Adhyaya 121

Verse 2

सूत उवाच । देवानां तद्वचः श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी । प्रोवाच वाहनं किंचिद्देवा यच्छतु मे द्रुतम् । ततः सिंहं ददौ गौरी यानार्थं विकृताननम् । तमारुह्य प्रतस्थे सा ततो विंध्यं नगं प्रति

सूत म्हणाले—देवांचे वचन ऐकून ती परमेश्वरी म्हणाली, “देवहो, मला त्वरेने एक वाहन द्या.” तेव्हा गौरीने प्रवासासाठी विकृत मुखाचा सिंह दिला. त्यावर आरूढ होऊन ती विंध्य पर्वताकडे निघाली.

Verse 3

तस्यैकं शृंगमास्थाय रम्यं श्रेष्ठद्रुमान्वितम् । फलपुष्पसमाकीर्णं लतामंडपमंडितम्

त्या पर्वताच्या एका रम्य शिखरावर चढून ती तेथेच थांबली—श्रेष्ठ वृक्षांनी युक्त, फळे-पुष्पांनी भरलेली आणि लतामंडपांनी शोभलेली।

Verse 4

ततस्तपोऽकरोत्साध्वी तीव्रव्रतपरायणा । संयम्येन्द्रियवर्गं स्वं ध्यायमाना महेश्वरम्

मग ती साध्वी तीव्र व्रताला समर्पित होऊन तप करू लागली; आपल्या इंद्रियसमूहाचा संयम करून महेश्वर (शिव) यांचे ध्यान करीत राहिली।

Verse 5

यथायथा तपोवृद्धिस्तस्याः सञ्जायते द्विजाः । तथा रूपं च कांतिश्च शरीरे प्रतिवर्धते

हे द्विजांनो! जशी जशी तिची तपोवृद्धी होत गेली, तशी तशी तिच्या देहात रूप आणि कांतीही अधिकाधिक वाढत गेली।

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तत्र दैत्येशकिंकराः । ते तां दृष्ट्वा व्रतोपेतामत्यद्भुतवपुर्ध राम् । गत्वा प्रोचुः स्वनाथस्य महिषस्य दुरात्मनः

याच दरम्यान दैत्यराजाचे किंकर तेथे आले. तिला व्रतयुक्त व अत्यंत अद्भुत देहधारिणी पाहून ते जाऊन आपल्या दुरात्मा स्वामी महिषाला ही वार्ता सांगून आले।

Verse 7

चारा ऊचुः । भ्रममाणैर्धरापृष्ठे दृष्टाऽपूर्वा कुमारिका । विन्ध्याचलेऽद्य चास्माभिर्भुजैर्द्वादशभिर्युता । नानाशस्त्रधरैर्दीप्तैश्चर्मच्छादितगात्रका

चाऱ्यांनी म्हटले—“धरापृष्ठावर फिरताना आज आम्ही विन्ध्याचलावर एक अपूर्व कुमारिका पाहिली; ती द्वादशभुजा आहे, अनेक तेजस्वी शस्त्रे धारण करणारी आहे, आणि तिचे अंग चर्माने आच्छादित आहे.”

Verse 8

न देवी न च गन्धर्वी नासुरी नागकन्यका । तादृग्रूपा पुराऽस्माभिः काचिद्दृष्टा नितम्बिनी

ती ना देवी, ना गंधर्वी, ना असुरी, ना नागकन्या। अशा रूपवती नितंबिनी स्त्री आम्ही पूर्वी कधीही पाहिली नाही।

Verse 9

न विद्मो यन्निमित्तं सा तपश्चक्रे यशस्विनी । स्वर्गकामाऽर्थकामा वा पतिकामाथ वा विभो

ती यशस्विनी कोणत्या कारणाने तप करीत होती हे आम्हांस कळत नाही—स्वर्गाची इच्छा, धनाची इच्छा, की पतीची इच्छा, हे प्रभो?

