Adhyaya 179

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुष्करत्रितयं शुभम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

सूत म्हणाले—तेथे हाटकेश्वर-क्षेत्रात आणखी एक शुभ पुष्कर-त्रय आहे, जे सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।

Verse 2

यस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे कीर्तिते वा द्विजोत्तमाः । पातकं नाशमायाति भास्करेण तमो यथा

हे द्विजोत्तमांनो! याचे केवळ दर्शन, स्पर्श किंवा कीर्तन केल्याने पातक नष्ट होते, जसे भास्कराने तम नष्ट होते।

Verse 3

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानाद्दानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

सर्व तीर्थे स्नान व दानाने निःसंशय पवित्र करतात; परंतु पुष्कराचे केवळ दर्शनच सर्व पापांतून मुक्त करते।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रूयते पुष्करंनाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्

ऋषी म्हणाले—‘पुष्कर’ नावाचे तीर्थ त्रैलोक्यात प्रसिद्ध असे आम्ही ऐकले आहे; ते ब्रह्म्याने निर्मिले असून तेथे त्याचा विस्तार एक योजन इतका सांगितला जातो।

Verse 5

उत्तरे चन्द्रभागाया नद्या यावत्सरस्वती । दक्षिणे करतोयायाः सीमेयं पुष्करत्रये

पुष्कर-त्रयाची सीमा—उत्तरे चंद्रभागा नदीपासून सरस्वतीपर्यंत, आणि दक्षिणे करतोया नदीपर्यंत—अशी सांगितली आहे।

Verse 6

अस्माकं तु पुरा सूत त्वयोक्तं वियति स्थितम् । एतन्नः कौतुकं सूत तत्कथं हाटकेश्वरे । तत्र क्षेत्रे समायातं तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

हे सूत! पूर्वी आपण सांगितले होते की ते आकाशात स्थित होते. हे सूत! आमची हीच उत्सुकता आहे की ते हाटकेश्वराच्या त्या पवित्र क्षेत्रात कसे येऊन पोहोचले; म्हणून आपण आम्हाला ते सांगावे.

Verse 7

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठास्तच्छृणुध्वं समाहिताः

सूत म्हणाले—हे महाभागांनो! तुम्ही जे सांगितले ते सत्य आहे. म्हणून, हे द्विजश्रेष्ठांनो! त्या पवित्र क्षेत्राविषयी एकाग्र मनाने ऐका.

Verse 8

सर्वतो विस्तराद्वच्मि नमस्कृत्य स्वयं भुवम्

स्वयंभू (ब्रह्मा) यांना नमस्कार करून मी ते सर्व बाजूंनी विस्ताराने सांगतो.

Verse 9

ब्रह्मलोके निवसतो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । देवर्षिर्नारदः प्राप्तो भ्रांत्वा लोकत्रयं मुनिः

अव्यक्त-जन्मा ब्रह्मा ब्रह्मलोकात निवास करीत असता, लोकत्रयात भ्रमण करून देवर्षी नारद मुनि तेथे येऊन पोहोचले.

Verse 10

स नत्वा शिरसा पादावुपविष्टस्त दग्रतः

त्यांनी (ब्रह्मांच्या) चरणांवर मस्तक झुकवून प्रणाम केला आणि मग त्यांच्या समोर बसले.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । कस्माद्वत्स चिराद्दृष्टः कुतः प्राप्तोऽधुना भवान् । क्व भ्रांतस्त्वं समाचक्ष्व ब्रूहि वत्सात्र कारणम्

ब्रह्मा म्हणाले—वत्सा, इतक्या काळानंतर तू आज कसा दिसलास? आता तू कुठून आलास? तू कुठे कुठे भटकत होतास? प्रिय वत्सा, येथे कारण स्पष्ट सांग।

Verse 12

नारद उवाच । मर्त्यलोकाद्विभो प्राप्तः सांप्रतं च त्वरान्वितः । तव पादप्रपूजार्थं सत्येनात्मानमालभे

नारद म्हणाले—हे विभो, मी आत्ताच मर्त्यलोकातून आलो असून घाईघाईने येथे पोहोचलो आहे। आपल्या चरणांची पूजा करण्यासाठी मी सत्याने निवेदन करीत आहे व स्वतःला आपल्यापुढे समर्पित करीत आहे।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । किंवदन्तीं ममाचक्ष्व मर्त्यलोकसमुद्भवाम् । कीदृशाः पार्थिवास्तत्र कीदृशा द्विजसत्तमाः । कीदृशा व्यवहाराश्च वर्तन्ते तत्र सांप्रतम्

ब्रह्मा म्हणाले—मर्त्यलोकातून उठलेली वार्ता मला सांग. तिथले राजे कसे आहेत? तिथले श्रेष्ठ द्विज कसे आहेत? आणि सध्या तिथे व्यवहार व आचार कशा प्रकारे चालतात?

