Adhyaya 130

Verse 1

ऋषय ऊचुः । याज्ञवल्क्यसुतः सूत यस्त्वया परिकीर्तितः । कतमा तस्य माताभूत्सर्वं नो ब्रूहि विस्तरात्

ऋषी म्हणाले—हे सूत! तू ज्याचा याज्ञवल्क्यपुत्र म्हणून उल्लेख केला आहेस, त्याची माता कोण होती? आम्हांस सर्व काही विस्ताराने सांग।

Verse 2

सूत उवाच । तस्य भार्याद्वयं श्रेष्ठमासीत्सर्वगुणान्वितम् । एका गुणवती तस्य मैत्रेयीति प्रकीर्तिता

सूत म्हणाला—त्याच्या दोन श्रेष्ठ पत्नी होत्या, सर्व गुणांनी युक्त. त्यांपैकी एक गुणवंती ‘मैत्रेयी’ या नावाने प्रसिद्ध होती।

Verse 3

ज्येष्ठा चान्याथ कल्याणी ख्याता कात्यायनीति च । यस्याः कात्यायनः पुत्रो वेदार्थानां प्रजल्पकः

दुसरी जी ज्येष्ठ व कल्याणी होती, ती ‘कात्यायनी’ म्हणून प्रसिद्ध झाली; जिचा पुत्र कात्यायन वेदार्थांचा वाग्मी प्रवक्ता होता.

Verse 4

ताभ्यां कुण्डद्वयं तत्र संतिष्ठति सुशोभनम् । यत्र स्नाता नरा यांति लोकांस्तांश्च महोदयान्

त्या दोघींमुळे तेथे दोन सुशोभित कुंडे स्थित आहेत; जिथे स्नान केल्यास मनुष्य महान् उदय व समृद्धीचे लोक प्राप्त करतात.

Verse 5

कात्यायन्याश्च तीर्थस्य शांडिल्यास्तीर्थमुत्तमम् । पतिव्रतात्वयुक्तायास्तथान्यत्तत्र संस्थितम्

तेथे कात्यायनीचे तीर्थ आहे आणि शांडिल्येचे परम उत्तम तीर्थही आहे; तसेच पतिव्रता-धर्मयुक्त स्त्रीसाठी आणखी एक पवित्र स्थान स्थित आहे.

Verse 6

यत्र कात्यायनी प्राप्ता शांडिल्या प्रतिबोधिता । वैराग्यं परमं प्राप्ता सपत्नीदुःखदुःखिता

जिथे कात्यायनी आली आणि शांडिल्येने तिला उपदेश केला; सौत-दुःखाने दुःखिता होऊन तिने परम वैराग्य प्राप्त केले.

Verse 8

तत्र या कुरुते स्नानं तृतीयायां समाहिता । नारी मार्गसिते पक्षे सा सौभाग्यवती भवेत् । अथ दौर्भाग्यसंपन्ना काणा वृद्धाऽथ वामना । अभीष्टा जायते सा च तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः

हे द्विजोत्तमांनो! मार्गशीर्ष शुक्लपक्षातील तृतीयेच्या दिवशी एकाग्रचित्ताने जी नारी तेथे स्नान करते ती सौभाग्यवती होते. आणि ती जर दुर्भाग्यग्रस्ता—काणी, वृद्धा किंवा वामना असली तरी त्या तीर्थप्रभावाने ती अभीष्टरूप प्राप्त करते.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । कीदृक्सपत्निजं दुःखं कात्यायन्या उपस्थितम् । उपदेशः कथं लब्धः शांडिल्याः सूत कीदृशः

ऋषी म्हणाले—हे सूत! कात्यायनीला सौतिणीमुळे कोणते दुःख आले? आणि शांडिल्येचा उपदेश कसा मिळाला, तो कसा व कोणत्या प्रकारचा होता?

Verse 10

कात्यायन्या समाचक्ष्व कौतुकं नो व्यवस्थितम् । सामान्यो भविता नैष उपदेशस्तयेरितः

कात्यायनीचा प्रसंग आम्हाला सांगावा; आमचे कुतूहल दृढ झाले आहे. तिच्या मुखातून निघालेला हा उपदेश साधारण नसून अत्यंत महत्त्वाचा असेल.

