Adhyaya 126

Verse 1

सूत उवाच । एवं तस्य तपस्थस्य पुत्र्या सह द्विजोत्तमाः । आजग्मुर्ब्राह्मणाः सर्वे चमत्कारपुरोद्भवाः

सूत म्हणाले—अशा रीतीने तो तपश्चर्येत असताना, कन्येसह द्विजोत्तम—चमत्कारपुराहून आलेले सर्व ब्राह्मण—त्याच्याकडे येऊन पोहोचले।

Verse 2

ब्राह्मणा ऊचुः । सन्देहेषु च सर्वेषु विवादेषु विशेषतः । अभावात्पार्थिवेन्द्रस्य संजातश्च पराभवः

ब्राह्मण म्हणाले—सर्व संशयांत, आणि विशेषतः वादविवादांत, राजेंद्राच्या अभावामुळे पराभव व अव्यवस्था उत्पन्न झाली आहे।

Verse 3

ततश्च द्विजवर्यैः स संन्यस्तः पृथिवीपतिः । पृष्टश्च प्रार्थितश्चैव निजराज्यस्य रक्षणे । अन्यस्मिन्दिवसे प्राह कृतांजलिपुटः स्थितः

त्यानंतर त्या संन्यस्त पृथिवीपतीस द्विजवर्यांनी आपल्या राज्याच्या रक्षणासाठी विचारले व कळकळीने विनंती केली। दुसऱ्या दिवशी तो हात जोडून उभा राहून बोलला।

Verse 4

राजोवाच । अनर्होऽहं द्विजश्रेष्ठाः संदेहं हर्तुमेव वः । रक्षां कर्तुं विशेषेण त्यक्तशस्त्रोऽस्मि चाधुना

राजा म्हणाला—हे द्विजश्रेष्ठांनो! तुमचा संशय दूर करण्यास मी योग्य नाही; आणि विशेषतः रक्षण करण्यास तर आता मी अयोग्य आहे, कारण मी शस्त्र त्यागले आहेत।

Verse 5

ब्राह्मणा ऊचुः । सर्वे वयं महाराज भूपस्याप्यधिका यतः । अहंकारेण दर्पेण निजं स्थानं समाश्रिताः

ब्राह्मण म्हणाले—हे महाराज! आम्ही सर्वांनी राजापेक्षाही आपण श्रेष्ठ आहोत असे मानले; अहंकार व दर्पामुळे आम्ही आपल्या स्थानासच चिकटून राहिलो।

Verse 6

न कस्यचिन्महाराज कदापि च कथंचन । वर्तनायाश्च सन्देहः स्थानकृत्येऽपि संस्थितः

हे महाराज! कोणालाही कधीही, कोणत्याही प्रकारे, उपजीविकेच्या निर्वाहाविषयी संशय राहू नये; जरी तो आपल्या नियत कर्तव्यात स्थिर असला तरी।

Verse 7

असंख्याता कृता वृत्तिः पुराऽस्माकं महात्मना । ततः सा वृद्धिमानीता तत्परैः पार्थिवोत्तमैः

पूर्वी एका महात्म्याने आमच्या निर्वाहासाठी अमाप वृत्ती स्थापन केली; नंतर त्याच हेतूस तत्पर उत्तम राजांनी ती अधिक वाढविली।

Verse 8

त्वया चैव विशेषेण यावद्राजा बृहद्बलः । आनर्तविषये राजा यो यः स्यात्स प्रयच्छति

आणि विशेषतः तुमच्यामुळे—जोपर्यंत तुम्ही, महाबली राजा, राज्य करता—आनर्त देशात जो जो राजा असेल तो तो सहाय्य व दान देतो।

Verse 9

सर्वां वृत्तिं गृहस्थानां यथायोग्यं प्रयत्नतः । तवाग्रे किं वयं ब्रूमस्त्वं वेत्सि सकलं यतः

तुम्ही प्रयत्नपूर्वक गृहस्थांची सर्व योग्य वृत्ती त्यांच्या पात्रतेनुसार देता. तुमच्यासमोर आम्ही काय बोलावे? कारण तुम्ही सर्व काही जाणता।

Verse 10

यथा वृत्तिः पुरा दत्ता यथा संरक्षिता त्वया । तस्माच्चिन्तय राजेन्द्र स्थानं वर्तनसंभवम् । उपायं येन मर्यादा वृत्तिस्तस्मात्सुखेन तु

जशी पूर्वी वृत्ती (निर्वाहदान) दिली गेली आणि जशी तू तिचे रक्षण केलेस, तसेच, हे राजेंद्र, आता योग्य स्थान व व्यवस्था यांचा विचार कर, ज्यायोगे निर्वाह चालू राहील. असा उपाय ठरव की त्या स्रोतापासून मर्यादा-धर्म व वृत्ती सहजपणे, निर्विघ्न टिकून राहो।

Verse 11

ततः स सुचिरं ध्यात्वा गर्तातीर्थसमुद्भवान् । आकार्योपमन्युवंशस्य संभवान्वेदपारगान्