Verse 14

नारद उवाच । मर्त्यलोके कलिर्जातः सांप्रतं सुरसत्तम

नारद म्हणाले—हे सुरश्रेष्ठ, सध्या मर्त्यलोकी कलियुगाचा उदय झाला आहे।

Verse 15

राजानः सत्पथं त्यक्त्वा तथा लोभपरायणाः । पीडयंति च लोकांश्च अर्थहेतोः सुनिर्घृणाः

राजे सत्पथ सोडून लोभाला शरण गेले आहेत; धनासाठी ते अत्यंत निर्दयी होऊन प्रजेला पीडा देतात।

Verse 16

शौर्यभावपरित्यक्ताः परदारविमर्दकाः । पूजयन्ति न ते विप्रान्न देवान्न गुरूनपि

जे शौर्यभाव सोडून परस्त्रीचा अपमान करतात, ते न ब्राह्मणांचे पूजन करतात, न देवांचे, न गुरूंचेही।

Verse 17

वेदविक्रय कर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । पापप्रतिग्रहासक्ताः सन्ध्याहीनाः सुनिर्घृणाः

ब्राह्मण वेदाचा विक्रय करणारे, शौचवर्जित; पापप्रतिग्रहास आसक्त, संध्यावंदनहीन आणि अत्यंत निर्दयी होतात।

Verse 18

कृषिकर्मरता नित्यं वैश्यवत्पशुपालकाः । वैश्याः सर्वे समुच्छेदं प्रयाता धरणीतले

जे नित्य शेतीकर्म व पशुपालनात रत असतात, ते वैश्यवत् जीवन जगतात; आणि धरणीतलावर वैश्यवर्ग जणू सर्वथा क्षीण झाला आहे।

Verse 19

शूद्रा नित्यं धर्मकामाः शूद्राश्चैव तपस्विनः । लोकयात्राक्रियाः सर्वे प्रहसंति व्यपत्रपाः

शूद्र नित्य धर्माची इच्छा करतात, शूद्रच तपस्वीही होतात; आणि लोकयात्रा चालविणाऱ्या आचारांचा सर्वजण निर्लज्जपणे उपहास करतात।

Verse 20

यस्य चास्ति गृहे वित्तं तरुण्यश्च तथा स्त्रियः । तेनतेन समं सख्यं प्रकुर्वन्ति नरा भुवि

ज्याच्या घरी धन आहे, यौवन आहे आणि स्त्रिया (भोग्यरूपे) आहेत, पृथ्वीवरचे नर त्याच्याशी समतेने मैत्री करतात।

Verse 21

विधवानां व्रतस्थानां सर्वेषां लिंगिनां तथा । हृदि स्थितो महान्कामो व्रतचर्याबहिःस्थिताः

व्रतपरायण विधवांमध्येही आणि सर्व लिंगधारी जनांमध्येही हृदयात मोठी कामना बसलेली असते; त्यांची व्रतचर्या अंतःकरणात नाही, केवळ बाह्यरूपानेच असते।

Verse 22

तीर्थानि विप्लवं यांतिपापलोकश्रितानि च । कलेभींतानि सर्वाणि प्रद्रवन्ति दिशो दश

कलियुगात तीर्थस्थाने विप्लवाला जातात आणि पापी लोकांच्या गर्दीने व्यापून पीडित होतात। कलीच्या भयाने जणू सर्व तीर्थे दहा दिशांना पळून जातात असे दिसते।

Verse 23

अहं तत्र स्थितो यस्मात्कलिकाले पितामह

हे पितामह (ब्रह्मदेव)! कारण कलियुगात मी तिथेच स्थिर राहतो।

Verse 24

कलिकाले विशेषेण स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः । भर्त्रा विवदमानाश्च स्त्रियः कार्मणतत्पराः । वृथा व्रतानि कुर्वंति त्यक्त्वा ताः स्वपतेः कथाम्

