Adhyaya 76
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 76

Adhyaya 76

या अध्यायात सूत ‘भास्कर-त्रय’—मुण्डीर, कालप्रिय आणि मूलस्थान—या तीन मंगल सूर्यस्वरूपांचे माहात्म्य सांगतात; त्यांच्या दर्शनाने मोक्षप्राप्तीचेही फळ वर्णिले आहे. या तिन्ही रूपांचा त्रिकालाशी संबंध दिला आहे: रात्र संपताना मुण्डीर, मध्यान्ही कालप्रिय आणि संध्याकाळ/रात्रप्रवेशी मूलस्थान. हाटकेश्वरज-क्षेत्रात त्यांची स्थिती व उत्पत्ती काय, असे ऋषी विचारतात. सूत एक दृष्टांत सांगतात—एक ब्राह्मण तीव्र कुष्ठरोगाने पीडित असतो; त्याची पतिव्रता पत्नी अनेक उपाय करूनही यश मिळवत नाही. तेव्हा एक पंथस्थ अतिथी स्वतःची कथा सांगतो: तीन वर्षे क्रमाने या तीन भास्करांची उपासना—उपवास, संयम, रविवार-व्रत, जागरण व स्तुती—केल्याने तो बरा झाला. स्वप्नात सूर्यदेव प्रकट होऊन कर्मकारण (सुवर्णचोरी) सांगतात, रोग दूर करतात आणि चोरी न करणे व सामर्थ्यानुसार दान करणे असा धर्मोपदेश देतात. हे ऐकून ब्राह्मण-दांपत्य मुण्डीरकडे निघते. मार्गात ब्राह्मण अशक्त होऊन मृत्यूचा विचार करतो, पण पत्नी त्याला सोडत नाही. चिता रचण्याच्या तयारीत असताना तीन तेजस्वी पुरुष प्रकट होतात—तेच तीन भास्कर—आणि रोगनिवारण करतात. भक्ताने तीन मंदिरे स्थापिली तर आम्ही येथे त्रिकाल-दर्शनासाठी राहू, असे ते सांगतात. ब्राह्मण रविवारी (हस्तार्क संदर्भ) तीन रूपांची प्रतिष्ठापना करून पुष्प-धूपांनी तीन संधिकाळी पूजा करतो व आयुष्याच्या शेवटी भास्करधाम प्राप्त करतो. फलश्रुतीत वेळेवर त्रयदर्शनाने कठीण इच्छा पूर्ण होतात आणि ही कथा नीतिसुधार—चोरीत्याग व दान—याला प्रधान मानते.

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति भास्करत्रितयं शुभम् । यैस्तुष्टैस्त्रिषु लोकेषु मानवो मुक्तिमाप्नुयात्

सूत म्हणाले—त्या ठिकाणी भास्करांचे एक शुभ त्रितय आहे. ते प्रसन्न झाले असता मनुष्य त्रिलोकीत प्रसिद्ध असा मोक्ष प्राप्त करतो.

Verse 2

मुण्डीरं प्रथमं तत्र कालप्रियं तथापरम् । मूलस्थानं तृतीयं च सर्वव्याधिविनाशनम्

तेथे पहिले मुण्डीर, दुसरे तसेच कालप्रिय; आणि तिसरे मूलस्थान, जे सर्व व्याधींचा नाश करणारे आहे.

Verse 3

तत्र संक्रमते सूर्यो मुंडीरे रजनीक्षये । कालप्रिये च मध्याह्ने मूलस्थाने क्षपागमे

तेथे सूर्य मुण्डीर येथे रात्रिक्षयी, कालप्रिय येथे मध्याह्नी, आणि मूलस्थान येथे रात्रि आगमनकाळी विशेष संक्रांत होतो.