Verse 10

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा महिषो दानवाधिपः । कामदेव वशं प्राप्तः श्रवणादपि तत्क्षणात्

सूत म्हणाले—त्यांचे वचन ऐकताच दानवाधिप महिष केवळ श्रवणानेच तत्क्षणी कामदेवाच्या वश झाला.

Verse 11

ततस्तानग्रतः कृत्वा सैन्येन महता न्वितः । जगाम कौतुकाविष्टो यत्रास्ते सा तु कन्यका

मग त्यांना पुढे ठेवून आणि मोठ्या सैन्यासह, कौतुकाने व्याकुळ होऊन तो जिथे ती कन्या होती तिथे गेला.

Verse 12

यथा मृत्युकृते मन्दः शृगालः सिंहवल्लभाम् । वने सुप्तां सुविश्वस्तां सर्वथाप्य कुतोभयाम्

जसा स्वतःच्या मृत्यूसाठी धावणारा मूर्ख कोल्हा, वनात झोपलेल्या, निश्चिंत व सर्वथा निर्भय सिंहप्रियेपाशी जातो—तसा तो पुढे गेला.

Verse 13

तस्याः संदर्शनादेव ततः कामशरैर्हतः । स दानवप्रधानश्च तत्क्षणादेव सद्द्विजाः

हे सद्द्विजांनो! तिचे केवळ दर्शन होताच कामदेवाच्या बाणांनी दानवांचा प्रधान त्या क्षणीच विद्ध होऊन कोसळला।

Verse 14

अथ प्राह प्रियं वाक्यमेकाकी तत्पुरःस्थितः । धृत्वा दूरतरेसैन्यं तस्या रूपेण मोहितः

मग तो तो एकटाच तिच्या समोर उभा राहिला; सैन्य दूर ठेवून, तिच्या रूपाने मोहित होऊन मधुर वचन बोलला।

Verse 15

विरुद्धं यौवनस्यैतद्व्रतं ते चारुहासिनि । तस्मादेतत्परित्यक्त्वा त्रैलोक्यस्वामिनी भव

‘हे चारुहासिनि! तुझे हे व्रत यौवनाला प्रतिकूल आहे; म्हणून ते सोडून त्रैलोक्याची स्वामिनी हो.’

Verse 16

अहं हि महिषो नाम दानवेन्द्रो यदि श्रुतः । मया येन सहस्राक्षो द्वन्द्वयुद्धे विनिर्जितः

‘मी दानवेंद्र महिष नावाचा आहे, तू ऐकले असेल; ज्याने सहस्राक्ष इंद्राला द्वंद्वयुद्धात पराभूत केले तोच मी.’

Verse 22

अहं तव वधार्थाय निर्मिता विबुधोत्तमैः । तस्मात्त्वां नाशयिष्यामि स्मरेष्टं यद्धृदि स्थितम्

‘विबुधोत्तमांनी मला तुझ्या वधासाठीच निर्माण केले आहे; म्हणून मी तुला—आणि हृदयात वसलेली तुझी प्रिय इच्छा देखील—नष्ट करीन.’

Verse 23

महिष उवाच । यद्येवं तद्वरारोहे युक्ता स्याच्च कुमारिका । प्रार्थनीया भवेदत्र सर्वेषां प्राणिनां यतः

महिष म्हणाला—जर असेच असेल, हे सुडौल कटिवाली, तर तुझे कुमारिका असणेच योग्य; कारण येथे सर्व प्राणिमात्रांना तूच प्रार्थनीय व याचनीय आहेस।

Verse 24

स्वर्गार्थं क्रियते धर्मस्तपश्च वरवर्णिनि । येन भोगाः प्रभुञ्जंति ये दिव्या ये च मानुषाः

हे अतिसुंदरी, स्वर्गप्राप्तीसाठीच धर्म व तप केले जाते; ज्यायोगे दिव्य आणि मानुष असे दोन्ही भोग मिळून भोगले जातात।

