Adhyaya 122
अध्याय १२२ हा सूत–ऋषी संवादरूप असून, पूर्वीच्या दैत्य-वध कथांपासून वळून केदार-केंद्रित पाप-नाशिनी आख्यायिका सांगतो. ऋषी विचारतात—हिमालयातील गंगाद्वाराजवळ प्रसिद्ध केदार कसे प्रतिष्ठित झाले? सूत सांगतो की शिवांचा ऋतुधर्म असा आहे: ते दीर्घकाळ हिमालयप्रदेशी वास करतात; पण हिमवृष्टीच्या महिन्यांत ते स्थान दुर्गम होते, म्हणून अन्यत्रही त्यांच्या निवास-पूजेची पूरक व्यवस्था केली आहे. कथेत इंद्र हिरण्याक्ष दैत्य व त्याच्या सहकाऱ्यांमुळे पदच्युत होऊन गंगाद्वारी तप करतो. शिव महिष (म्हैस) रूपाने प्रकट होऊन इंद्राची विनंती मान्य करतात व प्रमुख दैत्यांचा संहार करतात; त्यांच्या शस्त्रांनी शिवांना बाधा होत नाही. इंद्राच्या आग्रहाने शिव लोकसंरक्षणासाठी त्याच रूपात स्थिर राहतात आणि स्फटिकासारखा निर्मळ कुंड प्रस्थापित करतात. शुद्ध भक्त कुंडाचे दर्शन घेऊन ठराविक हात/दिशा-विन्यासाने तीनदा जल प्राशन करतो आणि मातृ-पितृ वंश व आत्म्याशी संबंधित मुद्रांनी देहकर्माला दैवी विधीशी जोडतो. इंद्र नित्यपूजा सुरू करतो, देवाला ‘केदार’ हे नाव देतो (छेदक/विदारक अर्थाने) आणि भव्य मंदिर उभारतो. पुढे हिमालयात चार महिने मार्ग बंद असताना—सूर्य वृश्चिकापासून कुंभापर्यंत—शिव आनर्त देशातील हाटकेश्वर-क्षेत्री वास करतात; तेथे रूपप्रतिष्ठा, मंदिरनिर्मिती व अखंड पूजा करण्याची आज्ञा आहे. फलश्रुतीत चारमास उपासनेने शिवसामीप्य, ऋतुबाह्य भक्तीनेही पापनाश, विद्वानांचे गीत-नृत्यस्तवन सांगितले आहे. नारद-उद्धृत वचनात केदारजलप्राशन व गयेत पिंडदान यांद्वारे ब्रह्मज्ञान व पुनर्जन्ममुक्तीचा संबंध दिला असून, श्रवण-पठन-पाठन करविणेही पापराशी नष्ट करून कुलोद्धार करते असे म्हटले आहे.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । यथा स निहतो देव्या महिषाख्यो दनूत्तमः
सूत म्हणाले—हे द्विजोत्तमांनो, तुम्ही जे विचारले होते ते सर्व मी सांगितले—देवीने महिष नावाच्या दानवश्रेष्ठाचा कसा वध केला ते।
Verse 2
सांप्रतं कीर्तयिष्यामि कथां पातकनाशिनीम् । केदारसंभवां पुण्यां तां शृणुध्वं समाहिताः
आता मी पातकनाशिनी अशी कथा कीर्तन करीन—केदारातून उद्भवलेली ती पुण्यकथा; तुम्ही सर्वांनी एकाग्र होऊन ऐका।
Verse 3
ऋषय ऊचुः । केदारः श्रूयते सूत गंगाद्वारे हिमाचले । स कथं चेह संप्राप्तः सर्वं विस्तरतो वद
ऋषी म्हणाले—हे सूत, केदार हा हिमाचलातील गंगाद्वारी आहे असे ऐकतो; मग तो येथे कसा आला? सर्व काही विस्ताराने सांग।
Verse 4
सूत उवाच । एतत्सत्यं गिरौ तस्मिन्स्वयंभूः संस्थितः प्रभुः । परं तत्र वसेद्देवो यावन्मासाष्टकं द्विजाः
सूत म्हणाला—हे सत्य आहे; त्या पर्वतावर स्वयंभू प्रभू विराजमान आहेत. परंतु हे द्विजहो, तेथे देव केवळ आठ महिनेच निवास करतात.
