Adhyaya 139

Verse 1

सूत उवाच । धर्मराजेश्वरोत्थं च माहात्म्यं द्विजसत्तमाः । यन्मया प्रश्रुतं पुण्यं सकाशात्स्वपितुः पुरा

सूत म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठहो! धर्मराजेश्वराशी संबंधित जे पुण्यमय माहात्म्य आहे, ते मी सांगतो; जे मी पूर्वी माझ्या पित्याजवळून ऐकले होते।

Verse 2

तदहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः । त्रैलोक्येऽपि सुविख्यातं सर्व पातकनाशनम्

म्हणून मी त्याचे कीर्तन करीन; तुम्ही सर्वांनी मन एकाग्र करून ऐका। ते त्रैलोक्यातही सुप्रसिद्ध असून सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।

Verse 3

तत्र क्षेत्रे पुरा विप्रः कश्यपान्वयसंभवः । उपाध्याय इति ख्यातो वेदविद्यापरायणः

त्या क्षेत्रात प्राचीनकाळी कश्यपवंशात जन्मलेला एक ब्राह्मण होता; ‘उपाध्याय’ या नावाने प्रसिद्ध, आणि वेदविद्येत पूर्ण परायण होता।

Verse 4

पश्चिमे वयसि प्राप्ते तस्य पुत्रो बभूव ह । स्वाध्यायनियमस्थस्य प्रभूतविभवस्य च

तो उत्तर वयास पोहोचल्यावर त्यांना एक पुत्र झाला; तो स्वाध्याय व नियमपालनात स्थित होता आणि त्याच्याकडे भरपूर वैभवही होते।

Verse 5

पञ्चवर्षकमात्रस्तु यदा जज्ञे च तत्सुतः । तदा मृत्युवशं प्राप्तः पितृमातृसुदुःखकृत्

तो पुत्र केवळ पाच वर्षांचा होताच तो मृत्युवश झाला आणि माता-पित्याला अतिशय दुःख देणारा ठरला।

Verse 6

ततः स ब्राह्मणः कोपं चक्रे वैवस्वतोपरि । धर्मराजगृहं प्राप्तं दृष्ट्वा निजकुमारकम्

मग तो ब्राह्मण वैवस्वत यमावर क्रुद्ध झाला; धर्मराजाच्या गृहात नेलेला आपला लहानगा पुत्र पाहून त्याचा रोष उफाळला।

Verse 7

आदाय सलिलं हस्ते शुचिर्भूत्वासमाहितः । प्रददौ दारुणं शापं धर्मराजाय दुःखितः

हातात जल घेऊन, शुचिर्भूत होऊनही चित्त अस्थिर असताना, त्या दुःखीने धर्मराजाला दारुण शाप दिला।

Verse 8

अपुत्रोऽद्य कृतो यस्मादहं तेन दुरात्मना । अतः सोऽपि च दुष्टात्मा यमोऽपुत्रो भविष्यति

“ज्या दुरात्म्याने आज मला अपुत्र केले, म्हणून तो दुष्टात्मा यमही अपुत्रच होईल.”

Verse 9

तथास्य भूतले लोको नैव पूजां विधास्यति । कीर्तयिष्यति नो नाम यथान्येषां दिवौकसाम्

“तसेच पृथ्वीवरील लोक त्याची पूजा करणार नाहीत; इतर देवांप्रमाणे त्याच्या नावाचे कीर्तनही करणार नाहीत.”

Verse 10

यः कश्चित्प्रातरुत्थाय नाम चास्य ग्रही ष्यति । मंगल्यकरणे चाथ विघ्नं तस्य भविष्यति

जो कोणी सकाळी उठून त्याचे नाव घेईल (उच्चारेल), त्याच्या मंगल कार्यांत निश्चयच विघ्न उत्पन्न होईल।

Verse 11

तं श्रुत्वा तस्य विप्रस्य यमः शापं सुदारुणम् । स्वधर्मे वर्तमानस्तु ततो दुःखा न्वितोऽभवत्

त्या ब्राह्मणाचा अत्यंत दारुण शाप ऐकून यम, स्वधर्मात स्थित असूनही, पुढे दुःखाने व्याकुळ झाला।