Verse 25

तस्माद्देहि ममात्मानं गांधर्वेण सुशोभने । विवाहेन यतोऽन्येषां स प्रधानः प्रकीर्तितः

म्हणून, हे तेजस्वी सुंदरी, गान्धर्व-विवाहाने स्वतःला मला अर्पण कर; कारण इतर विवाहांमध्ये तोच प्रधान म्हणून कीर्तित आहे।

Verse 26

एवं प्रवदतस्तस्य सा देवी क्रोधमूर्छिता । तद्वक्त्रांतं समुद्दिश्य शरं चिक्षेप स क्षणात्

तो असे बोलत असतानाच ती देवी क्रोधाने मूर्छित झाली; आणि त्याच्या मुखाच्या कोपऱ्याकडे लक्ष्य करून तिने क्षणार्धात बाण सोडला।

Verse 27

विवेश वदनं तस्य वल्मीकं पन्नगो यथा । अथ तैर्मार्गगणैर्विद्धः स वक्त्रांतान्नदंस्ततः

तो बाण त्याच्या तोंडात असा शिरला, जसा साप वारुळात शिरतो; मग मार्गेच्या गणांनी विद्ध झाल्यावर तो तोंडाच्या कोपऱ्यातून आर्त नाद करू लागला।

Verse 28

सुस्राव रुधिरं भूरि गैरिकं पर्वतो यथा । ततः कोपपरीतात्मा निवृत्त्याथ शनैः शनैः

पर्वतावरून जसे गेरू वाहते, तसे त्याच्या शरीरातून विपुल रक्त वाहू लागले. त्यानंतर क्रोधाने व्यापलेल्या मनाने तो हळूहळू मागे फिरला.

Verse 29

स्वसैन्यं त्वरितो भेजे कामेन च वशी कृतः । प्रोवाच सैनिकान्सर्वान्दुष्टा स्त्रीयं प्रगृह्यताम् । यथा न त्यजति प्राणान्प्रहारैर्जर्जरीकृता

कामवासनेने वशीभूत होऊन तो त्वरेने आपल्या सैन्याकडे गेला आणि सर्व सैनिकांना म्हणाला: 'या दुष्ट स्त्रीला पकडा! आघातांनी जर्जर झाली तरी तिचे प्राण जाणार नाहीत असे करा.'

Verse 30

एषा मम न सन्देहः प्रिया भार्या भविष्यति । यदि नो शस्त्रपातेन पंचत्वमुपयास्यति

'यात शंका नाही की ही माझी प्रिय पत्नी होईल, जर शस्त्रांच्या आघाताने तिला मृत्यू (पंचत्व) प्राप्त झाला नाही तर.'

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे देवी सा दृष्ट्वा तानुपस्थितान् । युद्धाय कृतसंकल्पांस्तर्जतश्च मुहुर्मुहुः

इतक्यात, देवीने पाहिले की ते युद्धाचा निश्चय करून उपस्थित झाले आहेत आणि वारंवार तर्जना (आवाहन) करत आहेत.

Verse 33

ततस्तु लीलया देवी मुक्ता तीक्ष्णान्महाशरान् । तान्सर्वांस्ताडयामास सर्वमर्मसु तत्क्षणात्

त्यानंतर देवीने लीलया तीक्ष्ण महाबाण सोडले आणि तत्क्षणी त्या सर्वांच्या वर्मी (मर्मस्थानांवर) आघात केला.

