Adhyaya 98

Verse 1

सूत उवाच । ततो दशरथो राजा मंत्रिभिस्तैर्विसर्जितः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं संप्राप्तो हर्षसंयुतः

सूत म्हणाले—त्यानंतर राजा दशरथ, त्या मंत्र्यांनी सन्मानपूर्वक निरोप दिल्यावर, हर्षयुक्त होऊन हाटकेश्वराच्या पवित्र क्षेत्रास पोहोचला.

Verse 2

तत्रागत्य ततो देवीं पित्रा संस्थापिता पुरा । पूजयित्वाऽथ सद्भक्त्या स्नात्वा कुण्डे शुभोदके

तेथे येऊन, पूर्वी पित्याने स्थापिलेल्या त्या देवीची सद्भक्तीने पूजा केली; आणि मग शुभ जल असलेल्या कुंडात स्नान केले.

Verse 3

ततोऽन्यानि च मुख्यानि दृष्ट्वा चायतनानि सः । स्नात्वा तीर्थेष्वनेकेषु दत्त्वा दानान्यनेकशः

त्यानंतर त्याने इतर प्रमुख देवालयांचेही दर्शन घेतले; अनेक तीर्थांत स्नान केले आणि वारंवार अनेक दाने दिली.

Verse 4

प्रासादं कारयामास देवदेवस्य चक्रिणः । तत्र संस्थापयामास प्रतिमां वैष्णवीं शुभाम्

त्याने देवदेव चक्रधारी भगवान विष्णूसाठी एक प्रासाद (मंदिर) बांधून घेतला आणि तेथे शुभ वैष्णव प्रतिमेची स्थापना केली।

Verse 5

तस्याग्रे कारयामास वापीं स्वच्छोदकान्विताम् । सोपानपंक्तिभिर्युक्तां साधुभिः संप्रशंसिताम्

त्याच्या समोर त्याने स्वच्छ पाण्याने भरलेली एक बावडी बांधून घेतली; ती पायऱ्यांच्या रांगांनी युक्त असून साधुजनांनी फार प्रशंसिली।

Verse 6

उदकेन ततस्तस्या देवाराधनतत्परः । प्रकारैर्बहुभिस्तीव्रं चकार सुमहत्तपः

मग त्या पाण्याचा उपयोग करून, देवपूजेत तत्पर राहून, त्याने अनेक प्रकारांनी अत्यंत तीव्र व महान तप केले।

Verse 7

ततो वर्षशतेऽतीते तस्य तुष्टो जनार्दनः । विलोक्य च तपस्तीव्रं विहितं तेन भूभुजा

नंतर शंभर वर्षे लोटल्यावर, त्या राजाने केलेले तीव्र तप पाहून जनार्दन त्याच्यावर प्रसन्न झाले।

Verse 8

प्रोवाच दर्शनं गत्वा पक्षिराजं समाश्रितः । मेघगम्भीरयावाचा बहुदेवगणैर्वृतः

दर्शन देऊन, पक्षिराज गरुडावर आरूढ होऊन, मेघगर्जनेसारख्या गंभीर वाणीने, अनेक देवगणांनी वेढलेला भगवान बोलला।

Verse 9

श्रीविष्णुरुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अपि ते दुर्लभं काममहं दास्यामि कृत्स्नशः

श्रीविष्णु म्हणाले—वत्सा, मी तुझ्यावर पूर्ण प्रसन्न आहे. हे सुव्रता, वर माग. जरी तो दुर्लभ अभिलाषा असला तरी मी तो तुला पूर्णपणे प्रदान करीन।

Verse 10

राजोवाच । पुत्रार्थोऽयं समारंभो मया देव कृतोऽखिलः । तपसो देहि मे पुत्रांस्तस्माद्वंशविवृद्धिदान्

राजा म्हणाला—हे देव, माझा हा सर्व उपक्रम पुत्रप्राप्तीसाठीच आहे. तपस्येच्या फलरूपाने मला पुत्र द्या, जे माझ्या वंशाची वाढ करणारे ठरतील।

Verse 11

अन्यत्सर्वं सुराधीश ध्रुवमस्ति गृहे स्थितम् । प्रसादात्तव यत्किंचिद्वैभवं विद्यते मम

हे सुराधीश, उरलेले सर्व काही माझ्या घरी निश्चयानेच आहे. माझ्याकडे जे काही वैभव आहे, ते सर्व तुझ्या प्रसादानेच आहे।

Verse 12

विष्णुरुवाच । अहं तव गृहे राजन्स्वयमेव न संशयः । अवतारं करिष्यामि कृत्वा रूपचतुष्टयम्

विष्णु म्हणाले—हे राजन्, मी स्वतःच निःसंशय तुझ्या घरी अवतार घेईन. चार रूपे धारण करून मी अवतीर्ण होईन।