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे गत्वा ब्रह्मणः सदनं प्रति । कृतांजलिपुटो भूत्वा यमः प्राह पितामहम्

याच दरम्यान यम ब्रह्मदेवाच्या सदनात गेला आणि हात जोडून (अंजली करून) पितामहास म्हणाला।

Verse 13

पश्य देवेश शप्तोऽहं निर्दोषोपि द्विजन्मना । स्वधर्मे वर्तमानस्तु यथान्यः प्राकृतो जनः

हे देवेश! पाहा, मी निर्दोष असूनही एका द्विजाने मला शाप दिला; स्वधर्मात राहूनही मी जणू एखाद्या सामान्य माणसासारखा झालो आहे।

Verse 14

तस्मादहं त्यजिष्यामि नियोगं ते पितामह । ब्रह्मशापभया द्भीतः सत्यमेतन्मयोदितम्

म्हणून, हे पितामह! ब्रह्मशापाच्या भयाने भयभीत होऊन मी तुमचा दिलेला नियोग त्यागीन—हे मी सत्यच सांगतो।

Verse 15

पुरा मांडव्यशापेन शूद्रयोन्यवतारितः । सांप्रतं पुत्ररहितः कृतोऽपूज्यश्च सत्तम

पूर्वी मांडव्यांच्या शापाने मला शूद्रयोनीत अवतरावे लागले. आणि आता, हे सत्पुरुषश्रेष्ठा, मला पुत्रहीन व योग्य पूजासन्मानापासून वंचित केले आहे.

Verse 16

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दीनं वैवस्वतस्य च । तत्कालोचितमाहेदं स्वयमेव शतक्रतुः

सूत म्हणाले—वैवस्वत (यम) याचे दीन वचन ऐकून, शतक्रतु (इंद्र) यांनी स्वतः त्या प्रसंगास योग्य असा उपदेशयुक्त उत्तर दिले.

Verse 17

युक्तमुक्तमनेनैतद्धर्मराजेन पद्मज । नियोगे वर्तमानेन तावकीये सुरेश्वर

हे पद्मज (ब्रह्मा)! या धर्मराजाने जे म्हटले आहे ते योग्यच आहे; कारण, हे सुरेश्वरा, तो तुझ्याच नियोगात राहून कार्य करीत आहे.

Verse 18

अवश्यमेव मर्त्ये च मनुष्याः समये स्थिताः । बाल्ये वा यौवने वाथ वार्धक्ये वा पितामह । संहर्तव्या न संदेहो नाकाले च कथंचन

मर्त्यलोकी मनुष्य आपल्या नियत समयाच्या अधीन असतात—बाल्य, यौवन किंवा वार्धक्य, हे पितामहा। त्यांचा संहार होणारच, यात संशय नाही; पण कधीही अकाली नव्हे.

Verse 19

एतदेव कृतं नाम धर्मराजाख्यमुत्तमम् । त्वया च सममित्रस्य समशस्त्रोर्महात्मनः

‘धर्मराज’ नावाची ही उत्तम व्यवस्था तूच स्थापन केलीस—त्या महात्म्यासाठी, ज्याची मैत्री सम आहे आणि ज्याचा दंड (शस्त्र) सर्वांवर समान आहे.

Verse 20

तस्मादद्य समालोक्य कश्चिदेव विचिंत्यताम् । उपायो येन निर्दोषो नियोगं कुरुते तव

म्हणून आजच एखादा उपाय पाहून विचारपूर्वक ठरवावा, ज्यायोगे तो निर्दोष राहून तुझा नेमलेला आदेश नीट पार पाडील।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । ब्रह्मशापं न शक्तोऽह मन्यथाकर्तुमेवच । उपायं च करिष्यामि सांप्रतं त्रिदशाधिप

ब्रह्मा म्हणाले: ब्राह्मणाचा शाप मी उलटा करू शकत नाही; तरीही, हे त्रिदशाधिप, मी आत्ताच एक उपाय करीन।

Verse 22

ततो ध्यानं प्रचक्रे स ब्रह्मा लोकपितामहः । तदर्थं सर्वदेवानां पुरतः सुस माहितः

तेव्हा लोकपितामह ब्रह्मा त्या हेतूसाठी सर्व देवांच्या समोर, अत्यंत मान्य व पूज्य असा, गाढ ध्यान करू लागला।