Verse 4

तस्मिन्काले नरो भक्त्या पश्येदप्येकमेवच । कृतक्षणो नरो मोक्षं सत्यं याति न संशयः

त्या वेळी जो मनुष्य भक्तीने यांपैकी एकाचेही दर्शन करील, त्याचा तो क्षण सफल होतो; तो निःसंशय मोक्ष प्राप्त करतो.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । मुंडीरः पूर्वदिग्भागे धरित्र्याः श्रूयते किल । मध्ये कालप्रियो देवो मूलस्थानं तदन्तरे

ऋषी म्हणाले—धरित्रीच्या पूर्व दिशेस मुंडीर प्रसिद्ध आहे; मध्यभागी कालप्रिय देव विराजमान आहेत; आणि त्या दोघांच्या मध्ये मूलस्थान आहे।

Verse 6

तत्कथं ते त्रयस्तत्र संजाताः सूत भास्कराः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वं नो ब्रूहि विस्तरात्

मग हे सूत! ते तीन भास्कर तेथे कसे उत्पन्न झाले? हाटकेश्वराच्या पवित्र क्षेत्रात जे घडले ते सर्व आम्हांस विस्ताराने सांगा।

Verse 7

सूत उवाच । अस्ति सागरपर्यंते विटंकपुरमुत्तमम् । समुद्रवीचिसंसक्तप्रोच्चप्राकारमण्डनम्

सूत म्हणाला—समुद्राच्या काठावर विटंकपुर नावाचे एक उत्तम नगर आहे; समुद्रलहरींनी स्पर्शिलेले व उंच प्राकारांनी शोभलेले।

Verse 8

तत्राभूद्ब्राह्मणः कश्चित्कुष्ठव्याधिसमन्वितः । पूर्वकर्मविपाकेन यौवनेसमुपस्थिते

तेथे एक ब्राह्मण होता, जो कुष्ठरोगाने ग्रस्त होता; पूर्वजन्मीच्या कर्मविपाकामुळे तो रोग त्याच्या यौवनात येऊन ठेपला।

Verse 9

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी कुलीना शीलमंडना । तथाभूतमपि प्रायः सा पश्यति यथा स्मरम्

त्याची पत्नी साध्वी होती—कुलीन व सदाचाराने भूषित। तो असा झाल्यावरही ती बहुधा त्याच्याकडे प्रियकराप्रमाणेच पाहत असे।

Verse 10

औषधानि विचित्राणि महार्घ्याण्यपि चाददे । तदर्थमुपलेपांश्च पथ्यानि विविधानि च

तिने नानाविध विचित्र औषधे, अगदी महागडीही, गोळा केली. त्याच हेतुने औषधी लेप व अनेक प्रकारचे पथ्य-नियमही मिळविले.

Verse 11

तथा भिषग्वरान्नित्यमानिनाय च सादरम् । तदर्थे न गुणस्तस्य तथापि स्याच्छरीरजः

तसेच तो दररोज आदराने श्रेष्ठ वैद्यांना बोलावीत असे. पण त्या प्रयत्नाचा काहीही लाभ झाला नाही; तरीही देहजन्य व्याधी कायम राहिली.

Verse 12

यथायथा स गृह्णाति भेषजानि द्विजोत्तमाः । कुष्ठेन सर्वगात्रेषु व्याप्यते च तथातथा

हे द्विजोत्तम! तो जितक्यावेळा औषधे घेत असे, तितक्याच प्रमाणात कुष्ठरोग त्याच्या सर्व अंगांत पसरत जाई.

Verse 13

अथैवं वर्तमानस्य तस्य विप्रवरस्य च । गृहेऽतिथिः समायातः कश्चित्पांथः श्रमान्वितः

अशा प्रकारे राहणाऱ्या त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या घरी, मार्गश्रमाने थकलेला एक पांथस्थ अतिथी म्हणून आला.

Verse 14

अथ विप्रं गृहं प्राप्तं दृष्ट्वा तस्य सती प्रिया । अज्ञातमपिसद्भक्त्या सूपचारैरतोषयत्

घरी आलेल्या त्या ब्राह्मणाला पाहून त्याची पतिव्रता प्रिया—तो अपरिचित असला तरी—सद्भक्तीने व योग्य सत्काराने त्याला संतुष्ट करू लागली.

