Adhyaya 94

Verse 1

सूत उवाच । तथान्या लोहयष्टिस्तु तस्मिन्क्षेत्रेऽतिशोभना । मुक्ता परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम्

सूत म्हणाले—त्या पवित्र क्षेत्रात आणखी एक अतिशय शोभिवंत ‘लोहयष्टि’ आहे. परशुरामांनी आपला कुऱ्हाड (कुठार) मोडून त्यातूनच ती लोहयष्टि प्रतिष्ठित केली.

Verse 2

तां दृष्ट्वा मानवः सम्यगुपवासपरायणः । मुच्यते हि स्वकात्पापात्तत्क्षणाद्विजसत्तमाः

हे द्विजश्रेष्ठांनो! जो मनुष्य त्या पवित्र दर्शनास पाहून उपवास-भक्तीत तत्पर राहतो, तो त्याच क्षणी आपल्या पापांतून मुक्त होतो.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कुतः परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम् । निर्मिता लोहयष्टिः सा तत्रोत्सृष्टा च सा कुतः

ऋषी म्हणाले—परशुरामांनी आपला कुठार मोडून ती लोहयष्टि कोणत्या हेतूने निर्माण केली? आणि कोणत्या कारणाने ती तेथे टाकून दिली?

Verse 4

सूत उवाच । यदा रामो ह्रदं कृत्वा तर्पयित्वा निजान्पितॄन् । गतामर्षो द्विजेन्द्राणां दत्त्वा यज्ञे वसुन्धराम्

सूत म्हणाले—जेव्हा राम (परशुराम) यांनी एक ह्रद निर्माण करून आपल्या पितरांचे तर्पण केले, आणि द्विजेंद्रांवरील राग सोडून यज्ञात वसुंधरा दानरूपाने अर्पण केली—

Verse 5

ततः संप्रस्थितो हृष्टो धृत्वा मनसि सागरम् । स्नानार्थं तं समादाय कुठारं भास्करप्रभम्

त्यानंतर ते हर्षित होऊन निघाले; मनात सागराचे ध्येय धरले. स्नानासाठी सूर्यप्रभेसारखा तो कुठार घेऊन ते पुढे गेले.

Verse 6

तदा स मुनिभिः प्रोक्तः सर्वैस्तत्क्षेत्रवासिभिः । वांछद्भिस्तु हितं तस्य सदा शमपरायणैः

तेव्हा त्या पवित्र क्षेत्रात वसणारे, सदैव शमपरायण व त्याचे हित इच्छिणारे सर्व मुनी त्याला असे म्हणाले।

Verse 7

रामराम महाभाग यद्धारयसि पाणिना । शस्त्रं पूर्णे प्रतिज्ञोऽपि तन्न युक्तं भवेत्तव

‘राम राम, हे महाभाग! तू हातात जे शस्त्र धारण केले आहेस—प्रतिज्ञा पूर्ण झाली तरी—ते तुला योग्य नाही।’

Verse 9

अनेन करसंस्थेन तव कोपः कथंचन । न यास्यति शरीरस्थस्तस्मादेनं परित्यज

‘हे हातात असताना तुझा देहस्थ क्रोध कधीही निवळणार नाही; म्हणून हे सोडून दे।’

Verse 12

यदि चैनं मया मुक्तं कुठारं च द्विजोत्तमाः । ग्रहीष्यति परः कश्चिन्मम वध्यो भविष्यति

(परशुराम म्हणाले:) ‘हे द्विजोत्तमांनो! मी हा कुऱ्हाड सोडला तर दुसरा कोणी तो उचलून घेईल; मग तो माझ्या वधाचा पात्र ठरेल।’

Verse 13

नापराधमिमं शक्तः सोढ़ुं चाहं कथंचन । अपि ब्राह्मणमुख्यस्य जनस्यान्यस्य का कथा

(परशुराम म्हणाले:) ‘हा अपराध मी कधीही सहन करू शकत नाही—विशेषतः तो ब्राह्मणमुख्याविरुद्ध असेल तर; मग इतरांची काय कथा!’

Verse 14

तथापि नास्ति ते शांतिर्मुक्तेऽप्यस्मिन्द्विजोत्तमाः । गृहीतेऽपि च युष्माभिस्तस्माद्रक्ष्यः प्रयत्नतः

तथापि, हे द्विजोत्तमांनो, हे मुक्त झाले तरी तुम्हाला शांती लाभणार नाही. आणि तुम्ही ते घेतले तरी, म्हणून ते प्रयत्नपूर्वक जपून ठेवावे.

Verse 15

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येवं त्वं महाभाग रक्षार्थं संप्रयच्छसि । अस्माकं तत्र भंक्त्वाशु पिंडं कृत्वा समर्पय

ब्राह्मण म्हणाले—हे महाभाग, जर तू खरोखर आमच्या रक्षणासाठी काही देत असशील, तर ते तिथेच त्वरित मोडून एक घन पिंड करून आम्हाला अर्पण कर.

