत ते चालू ठेवावे.

Verse 93

विवाहमेवं कृत्वा तु सावित्र्या ब्रह्मणा सह । परिधाप्य सितैर्वस्त्रैर्दंपतीनां तु सप्तकम्

अशा प्रकारे ब्रह्म्यासह सावित्रीचा विवाहविधी करून, नंतर सात दांपत्यांना शुभ्र वस्त्रे परिधान करवावीत।

Verse 94

सावित्रीं ब्रह्मणा सार्धमेवं शक्त्या प्रपूजयेत् । गन्धैः सुगन्धपुष्पैश्च धूपनैवेद्यदीपकैः

अशा रीतीने आपल्या सामर्थ्यानुसार ब्रह्म्यासह सावित्रीची यथाविधी पूजा करावी—गंध, सुगंधी पुष्प, धूप, नैवेद्य व दीप अर्पून।

Verse 95

अथ सावित्रीकल्पज्ञे सावित्र्याख्यानवाचके । दैवज्ञे ह्युञ्छवृत्तिस्थे दरिद्रे चाग्निहोत्रिणि

मग सावित्री-कल्पज्ञ, सावित्री-आख्यानवाचक, विद्वान दैवज्ञ, उञ्छवृत्तीने जगणारा, दरिद्री जन आणि अग्निहोत्री—यांना (बोलावावे)।

Verse 96

एवं दत्त्वा विधानेन तस्यां रात्रौ निमन्त्रयेत् । पौर्णमास्यां वटाधस्ताद्दंपतीनां चतुर्दश

अशा प्रकारे विधिपूर्वक दान देऊन, त्या रात्री पौर्णिमेला वटवृक्षाखाली चौदा दांपत्यांना निमंत्रित करावे।

Verse 97

ततः प्रभातसमये उषःकाल उपस्थिते । भक्ष्यभोज्यादिकं सर्वं सावित्रीस्थलमानयेत्

नंतर प्रभातसमयी उषःकाल येताच, भक्ष्य-भोज्य इत्यादी सर्व सामग्री सावित्रीस्थळी आणावी।

Verse 98

पाकं कृत्वा तु शुचिना रक्षां कृत्वा प्रयत्नतः । ब्राह्मणान्गृहिणीयुक्तांस्तत आह्वानयेत्सुधीः

शुचितेने पाक करून आणि प्रयत्नपूर्वक रक्षाविधान करून, मग सुज्ञाने गृहिणीसह ब्राह्मणांना आमंत्रित करावे।

Verse 99

सावित्र्याः स्थलके तत्र कृत्वा पादाभिषेचनम् । सुस्नातान्ब्राह्मणांस्तत्र सभार्यानुपवेशयेत्

तेथे सावित्रीच्या पवित्र स्थळी पादप्रक्षालन करून, नीट स्नान केलेल्या ब्राह्मणांना पत्नींसह बसवावे।

Verse 100

सावित्र्याः पुरतो देवि दंपत्योर्भोजनं ददेत् । तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशय

हे देवी, सावित्रीसमोर त्या दांपत्याला भोजन अर्पण करावे; त्याने मीच तेथे भोजित होतो—यात संशय नाही।

Verse 101

द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः । लक्ष्म्याः सहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति

जो दुसऱ्यांदा (दुसऱ्या दांपत्याला) भोजन घालतो, त्याने केशव भोजित होतात; लक्ष्मीसह वरदाता त्याला इच्छित वर देतो।

Verse 102

सावित्र्या सहितो ब्रह्मा तृतीये भोजितो भवेत् । एकैकं भोजनं तत्र कोटिभोजसमं स्मृतम्

तिसऱ्या भोजनाने सावित्रीसह ब्रह्मा भोजित मानले जातात; तेथे प्रत्येक भोजन कोटी-भोजनासमान स्मरले आहे।

Verse 103

अष्टादशप्रकारेण षड्रसीकृतभोजनम् । देव्यास्तत्र महादेवि सावित्रीस्थलसन्निधौ

हे महादेवी! तेथे सावित्री-स्थळाच्या सान्निध्यात देवीसाठी षड्रसांनी परिपूर्ण अठरा प्रकारचे भोजन अर्पण करावे।

Verse 104

विधवा न कुले तस्य न वंध्या न च दुर्भगा । न कन्याजननी चापि न च स्याद्भर्तुरप्रिया । अष्टौ दोषास्तु नारीणां न भवंति कदाचन