Verse 11

सूत उवाच । मैत्रेय्या सह संसक्तं याज्ञवल्क्यं विलोक्य सा । कात्यायनी सुदुःखार्ता संजाता चेर्ष्यया ततः

सूत म्हणाला—मैत्रेयीसह याज्ञवल्क्य अत्यंत आसक्त आहे असे पाहून कात्यायनी तीव्र दुःखाने व्याकुळ झाली; आणि मग तिच्या अंतःकरणात ईर्ष्या उत्पन्न झाली.

Verse 12

सा न स्नाति न भुंक्ते च न हास्यं कुरुते क्वचित् । केवलं बाष्पपूर्णाक्षी निःश्वासाढ्या बभूव ह

ती ना स्नान करी, ना भोजन करी, आणि कधीही हसेना. तिचे डोळे अश्रूंनी भरलेले; ती वारंवार दीर्घ निःश्वास टाकीत असे.

Verse 13

ततः कदाचिदेवाथ फलार्थं निर्गता बहिः । अपश्यच्छांडिलीनाम पतिपार्श्वे व्यवस्थिताम्

मग एकदा फळे आणण्यासाठी ती बाहेर गेली. तेव्हा तिने शांडिली नावाची स्त्री आपल्या पतीच्या जवळ उभी असलेली पाहिली.

Verse 14

कृतांजलिपुटां साध्वी विनयावनता स्थिताम् । सोऽपि तस्या मुखासक्तः सानुरागः प्रसन्नदृक्

ती साध्वी हात जोडून, विनयाने नतमस्तक होऊन उभी राहिली. आणि तोही प्रेमानुरागाने तिच्या मुखाकडेच दृष्टी लावून, प्रसन्न नेत्रांनी पाहात राहिला.

Verse 15

गुणदोषोद्भवां वार्तामापृच्छ्याकथयत्तथा । सा च तौ दंपती दृष्ट्वा संहृष्टावितरेतरम्

गुण-दोषांपासून उद्भवलेल्या गोष्टी विचारून तो तिच्याशी तशीच चर्चा करू लागला. आणि ती, त्या दांपत्याला पाहून, ते परस्परांवर आनंदित आहेत असे जाणली.

Verse 16

चित्ते स्वे चिंतयामास सुधन्येयं तपस्विनी । यस्याः पतिर्मुखासक्तो गुणदोषप्रजल्पकः । सानुरागश्च सुस्निग्धो नान्यां नारीं बिभर्त्ति च

ती मनात विचार करू लागली—“ही तपस्विनी स्त्री खरोखर धन्य आहे; जिचा पती तिच्या मुखावर आसक्त आहे, गुण-दोषांची चर्चा तिच्याशी करतो; प्रेमळ व अतिशय स्नेही असून तो दुसरी कोणतीही स्त्री ठेवत नाही.”

Verse 17

एवं संचित्य सा साध्वी भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । जगाम स्वाश्रमं पश्चान्निंद्यमाना स्वकं वपुः

हे द्विजोत्तमांनो! असे वारंवार विचार करून ती साध्वी नंतर आपल्या आश्रमाकडे गेली, आणि आपल्या देहस्थितीची निंदा करू लागली.

Verse 18

ततः कदाचिदेकांते स्थितां तां शांडिलीं द्विजाः । बहिर्गते भर्तरि च तस्याः कार्येण केनचित्

त्यानंतर, हे द्विजांनो! कधीतरी शांडिली एकांतात असताना, तिचा पती काही कामानिमित्त बाहेर गेला होता.

Verse 19

कात्यायनी समागम्य ततः पप्रच्छ सादरम् । वद कल्याणि मे कंचिदुपदेशं महोदयम्

तेव्हा कात्यायनी जवळ येऊन आदराने विचारू लागली— “हे कल्याणी, मला महान् कल्याण करणारा काही उपदेश सांग.”

Verse 20

मुखप्रेक्षः सदा भर्त्ता येन स्त्रीणां प्रजायते । नापमानं करोत्येव दुरुक्तवचनैः क्वचित्

जो पती सदैव मुखप्रेक्ष (स्नेहाने लक्ष देणारा) असतो, तो स्त्रियांना प्रिय होतो; आणि तो कधीही कठोर, दुरुक्त वचनांनी अपमान करत नाही.