Verse 15

अथ तं स्नातमाचांतं कृताहारं द्विजोत्तमम् । विश्रान्तं शयने विप्रः प्रोवाच स गृहाधिपः

मग त्या द्विजोत्तमाने स्नान करून आचमन केले, भोजन केले व शय्येवर विश्रांती घेतली; तेव्हा गृहस्थ ब्राह्मण त्यास म्हणाला।

Verse 16

तेजोऽन्वितं यथा भानुं रूपौदार्यगुणान्वितम् । यौवने वर्तमानं च मूर्तं काममिवापरम्

तो सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, रूप-औदार्य व गुणांनी युक्त; यौवनात स्थित, जणू दुसराच मूर्तिमंत कामदेव उभा आहे असा भासे।

Verse 17

कुष्ठ्युवाच । कुत आगम्यते विप्र क्व यास्यसि वदाऽधुना । एवं लावण्ययुक्तोऽपि किमेकाकी यथार्तिभाक्

कुष्ठी म्हणाला—हे विप्र, तू कुठून आला आहेस आणि आता कुठे जाणार आहेस? एवढे लावण्य असूनही तू एकटा का, जणू दुःखाने ग्रस्त?

Verse 18

पथिक उवाच । अस्ति कान्तीपुरीनाम पुरंदरपुरी यथा । सुस्थितैः सेविता नित्यं जनैर्धर्मव्रतान्वितैः

पथिक म्हणाला—‘कांतीपुरी’ नावाची एक नगरी आहे, पुरंदर (इंद्र)पुरीसारखी; तेथे धर्म-व्रतांनी युक्त स्थिर जन नित्य वास करून तिची सेवा करतात।

Verse 19

तस्यामहं कृतावासो गृहस्थाश्रममावहन् । ग्रस्तः कुष्ठेन रौद्रेण यथा त्वं द्विजसत्तम

मी तेथेच राहात होतो व गृहस्थाश्रम पाळत होतो; पण उग्र कुष्ठाने मला ग्रासले—जसे तुला, हे द्विजसत्तम।

Verse 20

ततः श्रुतं मया तावत्पुराणे स्कान्दसंज्ञिते । भास्करत्रितयं भूमौ सर्वव्याधिविनाशनम्

मग स्कंदनामक पुराणात मी असे ऐकले की पृथ्वीवर ‘भास्करत्रितय’ नावाचे तीर्थ आहे, जे सर्व व्याधींचा नाश करते।

Verse 21

ततो निर्वेदमापन्नो भेषजैः क्लेशितश्चिरम् । क्षारैश्चाम्लैः कषायैश्च कटुकैरथ तिक्तकैः

मग तो औषधांनी दीर्घकाळ त्रस्त—क्षार, आम्ल, कषाय, कटु व तिक्त उपचारांनी क्लेशित होऊन—तो गाढ निर्वेदास प्राप्त झाला।

Verse 22

ततो विनिश्चयं चित्ते कृत्वा गृह्य धनं महत् । मुण्डीरस्वामिनं गत्वा स्थितस्तस्यैव सन्निधौ

मग मनात दृढ निश्चय करून मोठे धन घेऊन तो मुण्डीरस्वामिनाकडे गेला आणि त्याच्याच सन्निधीत राहिला।

Verse 23

ततः प्रातः समुत्थाय नित्यं पश्यामि तं विभुम् । पूजयामि स्वशक्त्या च प्रणमामि ततः परम्

त्यानंतर मी रोज पहाटे उठून त्या सर्वव्यापी प्रभूचे दर्शन घेतो; आपल्या शक्तीनुसार पूजन करतो आणि मग पुन्हा पुन्हा प्रणाम करतो।