Verse 16

येन रक्षामहे सर्वे परमं यवमाश्रिताः । न च गृह्णाति वा कश्चिद्गते कालांतरेऽपि च

ज्याच्या द्वारा आम्ही सर्वजण परम पवित्र आश्रय घेऊन सुरक्षित राहू, आणि काळ लोटला तरी कोणीही ते हस्तगत करू नये.

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः । चक्रे लोहमयीं यष्टिं तं भंक्त्वा स कुठारकम्

त्यांचे वचन ऐकून शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ रामाने आपला कुऱ्हाड मोडून त्यापासून लोखंडी यष्टी (दंड) तयार केली.

Verse 18

ततः स ब्राह्मणेंद्राणामर्पयामास सादरम् । रक्षार्थं भार्गवश्रेष्ठो विनयावनतः स्थितः

मग भार्गवश्रेष्ठ परशुराम विनयाने नतमस्तक होऊन उभा राहिला आणि रक्षणार्थ ब्राह्मणश्रेष्ठांना ती यष्टी आदराने अर्पण केली.

Verse 19

ब्राह्मणा ऊचुः । लोहयष्टिमिमां राम त्वत्कुठारसमुद्भवाम् । वयं संरक्षयिष्यामः पूजयिष्याम एव हि

ब्राह्मण म्हणाले—हे राम! तुझ्या कुऱ्हाडीपासून उत्पन्न झालेली ही लोखंडी यष्टि आम्ही जपू व राखू आणि निश्चयाने तिची पूजा करू।

Verse 20

यथा शक्तिमयी कीर्तिः स्कन्दस्यात्र प्रतिष्ठिता । लोहयष्टिमयी तद्वत्तव राम भविष्यति

जशी येथे स्कंदाची कीर्ती शक्तिरूपाने प्रतिष्ठित आहे, तशीच हे राम! तुझी कीर्ती लोखंडी यष्टिरूपाने येथे प्रतिष्ठित होईल।

Verse 21

भ्रष्टराज्यस्तु यो राजा एनामाराधयिष्यति । स्वं राज्यमचिरात्प्राप्य स प्रतापी भविष्यति

जो राजा राज्यभ्रष्ट झाला असेल, तो हिची आराधना करील तर तो लवकरच आपले राज्य मिळवून प्रतापी होईल।

Verse 22

विद्याकृते द्विजो वा यः सदैनां पूजयिष्यति । स विद्यां परमां प्राप्य सर्वज्ञत्वं प्रपत्स्यते

विद्येसाठी जो द्विज हिची सतत पूजा करील, तो परम विद्या प्राप्त करून सर्वज्ञत्वाला पोहोचेल।

Verse 23

अपुत्रो वा नरो योऽथ नारी वा पूजयिष्यति । एतां यष्टिं त्वदीयां च पुत्रवान्स भविष्यति

अपुत्र पुरुष असो वा स्त्री—जो तुझ्या या यष्टिची पूजा करील, तो/ती संतानवान होईल।

Verse 24

उपवासपरो भूत्वा यश्चैनां पूजयिष्यति । आश्विनस्यासिते पक्षे चतुर्दश्यां विशेषतः

जो उपवासपरायण होऊन हिची पूजा करील—विशेषतः आश्विन महिन्याच्या कृष्णपक्षातील चतुर्दशीस—तो विशेष पुण्य प्राप्त करील।

Verse 25

एवं श्रुत्वा ततो रामस्तेषामेव द्विजन्मनाम् । प्रणम्य प्रययौ तूर्णं समुद्रसदनं प्रति

हे ऐकून रामाने त्या द्विज ब्राह्मणांना नमस्कार केला आणि त्वरेने समुद्राच्या धामाकडे प्रस्थान केले।

Verse 26

तेऽपि विप्रास्ततस्तस्याश्चक्रुः प्रासादमुत्तमम् । तत्र संस्थाय तां चक्रुस्ततः पूजासमाहिताः

त्या ब्राह्मणांनीही तिच्यासाठी उत्तम प्रासाद (मंदिर) बांधला; तेथे तिला प्रतिष्ठापित करून एकाग्र भावाने पूजा केली।

Verse 27

प्राप्नुवंति च तत्पार्श्वात्कामानेव हृदि स्थितान् । सुस्तोकेनाऽपि कालेन दुर्लभास्त्रिदशैरपि

त्या पवित्र सान्निध्यातून लोकांना हृदयातील इच्छित कामना मिळतात—अतिशय अल्प काळात—असे वर जे देवांनाही दुर्लभ आहेत।

Verse 94

कुठारश्चैव विप्रेंद्रा रुद्रतेजोद्भवेन च । लोहेन निर्मितः पूर्वमक्षयो विश्वकर्मणा

हे विप्रश्रेष्ठांनो! रुद्रतेजातून उत्पन्न झालेल्या लोखंडापासून बनवलेला एक कुठार (परशू) पूर्वी विश्वकर्म्याने घडविला; तो स्वभावतः अक्षय आहे।