विशेषतः कलियुगात स्त्रिया स्वैरिणी व भोगलालसेने युक्त होतात; पतीशी वाद घालतात आणि वशीकरणादि कर्मांत तत्पर राहतात। आपल्या पतीप्रती पतिव्रता-धर्माची मर्यादा सोडून त्या व्यर्थ व्रते करतात।

Verse 26

स्वर्गे वा मस्तके चैव पाताले चाथ पादयोः । सांप्रतं मर्त्यलोके च मया दृष्टमनेकशः

स्वर्गात असो, मस्तकावर असो, पाताळात असो किंवा पायांजवळ असो—आता मर्त्यलोकातही—हे मी अनेकदा, अनेक प्रकारे पाहिले आहे।

Verse 27

श्वश्रूणां च वधूनां च तथा जनकपुत्रयोः । बांधवानां विशेषेण तथा च स्वामिभृत्ययोः

सासू व सून यांच्यात, पिता व पुत्र यांच्यात, विशेषतः नातेवाईकांत, तसेच स्वामी व सेवकांतही परस्पर कलह व वैर दिसून येते।

Verse 28

चौराणां पार्थिवानां च दम्पत्योश्च विशेषतः । स्वल्पोदकास्तथा मेघाः स्वल्पसस्या च मेदिनी

चोर व राजे यांच्यात, आणि विशेषतः पती-पत्नींत, कलह वाढतो. पाणी कमी होते, मेघ अल्प वर्षा करतात, आणि भूमीवर अल्प धान्यच येते।

Verse 29

कलिर्बलिष्ठः सुतरां वरदानेन ते कृतः । यदा मर्त्ये भवेद्युद्धं कंडूतिर्जायते हृदि

तुझ्या वरदानामुळे कलि अत्यंत बलवान झाला आहे. जेव्हा मर्त्यलोकात युद्ध होते, तेव्हा माझ्या हृदयात खाजेसारखी अस्वस्थ चंचलता उत्पन्न होते।

Verse 30

अहं मर्त्ये परिभ्रांतश्चिरात्तेन समागतः । भूयो यास्यामि तत्रैव कण्डूतिर्महतीस्थिता

मी मर्त्यलोकात दीर्घकाळ भटकत राहिलो आणि आता त्याला भेटलो आहे. तरीही पुन्हा तिथेच जाईन, कारण माझ्यात मोठी कंडूती—अस्वस्थता—ठाण मांडून बसली आहे।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य पितामहः । पुष्करस्य कृते जातश्चिन्ताव्याकु लतेंद्रियः

नारदाचे ते वचन ऐकून पितामह ब्रह्मदेव पुष्करासाठी चिंतेने व्याकुळ झाले; काळजीने त्यांची इंद्रिये अस्वस्थ झाली।

Verse 32

मर्त्ये च मामकं तीर्थं पुष्करंनाम विश्रुतम् । नाशं यास्यति तन्नूनं कलिकालपरिप्लुतम्

मर्त्यलोकी माझेच प्रसिद्ध ‘पुष्कर’ तीर्थ कलियुगाने व्यापून निश्चयच नाश पावेल।

Verse 33

तस्मादन्यत्र नेष्यामि कलिर्यत्र न विद्यते । येन तत्र विमुंचामि निजं तीर्थं च पुष्करम्

म्हणून मी ते अन्यत्र नेईन, जिथे कलि नाही; जेणेकरून तेथे मी माझे ‘पुष्कर’ तीर्थ स्थापन करीन।

Verse 34

कलिकाले च संप्राप्ते सर्वप्राणिभयंकरे । तत्र प्रयांतु तीर्थानि सर्वा ण्येव विशेषतः

कलिकाळ आला, जो सर्व प्राण्यांना भयकारी आहे, तेव्हा विशेषतः सर्व तीर्थे त्या (कलिरहित) स्थानी जावोत।

Verse 35

गते कलौ प्रयास्यंति निजस्थानमसंशयम्

कलि निघून गेल्यावर ते निःसंशय आपल्या-आपल्या स्थानी परत जातील।

Verse 36

एवं निश्चित्य मनसा हस्तस्थं कमलं ततः । प्रोवाच सादरं तच्च स्वयं ध्यात्वा पितामहः

असे मनाशी निश्चित करून, पितामह ब्रह्मदेवांनी स्वतः ध्यान करून, हातातील कमळास सादरपणे संबोधिले।