Verse 24

सूर्यवारे विशेषेण निराहारो यतेन्द्रियः । करोमि जागरं रात्रौ गीतवादित्रनिःस्वनैः

विशेषतः रविवारी मी निराहार राहून, इंद्रिये संयमित करून, गीत-भजन व वाद्यांच्या निनादासह रात्र जागरण करतो।

Verse 25

ततः संवत्सरस्यांते तं प्रणम्य दिनाधिपम् । कालप्रियं ततः पश्चाच्छ्रद्धया परया युतः

मग वर्षाच्या अखेरीस त्या दिनाधिपती सूर्यदेवांना प्रणाम करून, परम श्रद्धेने युक्त होऊन तो पुढे कालप्रिय तीर्थाकडे गेला।

Verse 26

तेनैव विधिना विप्र तस्यापि दिवसेशितुः । पूजां करोमि मध्याह्ने श्रद्धा पूतेन चेतसा

हे विप्र, त्याच विधीने मीही मध्याह्नी दिनेश्वर सूर्यदेवांची पूजा करतो, श्रद्धेने पवित्र झालेल्या मनाने।

Verse 27

ततोऽपि वत्सरस्यांते तं प्रणम्याथ शक्तितः । मूलस्थानं गतो देवमपरस्यां दिशि स्थितम्

मग आणखी एका वर्षाच्या अखेरीस, यथाशक्ती त्यांना प्रणाम करून, पश्चिम दिशेस स्थित देवतेच्या मूलस्थानास तो गेला।

Verse 28

तेनैव विधिना पूजा तस्यापि विहिता मया । संध्याकाले द्विजश्रेष्ठ यावत्संवत्सरं स्थितः

हे द्विजश्रेष्ठ, त्याच विधीने मी संध्याकाळी त्या देवतेचीही पूजा केली, आणि पूर्ण एक वर्ष तेथेच राहिलो।

Verse 29

ततः संवत्सरस्यांते स्वप्ने मां भास्करोऽब्रवीत् । समेत्य प्रहसन्विप्रः संप्रहृष्टेन चेतसा

मग वर्षाच्या अखेरीस भास्कराने स्वप्नात मला सांगितले; तो ब्राह्मण हसत-हसत, अत्यंत आनंदित मनाने माझ्याजवळ आला।

Verse 30

परितुष्टोऽस्मि ते विप्र कर्मणाऽनेन भक्तितः । ममाराधनजेनैव तस्मात्कुष्ठं प्रयातु ते

हे विप्र! भक्तीने केलेल्या या कर्मामुळे मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे. माझ्या आराधनेतून उत्पन्न झालेल्या सामर्थ्याने तुझे कुष्ठ दूर होवो.

Verse 31

गच्छ शीघ्रं द्विजश्रेष्ठ श्रांतोऽसि निजमंदिरम् । पश्य बंधुजनं सर्वं सोत्कण्ठं तत्कृते स्थितम्

हे द्विजश्रेष्ठ! लवकर जा; तू थकला आहेस—आपल्या घरी परत जा. पाहा, तुझ्यासाठी उत्कंठित होऊन सर्व बंधुजन उभे आहेत.

Verse 32

त्वया हृतं पुरा रुक्मं ब्राह्मणस्य महात्मनः । तेन कर्मविपाकेन कुष्ठव्याधिरुपस्थितः

तू पूर्वी एका महात्मा ब्राह्मणाचे सुवर्ण चोरले होतेस. त्या कर्माच्या विपाकामुळेच तुला कुष्ठव्याधी जडली.

Verse 33

स मया नाशितस्तुभ्यं प्रहृष्टेनाधुना द्विज । एतज्ज्ञात्वा न कर्तव्यं सुवर्णहरणं पुनः

हे द्विज! तो (रोग) मी आनंदाने आता तुझ्यासाठी नष्ट केला आहे. हे जाणून पुन्हा कधीही सुवर्णहरण करू नकोस.