Verse 5
यावद्घर्मश्च वर्षा च तावत्तत्र वसेत्प्रभुः । शीतकाले पुनश्चात्र क्षेत्रे संतिष्ठते सदा
जितका काळ उष्ण ऋतु व वर्षा ऋतु असते, तितकाच काळ प्रभू तेथे वास करतात; आणि शीतकाळातही या क्षेत्रात ते सदा प्रतिष्ठित राहतात.
Verse 6
ऋषय ऊचुः । किं तत्कार्यं वसेद्येन क्षेत्रे मासचतुष्टयम् । हिमाचले यथैवाष्टौ सूतपुत्र वदस्व नः
ऋषी म्हणाले—कोणत्या प्रयोजनासाठी या पवित्र क्षेत्रात चार महिने निवास करावा, आणि तसेच हिमाचलात आठ महिने? हे सूतपुत्रा, आम्हाला सांग.
Verse 7
सूत उवाच । पूर्वं स्वायंभुवस्यादौ मनोर्दैत्यो महाबलः । हिरण्याक्षो महातेजास्तपोवीर्यसमन्वितः
सूत म्हणाला—पूर्वी, स्वायंभुव मन्वंतराच्या आरंभी, मनूच्या काळात एक महाबलवान दैत्य होता—हिरण्याक्ष; महातेजस्वी व तपोबलाने युक्त.
Verse 8
तैर्व्याप्तं जगदेतद्धि निरस्य त्रिदशाधिपम् । यज्ञ भागाश्चदेवानां हृता वीर्यप्रभावतः
त्यांनी हे जग व्यापून टाकले; त्रिदशाधिपती (इंद्र) यासही हुसकावून लावले. आणि आपल्या पराक्रम-प्रभावाने देवांचे यज्ञभागही हिरावून घेतले.
Verse 9
अथ शक्रः सुरैः सार्धं गंगाद्वारं समाश्रितः । तपस्तेपे सुदुःखार्तो राज्यश्रीपरिवर्जितः
तेव्हा शक्र (इंद्र) देवांसह गंगाद्वारास आश्रयास गेला। अतिदुःखाने व्याकुळ व राज्यश्रीपासून वंचित होऊन त्याने तप केले।
Verse 10
तस्यैवं तप्यमानस्य तपस्तीव्रं महात्मनः । माहिषं रूपमास्थाय निश्चक्राम धरातलात्
तो महात्मा अशा रीतीने तीव्र तप करीत असता, (भगवान) महिषरूप धारण करून धरातलातून प्रकट झाले।
Verse 11
स्वयमेव महादेवस्ततः शक्रमुवाच ह । केदारयामि मे शीघ्रं ब्रूहि सर्वं सुरोत्तम । दैत्यानामथ सर्वेषां रूपेणानेन वासव
तेव्हा स्वयं महादेव शक्रास म्हणाले—“हे सुरोत्तम, मला शीघ्र सर्व सांग. हे वासवा, या रूपानेच मी सर्व दैत्यांचे विदारण करीन.”
Verse 12
इन्द्र उवाच । हिरण्याक्षो महादैत्यः सुबाहुर्वक्र कन्धरः । त्रिशृंगो लोहिताक्षश्च पंचैतान्दारय प्रभो । हतैरेतैर्हतं सर्वं दानवानामसंशयम्
इंद्र म्हणाला—“हिरण्याक्ष हा महादैत्य; तसेच सुबाहु, वक्रकंधर, त्रिशृंग आणि लोहिताक्ष—हे प्रभो, या पाचांचे विदारण कर. हे मारले गेले की निःसंशय सर्व दानव मारले जातील.”
Verse 13
किमन्यैः कृपणैर्ध्वस्तैर्यैः किंचिन्नात्र सिध्यति । तस्य तद्वचनश्रुत्वा भगवांस्तूर्णमभ्यगात् । यत्र दानवमुख्योऽसौ हिरण्याक्षो महाबलः
“इथे ज्यांच्यामुळे काहीच साध्य होत नाही, असे दीन व ध्वस्त शत्रू आणखी कशाला?” त्याचे वचन ऐकून भगवान त्वरित तेथे गेले, जिथे दानवांचा मुखिया महाबली हिरण्याक्ष होता.
