Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 98

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवतितमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye rājasvāmirājavāpīmāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ

Translation

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणाच्या एकाशीतिसाहस्री संहितेतील षष्ठ नागरखंडातील हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यात ‘राजस्वामी व राजवापी-माहात्म्यवर्णन’ नावाचा अठ्ठाण्णवावा अध्याय समाप्त झाला.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; समाप्तिसूचक/उद्धरणसमाप्ति (thus/end-quote)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कन्द (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; कर्मधारय (श्रीमान् स्कन्दः)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पुराण (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; कर्मधारय

• एकाशीतिसाहस्र्यां: in the eighty-one-thousand (named)
• एकाशीतिसाहस्र्यां: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; संख्याविशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष (एकाशीतिः सहस्राणि यस्याः)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर + खण्ड (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; तत्पुरुष (नागरस्य खण्डः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the ‘Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya’
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनम्: the narration of the glory of Rājasvāmi-Rājavāpī
• राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनम्: Karta (Title/कर्ता-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राजस्वामि + राजवापी + माहात्म्य + वर्णन (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (…माहात्म्यस्य वर्णनम्)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Appellative marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामार्थक (called/namely)

• अष्टनवतितमः: ninety-eighth
• अष्टनवतितमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्टनवति + तम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; क्रमवाचक; तत्पुरुष (अष्टनवत्याः क्रमः)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

Speaker

Narrative colophon (editorial/recitational closure)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra; Rājasvāmi; Rājavāpī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: palm-leaf/folio ending with auspicious marks; scribal flourish; temple silhouette of Hāṭakeśvara in the margin.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Rājasvāmi
• Rājavāpī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As a colophon, it emphasizes the Purāṇic method of preserving sacred geography—naming and framing a tīrtha’s greatness as authoritative tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, specifically the Rājasvāmi and Rājavāpī sacred locus celebrated in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly—this is a chapter-ending identification, not a ritual instruction.