Verse 34

अथ तीक्ष्णैः शरैर्दैत्या निहता दानवास्तथा । एके पंचत्वमापन्ना गताश्चान्य इतस्ततः

मग त्या तीक्ष्ण बाणांनी आघात होऊन दैत्य व दानव मारले गेले; काहींनी मृत्यू पत्करला, तर काही इथून‑तिथून पळून गेले।

Verse 35

ततः सैन्यं समालोक्य तद्भग्नं च तया रणे । कोपाविष्टस्ततो दैत्यः स्वयं तां समुपाद्रवत्

यानंतर रणात तिच्यामुळे आपले सैन्य भग्न झालेले पाहून तो दैत्य क्रोधाने आविष्ट झाला आणि स्वतःच तिच्यावर धावून गेला।

Verse 36

यच्छञ्छृंगप्रहारांश्च तस्याः शतसहस्रशः । गर्जितं विदधच्चोग्रं शारदाभ्रसमं मुहुः

तो तिच्यावर शतसहस्रांनी शिंगांचे प्रहार करीत, वारंवार शरद्‌ऋतूतील मेघसमूहासारखी घोर गर्जना करू लागला।

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे देवी साट्टहासकृतस्वना । त्रैलोक्यविवरं सर्वं यच्छब्देन प्रपूरितम्

याच क्षणी देवीने अट्टहासाचा प्रचंड नाद केला; त्या शब्दाने त्रैलोक्यातील सर्व विवर व विस्तार भरून गेला।

Verse 38

एवं तस्या हसंत्याश्च वक्त्रान्तादथ निर्ययुः । पुलिंदाः शबरा म्लेछास्तथान्येऽरण्यवासिनः

अशी ती हसत असता, तिच्या मुखांतून पुलिंद, शबर, म्लेच्छ तसेच इतर वनवासी बाहेर आले।

Verse 39

शकाश्च यवनाश्चैव शतशश्तु वपुर्धरा । वर्म स्थगितगात्राश्च यमदूता इवापरे

तेव्हा शक व यवनही शेकडो संख्येने प्रकट झाले। कवचाने आच्छादित देह धारण करून ते जणू यमदूतच भासत होते।

Verse 41

देव्युवाच । एतानस्य सुदुष्टस्य सैनिकान्बलगर्वितान् । सूदयध्वं द्रुतं वाक्यादस्मदीयाद्यथेच्छया

देवी म्हणाली—“त्या परम दुष्टाच्या बलगर्वाने माजलेल्या या सैनिकांना माझ्या आज्ञेने त्वरित ठार करा; माझ्या निष्ठेने, जसे तुम्हाला योग्य वाटेल तसे करा।”

Verse 42

अथ ते तद्वचः श्रुत्वा वल्गंतोऽसिधनुर्द्धराः । दैतेयबलमुद्दिश्य दुद्रुवुर्वेगमाश्रिताः

ते वचन ऐकताच ते वीर—तलवार व धनुष्य धारण करून—उड्या मारत दैत्यसेनेकडे प्रचंड वेगाने धावले।

Verse 43

ततस्तेषां महद्युद्धं मिथो जज्ञे सुदारुणम् । नात्मीयं न परं तत्र केनचिज्ज्ञा यते क्वचित्

मग त्यांच्या मध्ये अत्यंत भयंकर असे महान युद्ध पेटले. तिथे कोण आपला आणि कोण परका हे क्षणोक्षणी कोणालाही नीट कळेना.

Verse 44

अथ ते दानवाः सर्वे योधैर्देवीसमुद्भवैः । भग्ना व्यापादिताश्चान्ये प्रहारैर्जर्जरीकृताः

तेव्हा देवीसमुद्भव योद्ध्यांनी त्या सर्व दानवांना मोडून काढले. काही ठार झाले, तर काही वारंवार प्रहारांनी चुरचुरून गेले.

Verse 45

ततो भग्नं बलं दृष्ट्वा महिषः क्रोधमूर्छितः । तामुवाच क्रुधा देवीं वचनैः परुषाक्षरैः

तेव्हा आपले सैन्य भग्न झालेले पाहून महिषासुर क्रोधाने मूर्छित झाला आणि देवीला रागाने कठोर, कटु शब्दांनी बोलू लागला।

Verse 46

आः पापे स्त्रीति मत्वाद्य न हतासि मया युधि । तस्मात्पश्य प्रहारं मे तत्त्वं बुध्यसि नान्यथा

“अग पापिणी! तुला ‘फक्त स्त्री’ समजून आज युद्धात मी तुला मारले नाही. म्हणून आता माझा प्रहार पाहा—तुला तत्त्व कळेल, अन्यथा नाही.”

