Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । स कृत्वा स्वाश्रमं तत्र वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तत्र शंभोर्निवासाय तपस्तेपे सुदारुणम्

सूत म्हणाले—तेथे भगवान् मुनि वसिष्ठांनी आपला आश्रम स्थापन करून निवास केला. आणि शंभूच्या तेथे वासासाठी त्यांनी अत्यंत कठोर तप केले.

Verse 2

स बभूव मुनिः सम्यक्फलाहारसमन्वितः । शीर्ण पर्णाशनः पश्चाद्द्वे शते समपद्यत

तो मुनि नियमाने फलाहार करून राहिला. नंतर कोरडी पाने खाऊन तो दोनशे वर्षे तसाच स्थित राहिला.

Verse 3

जलाहारः पञ्चशतवर्षाणि संबभूव ह । वर्षाणां वायुभक्षोऽभूत्ततो दशशतानि च

तो पाचशे वर्षे फक्त जलाहारावर राहिला. त्यानंतर आणखी दहा शतके, म्हणजे हजार वर्षे, वायुभक्ष होऊन स्थित राहिला.

Verse 4

पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाशयः । वर्षास्वाकाशवासी च सहस्रं च ततोऽभवत्

ग्रीष्मात तो पंचाग्निसाधना करी, हेमंतात पाण्यात राहिला, आणि वर्षाकाळी उघड्या आकाशाखाली वास केला—अशा रीतीने तो आणखी हजार वर्षे राहिला.

Verse 5

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्यर्षेः सुमहात्मनः । भित्त्वा तं पर्वतं सद्यस्तत्पुरो लिंगमुत्थितम् । तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टो मुनिः स्तोत्रमुदैरयत्

तेव्हा त्या महात्मा ऋषीच्या तपाने प्रसन्न होऊन महादेवांनी तत्क्षणी तो पर्वत फोडला आणि त्यांच्या समोर शिवलिंग प्रकट झाले. ते पाहून विस्मयाने भरलेल्या मुनिने स्तोत्र उच्चारले.

Verse 6

नमः शिवाय शुद्धाय सर्वगायाऽमृताय च । कपर्द्दिने नमस्तुभ्यं नमस्तस्मै त्रिमूर्त्तये

शुद्ध, सर्वव्यापी, अमृतस्वरूप शिवास नमस्कार। हे कपर्दिन, तुला नमस्कार; त्या त्रिमूर्तिस्वरूप परमेश्वरास नमस्कार।

Verse 7

नमः स्थूलाय सूक्ष्माय व्यापकाय महात्मने । निषंगिणे नमस्तुभ्यं त्रिनेत्राय नमोनमः

स्थूल व सूक्ष्म, सर्वव्यापी महात्म्यास नमस्कार। हे शस्त्रधारी प्रभो, तुला नमस्कार; त्रिनेत्रधारकास पुनःपुन्हा नमस्कार।

Verse 8

नमश्चन्द्रकलाधार नमो दिग्वसनाय च । पिनाकपाणये तुभ्यमष्टमूर्ते नमोनमः

चंद्रकला धारण करणाऱ्यास नमस्कार, दिगंबरास नमस्कार। हे पिनाकधारी, तुला नमस्कार; अष्टमूर्ती प्रभूस पुनःपुन्हा नमस्कार।

Verse 9

नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानगम्याय ते नमः । नमस्ते ज्ञानदेहाय सर्वज्ञानमयाय च

ज्ञानस्वरूप तुला नमस्कार, ज्ञानानेच ज्याची प्राप्ती होते त्यास नमस्कार। ज्ञानदेह तुला नमस्कार; सर्वज्ञानमय प्रभूस नमस्कार।

Verse 10

काशीपते नमस्तुभ्यं गिरिशाय नमोनमः । जगत्कारणरूपाय महादेवाय ते नमः

हे काशीपते, तुला नमस्कार; हे गिरिशा, पुनःपुन्हा नमस्कार। जगत्कारणस्वरूप महादेवास नमस्कार।

Verse 11

गौरीकान्त नम स्तुभ्यं नमस्तुभ्यं शिवात्मने । ब्रह्मविष्णुस्वरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः

हे गौरीकांत! तुला नमस्कार, शिवात्मस्वरूपा! तुला नमस्कार। ब्रह्मा-विष्णुरूप, त्रिनेत्र प्रभो! तुला पुनःपुन्हा नमस्कार।

Verse 12

विश्वरूपाय शुद्धाय नमस्तुभ्यं महात्मने । नमो विश्वस्वरूपाय सर्वदेवमयाय च

विश्वस्वरूप, शुद्ध परमत्मा! तुला नमस्कार, हे महात्मन्। ज्याचे स्वरूपच विश्व आहे आणि जो सर्वदेवमय आहे—त्याला नमस्कार।