मग त्याने बराच काळ चिंतन केले आणि गर्ता-तीर्थातून उद्भवलेले, उपमन्यु-वंशातील, वेदपारंगत असे श्रेष्ठ जन बोलावून घेतले।

Verse 12

प्रणिपातं प्रकृत्वाथ ततः प्रोवाच सादरम् । मदीयस्थान संस्थानां ब्राह्मणानां विशेषतः

मग प्रणाम करून तो आदराने बोलला—विशेषतः माझ्याच राज्यसीमेत प्रतिष्ठित व नियोजित आसनांवर असलेल्या ब्राह्मणांना।

Verse 13

सर्वकृत्यानि कार्याणि भृत्यवद्विनयान्वितैः । नित्यं रक्षा विधातव्या युष्मदीयं वचोखिलम्

सर्व आवश्यक कृत्ये विनययुक्त होऊन, सेवकाप्रमाणे, करावीत. आणि तुमचे सर्व वचन व आदेश यांचे नित्य रक्षण व पालन केले पाहिजे।

Verse 14

एते संपालयिष्यन्ति मर्यादाकारमुत्तमम् । सन्देहेषु च सर्वेषु विवादेषु विशेषतः

हे लोक उत्तम मर्यादा-निर्माता व मर्यादा-पालक व्यवस्था सांभाळतील—सर्व संशयांत, आणि विशेषतः वादविवादांत।

Verse 15

राजकार्येषु चान्येषु एते दास्यन्ति निर्णयम् । युष्मदीयं वचः श्रुत्वा शुभं वा यदि वाऽशुभम्

राजकार्यांत तसेच अन्य कामांतही हे तुमचे वचन ऐकून शुभ असो वा अशुभ—तसा निर्णय देतील।

Verse 16

एते पाल्याः प्रसादेन पुष्टिं नेयाश्च शक्तितः । ईर्ष्यां सर्वां परित्यज्य मदीयस्थानवृद्धये

प्रसन्नतेने यांचे पालन करा आणि शक्तीनुसार त्यांना समृद्धीकडे न्या; सर्व ईर्ष्या टाकून माझ्या पवित्र स्थानाच्या वृद्धीसाठी कार्य करा।

Verse 17

बाढमित्येव तैः प्रोक्तः स राजा ब्राह्मणोत्तमान् । चमत्कापुरोद्भूतान्भूयः प्रोवाच सादरम्

त्यांनी ‘बाढम्’ असे म्हणताच, राजाने चमत्कार-नगरातून उद्भवलेल्या त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांना पुन्हा आदराने संबोधिले।

Verse 18

युष्माकं वर्तनार्थाय सर्वकृत्येषु सर्वदा । एते विप्रा मया दत्ता गर्तातीर्थसमुद्भवाः

तुमच्या निर्वाहासाठी व योग्य व्यवस्था राखण्यासाठी, सर्वदा सर्व कर्तव्यांत, गर्तातीर्थातून उद्भवलेले हे ब्राह्मण मी तुम्हांस नेमले आहेत।

Verse 19

एतेषां वचनात्सर्वं युष्मदीयं प्रजायताम् । प्रतिष्ठा जायते नूनं चातुश्चरणसूचिता

यांच्या सल्ल्याने तुमचे सर्व कार्य सिद्ध होवो; मग निश्चयच चार चरणांनी सूचित अशी दृढ प्रतिष्ठा व कीर्ती उत्पन्न होईल।

Verse 20

नान्यथा ब्राह्मणश्रेष्ठाः स्वल्पं वा यदि वा बहु । प्रोक्तं लक्षमितैरन्यैर्युष्मदीयपुरोद्भवैः

हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो! हे अन्यथा नाही—विषय लहान असो वा मोठा. तुमच्या नगरातून उद्भवलेल्या अनेकांनीही हेच सांगितले आहे.

Verse 21

सूत उवाच । ततस्ते ब्राह्मणा हृष्टास्तानादाय द्विजोत्तमान् । तेषां मतेन चक्रुश्च सर्वकृत्यानि सर्वदा

सूत म्हणाला—मग ते ब्राह्मण आनंदित झाले व त्या श्रेष्ठ द्विजांना स्वीकारले; आणि त्यांच्या मतानुसार ते नेहमी सर्व कृत्ये करू लागले.

Verse 22

ततस्तत्र पुरे जाता मर्यादा धर्मवर्द्धिनी । सर्वकृत्येषु सर्वेषां तथा वृद्धिः पुरस्य च

मग त्या नगरात धर्म वाढविणारी योग्य मर्यादा व व्यवस्था निर्माण झाली. सर्व कृत्यांत सर्वांची उन्नती झाली आणि नगराचीही वाढ झाली.

Verse 23

तेऽपि तेषां प्रसादेन गर्त्तातीर्थभवा द्विजाः । परां विभूतिमास्थाय मोदन्ते सुखसंयुताः

त्यांच्या कृपेने गर्त्तातीर्थातून उत्पन्न झालेले ते द्विजही परम विभूती प्राप्त करून सुखयुक्त होऊन आनंद मानू लागले.