Verse 37

पत त्वं पद्म भूपृष्ठे कलिर्यत्र न विद्यते । येनानयामि तत्रैव पुष्करं तीर्थमात्मनः

हे पद्मा! ज्या भूमिपृष्ठावर कलियुगाचा स्पर्श नाही, तेथे तू पड; त्या निमित्ताने मी तेथेच माझे पवित्र पुष्करतीर्थ आणून प्रतिष्ठापित करीन।

Verse 38

ततस्तत्प्रेषितं तेन पद्मं भ्रांत्वा महीतले । समस्ते पतितं क्षेत्रे हाटकेश्वरसंभवे

मग त्याने पाठविलेले ते पद्म पृथ्वीवर भ्रमण करीत अखेरीस हाटकेश्वराशी संबंधित त्या पवित्र क्षेत्रात पडले।

Verse 39

दृष्ट्वा वेदविदो विप्रान्स्वाध्यायनिरताञ्छुचीन् । तेषां यज्ञक्रियाभिश्च यज्ञोपांतैः समंततः

तेथे त्याने वेदवेत्ते, शुद्ध व स्वाध्यायात रत असे विप्र पाहिले; आणि त्यांच्या सभोवती यज्ञकर्मे व यज्ञाचे उपांग-आचार सर्वत्र चालू होते।

Verse 40

यूपाद्यैः सर्वतो व्याप्ते सदिशे गगनांगणे । ऋग्यजुःसामघोषेण तथा चाथर्वजेन च

सर्व दिशांनी व्यापलेल्या त्या गगन-प्रांगणात यूप इत्यादी सर्वत्र उभे होते; आणि ऋग्-यजुः-सामांचे घोष तसेच अथर्वजप यांमुळे ते निनादत होते।

Verse 41

दिग्मण्डले तथा व्याप्ते नान्यः संश्रूयते ध्वनिः । तथा च तार्किकाणां च विवादेषु महत्सु च

अशा रीतीने दिग्मंडल व्यापल्यावर दुसरा कोणताही ध्वनी ऐकू येत नव्हता; तसेच तार्किकांचेही मोठमोठे वादविवाद चालू होते।

Verse 42

वेदांतानां समस्तानां व्याख्याने बहुधा कृते । दृश्यन्ते मुनयो यत्र संस्थिता नियमेषु च

जिथे सर्व वेदान्तांची व्याख्या अनेक प्रकारे केली गेली होती, तिथे नियम-व्रतांत स्थिर, संयमशील मुनी दिसत होते।

Verse 43

एकाहारा निराहारा एकांतरकृताशनाः । त्रिरात्रोपोषिताश्चान्ये कृच्छ्रचांद्रायणे रताः

काही एकवेळ भोजन करीत, काही निराहार राहत, काही एक दिवसाआड खात. काहीजण तीन रात्री उपवास करून कृच्छ्र व चांद्रायण अशा कठोर व्रतांत रत असत।

Verse 44

महापाराकिणश्चान्ये तथा मासोपवासिनः । अश्मकुट्टाशिनश्चान्ये दन्तोलूखलिकास्तथा

इतर काही महापाराक तप करीत, तर काही मासभर उपवास करीत. काही दगडावर कुटूनच अन्न खात, आणि काही ‘दंत-उलूखल’ तपाने—दातांनीच दळून निर्वाह करीत.

Verse 45

शीर्णपर्णाशिनश्चैके फलाहारा महर्षयः । तद्दृष्ट्वा तादृशं क्षेत्रं संयुक्तं विविधैर्गुणैः

काही महर्षी वाळलेली पाने खात, तर काही फक्त फळाहार करीत. विविध गुणांनी युक्त असे ते क्षेत्र पाहून (त्याची महिमा जाणवली).

Verse 46

ततस्तत्पतितं तत्र पुण्यं ज्ञात्वा महीतले । यत्र स्थानेऽपतत्पूर्वं तस्मादुच्चलितं पुनः

मग पृथ्वीवर जिथे ते पडले होते त्या स्थळाचे पुण्य जाणून, ज्या ठिकाणी ते पूर्वी उतरले होते, त्याच ठिकाणाहून ते पुन्हा उचलून वर आले.