Verse 14
अथ तं दूरतो दृष्ट्वा महिषं पर्वतोपमम् । आयातं रौद्ररूपेण दानवाः सर्वतश्च ते
तेव्हा दूरून पर्वतासारखा तो महिष रौद्र रूपाने येताना पाहून, ते दानव सर्व बाजूंनी एकत्र जमले।
Verse 15
ततो जघ्नुश्च पाषाणैर्लगुडैश्च तथापरे । क्ष्वेडितास्फोटितांश्चक्रुस्तथान्ये बलगर्विताः
मग काहींनी दगडांनी व लाठ्यांनी प्रहार केला; तर काही बलगर्वाने फुशारक्या मारत, टाळ्या वाजवत व बोटे चटकवत राहिले।
Verse 16
अथवमन्य तान्देवः प्रहारं लीलया ददौ । यत्रास्ते दानवेन्द्रोऽसौ चतुर्भिः सचिवैः सह
तेव्हा देवांनी त्यांना तुच्छ मानून, लीलया प्रहार केला आणि जिथे तो दानवराज चार सचिवांसह उभा होता तिकडे गेले।
Verse 17
ततः शस्त्रं समुद्यम्य यावद्धावति सम्मुखः । तावच्छृंगप्रहारेण सोनयद्यमसादनम्
मग शत्रू शस्त्र उगारून समोरून धावत येईपर्यंत, प्रभूंनी शिंगाच्या प्रहाराने त्याला यमसदनी पाठविले।
Verse 18
हत्वा तं सचिवान्पश्चात्सुबाहुप्रमुखांश्च तान् । जघान हन्यमानोऽपि समन्ताद्दानवैः परैः
त्यानंतर सुबाहू आदी सचिवांना ठार करून, उरलेल्या दानवांनी चारही बाजूंनी हल्ला केला तरीही त्यांनाही त्याने संहारले।
Verse 19
न तस्य लगते क्वापि शस्त्रं गात्रे कथंचन । यत्नतोऽपि विसृष्टं च लब्धलक्षैः प्रहारिभिः
त्याच्या देहावर कुठेही कशाही प्रकारे शस्त्र लागत नव्हते; लक्ष्य साधून प्रहार करणाऱ्यांनी पूर्ण प्रयत्नाने फेकले तरी ते लागू शकत नव्हते।
Verse 20
एवं पंच प्रधानास्तान्हत्वा दैत्यान्महेश्वरः । भूयो जगाम तं देशं यत्र शक्रो व्यवस्थितः । अब्रवीच्च प्रहष्टात्मा ततः शक्रं तपोन्वितम्
अशा रीतीने त्या पाच प्रधान दैत्यांचा वध करून महेश्वर पुन्हा त्या स्थानी गेले जिथे शक्र (इंद्र) उभा होता; मग प्रसन्नचित्ताने तपोनिष्ठ शक्राशी बोलले।
Verse 22
मत्तोऽन्यदपि देवेश वरं प्रार्थय वांछितम् । कैलासशिखरं येन गच्छामि त्वरयाऽन्वितः
हे देवेश! माझ्याकडून तुझ्या इच्छेनुसार आणखी एक वर माग; ज्यायोगे मी त्वरेने कैलासशिखरास जाऊ शकेन।
Verse 23
इन्द्र उवाच । अनेनैव हि रूपेण तिष्ठ त्वं चात्र शंकर । त्रैलोक्यरक्षणार्थाय धर्माय च शिवाय च
इंद्र म्हणाला—हे शंकर! याच रूपाने येथेच स्थिर रहा; त्रैलोक्यरक्षणासाठी, धर्मासाठी आणि कल्याणासाठी।
Verse 24
श्रीभगवानुवाच । एतद्रूपं मया शक्र कृतं तस्य वधाय वै । अवध्यः सर्वभूतानां यतोन्येषां मया हतः
श्रीभगवान म्हणाले—हे शक्र! त्याचा वध करण्यासाठीच मी हे रूप धारण केले; तो सर्व भूतांसाठी अवध्य होता, म्हणून इतरांनी नव्हे—मीच त्याला मारले।
Verse 25