Verse 34

दृश्यन्ते ये नरा लोके कुष्ठव्याधिसमाकुलाः । सुवर्णहरणं सर्वैस्तैः कृतं पापकर्मभिः

जगात जे लोक कुष्ठव्याधीने ग्रस्त दिसतात, त्या सर्व पापीजनांनी सुवर्णहरणाचे पापकर्म केलेले असते.

Verse 35

तस्माद्देयं यथाशक्त्या न स्तेयं कनकं बुधैः । इच्छद्भिः परमं सौख्यं स्वशरीरस्य शाश्वतम्

म्हणून यथाशक्ती दान करावे; ज्ञानी जनांनी सुवर्णाची चोरी करू नये. जे आपल्या देहासाठी परम कल्याण व शाश्वत सुख इच्छितात, त्यांनी असेच आचरण करावे।

Verse 36

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्ततश्चादर्शनं गतः । अहं च विस्मयाविष्टः प्रोत्थितः शयनाद्द्रुतम्

असे बोलून सहस्रांशु (सूर्य) नंतर दृष्टीआड झाला. आणि मी विस्मयाने भरून पटकन शय्येतून उठून उभा राहिलो।

Verse 37

यावत्पश्यामि देहं स्वं कुष्ठव्याधिपरिच्युतम् । द्वादशार्कप्रभं दिव्यं यथा त्वं पश्यसे द्विज

तेव्हा मी माझे शरीर कुष्ठरोगापासून मुक्त झालेले पाहिले—दिव्य, बारा सूर्यांसारखे तेजस्वी—हे द्विज, जसे तू पाहतोस तसेच।

Verse 38

तस्मात्त्वमपि विप्रेंद्र भक्त्या तद्भास्करत्रयम् । अनेन विधिना पश्य येन कुष्ठं प्रशाम्यति

म्हणून हे विप्रेंद्र, तूही भक्तिभावाने त्या भास्करत्रयाचे याच विधीने दर्शन कर; ज्याने कुष्ठरोग शांत होतो।

Verse 39

किमौषधैः किमाहांरैः कटुकैरपि योजितैः । सर्वव्याधिप्रणाशेशे स्थितेऽस्मिन्भास्करत्रये

औषधांची काय गरज, आणि कटु मिश्रित आहार-प्रयोगांचा काय उपयोग, जेव्हा सर्व व्याधींचा नाश करणारे हे भास्करत्रय येथेच स्थित आहे?

Verse 40

स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं तां पुरीं प्रति । गृहेऽद्य तव विश्रांतो यथा विप्र निजे गृहे

तुझे कल्याण असो। आता मी त्या नगरीकडे जातो. हे विप्र, आज तुझ्या घरी मी असा विश्रांती घेतली, जशी आपल्या घरीच घेतो।

Verse 41

एवमुक्तः स पांथेन तेन विप्रः स कुष्ठभाक् । वीक्षांचक्रे ततो वक्त्रं स्वपत्न्या दुःखसंयुतः

त्या पांथाने असे सांगितल्यावर कुष्ठपीडित तो विप्र दुःखाने व्याकुळ होऊन आपल्या पत्नीच्या मुखाकडे पाहू लागला।

Verse 42

साऽब्रवीद्युक्तमुक्तं ते पांथेनानेन वल्लभ । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ यत्र तद्भास्करत्रयम्

ती म्हणाली—प्रिय, या पांथाने जे सांगितले ते योग्यच आहे. म्हणून जिथे भास्करांची ती त्रयी आहे तिथे त्वरेने जा।

Verse 43

अहं त्वया समं तत्र शुश्रूषानिरता सती । गमिष्यामि न संदेहस्तस्माद्गच्छ द्रुतं विभो

मीही तुझ्यासोबत तिथे जाईन—सेवेत तत्पर व पतिव्रता. यात शंका नाही; म्हणून, हे श्रेष्ठा, त्वरेने चल।

Verse 44

एवमुक्तस्तया सोऽथ वित्तमादाय भूरिशः । प्रस्थितः कांतया सार्धं मुण्डीरस्वामिनं प्रति

तिने असे सांगितल्यावर त्याने पुष्कळ धन घेऊन आपल्या कांतेसह मुण्डीरस्वामिनाकडे प्रस्थान केले।

Verse 45

प्रतिज्ञया गमिष्यामि द्रष्टुं तद्देवतात्रयम् । मुंडीरं कालनाथं च मूल स्थानं च भास्करम्

माझ्या प्रतिज्ञेनुसार, मी त्या तीन देवतांचे—मुंडीर, कालनाथ आणि मूळस्थानी असलेल्या भास्कराचे—दर्शन घेण्यासाठी जाईन.

