Adhyaya 39
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 39

Adhyaya 39

या अध्यायात सूतांच्या कथनातून धुंधुमारेश्वराच्या उत्तरेस असलेल्या चमत्कारपुर या पुण्यक्षेत्राचे माहात्म्य सांगितले आहे. तेथे राजा ययातीने आपल्या राण्या देवयानी व शर्मिष्ठा यांच्यासह “उत्तम लिंग” स्थापन केले; ते लिंग सर्वकामफलप्रद असून श्रद्धेने पूजिले असता इच्छित फल देणारे असे वर्णिले आहे. भोगांत तृप्त झाल्यावर ययातीने राज्य पुत्राला अर्पण करून परमार्थाचा शोध घेतला. तो नम्रतेने ऋषी मार्कंडेयांकडे जाऊन सर्व तीर्थ-क्षेत्रांमध्ये सर्वाधिक प्रधान व शुद्ध करणारे स्थान कोणते, याचे विवेकयुक्त वर्णन मागतो. मार्कंडेय चमत्कारपुराला “सर्वतीर्थांनी अलंकृत” क्षेत्र म्हणतात; तेथे विष्णुपदी गंगा पापहरिणी आहे आणि दैवी सान्निध्य वास करते असे सांगितले आहे. पितामहाने द्विजांच्या आनंदासाठी सोडलेला बावन्न हस्तांचा शिलाखंड हा पवित्र चिन्ह म्हणून नमूद होतो. तसेच विशेष नियम सांगितला आहे—जे अन्यत्र वर्षभरात साध्य होते, ते येथे एका दिवसातही सिद्ध होते. हे ऐकून ययाती राण्यांसह तेथे जाऊन शूलधारी शिवाचे लिंग प्रतिष्ठित करून श्रद्धेने पूजन करतो आणि शेवटी किन्नर-चारणांनी स्तुत, बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी दिव्य विमानात आरूढ होऊन स्वर्गारोहण प्राप्त करतो—हीच फलश्रुती।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यैवोत्तरदिग्भागे धुन्धुमारेश्वरस्य च । ययातिना नरेंद्रेण स्थापितं लिंगमुत्तमम्

सूत म्हणाले—त्याच्याच उत्तर दिशेच्या भागात, धुन्धुमारेश्वराच्या सान्निध्यात, नरेन्द्र ययातीने उत्तम शिवलिंग स्थापिले.

Verse 2

देवयान्या तथान्यच्च तथा शर्मिष्ठया द्विजाः । भार्यया भूपतेस्तस्य सर्वकामफलप्रदम्

हे द्विजहो, देवयानीनेही तसेच शर्मिष्ठेनेही—त्या भूपतीच्या राण्यांनी—(ते लिंग) स्थापिले, जे सर्व कामनांचे फळ देणारे आहे.

Verse 3

स यदा सर्वभोगानां तृप्तिं प्राप्तो द्विजोत्तमाः । तदा पुत्रस्य राज्यं स्वं वपुश्चैव न्यवेदयत्

हे द्विजोत्तमहो, जेव्हा तो सर्व भोगांनी तृप्त झाला, तेव्हा त्याने आपले राज्य पुत्राला अर्पण केले आणि देहही वैराग्यपथाला समर्पित केला.

Verse 4

जरामादाय तद्गात्राद्भार्याभ्यां सहितस्तदा । पप्रच्छ विनयोपेतो मार्कंडं मुनिसत्तमम्

तेव्हा आपल्या अंगावर जरा धारण करून, दोन्ही राण्यांसह, विनययुक्त होऊन त्याने मुनिश्रेष्ठ मार्कण्डेयांना प्रश्न विचारला.

Verse 5

भगवन्सर्वतीर्थानां क्षेत्राणां च वदस्व मे । यत्प्रधानं पवित्रं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय

हे भगवन्! सर्व तीर्थे व पवित्र क्षेत्रे मला सांगावे; त्यांपैकी जे प्रधान व परम पावन आहे, ते आम्हांस प्रकट करून सांगावे।

Verse 6

श्रीमार्कंडेय उवाच । क्षेत्राणामिह सर्वेषां तीर्थैः सर्वैरलंकृतम् । चमत्कारपुरं क्षेत्रं सांप्रतं प्रतिभाति नः

श्री मार्कंडेय म्हणाले— येथे सर्व क्षेत्रांमध्ये, सर्व तीर्थांनी अलंकृत असे ‘चमत्कारपुर’ हे पवित्र क्षेत्र सध्या आम्हांस श्रेष्ठ भासते।

Verse 7

यत्र विष्णुपदी गंगा जंतूनां पापनाशिनी । स्वयं स्थिता नृपश्रेष्ठ तथा देवा हरादयः

हे नृपश्रेष्ठ! तेथे विष्णुपदी गंगा स्वयं विराजमान असून ती प्राण्यांचे पाप नाश करते; तसेच हरा (शिव) आदि देवही तेथे वास करतात।

Verse 8

तथान्यानि च तीर्थानि यानि संति धरातले । तेषां यत्र च सांनिध्यं सर्वदा नृपसत्तम

हे नृपसत्तम! पृथ्वीवर जी अन्य तीर्थे आहेत, त्यांचेही तेथे सदैव सान्निध्य असते।

Verse 9

शिला यत्र द्विपञ्चाशद्धस्तानां परिसंख्यया । पितामहेन निर्मुक्ता प्रमोदाय द्विजन्मनाम्

तेथे एक शिळा आहे, परिमाणाने बावन्न हस्तांची; पितामह (ब्रह्मा) यांनी द्विजांच्या आनंदासाठी ती प्रकट केली आहे।

Verse 10

यदन्यत्र शुभं कर्म वर्षेणैकेन सिध्यति । तत्तत्र दिवसेनापि सिद्धिं याति क्षितीश्वर

हे क्षितीश्वर! अन्यत्र जे शुभ कर्म एका वर्षात सिद्ध होते, तेच तेथे एका दिवसातही सिद्धीस जाते।

Verse 11

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा तपः कुरु महीपते । येन प्राप्स्यसि चित्तस्थांल्लोकान्भार्यासमन्वितः

म्हणून, हे महीपते! त्वरेने तेथे जाऊन तप कर; ज्यायोगे तू भार्यासहित मनात धारण केलेले लोक प्राप्त करशील।

Verse 12

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स राजा नहुषात्मजः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे भार्याभ्यां सहितो ययौ

ते वचन ऐकून नहुषाचा पुत्र तो राजा, दोन्ही राण्यांसह, चमत्कारपुराच्या पवित्र क्षेत्री गेला।

Verse 13

ततः संस्थाप्य तल्लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । सम्यगाराधयामास श्रद्धया परया युतः

नंतर देवदेव शूलिनाच्या त्या लिंगाची स्थापना करून, परम श्रद्धायुक्त होऊन, त्याने विधिपूर्वक आराधना केली।

Verse 14

ततस्तस्य प्रभावेन भार्याभ्यां सहितो नृपः । विमानवरमारूढो जगाम त्रिदिवालयम्

त्या प्रभावाने तो नृप दोन्ही राण्यांसह, श्रेष्ठ विमानावर आरूढ होऊन, त्रिदिवाच्या धामास गेला।

Verse 15

किन्नरैर्गीयमानश्च स्तूयमानश्च चारणैः । स्पर्द्धमानः समं देवैर्द्वादशार्कसमप्रभः

किन्नरांनी गायिलेला व चारणांनी स्तुत केलेला तो, बारा सूर्यांसारख्या प्रभेने तेजस्वी होऊन देवांशीही समस्पर्धा करीत प्रकाशला।