तस्मादत्रैव ते वाक्यात्स्थास्यामि सुर सत्तम । अनेनैव तु रूपेण मोक्षदः सर्वदेहिनाम्
म्हणून, हे देवश्रेष्ठा! तुझ्या वचनाने मी इथेच स्थिर राहीन; आणि याच रूपाने मी सर्व देहधारी जीवांना मोक्ष देईन।
Verse 26
एवमुक्त्वा विरूपाक्षश्चक्रे कुंडं ततः परम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं सुस्वादुक्षीरवत्प्रियम्
असे बोलून विरूपाक्ष (शिव) यांनी पुढे एक पवित्र कुंड निर्माण केले. ते शुद्ध स्फटिकासारखे उजळ होते, आणि त्याचे जल दूधासारखे मधुर—सर्वांना प्रिय होते।
Verse 27
ततः प्रोवाच देवेन्द्रं मेघगंभीरया गिरा । शृण्वतां सर्वदेवानां भगवांस्त्रिपुरातकः
त्यानंतर भगवान त्रिपुरांतकांनी, सर्व देव ऐकत असताना, मेघगंभीर वाणीने देवेन्द्राला संबोधिले।
Verse 28
यो मां दृष्ट्वा शुचिर्भूत्वा कुंडमेतत्प्रपश्यति । त्रिः पीत्वा वामसव्येन द्वाभ्यां चैव ततो जलम्
जो मला पाहून शुद्ध होऊन या कुंडाचे दर्शन करतो—आणि त्याचे जल तीनदा आचमन करून, नंतर डाव्या व उजव्या (हातांनी) ते जल ग्रहण करतो…
Verse 30
वामेन मातृकं पक्षं दक्षिणेनाथ पैतृकम् । उभाभ्यामथ चात्मानं कराभ्यां मद्वचो यथा
डाव्या हाताने मातृपक्ष, आणि उजव्या हाताने पितृपक्ष (पवित्र करावा); नंतर दोन्ही हातांनी स्वतःला पवित्र करावे—माझ्या वचनाप्रमाणे।
Verse 31
इन्द्र उवाच । अहमागत्य नित्यं त्वां स्वर्गाद्वृषभवाहन । अत्रस्थं पूजयिष्यामि पास्यामि च तथोदकम्
इंद्र म्हणाला—हे वृषभध्वज प्रभो! मी स्वर्गातून नित्य येथे येऊन, या स्थानी स्थित तुझी पूजा करीन आणि हे पवित्र उदकही प्राशन करीन।
Verse 32
के दारयामि यत्प्रोक्तं त्वया महिषरूपिणा । केदार इति नाम्ना त्वं ततः ख्यातो भविष्यसि
महिषरूपाने तू जे सांगितलेस ते मी धारण करीन व निभावीन; म्हणून पुढे तू ‘केदार’ या नावाने प्रसिद्ध होशील।
Verse 33
श्रीभगवानुवाच । यद्येवं कुरुषे शक्र ततो दैत्यभयं न ते । भविष्यति परं तेजो गात्रे संपत्स्यतेऽखिलम्
भगवान म्हणाले—हे शक्रा! तू असे केलास तर तुला दानवांचे भय राहणार नाही; परम तेज तुझ्या देहात सर्वथा व्यापून राहील।
Verse 34
एवमुक्तः सहस्राक्षस्ततः प्रासादमुत्तमम् । तदर्थं निर्मयामास साध्वालोकं मनोहरम्
असा उपदेश मिळाल्यावर सहस्राक्ष (इंद्र) यांनी त्या हेतूसाठी उत्तम प्रासाद (मंदिर) उभारला—जो मनोहर, रमणीय आणि सज्जनांना पाहण्यास योग्य होता।
Verse 35
ततः प्रणम्य तं देवमनुमन्त्र्य ततः परम् । जगाम निजमावासं मेरुशृंगाग्रसंस्थितम्
त्यानंतर त्या देवाला प्रणाम करून, आदराने निरोप घेऊन, तो मेरुशिखराच्या अग्रभागी स्थित आपल्या निवासस्थानी गेला।