Verse 23

तस्यैवं ध्यानसक्तस्य प्रादुर्भूताः समंततः । मूर्ता रोगाः सुरौद्रास्ते वातगुल्मकफात्मकाः । अष्टोत्तरशतप्रायाः प्रोचुस्तं च कृतादराः

तो अशा रीतीने ध्यानात मग्न असता, सर्व बाजूंनी मूर्तिमान रोग प्रकट झाले—देवक्रोधासारखे उग्र—वात, गुल्म व कफस्वरूप. ते जवळजवळ एकशेआठ होते आणि आदराने त्याला म्हणाले.

Verse 24

रोगा ऊचुः । किमर्थं देवदेवेश त्वया सृष्टा वयं विभो । आदेशो दीयतां शीघ्रं प्रसादः क्रियतामिति

रोग म्हणाले: हे देवदेवेश, हे विभो! आम्हाला तू कोणत्या हेतूने निर्माण केलेस? लवकर आम्हाला आज्ञा दे आणि आमच्यावर प्रसन्न हो.

Verse 25

व्रह्मोवाच । व्रजध्वं भूतले शीघ्रं ममादेशादसंशयम् । यमादेशान्मनुष्येषु गन्तव्यमविकल्पितम्

ब्रह्मा म्हणाले— माझ्या आज्ञेने निःसंशय शीघ्र पृथ्वीवर जा. यमाच्या आदेशाखाली मनुष्यलोकात जावे— अजिबात संकोच न करता.

Verse 26

एवमुक्त्त्वा तु तान्रोगांस्ततः प्राह पितामहः । धर्मराजं समीपस्थं भृशं दीनमधोमुखम्

असे त्या रोगांना सांगून पितामहांनी जवळ उभ्या असलेल्या धर्मराजाला संबोधिले; तो फारच दीन, मुख खाली घालून उभा होता.

Verse 27

एते ते व्याधयः सर्वे मया यम नियोजिताः । साहाय्यं च करिष्यंति सर्वकृ त्येषु सर्वदा

हे यमा, हे सर्व व्याधी मी तुझ्यासाठी नेमल्या आहेत. त्या सर्वदा तुझ्या सर्व कार्यांत साहाय्य करतील.

Verse 28

यः कश्चिदधुना मर्त्यो गतायुः संप्रपद्यते । वधाय तस्य यत्नेन त्वया प्रेष्याः सदैव तु

आता ज्याचा आयुष्यकाल संपला आहे असा जो कोणी मर्त्य समोर येईल, त्याच्या वधासाठी प्रयत्नपूर्वक हे तुला सदैव पाठवावे लागतील.

Verse 29

एतेषां जायते तेन जननाशसमुद्भवः । अपवादो धरापृष्ठे न च संजायते तव

यांच्या द्वारे तदनुसार लोकनाश घडेल; आणि पृथ्वीवर तुझ्यावर कोणताही अपवाद वा दोषारोप होणार नाही.

Verse 31

ततस्तान्सकलान्व्याधीन्गृहीत्वा रविनंदनः । यमलोकं समासाद्य ततः प्रोवाच सादरम्

त्यानंतर रविनंदन यमाने ते सर्व व्याधी बरोबर घेऊन यमलोकास गाठले आणि तेथे आदराने भाषण केले।

Verse 32

पृष्ट्वापृष्ट्वा च गंतव्यं चित्रगुप्तं धरातले । गंतव्यं जननाशाय समये समुपस्थिते

पुन्हा पुन्हा विचारून धरातळी चित्रगुप्ताकडे जावे; आणि ठरलेला समय आला की जन्मचक्र नष्ट व्हावे म्हणून प्रस्थान करावे।

Verse 33

परमस्ति मया तत्र स्थापितं लिंगमुत्तमम् । हाटकेश्वरजेक्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

तेथे मी परम उत्तम असे लिंग स्थापित केले आहे; हाटकेश्वराच्या पवित्र क्षेत्रात ते सर्व पातकांचा नाश करते।

