Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । सामान्यवचनं प्रोक्तं सर्वस्त्रीणामनेन हि । तत्किमर्थं महाभागे त्वया चैवेदृशः कृतः

Transliteration

śrībhagavānuvāca | sāmānyavacanaṃ proktaṃ sarvastrīṇāmanena hi | tatkimarthaṃ mahābhāge tvayā caivedṛśaḥ kṛtaḥ

Translation

श्रीभगवान म्हणाले—त्याने सर्व स्त्रियांच्या विषयी केवळ सामान्य वचनच सांगितले. मग, हे महाभागे, तू असे कृत्य का केलेस?

Word by Word

• श्रीभगवान्: the Blessed Lord
• श्रीभगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री-भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बोधन-पूर्वक वक्ता-निर्देशः

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सामान्यवचनम्: a general statement
• सामान्यवचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सामान्य-वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्म/विषयत्वे

• प्रोक्तम्: has been spoken
• प्रोक्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सामान्यवचनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सर्वस्त्रीणाम्: of all women
• सर्वस्त्रीणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व-स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• अनेन: by this
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्न-पूर्वपदम्

• किमर्थम्: for what reason?
• किमर्थम्: Adhikarana (Cause/Reason as adverbial/अधिकरण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: किम्-अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• महाभागे: O fortunate lady
• महाभागे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• ईदृशः: such (of this kind)
• ईदृशः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘कृतः’ इत्यस्य विशेषणम्

• कृतः: was done/made
• कृतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे (passive sense)

Speaker

Śrībhagavān (Garuḍadhvaja/Viṣṇu)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śāṇḍilya

Visual Art Cues

Scene: Janārdana questions a revered sage about why a harsh restraint/punishment was imposed for a broadly phrased remark about women; the moment is tense but guided by dharma.

Characters & Entities

• Śrībhagavān (Viṣṇu)
• Śāṇḍilī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma evaluates not only wrongdoing but also the proportionality and intention of one’s response; restraint is praised even when correcting error.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse continues the Tīrthamāhātmya narrative thread; it does not itself identify a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.