Verse 47

अन्यस्मिंश्च ततः स्थाने द्वितीये द्विजसत्तमाः । तस्मादपि तृतीये तु तृतीयं पंकजं हितम्

मग, हे द्विजसत्तमांनो, ते दुसऱ्या पवित्र स्थानी गेले; आणि तेथून तिसऱ्या स्थानी, जिथे तिसरे मंगलमय कमळ प्रतिष्ठित झाले।

Verse 48

ततो गर्तात्रयं जातं तेषु स्थानेषु च त्रिषु । गर्तासु च जल जातं स्वच्छं स्फटिकसंनिभम्

त्यानंतर त्या तिन्ही ठिकाणी तीन गर्त निर्माण झाले; आणि त्या गर्तांत जल प्रकट झाले—स्वच्छ, निर्मळ, स्फटिकासारखे।

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

याच दरम्यान स्वयं पितामह (ब्रह्मा) तेथे आले, हे द्विजश्रेष्ठांनो, यज्ञकर्म सिद्ध व्हावे म्हणून त्या स्थानी।

Verse 50

दृष्ट्वा समंततः क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । नानाविप्रैः समाकीर्णं वेदवेदांगपारगैः । तपस्विभिस्तथानेकैर्व्रतचर्यापरायणैः

हाटकेश्वरसंज्ञित त्या क्षेत्राकडे सर्व बाजूंनी पाहून—जे अनेक विप्रांनी भरलेले होते, वेद-वेदांगांचे पारंगत; तसेच अनेक तपस्वींनी, जे व्रतचर्येत तत्पर—(ब्रह्मा विस्मित झाले)।

Verse 51

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्मायज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये

“अहो! किती पुण्य क्षेत्र—अहो! किती पुण्य क्षेत्र—पवित्र, रम्य आणि द्विजांना प्रिय। म्हणून या क्षेत्रात, जे द्विजांचे आश्रयस्थान आहे, मी यज्ञ करीन।”

Verse 52

आनयिष्यामि तच्चापि पुष्करत्रितयं शुभम् । गर्तास्वेतासु पुण्यासु ज्येष्ठं मध्यं कनीयकम्

मी या पुण्य श्वेत-गर्तांमध्ये शुभ पुष्करत्रय—ज्येष्ठ, मध्य व कनिष्ठ—हेही येथे आणीन।

Verse 53

कलिकाले च संप्राप्ते येन लोपं न गच्छति । स्वयं निश्चित्य मनसा चोपविश्य धरातले

कलियुग येताच हा पवित्र आचार लोप पावू नये—असा मनाशी निश्चय करून तो स्वतः धरातलावर बसला।

Verse 54

ध्यात्वा च सुचिरं कालमानयामास तत्र च । पुष्करत्रितयं श्रेष्ठं ज्येष्ठमध्यकनीयकम्

दीर्घकाळ ध्यान करून त्याने तेथे श्रेष्ठ पुष्करत्रय—ज्येष्ठ, मध्य व कनिष्ठ—आणून ठेवले।

Verse 55

ततोऽब्रवीत्स हृष्टात्मा ह्येतद्धि पुष्कर त्रयम् । मया सम्यक्समानीतं कलिकालभयेन च

मग हर्षितचित्त होऊन तो म्हणाला—कलियुगाच्या भयामुळे हे पुष्करत्रय मी विधिपूर्वक येथे सम्यक् आणले आहे।

Verse 56

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । ते यास्यंति परां सिद्धिमक्षयां मत्प्रसादतः

जे येथे परम श्रद्धेने स्नान करतील, ते माझ्या कृपेने परम व अक्षय सिद्धी प्राप्त करतील।

Verse 57

ये च श्राद्धं करिष्यंति कार्तिक्यां सुसमाहिताः । करिष्यंति गयाशीर्षे तेषां पुण्यं महत्तमम्

जे कार्तिक महिन्यात सुसमाहित होऊन श्राद्ध करतील आणि गयाशीर्ष येथे ते संपन्न करतील, त्यांना परम महान पुण्य प्राप्त होईल।

Verse 58

तत्राद्यात्पुष्करात्पुण्यं लभिष्यंति शताधिकम् । मया यज्ञः कृतस्तत्र कार्तिक्यां पूर्वपुष्करे

तेथे आद्य पुष्करातून त्यांना शंभरपट व त्याहून अधिक पुण्य मिळेल; कारण कार्तिक महिन्यात पूर्व पुष्कर येथे मी तेथे यज्ञ केला होता।