त्या कुलात कधीही विधवा, वंध्या किंवा दुर्भागी स्त्री होत नाही; केवळ कन्याजननीही होत नाही, तसेच पतीला अप्रिया होणारीही होत नाही. स्त्रियांचे सांगितलेले आठ दोष तेथे कधी उद्भवत नाहीत।

Verse 105

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे च भोजनम् । दातव्यं सर्वदा देवि कटुनीलविवर्जितम्

म्हणून, हे देवी! सर्व प्रयत्नाने सावित्रीच्या अग्रभागी नेहमी कटु पदार्थ व ‘नील’ (काळे/निषिद्ध) द्रव्ये वर्ज्य करून भोजन द्यावे।

Verse 106

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । पंचप्रकारं मधुरं हृद्यं सर्वं सुसंस्कृतम्

स्त्रियांसाठी कधीही आंबट किंवा क्षारयुक्त (अतिखारट/क्षारीय) भोजन देऊ नये; त्याऐवजी पाच प्रकारचे मधुर, हृदयास प्रिय व सुसंस्कृत अन्न द्यावे।

Verse 107

घृतपूर्णापूपकाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । पूपकास्तादृशाः कार्या द्वितीयाऽशोकवर्तिका

तुपाने भरलेले व भरपूर दुधयुक्त अपूप (मालपुए/केक) करावेत. त्याच प्रकारचे पूपकही तयार करावेत; दुसरे अर्पण ‘अशोक-वर्तिका’ होय।

Verse 108

तृतीया पूपिका कार्या खर्जुरेण समन्विताः । चतुर्थश्चैव संयावो गुडाज्याभ्यां समन्वितः

तिसरे अर्पण खजुरांसह पूपिका (गोड केक) कराव्यात. चौथे अर्पण गुड व तुपयुक्त संयाव करावा.

Verse 109

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यजनोपेतं नारीनरशताकुलम् । पूपकैस्तु कुलं तस्या जायते नात्र संशयः

अशी अर्पणे पुरुषांना आनंद देतात व स्त्रियांना अत्यंत प्रिय असतात. तिचे घर धन-धान्य व लोकांनी समृद्ध होऊन शेकडो स्त्री-पुरुषांनी भरते. या पूपकांच्या दानाने तिचा वंश निःसंशय वाढतो.

Verse 110

न ज्वरो न च संतापो दुःखं च न वियोगजम् । अशोकवर्तिदानेन कुलानामेकविंशतिः

न ताप येतो, न दाह होतो, आणि वियोगजन्य दुःखही होत नाही. अशोक-वर्तीचे दान केल्याने कुलाच्या एकवीस पिढ्या लाभ पावतात.

Verse 111

वधूभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनन्तकैः । पूरितं च कुलं तस्याः पूरिका या प्रयच्छति

जी पूरिका अर्पण करते, तिचे कुल सून-लेकरे आणि असंख्य दासी-दासांनी परिपूर्ण होते.

Verse 112

पुत्रिण्यो वै दुहितरो वधूभिः सहिताः कुले । शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः

शिखरिणीचे दान करणाऱ्या युवतींच्या कुळात कन्या पुत्रवती होतात आणि त्यांच्यासह सूनाही येतात—यात संशय नाही.

Verse 113

मोदते च कुलं सर्वं सर्वसिद्धिप्रपूरितम् । मोदकानां प्रदानेन एवमाह पितामहः

मोदकदानाच्या फलाने सर्व सिद्धींनी परिपूर्ण होऊन सर्व कुल आनंदित होते—असे पितामह (ब्रह्मा) म्हणाले।

Verse 114

एतच्च गौरिणीनां तु भोजनं हि विशिष्यते

गौरीस्त्रियांस (सौभाग्यवती भक्त स्त्रियांना) हे भोजनदानच विशेषतः श्रेष्ठ मानले जाते।

Verse 115

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी देवि भवेज्जन्मनिजन्मनि

हे देवी, ती स्त्री सुभगा, पुत्रिणी, साध्वी व धन-ऋद्धीने युक्त होते; आणि जन्मोजन्मी सहस्रांना भोजन घालणारी होते।

Verse 116

पानानि चैव मुख्यानि हृद्यानि मधुराणि च । द्राक्षापानं तु चिंचायाः पानं गुडसमन्वितम्