Verse 34

यस्तं पश्यति सद्भक्त्या प्रातरुत्थाय मानवः । स युष्माभिः सदा त्याज्यो दूरतो वचनान्मम

जो मनुष्य पहाटे उठून सद्भक्तीने त्या (लिंगाचे) दर्शन करतो, माझ्या आज्ञेने तुम्ही त्याला नेहमी दूरूनच सोडून द्या, स्पर्श करू नका।

Verse 35

एवमुक्त्वा स तान्व्याधींस्ततो वैवस्वतः स्वयम् । तस्य विप्रस्य तं पुत्रं गृहीत्वा सत्वरं ययौ । तस्यैव मंदिरे रम्ये कृत्वा रूपं द्विजन्मनः

असे बोलून वैवस्वत यमाने त्या व्याधींना (आदेश देऊन) स्वतः त्या ब्राह्मणाचा पुत्र घेऊन त्वरेने प्रस्थान केले; आणि त्याच रम्य घरात द्विजाचे रूप धारण केले।

Verse 36

अथासौ ब्राह्मणो दृष्ट्वा स्वं पुत्रं गृहमागतम् । सहितं विप्ररूपेण धर्मराजेन धीमता

तेव्हा त्या ब्राह्मणाने आपला पुत्र घरी परत आलेला पाहिला; आणि विप्ररूप धारण केलेल्या धीमान धर्मराजासह आलेला पाहून तो विस्मयचकित झाला।

Verse 37

ततः प्रहृष्टचित्तेन सत्वरं सम्मुखो ययौ । पुत्रपुत्रेति जल्पन्स निजभार्यासमन्वितः

मग आनंदाने भरलेल्या अंतःकरणाने तो त्वरेने समोर गेला; “पुत्रा, पुत्रा!” असे म्हणत तो आपल्या पत्नीसमवेत त्याला भेटायला धावला।

Verse 38

परिष्वज्य ततो भूयो वाष्पपर्याकुलेक्षणः । आघ्राय च ततो मूर्ध्नि वाक्यमेतदुवाच ह

त्याला पुन्हा आलिंगन देऊन, अश्रूंनी डोळे भरलेल्या अवस्थेत त्याने त्याच्या मस्तकाचा सुगंध घेतला आणि हे वचन उच्चारले।

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । कथं पुत्र समायातस्त्वं तस्मा द्यममंदिरात् । न कश्चित्पुनरायाति यत्र गत्वाऽपि वीर्यवान्

ब्राह्मण म्हणाला—“पुत्रा, तू त्या यममंदिरातून कसा परत आलास? जिथे गेलेला पराक्रमीही पुन्हा परत येत नाही।”

Verse 41

कश्चायं ब्राह्मणः पार्श्वे तव संतिष्ठते सुत । दिव्येन तेजसा युक्तस्तं नमाम्यहमात्मज

“आणि पुत्रा, तुझ्या बाजूला उभा असलेला हा ब्राह्मण कोण? दिव्य तेजाने युक्त त्याला, हे आत्मजा, मी नमस्कार करतो।”

Verse 42

पुत्र उवाच । एष ब्राह्मणरूपेण समायातो यमः स्वयम् । मामादाय कृपाविष्टो ज्ञात्वा त्वां दुःखसंयुतम्

पुत्र म्हणाला: हे स्वतः यमराज आहेत, जे ब्राह्मणाच्या रूपात आले आहेत. तुम्हाला दुःखी पाहून दयेने प्रेरित होऊन त्यांनी मला परत आणले आहे.

Verse 43

तस्मात्त्वं कुरु तातास्य शापानुग्रहमद्य वै । गृहप्राप्तस्य सुस्नेहाद्यद्यहं तव वल्लभः

म्हणून हे बाबा, जर मी तुमचा लाडका असेल, तर घरी आलेल्या यांच्या शापाचे आज प्रेमाने अनुग्रहात रूपांतर करा.

Verse 44

ततस्तस्य प्रणामं स कृत्वा ब्राह्मणसत्तमः । व्रीडयाऽधोमुखो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम्

तेव्हा त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने त्यांना प्रणाम केला आणि लज्जेने मान खाली घालून आदरपूर्वक बोलले.