Verse 36
ततश्चागत्य नित्यं स स्वर्गाद्देवस्य शूलिनः । केदारस्य सुभक्त्याढ्यां पूजां चक्रे समाहितः
त्यानंतर तो स्वर्गातून दररोज येऊन त्रिशूलधारी देव केदाराची अतिभक्तियुक्त पूजा एकाग्रचित्ताने करीत असे।
Verse 37
मन्त्रोदकं च त्रिः पीत्वा ययौ ब्राह्मणसत्तमाः । कस्यचित्त्वथ कालस्य यावत्तत्र समाययौ
मंत्रसंस्कारित जल तीनदा प्राशन करून तो श्रेष्ठ ब्राह्मण निघून गेला; काही काळ गेल्यावर तो पुन्हा त्याच ठिकाणी आला।
Verse 38
तावद्धिमेन तत्सर्वं गिरेः शृंगं प्रपूरितम् । तच्च कुण्डं स देवश्च प्रासादेन समन्वितः
तोवर हिमाने पर्वतशिखर सर्वत्र भरून गेले; आणि ते कुण्ड व तो देवही भव्य प्रासादासह प्रकट झाले।
Verse 39
ततो दुःखपरीतात्मा भक्त्या परमया युतः । तां दिशं प्रणिपत्योच्चैर्जगाम निजमंदिरम्
मग दुःखाने व्याकुळ अंतःकरण असूनही परमभक्तियुक्त होऊन त्याने त्या दिशेला साष्टांग प्रणाम केला आणि आपल्या निवासस्थानी परत गेला।
Verse 40
एवमागच्छतस्तस्य गतं मासचतुष्टयम् । अपश्यतो महादेवं दिदृक्षागतचेतसः
अशा रीतीने येता-जाता त्याचे चार महिने निघून गेले; दर्शनाची तीव्र इच्छा असूनही त्याला महादेवांचे दर्शन झाले नाही।
Verse 41
ततः प्राप्ते पुनर्विप्रा घर्मकाले हिमालये । संयातो दृक्पथं देवः स तथारूपसंस्थितः
त्यानंतर, हे विप्रहो, हिमालयात घर्मकाल पुन्हा आला असता, तो देव त्याच स्वरूपात स्थित राहून दृष्टीपथात प्रकट झाला।
Verse 42
ततः पूजां विधायोच्चैश्चातुर्मास्यसमुद्भवाम् । गीतवाद्यादिकं चक्रे तत्पुरः श्रद्धयान्वितः
मग त्याने चातुर्मास्य-व्रतसमुद्भव पूजा विधिपूर्वक उत्तम रीतीने केली आणि श्रद्धायुक्त होऊन त्याच्या समोर गीत, वाद्य इत्यादी अर्पण केले।
Verse 43
अथ देवः समालोक्य तां श्रद्धां तस्य गोपतेः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा भगवांस्त्रिपुरांतकः
तेव्हा देव—भगवान त्रिपुरांतक—त्या गोपतीची श्रद्धा पाहून दर्शन देण्यासाठी त्याच्यापुढे आले आणि त्याला म्हणाले।
Verse 44
परितुष्टोऽस्मि देवेश भक्त्या चानन्ययाऽनया । तस्मात्प्रार्थय दास्यामि यं कामं हृदिसंस्थितम्
‘हे देवेश! तुझ्या या अनन्य भक्तीने मी पूर्णतः संतुष्ट आहे. म्हणून हृदयात जी इच्छा आहे ती माग; मी ती देईन.’
Verse 45
शक्र उवाच । तव प्रसादात्संजातं ममैश्वर्यमनुत्तमम् । यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु तत्सर्वं गृहसंस्थितम्
शक्र म्हणाला—‘तुझ्या प्रसादाने मला अनुपम ऐश्वर्य प्राप्त झाले आहे. त्रिलोकीत जे काही आहे ते सर्व माझ्या गृह-परिसरात सुरक्षित स्थित आहे.’