मुख्य पेये हृद्य व मधुर असावीत—द्राक्षांचे पेय तसेच गूळ घातलेले चिंचेचे पेय।

Verse 117

सरसेन तु तोयेन कृतखण्डेन वै शुभम् । सुवासिनीनां पेयं वै दातव्यं च द्विजन्मनाम्

सुगंधित पाणी व खडीसाखर (मिश्री) युक्त हे शुभ पेय सुवासिनींना तसेच द्विजांना ही अवश्य द्यावे।

Verse 118

इतरैरितराण्येव वर्णयोग्यानि यानि च । सुरभीणि च पानानि तासु योग्यानि दापयेत्

इतर समूहांसही त्यांच्या वर्ण-मर्यादेस अनुरूप इतर द्रव्ये द्यावीत; तसेच त्या स्त्रियांस योग्य अशी सुगंधित पेयेही प्रदान करावीत।

Verse 119

प्रतिपूज्य विधानेन वस्त्रदानैः सकंचुकैः । कुङ्कुमेनानुलिप्तांगाः स्रग्दामभिरलंकृताः । गंधैर्धूपैश्च संपूज्य नालिकेरान्प्रदापयेत्

विधीनुसार त्यांचे प्रतिपूजन करून कंचुकीसह वस्त्रदान करावे; कुंकुमाने अंगलेपन करून माळा व पुष्पहारांनी अलंकृत करावे; गंध व धूपाने पूजन करून शेवटी नारळ अर्पण करावा।

Verse 120

नेत्राणां चाञ्जनं कृत्वा सिन्दूरं चैव मस्तके । पूगीफलानि हृद्यानि वासितानि मृदूनि च । हस्ते दत्त्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

डोळ्यांत अंजन लावून व मस्तकी सिंदूर ठेवून, सुगंधित, मऊ व हृद्य अशी सुपारी पात्रांसह त्यांच्या हाती द्यावी; मग प्रणाम करून आदराने निरोप द्यावा।

Verse 121

स्वयं च भोजयेत्पश्चाद्बंधुभिर्बालकैः सह

यानंतर स्वतःही बंधुजन व बालकांसह भोजन करावे।

Verse 123

एवमेव पितॄणां च आगम्य स्वे च मन्दिरे । पिण्डप्रदानपूर्वं तु श्राद्धं कृत्वा विधानतः । पितरस्तस्य तुष्टा वै भवन्ति ब्रह्मणो दिनम्

याच प्रकारे स्वगृही परत येऊन, पिंडप्रदानापासून आरंभ करून विधिपूर्वक पितृश्राद्ध करावे; त्याचे पितर ब्रह्मदेवाच्या एका दिवसापर्यंत तृप्त राहतात।

Verse 124

तीर्थादष्टगुणं पुण्यं स्वगृहे ददतः शुभे । न च पश्यन्ति वै नीचाः श्राद्धं दत्तं द्विजातिभिः

तीर्थदानापेक्षा स्वगृही शुभभावे दिलेले दान आठपटीने पुण्यदायी होते. आणि द्विजांनी केलेले श्राद्ध नीचबुद्धी लोकांना दिसत नाही.

Verse 125

एकान्ते तु गृहे गुप्ते पितॄणां श्राद्धमिष्यते । नीचं दृष्ट्वा हतं तत्तु पितॄणां नोपतिष्ठति

पितरांचे श्राद्ध घरातील एकांत, गुप्त व सुरक्षित स्थानी करावे. नीच लोकांनी पाहिले तर ते श्राद्ध बिघडते व पितरांपर्यंत पोहोचत नाही.

Verse 126

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं गुप्तं च कारयेत् । पितॄणां तृप्तिदं प्रोक्तं स्वयमेव स्वयंभुवा

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी श्राद्ध गुप्तपणेच करावे. पितरांना तृप्ति देणारे हे विधान स्वयंभू ब्रह्म्याने स्वतः सांगितले आहे.

Verse 127

गौरीभोज्यादिका या तु उत्सर्गात्क्रियते क्रिया । राजसी सा समाख्याता जनानां कीर्तिदायिनी

पण जी क्रिया उत्सर्ग म्हणजेच दिखाव्यासाठी केली जाते—गौरीभोज इत्यादी—ती ‘राजसी’ म्हणून सांगितली आहे; ती लोकांत कीर्ती देणारी ठरते.