Verse 46

ततः कृच्छ्रेण महता कुष्ठव्याधिसमाकुलः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संप्राप्तः स द्विजोत्तमाः

त्यानंतर, कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेल्या त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने अत्यंत कष्टाने हाटकेश्वर क्षेत्रात आगमन केले.

Verse 47

तद्दृष्ट्वा सुमहत्क्षेत्रं तापसौघनिषेवितम् । निर्विण्णः कुष्ठरोगेण पथि श्रांतोऽब्रवीत्प्रियाम्

तपस्वींच्या समूहाने गजबजलेले ते विशाल क्षेत्र पाहून, कुष्ठरोगाने खचलेला आणि प्रवासाने थकलेला तो आपल्या प्रिय पत्नीला म्हणाला.

Verse 48

अहं निर्वेदमापन्नो रोगेणाथ बुभुक्षया । मुण्डीरस्वामिनं यावन्न शक्रोमि प्रसर्पितुम्

मी रोग आणि भुकेमुळे अत्यंत हताश झालो आहे. आता मुंडीरस्वामींपर्यंत सरपटत जाणेही मला शक्य नाही.

Verse 49

तस्मादत्रैव देहं स्वं विहास्यामि न संशयः । त्वं गच्छ स्वगृहं कांते सार्थमासाद्य शोभनम्

त्यामुळे मी इथेच माझा देहत्याग करीन, यात शंका नाही. हे प्रिये! तू एखाद्या चांगल्या तांड्यासोबत (काफिल्यासोबत) आपल्या घरी परत जा.

Verse 50

पत्न्युवाच । अभुक्ते त्वयि नो भुक्तं कदाचित्कांत वै मया । एकांतेऽपि महाभाग न सुप्तं जाग्रति त्वयि

पत्नी म्हणाली—प्रिय, तू न जेवता मी कधीच जेवले नाही. हे महाभाग, एकांतातही तू जागा असताना मी कधी झोपले नाही.

Verse 51

तस्मादेतन्महाक्षेत्रं संप्राप्य त्वां व्यवस्थितम् । परलोकाय संत्यज्य कथं गच्छाम्यहं गृहम्

म्हणून या महाक्षेत्री येऊन तुला परलोकासाठी दृढ निश्चय केलेला पाहून, तुला सोडून मी घरी कशी जाऊ?

Verse 52

दर्शयिष्ये मुखं तेषां त्वया हीना अहं कथम् । बांधवानां गुरूणां च अन्येषां सुदृदा मपि

तुझ्याविना मी चेहरा कसा दाखवू—आपल्या बांधवांना, गुरूंना आणि इतर दृढ स्नेह्यांनाही?

Verse 53

तस्मात्त्वया समं नाथ प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । स्नेहपाशविनिर्बद्धा सत्येनात्मानमालभे

म्हणून, हे नाथ, मी तुझ्यासह अग्नीत प्रवेश करीन. स्नेहाच्या पाशाने बांधलेली, सत्याने मी माझे आत्मसमर्पण करते.

Verse 54

यावतस्तव संजाता उपवासा महामते । तावंतश्च तथास्माकं कथं गच्छामि तद्गृहम्

हे महामते, तुझे जितके उपवास झाले, तितकेच माझ्याही वाट्याला आहेत. मग मी त्या घरी कशी जाऊ?