Verse 46
तस्माद्यदि प्रसादं मे करोषि वृषभध्वज । वरं वा यच्छसि प्रीतस्तत्कुरुष्व वचो मम
म्हणून, हे वृषभध्वज! तू माझ्यावर प्रसन्न होऊन कृपा करशील किंवा प्रीत होऊन वर देशील, तर माझी ही विनंती पूर्ण कर।
Verse 47
पर्वतोऽयं भवेद्गम्यो मासानष्टौ सुरेश्वर । यावन्मीनस्थितो भानुः प्रगच्छति श्रुतं मया
हे सुरेश्वर! मी असे ऐकले आहे की सूर्य मीनराशीत स्थित असताना जाईपर्यंत हा पर्वत आठ महिने गम्य असतो।
Verse 48
ततः परमगम्यश्च हिमपूरेण संवृतः । यदा स्याच्चतुरो मासान्यावत्कुम्भगतो रविः
यानंतर हा पर्वत दाट हिमराशीने आच्छादित होऊन अत्यंत दुर्गम होतो; ही स्थिती चार महिने राहते, जोपर्यंत सूर्य कुंभ राशीत जात नाही।
Verse 49
संजायतेऽप्यगम्यश्च ममापि त्रिपुरांतक । किं पुनः स्वल्पसत्त्वानां नरादीनां सुरेश्वर
हे त्रिपुरांतक! हे माझ्यासाठीही अगम्य होते; मग अल्पबळ प्राणी—मनुष्य इत्यादी—यांचे काय सांगावे, हे सुरेश्वर!
Verse 50
तस्मात्स्वर्गेऽथ पाताले मर्त्ये वा त्रिदशेश्वर । कुरुष्वानेनरूपेण स्थितिं मासचतुष्टयम् । येन न स्यात्प्रतिज्ञाया हानिर्मम सुरेश्वर
म्हणून, हे त्रिदशेश्वर! स्वर्गात, पाताळात किंवा मर्त्यलोकी—याच रूपाने चार महिने स्थिती कर, जेणेकरून माझ्या प्रतिज्ञेचा भंग होऊ नये, हे सुरेश्वर।
Verse 51
सूत उवाच । ततो देवश्चिरं ध्यात्वा प्रोवाच बलसूदनम् । परं संतोषमापन्नो मेघनिर्घोषनिःस्वनम्
सूत म्हणाले—मग देवाने दीर्घ काळ ध्यान करून बलसूदनास संबोधिले; परम संतोष पावून त्याची वाणी मेघगर्जनेसारखी निनादली।
Verse 52
आनर्तविषये क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । अस्मदीयं सहस्राक्ष विद्यते धरणीतले
आनर्त प्रदेशात हाटकेश्वर नावाचे एक पवित्र क्षेत्र आहे; हे सहस्राक्ष, ते आमचेच असून पृथ्वीवर विद्यमान आहे।
Verse 53
तत्राहं वृश्चिकस्थेऽर्के सदा स्थास्यामि वासव । यावत्कुम्भस्य पर्यंतं तव वाक्यादसंशयम्
हे वासवा! तेथे मी सदैव राहीन—सूर्य वृश्चिकेत असताना सुरू करून कुंभाच्या अखेरपर्यंत; तुझ्या वचनामुळे यात संशय नाही।
Verse 54
तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा कृत्वा प्रासादमुत्तमम् । मम रूपं प्रतिष्ठाप्य कुरुपूजा यथोचिताम् । येन तत्र निजं तेजो धारयामि तवार्थतः
म्हणून तेथे त्वरेने जाऊन उत्तम प्रासाद (मंदिर) उभार, माझ्या रूपाची प्रतिष्ठापना कर आणि यथोचित पूजा कर; ज्यायोगे तुझ्या हितासाठी मी तेथे माझे दिव्य तेज धारण करीन।
Verse 55
सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा सहस्राक्षो देवदेवस्य शूलिनः । गत्वा तत्र ततश्चक्रे यद्देवेनेरितं वचः
सूत म्हणाले—हे ऐकून सहस्राक्षाने देवदेव शूलिनाचे वचन मानून तेथे जाऊन देवाने सांगितले तसेच सर्व केले।
Verse 56
प्रासादं निर्मयित्वाथ रूपं संस्थाप्य शूलिनः । कुण्डं चक्रे च तद्रूपं स्वच्छोदकसमावृतम्
प्रासाद उभारून मग शूलिन (शिव) यांचे रूप प्रतिष्ठापिले; आणि त्या रूपास अनुरूप असे कुंड केले, जे सर्व बाजूंनी निर्मळ जलाने परिपूर्ण होते.