Verse 45

ब्राह्मण उवाच । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । यत्पुत्रस्य मम प्राप्तिर्गतस्य यमसादनम्

ब्राह्मण म्हणाला: आज माझा जन्म सफल झाला आणि जीवन सार्थकी लागले, कारण यमलोकी गेलेला माझा पुत्र मला परत मिळाला आहे.

Verse 46

त्वं च पुत्रकृते तात सन्तोषं परमं गतः । तस्मात्पुत्रेण संयुक्तो यथायं स्यात्तथा कुरु

आणि हे तात! पुत्रापायी तुम्हाला परम संतोष प्राप्त झाला आहे. म्हणून पुत्रासह असे काही करा की ज्यामुळे हे कार्य योग्य होईल.

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । न मे स्यादनृतं वाक्यं कदा चिदपि पुत्रक । अपि स्वैरेण यत्प्रोक्तं किं पुनर्दुःखितेन च

ब्राह्मण म्हणाला—बाळा, माझे वचन कधीही असत्य होत नाही. सहजपणे बोललेलेही खरे ठरते; मग दुःखात बोललेले तर किती अधिक निश्चित सत्य!

Verse 48

तस्मात्तस्य भवेत्पुत्रो दैवयोनिसमुद्भवः । न कथंचिदपि प्राज्ञ मम शापवशाद्ध्रुवम्

म्हणून त्याला दैवी योनीतून उत्पन्न झालेला पुत्र होईल. हे प्राज्ञा, माझ्या शापाच्या प्रभावाने हे नक्कीच अन्यथा होणार नाही.

Verse 49

भविष्यति सुतश्चान्यो मानुषीयोनिसंभवः । राजसूयाश्वमेधाभ्यां यश्चैनं तारयिष्यति

आणखी एक पुत्र मानवी योनीतून जन्मेल; तो राजसूय व अश्वमेध यज्ञांच्या पुण्याने त्याला तारून नेईल.

Verse 50

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न संतारणक्षमः । पितृपक्षं शुभं कर्म कृत्वा सर्वोत्तमं भुवि

जो पुत्र संतरण करण्यास समर्थ नाही, अशा पुत्राच्या जन्माचा काय उपयोग? पितृपक्षात पितरांसाठी शुभ व सर्वोत्तम कर्म केल्याने तो पृथ्वीवर श्रेष्ठ ठरतो.

Verse 51

तथा पूजाकृते योऽस्य शापो दत्तश्च वै पुरा । तत्रापि शृणु मे वाक्यं तस्य पुत्रक जल्पतः

तसेच त्याच्या पूजेच्या प्रसंगी जो शाप पूर्वी दिला होता, त्याविषयीही माझे वचन ऐक, बाळा; मी ते सांगत आहे.

Verse 52

वेदोक्तैर्विविधैर्मन्त्रैर्या पूजा चास्य संस्थिता । न भविष्यति सा लोके कथंचिदपि पुत्रक

हे पुत्रा! वेदोक्त विविध मंत्रांनी जी याची पूजा संस्थापित झाली होती, तशी पूजा या लोकी कशाही प्रकारे पुन्हा होणार नाही।

Verse 53

अस्य मानुषसंभूतैर्मन्त्रैः पूजा भविष्यति । विशिष्टा सर्वदेवेभ्यः सत्यमेतन्मयोदितम्

याची पूजा मानुषसम्भूत मंत्रांनी होईल; आणि ती पूजा सर्व देवतांच्या पूजेपेक्षा विशेष श्रेष्ठ ठरेल—हे सत्य मी सांगतो।

Verse 54

पुत्र उवाच । अहमेनं प्रतिष्ठाप्य द्रिजश्रेष्ठ महीतले । सम्यगाराधयिष्यामि किमन्यैर्विबुधैर्मम

पुत्र म्हणाला—हे द्विजश्रेष्ठ! मी यास पृथ्वीवर प्रतिष्ठापून योग्य रीतीने आराधना करीन; मला इतर देवांची काय गरज?