Verse 13

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । परितुष्टोऽस्मि ते भद्रं वरं वरय सुव्रत

सूत म्हणाले—त्याच क्षणी एक अशरीरी वाणी बोलली: “हे भद्र! मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे. हे सुव्रत! वर माग।”

Verse 14

इत्युक्त्वा पर्वतं भित्त्वा तत्पुरो लिंगमुत्थितम्

असे म्हणताच पर्वत फाटला आणि त्याच्या समोरच शिवलिंग प्रकट झाले।

Verse 15

वसिष्ठ उवाच । लिंगेऽस्मिंस्तव सांनिध्यं सदा भवतु शंकर । मया पूर्वं प्रतिज्ञातं नगस्येह महात्मने । सत्यं कुरु वचो मे त्वं यदि तुष्टोऽसि शंकर

वसिष्ठ म्हणाले—“हे शंकर! या लिंगात तुझे सान्निध्य सदैव राहो. मी पूर्वी येथे या महान पर्वताला प्रतिज्ञा दिली होती. हे शंकर, तू प्रसन्न असशील तर माझे वचन सत्य कर.”

Verse 16

श्रीभगवानुवाच । अद्यप्रभृति लिंगेऽस्मिन्सांनिध्यं मे भविष्यति । त्वद्वाक्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठ सर्वं सत्यं भविष्यति

श्रीभगवान म्हणाले—आजपासून या लिंगात माझे सान्निध्य नित्य राहील। हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तुझ्या वचनामुळे सर्व काही सत्यच होईल।

Verse 17

स्तोत्रेणानेन यो मर्त्यो मां स्तविष्यति भक्तितः । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामाश्विने मुनिसत्तम

हे मुनिसत्तम, आश्विन महिन्यातील कृष्णपक्षाच्या चतुर्दशीला जो कोणी मर्त्य भक्तिभावाने या स्तोत्राने माझी स्तुती करील।

Verse 18

मत्प्रियार्थं तु शक्रेण प्रेषिता मुनिसत्तम । मन्दाकिनीति विख्याता नदी त्रैलोक्यपाविनी

हे मुनिसत्तम, माझ्या प्रियार्थासाठी शक्राने (इंद्राने) एक नदी पाठविली; ती ‘मंदाकिनी’ म्हणून विख्यात असून त्रैलोक्य पावन करणारी आहे।

Verse 19

देवस्योत्तरदिग्भागे कुंडं तिष्ठति नित्यशः । तस्यां स्नात्वा मुनिश्रेष्ठ लिंगं मे पश्यते तु यः । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

देवालयाच्या उत्तर दिशेला एक कुंड सदैव आहे। हे मुनिश्रेष्ठ, जो त्यात स्नान करून माझ्या लिंगाचे दर्शन करतो, तो जरा-मरणरहित परम स्थानास प्राप्त होतो।

Verse 20

अचलं भेदयित्वा तु यस्मान्मे लिंगमुद्गतम् । अचलेश्वरनाम्नैव लोके ख्यातिं गमिष्यति

अचल पर्वत भेदून माझे लिंग प्रकट झाले म्हणून तो लोकात ‘अचलेश्वर’ या नावानेच प्रसिद्ध होईल।

Verse 21

अस्य लिंगस्य माहात्म्यान्न कदाचिच्चलिष्यति । सर्वथा म इदं लिंगं प्रलयान्ते न चाल्यते

या लिंगाच्या माहात्म्यामुळे ते कधीही डळमळणार नाही। सर्व प्रकारे माझे हे लिंग प्रलयाच्या अंतकाळीही हलणार नाही।

Verse 22

सूत उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं विरराम महेश्वरः । वसिष्ठोऽपि सुहृष्टात्मा गौतमाद्या मुनीश्वराः

सूत म्हणाला: एवढे बोलून महेश्वर शांत झाले. वसिष्ठही अंतःकरणाने अत्यंत हर्षित झाला आणि गौतमादी मुनिश्रेष्ठही आनंदित झाले.

Verse 23

शक्रादयस्ततो देवास्तीर्थान्यायतनानि च । आनयामास ब्रह्मर्षिस्तपसा पर्वतोत्तमे

मग शक्रादी देवांनी तीर्थे व पवित्र आयतने तेथे आणली; आणि ब्रह्मर्षींनी तपोबलाने त्यांना त्या श्रेष्ठ पर्वतावर आकृष्ट केले.

Verse 24

ततस्तुष्टः सुरश्रेष्ठस्तत्र वासमथाकरोत्

मग प्रसन्न होऊन देवश्रेष्ठाने तेथेच निवास केला.