Verse 47

एवमुक्त्वा विशेषेण प्रहारान्स विचिक्षिपे । विषाणाभ्यां महावेगो भर्त्सयानो मुहुर्मुहुः

असे बोलून त्याने विशेषतः प्रचंड प्रहार केले; महावेगाने तो शिंगांनी पुन्हा पुन्हा घाव घालत, वारंवार धमकावत राहिला।

Verse 48

ततोऽभ्याशगतं दृष्ट्वा सा देवी दानवं च तम् । आरुरोहाथ वेगेन पृष्ठिदेशेन कोपतः

मग तो दानव जवळ आला असे पाहून देवी क्रोधाने, वेगाने त्याच्या पाठीवर आरूढ झाली।

Verse 49

ततश्चुक्रोश दैत्योऽसौ व्योममार्गं समाश्रितः । पृष्ठ्यास्तलेन निर्भिन्नो रुधिरौघपरिप्लुतः

तेव्हा तो दैत्य किंकाळी मारत आकाशमार्गाने धावला; देवीच्या पाठीच्या दाबाने विदीर्ण होऊन तो रक्तप्रवाहाने न्हाऊन निघाला।

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे सिंहः स तस्या ज्योतिसंभवः । जग्राह पश्चिमे भागे दंष्ट्राग्रैर्निशितैः क्रुधा

त्याच क्षणी तिच्या तेजातून उत्पन्न झालेल्या सिंहाने क्रोधाने मागून तीक्ष्ण दातांनी त्याला पकडले।

Verse 51

ततो निश्चलतां प्राप्तः पादाक्रांतश्च दानवः । अकरोद्भैरवान्नादान्न शक्तश्चलितुं पदम्

मग देवीच्या पायाखाली दाबला गेलेला दानव पूर्ण निश्चल झाला. त्याने भैरवसदृश भयंकर गर्जना केल्या, तरी एक पाऊलही हलवू शकला नाही।

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । व्योमस्थास्तां तदा प्रोचुर्देवीं हर्षसमन्विताः

त्याच वेळी इंद्रासह सर्व देव आले. आकाशात स्थित राहून त्यांनी हर्षाने देवीला संबोधले।

Verse 53

एतस्य शिरसश्छेदं शीघ्रं कुरु सुरेश्वरि । खङ्गेनानेन तीक्ष्णेन यावन्नो याति चान्यतः

“हे सुरेश्वरी! या तीक्ष्ण खड्गाने याचे शिरच्छेदन लवकर कर; तो दुसरीकडे पळून जाण्यापूर्वीच।”

Verse 54

सा श्रुत्वा वचनं तेषां देवी कोपसमन्विता । खड्गं व्यापारयामास कंठे तस्यातिपीवरे

त्यांचे वचन ऐकून देवी धर्म्य क्रोधाने भरली आणि त्याच्या अतिशय जाड मानेवर खड्ग चालविला।

Verse 55

स तेन खड्गघातेन कंठः पीनोऽपि निष्ठुरः । द्विधा जज्ञेऽथ दैत्यस्य दधत्तुष्टिं दिवौकसाम्

त्या खड्गप्रहाराने दैत्याचा जाड व कठीण कंठही दोन भागांत तुटला; त्यामुळे देवलोकातील देवांना संतोष झाला।

Verse 56

द्वादशार्कप्रतीकाशो वक्त्रांतश्चर्मखड्गधृक् । भर्त्सयंस्तां महादेवीं खड्गोद्यतकरां तदा । खड्गं व्यापारयन्गात्रे तस्या बालार्कसन्निभम्

बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी, ढाल व खड्ग धारण केलेला तो (असुर) तेव्हा खड्ग उगारून उभी असलेल्या महादेवीला धिक्कारू लागला आणि उगवत्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी तिच्या देहावर खड्ग चालवू लागला।

Verse 57

ततः केशेषु चाधाय यावत्तस्यापि चिक्षिपे । प्रहारं गात्रनाशाय तावदूचे स दानवः

मग त्याने (देवीचे) केस धरले; आणि देह नष्ट करणारा घाव घालण्यास तो जसा उद्यत झाला, तसाच तो दानव बोलू लागला।

Verse 58

दानव उवाच । जय देवि जयाचिंत्ये जय सर्वसुरेश्वरि । जय सर्वगते देवि जय सर्वजनप्रिये

दानव म्हणाला—जय देवी, जय अचिंत्ये! जय सर्वसुरेश्वरी! जय सर्वव्यापिनी देवी! जय सर्वजनप्रिये!

Verse 59

जय कामप्रदे नित्यं जय त्रैलोक्यसुन्दरि । जय त्रैलोक्य रक्षार्थमुद्यते ह्यकुतोभये

जय असो, नित्य वरप्रदा! जय असो, त्रैलोक्यसुंदरी! जय असो, त्रैलोक्यरक्षणार्थ उद्यत, हे अकुतोभये!

Verse 60

जय देवि कृतानंदे जय दैत्यविनाशिनि । जय क्लेशच्छिदे कांते जयाभक्तविमोहदे

जय हो देवि, आनंद निर्माण करणारी! जय हो दैत्यविनाशिनी! जय हो क्लेश छेदणारी कांते! जय हो अभक्तांना मोहात पाडणारी!

Verse 62

तस्मात्कुरु प्रसादं मे प्राणान्रक्ष दयां कुरु । प्रणतस्य सुदीनस्य हीनस्य च विशेषतः

म्हणून माझ्यावर प्रसाद कर; माझे प्राण रक्ष आणि दया कर—विशेषतः माझ्यावर, जो नम्र होऊन वाकलो आहे, अतिदीन व हीन झालो आहे।

Verse 63

अहं दुर्वाससा शप्तो हिरण्याक्षसुतो बली । महिषत्वं समानीतस्त्वया देवी विमोक्षितः

मी हिरण्याक्षाचा पुत्र बळी, दुर्वासांच्या शापाने शप्त. मला महिषत्वात आणले गेले; हे देवि, तू मला मुक्त केलेस.

Verse 64

तस्माद्दर्पः प्रमुक्तोऽद्य मया दानवसंभवः । किंकरत्वं प्रयास्यामि सांप्रतं ते सुरेश्वरि

म्हणून आज मी दानवस्वभावातून उत्पन्न झालेला दर्प सोडला आहे. हे सुरेश्वरी, आता मी तुझा किंकर होऊन तुझ्या सेवेत प्रवृत्त होईन.

Verse 65

जय सर्वगते देवि सर्वदुष्टविनाशिनि

जय हो, हे सर्वत्र व्यापणाऱ्या देवि, सर्व दुष्टतेचा विनाश करणारी!

Verse 66

इति तस्य वचः श्रुत्वा कृपणं सा सुरेश्वरी । कृपाविष्टाऽब्रवीद्वाक्यं ततो व्योमस्थितान्सुरान्

त्याची दीन वचने ऐकून देवांची अधीश्वरी करुणेने द्रवली. मग दयाभावाने परिपूर्ण होऊन तिने आकाशस्थ देवांना उद्देशून वचन उच्चारले.

Verse 67

किं करोमि दया जाता ममैनं प्रति हे सुराः । तस्मान्नाहं हनिष्यामि दानवं दीनजल्पकम्

मी काय करू? हे देवांनो, त्याच्याविषयी माझ्या अंतःकरणात दया उत्पन्न झाली आहे. म्हणून हा दीन बोलणारा दानव मी मारणार नाही.