Verse 55

तस्मात्संकीर्तयिष्यामि मंत्रान्मानुषसंभवान् । तथा पूजाविधानं च त्वत्प्रसादेन पूर्वज

म्हणून मी मानुषसम्भूत मंत्रांचे संकीर्तन करीन, तसेच पूजाविधानही—तुमच्या कृपेने, हे पूज्य पूर्वज।

Verse 56

ततः सुगं नः पन्थेति तस्य मंत्रं विधाय सः । समाचरत्प्रहृष्टात्मा धर्मराजस्य शृण्वतः

मग त्याने ‘आमचा पंथ सुगम होवो’ असा मंत्र रचून, हर्षितचित्ताने विधी आचरला; धर्मराज ते ऐकत होते।

Verse 58

यम उवाच । कथंचिदपि विप्रेद्र न मे स्याद्दर्शनं वृथा । अन्येषामपि देवानां तस्मात्प्रार्थय वांछि तम्

यम म्हणाला—हे विप्रश्रेष्ठ, माझे तुझ्यासमोर दर्शन कधीही व्यर्थ ठरू नये. म्हणून इतर देवतांविषयीही जे तुला अभिष्ट आहे ते मागून घे.

Verse 59

ब्राह्मण उवाच । तवार्चां मम पुत्रोऽयं स्थापयिष्यति यामिह । तामनेनैव मंत्रेण यः कश्चित्पूजयेद्द्विजः

ब्राह्मण म्हणाला—हे यमदेवा, माझा हा पुत्र येथे तुमची अर्चा (प्रतिमा) स्थापील. आणि जो कोणी द्विज ह्याच मंत्राने त्या प्रतिमेची पूजा करील…

Verse 60

भवेत्संवत्सरं यावत्संप्राप्ते पंचमीदिने । मा तस्य पुत्रशोको हि इह लोके कथञ्चन

…एक वर्षभर, पंचमी तिथी येईपर्यंत, या लोकात त्याला कधीही पुत्रशोक होऊ नये.

Verse 61

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय संप्रहृष्टमना यमः । यमलोकं जगामाथ स्वाधिकारपरोऽभवत्

सूत म्हणाला—यमाने आनंदित मनाने ‘तथास्तु’ असे म्हणून प्रतिज्ञा केली. मग तो यमलोकास गेला आणि आपल्या अधिकारकार्यांत तत्पर झाला.

Verse 62

सोऽपि ब्राह्मणदायादः कृत्वा प्रासादमुत्तमम् । यममाराधयामास मध्ये संस्थाप्य भक्तितः । पित्रा चोक्तेन मन्त्रेण तेनैव विधिपूर्वकम्

त्या ब्राह्मणाच्या वारसानेही उत्तम प्रासाद उभारून, त्याच्या मध्यभागी भक्तिभावाने यमदेवांची स्थापना केली आणि पित्याने सांगितलेल्या त्याच मंत्राने विधिपूर्वक आराधना केली.

Verse 63

ततश्च क्रमशः प्राप्य पुत्रपौत्राननेकशः । कालधर्ममनुप्राप्तश्चिरं स्थित्वा महीतले

त्यानंतर क्रमाने त्याने अनेक पुत्र व पौत्र प्राप्त केले. पृथ्वीवर दीर्घकाळ राहून अखेरीस तो कालधर्म, म्हणजे नियत मृत्यू, यास प्राप्त झाला.

Verse 64

एतद्वः सर्वमाख्यातं पुराणेयत्पुरा श्रुतम् । यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । नापमृत्युर्भवेत्तस्य न च शोकः सुतोद्भवः

पुराणात पूर्वी जे ऐकले गेले होते ते सर्व मी तुम्हांला सांगितले. जो भक्तिभावाने पंचमीच्या दिवशी याचे कीर्तन/पाठ करतो, त्याला अकाली मृत्यू येत नाही आणि संततीमुळे शोकही होत नाही.

Verse 97

तच्छ्रुत्वाथ यमः प्रोच्चैः सुप्रसन्नेन चेतसा । तं ब्राह्मण मुवाचेदं हर्षगद्गदयागिरा

हे ऐकून यम अत्यंत प्रसन्न चित्ताने मोठ्या स्वरात बोलला आणि त्या ब्राह्मणास आनंदाने गद्गद वाणीने हे वचन म्हणाला.