Verse 21

नान्यां संगच्छते नारीं चित्तेनापि कथंचन । अहं भर्तुः कृतैर्दुःखैरतीव परिपीडिता । सपत्नीजैर्विशेषेण तस्मान्मे त्वं प्रकीर्तय

तो कोणत्याही प्रकारे—मनानेसुद्धा—दुसऱ्या स्त्रीशी संग करत नाही; तरीही मी पतीकडून होणाऱ्या दुःखांनी, विशेषतः सवतांच्या कारणाने, फार पीडित आहे; म्हणून हे पूज्ये, मला उपाय सांग.

Verse 22

यथा ते वशगो भर्त्ता संजातः कामदः सदा । मनसापि न संदध्यान्नारीमेष कथंचन

ज्यायोगे तुझा पती तुझ्या वशात राहील, सदैव तुझ्या इच्छा पूर्ण करील, आणि मनानेसुद्धा कोणत्याही प्रकारे दुसऱ्या स्त्रीकडे वळणार नाही.

Verse 23

शांडिल्युवाच । शृणु साध्वि प्रवक्ष्यामि तवाहं गुह्यमुत्तमम् । यथा ममाभवद्वश्यो मुखप्रेक्षस्तथा पतिः

शांडिल्य म्हणाले— “हे साध्वी, ऐक; मी तुला उत्तम गुप्त रहस्य सांगतो, ज्यायोगे माझा पती वश झाला व सदैव मुखप्रेक्ष राहिला; तसेच तुझा पतीही होवो.”

Verse 24

मम तातः कुरुक्षेत्रे शांडिल्यो मुनिसत्तमः । वानप्रस्थाश्रमेऽतिष्ठत्पूर्वे वयसि संस्थितः

माझे पिता—मुनिश्रेष्ठ शांडिल्य—कुरुक्षेत्री वानप्रस्थाश्रमात, जीवनाच्या पूर्व अवस्थेत प्रविष्ट होऊन, निवास करीत होते।

Verse 25

तत्रैकाहं समुत्पन्ना कन्या तस्य महात्मनः । वृद्धिं गता क्रमेणाथ तस्मिन्नेव तपोवने

तेथेच त्या महात्म्याची कन्या म्हणून माझा जन्म झाला; आणि क्रमाने मी वाढत गेले, त्याच तपोवनातच.

Verse 26

करोमि तत्र शुश्रूषां होमकाले यथोचिताम् । नीवारादीनि धान्यानि नित्यं चैवानयाम्यहम्

तेथे मी होमकाळी यथोचित शुश्रूषा करीत असे; आणि नीवारादी धान्ये नित्य आणीत असे।

Verse 27

कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो मुनिसत्तमः । आश्रमे मम तातस्य सुश्रांतः समुपागतः

नंतर कधीतरी मुनिश्रेष्ठ नारद प्रवासाने श्रांत होऊन माझ्या पित्याच्या आश्रमात आले।

Verse 28

तातादेशात्ततस्तत्र मया स विश्रमः कृतः । पादशौचादिभिः कृत्यैः स्नानाद्यैश्च तथापरैः

मग पित्याच्या आज्ञेने मी तेथेच त्यांच्या विश्रांतीची व्यवस्था केली—पादप्रक्षालनादी कर्तव्ये, स्नानादी व इतर सेवांनी।

Verse 29

ततो भुक्तावसानेऽथ निविष्टः मुखसंस्थित । मम मात्रा परिपृष्टो विनयाद्वरवर्णिनि

मग भोजन झाल्यावर तो समोर बसला. तेव्हा माझ्या मातेनं विनयाने त्याला विचारलं—हे सुंदरवर्णिनी!

Verse 30

एकेयं कन्यकास्माकं जाते वयसि संस्थिते । संजाता मुनिशार्दूल प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

आमची एकच कन्या आहे; ती आता वयात आली आहे. हे मुनिशार्दूल! ती आम्हाला प्राणांपेक्षाही अधिक प्रिय झाली आहे.

Verse 31

तदस्याः कीर्तय क्षिप्रं सुखोपायं सुखोदयम् । व्रतं वा नियमं वा त्वं होमं वा मन्त्रमेव वा

म्हणून तिच्यासाठी लवकर असा सोपा उपाय सांगा, ज्यातून मंगलमय सुख मिळेल—व्रत असो, नियम असो, होम असो किंवा मंत्र असो.