Verse 55

एवं तस्या विदित्वा स निश्चयं ब्राह्मणस्तदा । चितिं कृत्वा तु दाहार्थं तया सार्धे ततोऽविशत्

तिचा निश्चय जाणून त्या ब्राह्मणाने तेव्हा दहनासाठी चिता रचली आणि मग तिच्यासह त्यात प्रवेश केला।

Verse 56

भास्करं मनसि ध्यात्वा यावदग्निं समाददे । तावत्पश्यति चाग्रस्थं सुदीप्तं पुरुषत्रयम्

मनात भास्कराचे ध्यान करीत तो अग्नी घेऊ लागला, तेवढ्यातच त्याने समोर अत्यंत तेजस्वी असे तीन पुरुष पाहिले।

Verse 57

तद्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टः क एते पुरुषास्त्रयः । न कदाचिन्मया दृष्टा ईदृक्तेजःसमन्विताः

ते पाहून तो विस्मयाने भरून गेला—“हे तीन पुरुष कोण? असा तेजस्वीपणा मी कधीच पाहिला नाही।”

Verse 58

पुरुषा ऊचुः । मा त्वं मृत्युपथं गच्छ कृत्वा वैराग्यमाकुलः । व्यावृत्य स्वगृहं गच्छ स्व भार्यासहितो द्विज

ते पुरुष म्हणाले—“हे द्विजा, वैराग्याच्या व्याकुळतेने मृत्युपथाला जाऊ नकोस. परत फिरून पत्नीसमवेत आपल्या घरी जा।”

Verse 59

ब्राह्मण उवाच । प्रतिज्ञाय मया पूर्व गृहं मुक्तं निजं यतः । मुण्डीरस्वामिनं दृष्ट्वा तथाऽन्यं कालवल्लभम्

ब्राह्मण म्हणाला—“पूर्वी मी प्रतिज्ञा केली होती, म्हणूनच मी माझे घर सोडले; मुण्डीरस्वामिन् तसेच अन्य कालवल्लभ यांचे दर्शन घेऊन।”

Verse 60

मूलस्थानं च कर्तव्यं ततः सस्यप्रभक्षणम् । सोऽहं तानविलोक्याथ कथं गच्छामि मन्दिरम् । भक्षयामि तथा सस्यं तेन त्यक्ष्यामि जीवितम्

मला प्रथम मूलाहाराचे व्रत करावे लागेल, नंतर धान्यभक्षण. आता तुम्हांला पाहून मी माझ्या निवासस्थानी कसा जाऊ? तरीही मी धान्य खाईन, आणि त्यानेच प्राणत्याग करीन.

Verse 61

पुरुषा ऊचुः । वयं ते भास्करा ब्रह्मंस्त्रयोऽत्रैव समागताः । त्वद्भक्त्याकृष्टमनसो ब्रूहि किं करवामहे

पुरुष म्हणाले—हे भास्करा! हे पूज्य ब्राह्मणा! आम्ही तिघे भास्कर येथेच एकत्र आलो आहोत, तुझ्या भक्तीने आकृष्ट होऊन. सांग, आम्ही काय करू?

Verse 62

ब्राह्मण उवाच । यदि यूयं समायाताः स्वयमेव ममांतिकम् । त्रयोऽपि भास्करा नाशमेष कुष्ठः प्रगच्छतु

ब्राह्मण म्हणाला—जर तुम्ही स्वतःहून माझ्या जवळ आला आहात, हे तिघे भास्करांनो, तर हा कुष्ठरोग आता नष्ट होऊन दूर जावो.

Verse 63

तथाऽत्रैव सदा स्थेयं क्षेत्रे युष्माभिरेव हि । सांनिध्यं त्रिषु लोकेषु गन्तव्यं च यथा पुरा

तसेच तुम्ही या पवित्र क्षेत्रातच सदैव येथे स्थिर राहावे; आणि पूर्वीप्रमाणे त्रिलोकी तुमचे दिव्य सान्निध्य देण्यासाठीही गमन करावे.