Verse 68

विमुखं खड्गशस्त्रं च तवास्मीति प्रवादिनम् । अपि मे पितृहंतारं न हन्यां रिपुमाहवे

तो खड्ग-शस्त्र घेऊन विमुख असला तरी ‘मी तुझाच आहे’ असे म्हणत असेल, तर रणांगणात मी शत्रूलाही मारणार नाही—तो माझ्या पित्याचा घातक असला तरीही.

Verse 69

देवा ऊचुः । न चेदसि च देवेशि त्वमेनं दानवाधमम् । नाशयिष्यति तत्कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम्

देव म्हणाले—हे देवेश्वरी, तू या अधम दानवाचा नाश केला नाहीस, तर तो चराचरांसह संपूर्ण त्रैलोक्याचा संहार करील.

Verse 70

एष व्यर्थःश्रमः सर्वस्तथास्माकं भविष्यति । तव संभूतिसंभूतस्तव क्लेशस्तथाऽखिलः

आमचा हा सर्व परिश्रम व्यर्थ ठरेल. आणि तुझा सर्व क्लेशही पुन्हा उत्पन्न होईल—त्याच्या सामर्थ्याच्या पुनर्जन्मामुळेच.

Verse 71

देव्युवाच । नाहमेनं हनिष्यामि त्यजिष्यामि तथाऽमराः । एनं कचग्रहं कृत्वा धारयिष्यामि सर्वदा

देवी म्हणाली—हे अमरांनो! मी याला ना मारीन, ना त्यागीन. याचे केस पकडून मी याला सदैव आवरून धरीन.

Verse 72

देवा ऊचुः । साधुसाधु महाभागे युक्तमुक्तं त्वया वचः । एतद्धि युज्यते कर्तुं कालेऽस्मिंस्त्रिदशेश्वरि

देव म्हणाले—साधु, साधु, महाभागे! तुझे वचन योग्य व उचित आहे. हे त्रिदशेश्वरी! या काळी हेच करणे युक्त आहे.

Verse 73

सांप्रतं मर्त्यलोके त्वं रूपमेतत्समाश्रिता । शस्त्रोद्यतकरा रौद्रा महिषोपरि संस्थिता

आता मर्त्यलोकी तू हेच रूप धारण केले आहेस—रौद्र, हातात उचललेली शस्त्रे, आणि महिषावर आरूढ होऊन स्थित.

Verse 74

अवाप्स्यसि परां पूजां दुर्लभा ममरैरपि । यस्त्वामेतेन रूपेण संस्थितां पूजयिष्यति

तुला परम पूजा प्राप्त होईल, जी अमरांनाही दुर्लभ आहे—जो कोणी तुला याच रूपात स्थित मानून पूजेल.

Verse 75

त्वमस्य संगतो भावि विख्याता विंध्यवासिनी । किं ते वा बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो वचः

तू या स्थळाशी संबंधित होऊन ‘विंध्यवासिनी’ म्हणून विख्यात होशील. पण अधिक बोलून काय? संक्षेपाने माझे वचन ऐक.

Verse 76

अस्मदीयं परं तथ्यं सर्वलोकहितावहम् । पार्थिवानां त्वदायत्तं बलं देवि भविष्यति

हे आमचे परम सत्य सर्व लोकांच्या हितासाठी आहे। हे देवी, राजांचे बळ आता तुझ्यावर अवलंबून होईल।

Verse 77

युद्धकाले समुत्पन्ने भक्तानां नात्र संशयः । प्रस्थानं वा प्रवेशं च यः करिष्यति मानवः

युद्धकाळ उद्भवल्यावर भक्तांना येथे संशय नाही। जो मनुष्य प्रस्थान किंवा प्रवेश करणार असेल…

Verse 78

त्वां स्मृत्वा प्रणिपत्याथ पूजयित्वा विशेषतः । तस्य संपत्स्यते सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा । इह कापुरुषस्यापि किं पुनः सुभटस्य च

तुला स्मरून, नमस्कार करून आणि विशेष भक्तीने पूजन केल्यास—त्याला सर्व कार्यांत नेहमी सिद्धी मिळते। येथे भित्र्यालाही असेल, तर वीर योद्ध्याला किती अधिक!