Verse 32

येन चीर्णेन भर्त्ता स्यात्सुसौम्यः सद्गुणान्वितः । प्रियंवदो मुखप्रेक्षः परनारीपराङ्मुखः

ज्याचे आचरण केल्याने तिला असा पती मिळेल जो अतिशय सौम्य व देखणा, सद्गुणांनी युक्त—मधुरभाषी, मनोहर मुखाचा, आणि परस्त्रीकडे पाठ फिरवणारा असेल.

Verse 33

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिस्तदनंतरम् । चिरं ध्यात्वा वचः प्राह प्रसन्नवदनस्ततः

तिचे वचन ऐकून तो मुनि त्यानंतर बराच वेळ चिंतन करत राहिला; मग प्रसन्न मुखाने तो बोलला.

Verse 34

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पञ्चपिंडा व्यवस्थिता । गौरी गौर्या स्वयं तत्र स्थापिता परमेश्वरी

हाटकेश्वराच्या पवित्र क्षेत्रात पाच पिंड प्रतिष्ठित आहेत; तेथे परमेश्वरी गौरीला स्वयं गौरीनेच स्थापिले आहे.

Verse 35

तामेषा वत्सरं यावच्छ्रद्धया परया युता । सदा पूजयतु प्रीत्या तृतीयायां विशेषतः

ही कन्या परम श्रद्धायुक्त होऊन पूर्ण एक वर्ष त्यांचे पूजन करो; नेहमी प्रेमाने, आणि विशेषतः तृतीया तिथीस.

Verse 36

ततो वर्षांतमासाद्य संप्राप्स्यति यथोचितम् । भर्त्तारं नात्र संदेहो यादृग्रूपं यथोचितम्

मग वर्षाच्या अखेरीस तिला यथोचित पती प्राप्त होईल—योग्य रूप व गुणांनी युक्त; यात संशय नाही.

Verse 37

तत्र पूर्वं गता गौरी परित्यज्य महेश्वरम् । गंगेर्ष्यया महाभागे ज्ञात्वा क्षेत्रं सुसिद्धिदम्

हे महाभाग! पूर्वी गौरी महेश्वरास सोडून तेथे गेली; गंगेबद्दलच्या ईर्ष्येमुळे तिने ते क्षेत्र उत्तम सिद्धिदायक आहे असे जाणले.

Verse 38

ततः सा चिंतयामास कां देवीं पूजयाम्यहम् । सौभाग्यार्थं यतोऽन्या मां पूजयंति सुरस्त्रियः

मग ती विचार करू लागली—‘सौभाग्यासाठी मी कोणत्या देवीचे पूजन करू? कारण इतर देवस्त्रिया तर माझेच पूजन करतात.’

Verse 39

तस्मादहं प्रभक्त्याढ्या स्वयमात्मानमेव च । आत्मनैव कृतोत्साहा पूजयिष्यामि सिद्धये

म्हणून मी भक्तिरसाने परिपूर्ण होऊन स्वयंच्या आत्मस्वरूपाचीच पूजा करीन। स्वतःच स्वतःचा उत्साह जागवून सिद्धीसाठी प्रवृत्त होईन।

Verse 40

ततः प्राणाग्निहोत्रोत्थैर्मंत्रैराथर्वणैः शुभैः । मृत्पिंडान्पंच संयोज्य ह्येकस्थाने समाहिता

त्यानंतर प्राणाग्निहोत्रविधीतून उद्भवलेल्या शुभ आथर्वण मंत्रांनी देवीने पाच मृत्तिकापिंड जोडून एकाच स्थानी एकाग्रतेने एकत्र केले.

Verse 41

पृथ्वीमपश्च तेजश्च वायुमाकाशमेव च । तेषु संयोजयामास मृत्पिंडेषु निधाय सा

मग तिने त्या मृत्तिकापिंडांत पृथ्वी, आप, तेज, वायु आणि आकाश ही पंचतत्त्वे ठेवून त्यांचा परस्पर संयोग घडविला.

Verse 42

महद्भूतानि चैतानि पञ्च देवी यतव्रता । ततः संपूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः

हीच पंच महाभूते होत; व्रतस्थ, दृढनिश्चयी देवीने मग पुष्प, धूप व सुगंधित अनुलेपनांनी त्यांचे विधिपूर्वक संपूर्ण पूजन केले.