Verse 64

भास्करा ऊचुः । एवं विप्र करिष्यामः स्थास्यामो ऽत्र सदा वयम् । त्वं चापि रोगनिर्मुक्तः सुखं प्राप्स्यस्यनुत्तमम्

भास्कर म्हणाले—हो विप्रा, तसेच करू; आम्ही येथे सदैव राहू. आणि तुम्हीही रोगमुक्त होऊन अनुपम सुख प्राप्त कराल.

Verse 65

प्रासादत्रितयं तस्मादस्मदर्थं निरूपय । येन त्रिकालमासाद्य गच्छामः संनिधिं द्विज

म्हणून हे द्विजा! आमच्यासाठी तीन प्रासाद (मंदिरे) निश्चित कर; ज्यायोगे त्रिकाळी तेथे येऊन आम्ही पावन सान्निध्य प्रदान करू.

Verse 66

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे गताश्चाद्दर्शनं ततः । सोऽपि पश्यति कायं स्वं यावद्रोगविवर्जितम्

असे बोलून ते सर्वजण नजरेआड झाले. मग त्यानेही आपले शरीर पाहिले—ते आता पूर्णपणे रोगमुक्त झाले होते.

Verse 67

द्वादशार्क प्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम् । ततः प्रोवाच तां भार्यां विनयावनतां स्थिताम्

त्याचे शरीर बारा सूर्यांसारखे तेजस्वी होते व सर्व शुभलक्षणांनी युक्त होते. मग त्याने विनयाने नतमस्तक उभी असलेल्या पत्नीला म्हटले.

Verse 68

पश्य त्वं सुभ्रूर्मे गात्रं यादृग्रूपं पुनः स्थितम् । प्रसादाद्देवदेवस्य भास्करस्यांशुमालिनः

हे सुभ्रू! पाहा, माझे शरीर जसे होते तसेच पुन्हा झाले आहे—देवदेव किरणमालाधारी भास्कराच्या कृपेने.

Verse 69

सोऽहमत्र स्थितो नित्यं पूजयिष्यामि भास्करम् । न यास्यामि पुनः सद्म सत्यमेतन्मयोदितम्

म्हणून मी येथेच नित्य राहून भास्कराची पूजा करीन. मी पुन्हा घरी जाणार नाही—हे माझे सत्य वचन आहे.

Verse 72

त्रयाणामपि तेषां तु साध्वर्चाः शास्त्रसूचिताः । स्थापयामास सूर्याणां हस्तार्के सूर्यवासरे

त्या तिघांची शास्त्रोक्त विधीने यथोचित पूजा केली; आणि हस्त नक्षत्रात, रविवारी, सूर्यप्रतिमा प्रतिष्ठापित केल्या।

Verse 73

ततस्ताः पुष्पधूपाद्यैः समभ्यर्च्य चिरं द्विजः । त्रिसंध्यं क्रमशः प्राप्तो देहांते भास्करालयम्

त्यानंतर त्या द्विजाने पुष्प, धूप इत्यादींनी दीर्घकाळ त्यांची पूजा केली; आणि क्रमाने त्रिसंध्या आचरून, देहांती भास्कराचे धाम प्राप्त केले।

Verse 74

सूत उवाच । एवं ते तत्र संजातास्त्रयोऽपि द्विजसत्तमाः । भास्करा भक्तलोकस्य सर्वव्याधिविनाशकाः

सूत म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठ! अशा प्रकारे ते तिघेही तेथे भास्करस्वरूप झाले; आणि भक्तलोकासाठी सर्व व्याधींचे नाशक ठरले।

Verse 75

यस्तान्पश्यति काले स्वे यथोक्ते सूरर्यवासरे । स वांछितांल्लभेत्कामान्दुर्लभानपि मानवैः

जो कोणी यथोक्त रीतीने, आपल्या योग्य वेळी, रविवारी त्यांचे दर्शन करतो, तो मनुष्यांना दुर्लभ असलेल्या इच्छित कामनाही प्राप्त करतो।