Adhyaya 82

Verse 1

सूत उवाच । तद्दृष्ट्वा पुंडरीकाक्षो गरुडस्य विचेष्टितम् । विस्मितश्चिंतयामास किमिदं सांप्रतं स्थितम्

सूत म्हणाले—गरुडाची ती विलक्षण चेष्टा पाहून कमलनयन भगवान् विस्मित झाले आणि मनात विचार करू लागले—“आताच ही कोणती अवस्था उत्पन्न झाली आहे?”

Verse 2

अपि वज्रप्रहारेण यस्य रोमापि न च्युतम् । तौ पक्षौ सहसा चास्य कथं निपतितौ भुवि

ज्याच्यावर वज्राचा प्रहार झाला तरी एक केसही न गळे, त्याचे ते दोन्ही पंख अचानक पृथ्वीवर कसे पडले?

Verse 3

नूनमेतेन या स्त्रीणां कृता निंदा महात्मना । दूषितं ब्रह्मचर्यं यच्छांडिलीं समवेक्ष्य च

निश्चितच त्या महात्म्याने स्त्रियांची निंदा केली आणि शांडिलीला पाहून ब्रह्मचर्यधर्म दूषित केला; म्हणूनच हे घडले आहे.

Verse 4

अनया पातितौ पक्षौ तपःशक्तिप्रभावतः । नान्यस्य विद्यते शक्तिरीदृशी भुवनत्रये

हिच्या तपःशक्तीच्या प्रभावाने हे पंख पाडले गेले; त्रैलोक्यात अशी शक्ति दुसऱ्या कोणातही नाही.

Verse 5

ततः प्रसादयामास शांडिलीं गरुडध्वजः । तदर्थं विनयोपेतः स्मितं कृत्वा द्विजोत्तमाः

मग गरुडध्वज भगवान् शांडिलीला प्रसन्न करण्यास प्रवृत्त झाले; त्या हेतूने विनययुक्त होऊन मंद स्मित करीत श्रेष्ठ द्विजांना संबोधिले.

Verse 6

श्रीभगवानुवाच । सामान्यवचनं प्रोक्तं सर्वस्त्रीणामनेन हि । तत्किमर्थं महाभागे त्वया चैवेदृशः कृतः

श्रीभगवान म्हणाले—त्याने सर्व स्त्रियांच्या विषयी केवळ सामान्य वचनच सांगितले. मग, हे महाभागे, तू असे कृत्य का केलेस?

Verse 7

शांडिल्युवाच । मम वक्त्रं समालोक्य स्मितं चक्रे जनार्दन । स्त्रीनिंदा विहितानेन स्वमत्यापि जगद्गुरो

शांडिल्य म्हणाले—हे जनार्दन, त्याने माझे मुख पाहून स्मित केले. पण हे जगद्गुरो, स्वतःच्या कुमतीनेच त्याने स्त्रीनिंदेचा दोष केला.

Verse 8

एतस्मात्कारणादस्य निग्रहोऽयं मया कृतः । मनसा न च वाक्येन न च केशव कर्मणा

याच कारणामुळे मी त्याच्यावर हा निग्रह केला आहे. हे केशवा, मनानेही नाही, वाणीनेही नाही, कर्मानेही नाही—द्वेषाने मी हे केलेले नाही.

Verse 9

श्रीभगवानुवाच । तथापि कुरु चास्य त्वं प्रसादं गतकल्मषे । मम वाक्यानुरोधेन यदिमां मन्यसे शुभे

श्रीभगवान म्हणाले—तरीही, हे शुभे, ज्याचे कल्मष नष्ट झाले आहेत, त्याच्यावर तू प्रसाद कर. जर तू मला प्रिय मानत असशील, तर माझ्या वचनाच्या अनुरोधाने असे कर.

Verse 10

शांडिल्युवाच । मनसापि मया ध्यातं शुभं वा यदिवाऽशुभम् । नान्यथा जायते देव विशेषात्कोपयुक्तया

शांडिल्य म्हणाले—हे देवा, मनात मी जे ध्यानी धरले—शुभ असो वा अशुभ—ते अन्यथा होत नाही; विशेषतः क्रोध जोडला असता.

Verse 11

तस्मादेष ममादेशादाराध यतु शंकरम् । पक्षलाभाय नान्यस्य शक्तिर्दातुं व्यवस्थिता

म्हणून माझ्या आज्ञेने तो शंकराची आराधना करो; पंखांची पुनःप्राप्ती देण्याची शक्ती अन्य कोणासही नेमलेली नाही।

Verse 12

अथवा पुंडरीकाक्ष रूपमीदृग्व्यवस्थितः । एष संस्थास्यते लोके सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

किंवा, हे पुंडरीकाक्षा! अशा या रूपात स्थित राहून तो या लोकी टिकून राहील; हे सत्य मी सांगतो.