Verse 13

देवकार्याय तस्मात्त्वं गृहं गत्वा महीपते । कुरु राज्यं यथान्यायं पितृपैतामहं महत्

म्हणून, हे महीपते, देवकार्याकरिता तू घरी जा. पितृ-पैतामहांचे महान राज्य न्यायानुसार चालव।

Verse 14

तथेयं या त्वया वापी निर्मिता विमलोदका । राजवापीति विख्याता लोके सेयं भविष्यति

तुझ्या द्वारा निर्मिलेली ही निर्मळ जलाची वापी लोकांत ‘राजवापी’ म्हणून विख्यात होईल।

Verse 15

अस्यां स्नात्वा नरो भक्त्या य एनां पूजयिष्यति । श्रद्धया परया युक्तः संप्राप्ते पंचमीदिने

जो येथे स्नान करून पंचमीच्या दिवशी पराश्रद्धायुक्त होऊन भक्तीने या तीर्थ/देवीची पूजा करील, तो या व्रताचे अभिष्ट पुण्यफल प्राप्त करील।

Verse 16

ततः करिष्यति श्राद्धं यावत्संवत्सरं नृप । अपुत्रः प्राप्स्यते पुत्रान्वंशवृद्धिकरान्स हि

त्यानंतर, हे नृपा, तो एक वर्षभर श्राद्ध करील; अपुत्र असला तरीही वंशवृद्धी करणारे पुत्र त्याला प्राप्त होतील।

Verse 17

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । प्रहृष्टवदनो भूत्वा सोऽपि राजा ययौ गृहम्

असे बोलून ते भगवान् नंतर अदृश्य झाले; आणि राजा देखील प्रसन्न मुखाने आपल्या घरी गेला।

Verse 18

ततः स्तोकेन कालेन तस्य पुत्रचतुष्टयम् । संजातं लोके विख्यातं कलत्रत्रितयस्य च

मग थोड्याच काळात त्याच्या तीन राण्यांपासून चार पुत्र जन्मले आणि ते लोकांत विख्यात झाले।

Verse 19

कौशल्यानाम विख्याता तस्य भार्या सुशोभना । ज्येष्ठा तस्यां सुतो जज्ञे रामाख्यः प्रथमः सुतः

कौशल्या नावाने विख्यात अशी त्याची अत्यंत शोभायमान ज्येष्ठा राणी होती। तिच्यापासून राम नावाचा पहिला पुत्र जन्मला।

Verse 20

तथान्या कैकयी नाम तस्य भार्या कनिष्ठिका । भरतो नाम विख्यातस्तस्याः पुत्रोऽभवत्त्वसौ

तसेच त्याची कनिष्ठा राणी कैकेयी नावाची होती। तिच्यापासून भरत नावाचा विख्यात पुत्र झाला।

Verse 21

सुमित्राख्या तथा चान्या पत्नी या मध्यमा स्थिता । शत्रुघ्नलक्ष्मणौ पुत्रौ तस्यां जातौ महाबलौ

आणि सुमित्रा नावाची आणखी एक मध्यम राणी होती। तिच्यापासून महाबली लक्ष्मण व शत्रुघ्न हे दोन पुत्र जन्मले।

Verse 22

तथान्या कन्यका चैका बभूव वरवर्णिनी । ददौ यां पुत्रहीनस्य लोमपादस्य भूपतेः

तसेच एकच कन्या होती, उत्तम वर्णाची. तिला त्याने पुत्रहीन राजा लोमपादाला अर्पण केले.

Verse 23

आनृण्यं भूपतिः प्राप्य एवं दशरथस्तदा । पितॄणां प्रययौ स्वर्गं कृतकृत्यस्तथा द्विजाः

अशा प्रकारे राजा दशरथ पितृऋणातून मुक्त होऊन, हे द्विजांनो, कृतकृत्य होऊन पितृलोकास—स्वर्गास गेला.

Verse 24

अथ राजाऽभवद्रामः सार्वभौमस्ततः परम् । रावणो येन दुर्धर्षो निहतो देवकंटकः

त्यानंतर राम सार्वभौम सम्राट म्हणून राजा झाला. ज्याने देवांचा कण्टक असा दुर्धर्ष रावणाचा वध केला.

Verse 25

येन रामेश्वरश्चात्र निर्मितो लक्ष्मणेश्वरः । सीतादेवी तथा मूर्ता येन चात्र प्रतिष्ठिता

ज्यांनी येथे रामेश्वराची स्थापना केली, त्यांनीच लक्ष्मणेश्वरही निर्माण केला; आणि याच ठिकाणी देवी सीतेची मूर्तीही प्रतिष्ठित केली.

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणाच्या एकाशीतिसाहस्री संहितेतील षष्ठ नागरखंडातील हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यात ‘राजस्वामी व राजवापी-माहात्म्यवर्णन’ नावाचा अठ्ठाण्णवावा अध्याय समाप्त झाला.