Verse 57
ततश्चाराधयामास पुष्पधूपानुलेपनैः । स्नात्वा कुण्डेऽपिबत्तोयं त्रिःकृत्वा च यथापुरा
त्यानंतर त्याने पुष्प, धूप व सुगंधी अनुलेपनांनी भगवंताची आराधना केली. कुंडात स्नान करून प्राचीन विधीनुसार त्याने तीनदा ते जल प्राशन केले.
Verse 58
एवं स भगवांस्तत्र शक्रेणाराधितः पुरा । समायातोऽत्र विप्रेंद्राः सुरम्यात्तु हिमाचलात्
अशा प्रकारे तो भगवान् पूर्वी तेथे शक्र (इंद्र) याने आराधिला होता. हे विप्रश्रेष्ठांनो, रम्य हिमालयातून तो येथे या स्थानी आला.
Verse 59
यस्तमाराधयेत्सम्यक्सदा मासचतुष्टयम् । हिमपातोद्भवे मर्त्यः स शिवाय प्रपद्यते
जो मनुष्य हिमपातोत्पन्न त्या तीर्थस्थानी चार महिने सतत योग्य रीतीने त्याची आराधना करतो, तो शिवाच्या शरणास जातो.
Verse 60
शेषकालेऽपि यः पूजां करोत्येव सुभक्तितः । स पापं क्षालयेत्प्राज्ञ आजन्ममरणांतिकम्
त्या काळाव्यतिरिक्तही जो सच्च्या भक्तीने पूजा करतो, तो, हे प्राज्ञांनो, जन्मापासून मृत्यूपर्यंतचे पाप धुऊन टाकतो.
Verse 61
तत्र गीतं प्रशंसंति नृत्यं चैव पृथग्विधम् । देवस्य पुरतः प्राज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः
तेथे देवाच्या समोर, सर्वशास्त्रविशारद प्राज्ञ जन पवित्र गीताची स्तुती करतात आणि नानाविध नृत्ये सादर करतात।
Verse 62
अत्र श्लोकः पुरा गीतो नारदेन सुरर्षिणा । तद्वोऽहं कीर्तयिष्यामि श्रूयतां ब्राह्मणोत्तमाः
येथे पूर्वी देवर्षी नारदांनी एक श्लोक गायिला होता। तोच मी आता तुम्हांला सांगतो—हे ब्राह्मणोत्तमांनो, ऐका।
Verse 63
केदारे सलिलं पीत्वा गयापिडं प्रदाय च । ब्रह्मज्ञानमथासाद्य पुनर्जन्म न विद्यते
केदारचे जल प्राशन करून आणि गयेत पिंडदान करून, नंतर ब्रह्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर पुनर्जन्म होत नाही।
Verse 64
एतद्वः सर्वमाख्यातं केदारस्य च संभवम् । आख्यानं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्
हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, केदाराचा उद्भव व प्राकट्य यांसह हे सर्व तुम्हांला सांगितले आहे। हे आख्यान सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।
Verse 65
यश्चैतत्छृणुयात्सम्यक्पठेद्वा तस्य चाग्रतः । श्रावयेद्वापि वा विप्राः सर्वपातकनानम् । केदारस्य स पापौघैर्मुच्यते तत्क्षणान्नरः
हे विप्रांनो, जो हे सम्यक् ऐकतो, किंवा दुसऱ्याच्या समोर वाचतो, अथवा ऐकवितो—हे आख्यान सर्व पातकांचा नाश करते। केदारासंबंधी पापराशींपासून तो मनुष्य तत्क्षणी मुक्त होतो।
Verse 294
कराभ्यां स पुमान्नूनं तारयेच्च कुलत्रयम् । अपि पापसमाचारं नरकेऽपि व्यव स्थितम्
तो पुरुष आपल्या हातांनीच निश्चयाने आपल्या कुलातील तीन पिढ्यांचा उद्धार करतो—पापाचारी असला तरी, नरकात स्थित असला तरीही।