Verse 13

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तं प्रोवाच जनार्दनः । गरुडं दैन्यसंयुक्तं भासपिंडोपमं स्थितम्

सूत म्हणाले— तिचे वचन ऐकून जनार्दन त्याला म्हणाला— दैन्याने ग्रस्त गरुडाला, जो निस्तेज धातूच्या पिंडासारखा स्थिर उभा होता।

Verse 14

एष एव वरश्चास्या द्विपदेश्या द्विजोत्तम । पक्षलाभाय यत्प्रोक्तं तव शंभुप्रसादनम्

हे द्विजोत्तमा! द्विपदेश्य अशा तिच्यासाठी हाच वर आहे— पंखलाभासाठी जे सांगितले आहे ते शंभूची कृपा मिळवणे हेच होय.

Verse 15

तस्मादाराधय क्षिप्रं त्वं देवं शशिशेखरम् । अव्यग्रं चित्तमास्थाय दिवारात्रमतंद्रितः

म्हणून तू शीघ्र शशिशेखर देवाची आराधना कर; चित्त अव्यग्र ठेवून दिवस-रात्र, प्रमाद न करता.

Verse 16

येन ते तत्प्रभावेन भूयः स्यात्तादृशं वपुः । तस्य देवस्य माहात्म्यादचिरादपि काश्यप

त्या देवाच्या प्रभावाने तुझे शरीर पुन्हा पूर्वीसारखेच होईल; त्या देवाच्या माहात्म्यामुळे, हे काश्यप, हे लवकरच घडून येईल।

Verse 17

तच्छ्रुत्वा गरुडस्तूर्णं धृतपाशुपतव्रतः । संस्थाप्य देवमीशानं ततस्तं तोषमानयत्

हे ऐकून गरुडाने त्वरित पाशुपत व्रत धारण केले। विधिपूर्वक ईशानदेव (शिव) यांची स्थापना करून मग त्यांना संतुष्ट करण्यास तो प्रवृत्त झाला।

Verse 18

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । प्राजापत्यानि चक्रेऽथ पाराकाणि तदग्रतः

त्याने चांद्रायण व्रत, कृच्छ्र तप आणि सांतपन प्रायश्चित्ते केली; तसेच त्या प्रभूच्या सान्निध्यात प्राजापत्य व पाराक अशीही साधना केली।

Verse 19

स्नात्वा त्रिषवणं पश्चाद्भस्मस्नान परायणः । जपन्रुद्रशिरो रुद्रान्नीलरुद्रांस्तथापरान्

नंतर तो त्रिसंध्या स्नान करून भस्मस्नानात तत्पर राहिला। त्याने रुद्रशिर, रुद्रसूक्त, नीलरुद्र तसेच इतर स्तोत्रांचा जप केला।

Verse 20

चक्रे पूजां स्वयं तस्य स्नापयित्वा यथाविधि । बलिपूजोपहारांश्च विधानेन प्रयच्छति

त्याने स्वतः त्या प्रभूची पूजा केली, विधिपूर्वक देवमूर्तीला स्नान घातले. आणि विधानानुसार बलि, पूजोपचार व इतर उपहार अर्पण केले।

Verse 21

एवं तस्य व्रतस्थस्य जपपूजापरस्य च । ततो वर्षसहस्रांते गतस्तुष्टिं महेश्वरः । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति वृणुष्वेष्टं द्विजोत्तम

अशा रीतीने तो व्रतस्थ राहून जप-पूजेत तत्पर होता. मग हजार वर्षांच्या अखेरीस महेश्वर प्रसन्न झाले व म्हणाले—“मी वरदाता आहे; हे द्विजोत्तमा, जे इष्ट असेल ते माग.”

Verse 22

गरुड उवाच । पश्यावस्थां ममेशान शांडिल्या या विनिर्मिता । पक्षपातः कृतोऽस्माकं तमहं प्रार्थयामि वै

गरुड म्हणाला—“हे ईशान, शांडिलीने घडविलेली माझी ही अवस्था पाहा. आमच्यावर पक्षपात झाला आहे; त्याविषयी मी खरोखरच तुझी प्रार्थना करीत आहे.”