Verse 79

आश्विनस्य सिते पक्षे नवम्यां चाष्टमीदिने । पूजयिष्यति यो मर्त्त्यस्त्वां सद्भक्तिसमन्वितः

आश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षात—अष्टमी व नवमीच्या दिवशी—जो मर्त्य सद्भक्तीने तुझे पूजन करील…

Verse 80

तस्य संवत्सरं यावत्समग्रं सुरसुन्दरि । न भविष्यति वै रोगो न भयं न पराभवः । नापमृत्युर्न चौरादि समुद्भूत उपद्रवः

हे देवसुंदरी, त्याला पूर्ण एक वर्षभर ना रोग होईल, ना भय, ना पराभव; ना अकाली मृत्यू, ना चोरादिंपासून उद्भवणारा उपद्रव।

Verse 82

तत्र गत्वा चिरात्प्राप्य स्वं राज्यं पाकशासनः । पालयामास संहृष्टस्त्रैलोक्यं हतकटकम्

तेथे जाऊन दीर्घकाळानंतर आपले राज्य पुन्हा मिळवून पाकशासन इंद्राने शत्रुसैन्याचा संहार करून हर्षाने त्रैलोक्याचे पालन केले।

Verse 83

लोकाश्च सुखसंपन्नाः सर्वे जाता स्ततः परम् । यज्ञभागभुजो देवा भूयो जाता जगत्त्रये

यानंतर सर्व लोक सुख-समृद्धीने परिपूर्ण झाले. आणि यज्ञभागाचे भोक्ते देवही पुन्हा त्रैलोक्यात समृद्ध व प्रतिष्ठित झाले।

Verse 84

ततः परं च सा देवी त्रैलोक्ये ख्यातिमागता । सर्वक्षेत्रेषु तीर्थेषु स्थानेषु च विशेषतः

यानंतर ती देवी त्रैलोक्यात विख्यात झाली. विशेषतः सर्व क्षेत्रे, तीर्थे व पवित्र स्थाने येथे तिची कीर्ती प्रसारित झाली।

Verse 85

एतस्मिन्नंतरे जातः सुरथोनाम भूपतिः । आनर्तस्तेन सद्भक्त्या क्षेत्रेऽत्रैव विनिर्मिता

याच दरम्यान सुरथ नावाचा एक राजा जन्मला. त्याच्या सद्भक्तीने याच पवित्र क्षेत्रात ‘आनर्त’ची स्थापना झाली।

Verse 86

यस्तां पश्यति सद्भक्त्या चैत्राष्टम्यां सितेऽहनि । स पुमान्वत्सरं यावत्कृतार्थः स्यान्न संशयः

जो पुरुष चैत्र महिन्यात शुक्ल पक्षातील अष्टमीच्या दिवशी सद्भक्तीने त्या देवीचे दर्शन करतो, तो पूर्ण एक वर्ष कृतार्थ राहतो—यात संशय नाही।

Verse 91

।सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते देवास्तां देवीं हर्षसंयुताः । अनुज्ञातास्तया जग्मुः स्वां पुरीममरावतीम्

सूत म्हणाले—असे बोलून ते देव हर्षाने भरून त्या देवीला वंदन करून, तिची आज्ञा घेऊन आपल्या अमरावती नगरीस निघून गेले।

Verse 121

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये महिषासुरपराजय कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनंनाम एकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यात ‘महिषासुरपराजय व कात्यायनीमाहात्म्यवर्णन’ नामक १२१ वा अध्याय समाप्त झाला।