Verse 43

अथ तां तत्र विज्ञाय तपःस्थां गिरजां भवः । तन्मंत्राकृष्टचित्तश्च सत्वरं समुपागतः

तेव्हा तेथे तपश्चर्येत स्थित गिरिजेला ओळखून भव (शिव) तिच्या मंत्रांनी आकृष्टचित्त झाला आणि तो त्वरेने त्या स्थानी येऊन पोहोचला.

Verse 44

प्रोवाच च प्रहृष्टात्मा कस्मात्त्वमिह चागता । मां मुक्त्वा दोषनिर्मुक्तं मुखप्रेक्षं सदा रतम्

हर्षित अंतःकरणाने तो म्हणाला— “तू इथे का आलीस? मला—निर्दोष—सोडून, जो सदैव तुझ्या मुखदर्शनात रमतो.”

Verse 45

तस्मादागच्छ कैलासं वृषारूढा मया सह । अथवा कारणं ब्रूहि यदि दोषोऽस्ति मे क्वचित्

“म्हणून माझ्यासह वृषभावर आरूढ होऊन कैलासास ये; अथवा माझ्यात कुठे दोष असेल तर कारण सांग.”

Verse 46

देव्युवाच । त्वं मूर्ध्ना जाह्नवीं धत्से मूर्तां पदजलात्मिकाम् । तस्मान्नाहं गमिष्यामि मंदिरं ते कथंचन

देवी म्हणाली— “तू मस्तकी जाह्नवी (गंगा) धारण करतोस, जी प्रभूच्या चरणोदकाची मूर्ती आहे; म्हणून मी तुझ्या मंदिरात कधीही जाणार नाही.”

Verse 47

यावन्न त्यजसि व्यक्तं मम सापत्न्यतां गताम् । तथा नित्यं प्रणामं त्वं करोषि वृषभध्वज

“जोपर्यंत तू स्पष्टपणे माझ्या सापत्न्यभावास कारण झालेल्या तिला त्यागत नाहीस, आणि जोपर्यंत तू नित्य प्रणाम करीत राहतोस, हे वृषभध्वज!”

Verse 48

प्रत्यक्षमपि मे नित्यं संध्यायाश्च न लज्जसे । तस्मादेतत्परित्यज्य कर्म लज्जाकरं परम्

“माझ्या प्रत्यक्ष समोरही तू नित्य—संध्याकाळीही—लाजत नाहीस; म्हणून हे अत्यंत लज्जास्पद कर्म सोडून दे.”

Verse 49

आकारयसि मां देव तत्स्याद्यदि मतं मम । अन्यथाहं न यास्यामि तव हर्म्ये कथंचन । एतच्छ्रुत्वा यदिष्टं ते कुरुष्व वृषभध्वज

हे देव! माझे मत मान्य असेल तर तशी आज्ञा द्या; अन्यथा मी कधीही तुमच्या प्रासादात जाणार नाही. हे ऐकून, हे वृषभध्वज प्रभो, जे तुम्हाला प्रिय तेच करा.

Verse 50

देव उवाच नाहं सौख्येन तां गंगां धारयामि सुरेश्वरि

देव म्हणाले—हे सुरेश्वरी! मी त्या गंगेला सहज सुखाने धारण करू शकत नाही.

Verse 51

भगीरथेन भूपेन प्रार्थितो ज्ञाति कारणात् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तपस्तप्त्वा सुदारुणम्

पूर्वजांच्या कारणासाठी राजा भगीरथाने प्रार्थना केली; तेव्हा त्यांनी दिव्य एक हजार वर्षे अत्यंत कठोर तप केले.

Verse 52

येन नो याति पातालं गंगा स्वर्गपरिच्युता । तस्मात्त्वं देव मद्वाक्यात्स्वमूर्ध्ना वह जाह्नवीम्

स्वर्गातून पडलेली गंगा पाताळात जाऊ नये म्हणून, हे देव! माझ्या वचनावरून आपल्या मस्तकावर जाह्नवीला धरा.

Verse 53

मया तस्य प्रतिज्ञातं धारयिष्याम्यसंशयम् । आकाशाज्जाह्नवीवेगं पतंतं धरणीतले

मी त्याला प्रतिज्ञा केली—‘निःसंशय मी धारण करीन’—आकाशातून पृथ्वीवर कोसळणाऱ्या जाह्नवीच्या प्रचंड वेगाला.