Verse 128

इदं दानं सदा देयमात्मनो हित मिच्छता । श्राद्धे चैव विशेषेण यदीच्छेत्सात्त्विकं फलम्

जो आपले खरे हित इच्छितो त्याने हे दान नेहमी द्यावे—विशेषतः श्राद्धकाळी—जर सात्त्विक फळ हवे असेल तर.

Verse 129

इदमुद्यापनं देवि सावित्र्यास्तु व्रतस्य च । सर्वपातकशुद्ध्यर्थं कार्यं देवि नरैः सदा । अकामतः कामतो वा पापं नश्यति तत्क्षणात्

हे देवी, हे सावित्री-व्रताचे उद्यापन आहे. सर्व पातकांच्या शुद्धीसाठी, हे देवी, नरांनी हे नेहमी करावे. निष्काम असो वा सकाम—पाप त्या क्षणीच नष्ट होते.

Verse 130

इह लोके तु सौभाग्यं धनं धान्यं वराः स्त्रियः । भवंति विविधास्तेषां यैर्यात्रा तत्र वै कृता

या लोकातच त्यांना सौभाग्य प्राप्त होते—धन, धान्य आणि उत्तम स्त्रिया/उत्तम जीवनसाथी विविध प्रकारे—ज्यांनी तेथे यात्रा केली आहे।

Verse 131

इदं यात्राविधानं तु भक्त्या यः कुरुते नरः । शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते

जो मनुष्य हे यात्राविधान भक्तीने करतो—किंवा ते ऐकतोही—तो सर्व पापांतून मुक्त होतो।

Verse 132

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलके शुभे । प्रदक्षिणा यः कुरुते फलदानैर्यथाविधि

ज्येष्ठ पौर्णिमेला, शुभ सावित्रीस्थळी, जो यथाविधी फळांचे दान करून प्रदक्षिणा करतो—

Verse 133

अष्टोत्तरशतं वापि तदर्धार्धं तदर्धकम् । यः करोति नरो देवि सृष्ट्वा तत्र प्रदक्षिणाम्

हे देवी, तेथे जो मनुष्य एकशे आठ प्रदक्षिणा करतो—किंवा त्याचे अर्धे, किंवा त्याचेही अर्धे—आणि त्या स्थळी प्रदक्षिणा पूर्ण करतो—

Verse 134

अगम्यागमनं यैश्च कृतं ज्ञानाच्च मानवैः । अन्यानि पातकान्येवं नश्यंते नात्र संशयः

ज्यांनी जाणूनबुजून अगम्य-गमनाचे पाप व इतरही पातके केली आहेत, त्यांचीही ही सर्व पापे या प्रकारे नष्ट होतात; यात संशय नाही।

Verse 135

यैर्गत्वा स्थलके संध्या सावित्र्याः समुपासिता । स्वपत्न्याश्चैव हस्तेन पांडुकूपजलेन च

जे त्या स्थळी जाऊन पांडुकूपाचे जल स्वतःच्या हाताने घेऊन, पत्नीसमवेत सावित्रीची संध्या-उपासना करतात, त्यांनी त्या पुण्यक्षेत्री विधिपूर्वक संध्या केली असे मानले जाते।

Verse 136

भृंगारकनकेनैव मृन्मयेनाथ भामिनि । आनीय तु जलं पुण्यं संध्योपास्तिं करोति यः । तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या ह्युपासिता

हे सुंदरी, जो कोणी सोन्याच्या भृंगारात किंवा मातीच्या घटात ते पुण्य जल आणून संध्या-उपासना करतो, त्याने जणू बारा वर्षांची संध्या-सेवा केली असे मानले जाते।

Verse 137

अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा । उपवासे त्वनंतं च कथायाः श्रवणे तथा

येथे स्नान केल्यास अश्वमेधयज्ञाचे फळ मिळते; दान केल्यास त्याचे दहापट पुण्य; उपवासात अनंत फल; आणि तसेच पवित्र कथाश्रवणातही।

Verse 166

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीव्रतविधिपूजनप्रकारोद्यापनादिकथनंनाम षट्षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्र-माहात्म्य’ मध्ये ‘सावित्रीव्रतविधी, पूजनप्रकार, उद्यापन इत्यादींचे कथन’ नामक एकशे छयासष्टावा अध्याय समाप्त झाला।