Verse 24

कस्यचित्त्वथ कालस्य स राजा तत्पुरोत्तमम् । समभ्येत्य द्विजान्सर्वांस्ततः प्रोवाच सादरम्

काही काळ गेल्यावर तो राजा त्या नगरातील श्रेष्ठ जनांकडे गेला; आणि सर्व द्विजांसमोर येऊन आदराने बोलला.

Verse 25

युष्मदीयप्रसादेन क्षेत्रेऽत्र सुमहत्तपः । कृतं स्वर्गं प्रयास्यामि सांप्रतं तु द्विजोत्तमाः

तुमच्या प्रसादाने या पुण्यक्षेत्रात मी महान तप केले आहे। आता, हे द्विजोत्तमांनो, मी स्वर्गास प्रस्थान करीत आहे।

Verse 26

नास्माकमन्वये कश्चित्सांप्रतं वर्तते नृपः । तस्याहं लिंगमेतद्वै दर्शयामि द्विजोत्तमाः

आमच्या राजवंशात सध्या कोणताही राजा नाही। म्हणून, हे द्विजोत्तमांनो, त्याच्या स्थानी मी हेच लिंग तुम्हांला दाखवीत आहे।

Verse 27

पूजार्थं चापि वृत्त्यर्थं भोगार्थं च विशेषतः । तस्माद्युष्माभिरेवास्य पूजा कार्या प्रयत्नतः । रथयात्रा विशेषेण दयां कृत्वा ममोपरि

पूजेसाठी, उपजीविकेसाठी आणि विशेषतः धार्मिक भोग-समृद्धीसाठी—म्हणून तुम्हीच प्रयत्नपूर्वक याची पूजा करा; विशेष करून रथयात्रा करून माझ्यावर दया करा।

Verse 28

ब्राह्मणा ऊचुः । सप्त विंशतिलिंगानि यथेष्टानि महीतले । चमत्कारसुतानां च पूज्यंते सर्वदैव तु

ब्राह्मण म्हणाले—पृथ्वीवर यथेष्ट अशी सत्तावीस लिंगे आहेत; आणि चमत्काराच्या पुत्रांची लिंगेही सर्वदा पूजिली जातात।

Verse 29

अष्टाविंशतिमं तद्वदेतल्लिंगं तवोद्भवम् । सर्वदा पूजयिष्यामो निश्चिन्तो भव पार्थिव

तसेच हे लिंग—तुमच्यापासून उद्भवलेले—अठ्ठाविसावे आहे। आम्ही याची सर्वदा पूजा करू; निश्चिंत रहा, हे राजन्।

Verse 30

अस्य यात्रां करिष्यामः कार्तिके मासि सर्वदा । बलिपूजोपहारांश्च गीतवाद्यानि शक्तितः

आम्ही कार्तिक महिन्यात नेहमी या देवाची यात्रा करू. आपल्या शक्तीनुसार बळी, पूजा, उपहार तसेच गीत-वाद्य अर्पण करू.

Verse 31

एवमुक्तः स तैर्हृष्टो गत्वात्मीयं तदाश्रमम् । स्नापयित्वाथ तल्लिंगं पूजां चक्रे प्रभक्तितः

असे सांगितल्यावर तो आनंदित झाला. आपल्या आश्रमात जाऊन त्याने त्या लिंगास स्नान घालून मग परम भक्तीने पूजा केली.

Verse 32

सूत उवाच । एवं समर्पितं लिंगं तेन तद्धरसंभवम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां वंशोच्छेदे स्थिते द्विजाः

सूत म्हणाले—अशा प्रकारे त्या धारकापासून उत्पन्न झालेले लिंग त्याने समर्पित केले. हे द्विजांनो, जेव्हा त्या सर्व ब्राह्मणेंद्रांचे वंशच्छेद होण्याची वेळ आली…

Verse 33

सकलं कार्तिकं मर्त्यो यस्तच्छ्रद्धासमन्वितः । स्नापयेत्पूजयेच्चापि स नूनं मुक्तिमाप्नुयात्

जो कोणी मनुष्य श्रद्धेसह संपूर्ण कार्तिक महिनाभर त्या लिंगास स्नान घालून पूजा करतो, तो निश्चयच मुक्ती प्राप्त करतो.

Verse 34

सोमस्य दिवसे प्राप्ते वर्षं यावत्कृतक्षणः । तस्य पूजां करोत्येवं स्नापयित्वा विधानतः । सोऽपि मुक्तिं व्रजेन्मर्त्य एतत्तातान्मया श्रुतम्

सोमवार आला की जो मनुष्य वर्षभर हा नियम पाळतो—विधिपूर्वक लिंगास स्नान घालून अशा रीतीने पूजा करतो—तोही मुक्तीस जातो. हे तातांनो, हे मी परंपरेने ऐकले आहे.