Verse 54

नो चेद्व्रजेत पातालं यदत्र विषयेस्थिम् । ततोऽहं संप्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु

जर ते पाताळात गेले नसते आणि याच विषयातच स्थित राहिले असते, तर मी ते सांगतो; येथे एकाग्र मनाने ऐक.

Verse 55

एषा गंगा वरारोहे मम मूर्ध्नो विनिर्गता । हिमवंतं नगं भित्त्वा द्विधा जाता ततः परम्

हे वरारोहे! ही गंगा माझ्या मस्तकातून प्रकट झाली; पुढे हिमवान पर्वत भेदून ती नंतर दोन प्रवाहांत विभागली गेली.

Verse 56

ततः सिंध्वभिधाना सा पश्चिमं सागरं गता । शतानि नव संगृह्य नदीनां परमेश्वरि

त्यानंतर ‘सिंधु’ नावाची ती धारा पश्चिम सागराकडे गेली, हे परमेश्वरी; आणि तिने नद्यांची नऊशे संख्या एकत्र करून आपल्या प्रवाहात सामावली.

Verse 57

तथा गंगाभिधाना च सैव प्राक्सागरं गता । तावतीश्च समादाय नदीः पर्वतनन्दिनि

तसेच ‘गंगा’ नावाची दुसरी धारा पूर्व सागराकडे गेली, हे पर्वतनंदिनी; आणि तितक्याच संख्येच्या नद्यांना सोबत घेऊन गेली.

Verse 58

एवमष्टादशैतानि नदीनां पर्वतात्मजे । शतानि सागरे यांति तेन नित्यं स तिष्ठति

हे पर्वतात्मजे! अशा रीतीने नद्यांची ही अठराशे संख्या सागरात मिळते; म्हणूनच सागर नित्य परिपूर्ण राहतो.

Verse 59

सततं शोष्यमाणोऽपि वाडवेन दिवानिशम् । समुद्रसलिलं मेघाः समादाय ततः परम्

वाडवाग्नीने दिवसरात्र सतत शोषला जात असला तरी मेघ समुद्राचे जल उचलून घेतात आणि पुढे निघून जातात।

Verse 60

मर्त्यलोके प्रवर्षंति ततः सस्यं प्रजायते । सस्येन जीवते लोकः प्रभवन्ति मखास्तथा । मखांशेन सुराः सर्वे तृप्तिं यांति ततः परम्

मर्त्यलोकी मग पाऊस पडतो; पावसातून धान्य उत्पन्न होते. धान्याने जग जगते आणि त्यातून यज्ञही प्रवर्ततात. यज्ञातील भागाने सर्व देव तृप्त होतात.

Verse 61

एतस्मात्कारणान्मूर्ध्नि देवि गंगां दधाम्यहम् । न स्नेहात्कामतो नैव जगद्येन प्रवर्तते

याच कारणामुळे, हे देवि, मी गंगेला मस्तकी धारण करतो—नुसत्या स्नेहाने नव्हे, न कामनेनेही नव्हे; कारण तिच्यामुळेच जग चालते.

Verse 62

अथवा सन्त्यजाम्येनां यदि मूर्ध्नः कथंचन । तद्दूरं वेगतो भित्त्वा पृथ्वीं याति रसातलम्

किंवा जर कसेही करून मी तिला मस्तकावरून सोडले, तर ती प्रचंड वेगाने पृथ्वीला दूरवर भेदून रसातळात जाईल.

Verse 63

ततः शोषं व्रजेदाशु समुद्रः सरितां पतिः । और्वेण पीयमानोऽत्र ततो वृष्टिर्न जायते । वृष्ट्यभावाज्जगन्नाशः सत्यमेतन्मयोदितम्

मग सरितांचा पति समुद्र लवकरच आटून जाईल, कारण येथे और्वाग्नी त्याला पिऊन टाकेल; त्यानंतर पाऊस पडणार नाही. वृष्टीअभावी जगाचा नाश होतो—हे मी सत्य सांगतो.

Verse 64

एवं गंगाकृते प्रोक्तं मया तव सुरेश्वरि । शृणु सन्ध्याकृतेऽन्यच्च येन तां प्रणमाम्यहम्

हे सुरेश्वरी! गंगेविषयीचा हेतु मी तुला सांगितला. आता संध्याविषयीही दुसरा हेतु ऐक; ज्यामुळे मी तिला नमस्कार करतो.