Verse 59

वैशाख्यां च करिष्यामि अत्राहं च द्वितीयके

आणि वैशाख महिन्यातही मी येथे—द्वितीय (पुष्कर) येथे—ते कर्म करीन।

Verse 60

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा ह्यादिदेश सदागतिम् । ममादेशाद्द्रुतं वायो समानय पुरंदरम्

असे बोलून ब्रह्म्याने तेव्हा सदैव वेगवान वायूस आज्ञा दिली—“माझ्या आदेशाने त्वरित पुरंदर (इंद्र) यास आण।”

Verse 61

आदित्यैर्वसुभिः सार्धं रुद्रैश्चैव मरुद्गणैः । गंधर्वैर्लोकपालैश्च सिद्धैर्विद्याधरैस्तथा

आदित्य व वसु यांच्यासह, रुद्र व मरुद्गणांसह; गंधर्व, लोकपाल तसेच सिद्ध व विद्याधर यांच्यासह (सर्वांना घेऊन ये)।

Verse 62

येन मे स्यात्सहायत्वं समस्ते यज्ञकर्मणि । तच्छ्रुत्वा सकलं वायुर्गत्वा शक्रनिवेशनम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं परमेष्ठिना

“ज्यायोगे समस्त यज्ञकर्मात मला सहाय्य लाभो.” हे ऐकून वायू शक्राच्या निवासास गेला आणि परमेष्ठी (ब्रह्मा) यांनी जे काही सांगितले होते ते सर्व यथावत् सांगून टाकले।

Verse 63

सत्वरं प्रययौ तत्र सर्वैर्देवगणैः सह । प्रणिपत्य ततस्तं स ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

तो सर्व देवगणांसह त्वरेने तेथे पोहोचला; मग प्रणाम करून त्याने ब्रह्मांना हे वचन सांगितले।

Verse 64

आदेशो दीयतां देव ह्यहमाकारितस्त्वया । यदर्थं तत्करिष्यामि तस्माच्छीघ्रं निवेदय

हे देव! आज्ञा द्या; कारण मला तुम्ही बोलाविले आहे. ज्या हेतूसाठी मी ते करीन, तो हेतू लवकर निवेदावा।

Verse 65

ब्रह्मोवाच । मया शक्रात्र चानीतं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कलिकालभयाच्चैव करिष्ये तदहं स्थिरम्

ब्रह्मा म्हणाले—हे शक्र! मी येथे अतिपुण्यदायक पुष्करत्रय आणले आहे; आणि कलियुगाच्या भयामुळे मी ते दृढपणे स्थापन करीन।

Verse 66

अग्निष्टोमत्रयं कृत्वा वैशाख्यां च यथार्चितम् । संभारमाहरस्वाशु तदर्थं सर्वमेव हि

तीन अग्निष्टोम यज्ञ करून, आणि वैशाखात विधिपूर्वक पूजन करून—त्या कार्यासाठी लागणारी सर्व सामग्री त्वरेने आण।

Verse 67

ब्राह्मणांश्च तदर्हांश्च वेदवेदांगपारगान् । तच्छ्रुत्वा विनयाच्छक्रस्तथेत्युक्त्वा त्वरान्वितः । संभारानानयामास तदर्हांश्च द्विजोत्तमान्

“त्या विधीस योग्य, वेद-वेदांगपारंगत ब्राह्मणांना आणा।” हे ऐकून शक्र (इंद्र) नम्रतेने ‘तथास्तु’ म्हणाला आणि घाईने यज्ञसामग्री तसेच योग्य श्रेष्ठ द्विजांना घेऊन आला।

Verse 68

ततश्चकार विधिवद्यज्ञं स प्रपितामहः । यथोक्तविधिना सर्वं तथा संपूर्णदक्षिणम्

त्यानंतर प्रपितामह (ब्रह्मा) यांनी विधिपूर्वक यज्ञ केला; सर्व काही शास्त्रोक्त विधानाप्रमाणे झाले आणि दक्षिणाही पूर्णत्वास गेली।

Verse 179

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करत्रयोत्पत्तिपूर्वकं यज्ञसमारंभार्थमुपकरणानयनब्राह्मणामन्त्रणादि प्रकारकथनंनामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणाच्या एकाशीतिसाहस्री संहितेतील षष्ठ नागरखण्डात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यात ‘पुष्करत्रयाची उत्पत्तीपासून यज्ञारंभासाठी सामग्री आणणे व ब्राह्मणांना आमंत्रण इत्यादी विधींचे कथन’ नावाचा १७९ वा अध्याय समाप्त झाला।