Verse 23

त्वयात्रैव सदा लिंगे स्थेयं हर ममाधुना । मम वाक्यादसंदिग्धं यदि चेष्टं प्रयच्छसि

“म्हणून हे हर, आता पासून तू याच लिंगात सदैव वास करावा. हे माझे निःसंशय वचन आहे—जर तू माझे इष्ट प्रदान करशील तर.”

Verse 24

भगवानुवाच । अद्यप्रभृति मे चात्र लिंगे वासो भविष्यति । त्वं च तद्रूपसंपन्नो विशेषाद्बलवेगभाक्

भगवान म्हणाले—“आजपासून माझा वास येथेच या लिंगात होईल. आणि तूही त्या रूपाने युक्त होऊन विशेषतः बल व वेगाने संपन्न होशील.”

Verse 25

भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद्विहंगम । एवमुक्त्वाथ तं देवः स्वयं पस्पर्श पाणिना

“हे विहंगमा, माझ्या प्रसादाने हे निःसंशय घडेल.” असे म्हणून देवाने स्वतःच्या हाताने त्याला स्पर्श केला.

Verse 26

ततोऽस्य पक्षौ संजातौ तत्क्षणादेव सुन्दरौ । तथा रोमाणि दिव्यानि जातरूपोपमानि च

तत्क्षणी त्याचे सुंदर पंख प्रकट झाले; आणि त्याची पिसे दिव्य झाली—जणू तेजस्वी सुवर्णासारखी।

Verse 27

ततः प्रणम्य तं देवं प्रहष्टः स विहंगमः । गतः स्वभवनं पश्चादनुज्ञाप्य महेश्वरम्

मग तो तो विहंगम आनंदित होऊन त्या देवाला नमस्कार करून, महेश्वरांची आज्ञा घेऊन, नंतर आपल्या निवासस्थानी परत गेला।

Verse 29

तस्य चायतने पुण्ये योगात्प्राणान्परित्यजेत् । प्रायोपवेशनं कृत्वा न स भूयोऽपि जायते

त्या पुण्यायतनात योगसमाधीने प्राणत्याग करता येतो; प्रायोपवेशन व्रत करून तो पुन्हा जन्म घेत नाही।

Verse 30

अपि पाप समाचारः कौलो वा निर्घृणोऽपि वा । ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा चौरो वा भ्रूणहाऽपि वा

तो पापाचारी असो—कौल असो वा निर्दयी असो—ब्राह्मणहंता असो, मद्यप असो, चोर असो किंवा भ्रूणहंता जरी असो।

Verse 31

त्रिकालं पूजयन्यस्तु श्रद्धापूतेन चेतसा । संवत्सरं वसेत्सोऽपि शिवलोके महीयते

जो श्रद्धेने शुद्ध चित्ताने त्रिकाळ पूजा करतो आणि एक वर्ष तेथे वास करतो, तोही शिवलोकी सन्मानित होतो।

Verse 32

अथवा सोमवारेण यस्तं पश्यति मानवः । कृत्वा क्षणं सुभक्त्या यो यावत्संवत्सरं द्विजाः

किंवा, हे द्विजांनो! जो मनुष्य सोमवारी त्यांचे दर्शन घेतो, तो शुद्ध भक्तिभावाने क्षणभरही अर्पण करील तर जणू वर्षभराच्या सेवेचे फळ प्राप्त करतो।

Verse 33

सोऽपि याति न संदेहः पुरुषः शिवमन्दिरे । विमानवरमारूढः सेव्यमानोऽप्सरोगणैः

तो पुरुषही—निःसंशय—शिवमंदिरात (शिवधामात) जातो; श्रेष्ठ विमानावर आरूढ होऊन, अप्सरागणांनी सेविला जातो।

Verse 34

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कलिकाले विशेषतः । द्रष्टव्यो वै सुपर्णाख्यो देवः श्रद्धासमन्वितैः

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी—विशेषतः कलियुगात—श्रद्धायुक्त जनांनी ‘सुपर्ण’ नावाच्या देवाचे नक्की दर्शन घ्यावे।

Verse 35

संत्याज्याश्च तथा प्राणास्तदग्रेप्रायसंश्रितैः । वांछद्भिः शिवसांनिध्यं सत्यमेतन्मयोदितम्

आणि तेथेच, त्यांच्या साक्षात् समोर, ‘प्राय’ (व्रतयुक्त अंतिम उपवास) याचा आश्रय घेणाऱ्यांनी—शिवसांनिध्याची इच्छा असल्यास—प्राणत्यागही करावा; हे सत्य मी सांगितले आहे।