Adhyaya 13

Verse 1

सूत उवाच । दशार्णाधिपतेस्तस्य वज्रबाहोर्महाभुजः । बभूव शत्रुर्बलवान्राजा मगधराट् ततः

सूत म्हणाले—दशार्णाचा अधिपती महाबाहु वज्रबाहू याच्यासाठी तेव्हा एक बलवान शत्रू उदयास आला—मगधाचा राजा।

Verse 2

स वै हेमरथो नाम बाहुशाली रणोत्कटः । बलेन महतावृत्य दशार्णं न्यरुधद्बली

हेमरथ नावाचा तो राजा बाहुबलवान व रणात उग्र; त्याने महान सैन्याने दशार्णाला वेढून, स्वतः बलवान होऊन, त्याचा वेढा घातला।

Verse 3

चमूपास्तस्य दुर्धर्षाः प्राप्य देशं दशार्णकम् । व्यलुंपन्वसुरत्नानि गृहाणि ददहुः परे

त्याचे दुर्धर्ष छावणीतील लोक दशार्ण देशात येऊन धन-रत्ने लुटू लागले आणि इतरांनी घरे जाळून टाकली।

Verse 4

केचिद्धनानि जगृहुः केचिद्बालान्स्त्रियोऽपरे । गोधनान्यपरेऽगृह्णन्केचिद्धान्यपरिच्छदान् । केचिदारामसस्यानि गृहोद्यानान्यनाशयत्

काहींनी धन घेतले, काहींनी बालकांना, तर काहींनी स्त्रियांना पळविले। काहींनी गोधन नेले, काहींनी धान्य व घरगुती सामान. काहींनी बागांची पिके व घरालगतची उद्याने उद्ध्वस्त केली।

Verse 5

एवं विनाश्य तद्राज्यं स्त्रीगोधनजिघृक्षवः । आवृत्य तस्य नगरीं वज्रबाहोस्तु मागधः

अशा रीतीने ते राज्य उद्ध्वस्त करून, स्त्री व गोधन-धनाच्या लोभाने मगधराजाने वज्रबाहूची नगरी सर्व बाजूंनी वेढली।

Verse 6

एवं पर्याकुलं वीक्ष्य राजा नगरमेव च । युद्धाय निर्जगामाशु वज्रबाहुः ससै निकः

नगर असे व्याकुळ झालेले पाहून राजा वज्रबाहू आपल्या सैन्यासह त्वरेने युद्धासाठी बाहेर पडला।

Verse 7

वज्रबाहुश्च भूपालस्तथा मंत्रिपुरःसराः । युयुधुर्मागधैः सार्धं निजघ्नुः शत्रुवाहिनीम्

राजा वज्रबाहू मंत्र्यांना पुढे ठेवून मगधांशी युद्ध करू लागला आणि शत्रूची वाहिनी पराभूत करून संहार केला।

Verse 8

वज्रबाहुर्महेष्वासो दंशितो रथमास्थितः । विकिरन्बाणवर्षाणि चकार कदनं महत्

महाधनुर्धर वज्रबाहू कवच परिधान करून रथावर आरूढ झाला; बाणांचा वर्षाव करून त्याने मोठा संहार केला।

Verse 9

दशार्णराजं युध्यंतं दृष्ट्वा युद्धे सुदुःसहम् । तमेव तरसा वव्रुः सर्वे मागधसैनिकाः

युद्धात अत्यंत दुर्धर्ष असा दशार्णराज लढताना पाहून, सर्व मगधसैनिक वेगाने फक्त त्याच्यावर तुटून पडले।

Verse 10

कृत्वा तु सुचिरं युद्धं मागधा दृढविक्रमाः । तत्सैन्यं नाशयामासुर्लेभिरे च जयश्रियम्

दीर्घकाळ युद्ध करून, दृढ पराक्रमी मागधांनी त्या राजाची सेना नष्ट केली आणि विजयश्री प्राप्त केली।

Verse 11

केचित्तस्य रथं जघ्नुः केचित्तद्धनुराच्छिनम् । सूतं तस्य जघानैकस्त्वपरः खड्गमाच्छिनत्

काहींनी त्याचा रथ फोडला, काहींनी त्याचे धनुष्य छाटले। एकाने त्याचा सारथी मारला, तर दुसऱ्याने त्याची तलवार छिन्न केली।

Verse 12

संछिन्नखड्गधन्वानं विरथं हतसारथिम् । बलाद्गृहीत्वा बलिनो बबंधुर्नृपतिं रुषा

ज्याची तलवार व धनुष्य छिन्न झाले, जो रथहीन व सारथीहीन झाला—त्या नृपतीला बलवान योद्ध्यांनी रागाने बलपूर्वक धरून बांधले।

Verse 13

तस्य मंत्रिगणं सर्वं तत्सैन्यं च विजित्य ते । मागधास्तस्य नगरीं विविशुर्जयकाशिनः

त्याचा सर्व मंत्रिगण व सेना जिंकून, विजयाने तेजस्वी झालेले मागध त्याच्या नगरीत प्रवेशले।

Verse 14

अश्वान्नरान्गजानुष्ट्रान्पशूंश्चैव धनानि च । जगृहुर्युवतीः सर्वाश्चार्वंगीश्चैव कन्यकाः

त्यांनी घोडे, पुरुष, हत्ती, उंट, पशुधन व संपत्ती घेतली; तसेच सर्व युवती आणि सुलक्षणी कन्याही घेऊन गेले।

Verse 15

राज्ञो बबंधुर्महिषीर्दासीश्चैव सहस्रशः । कोशं च रत्नसंपूर्णं जह्रुस्तेऽप्याततायिनः

त्यांनी राजाच्या महिषी व हजारो दासींना बांधले; आणि ते आततायी रत्नांनी परिपूर्ण असा कोशही लुटून नेले।

Verse 16

एवं विनाश्य नगरीं हृत्वा स्त्रीगोधनादिकम् । वज्रबाहुं बलाद्बद्ध्वा रथे स्थाप्य विनिर्ययुः

अशा रीतीने नगरीचा नाश करून, स्त्रिया, गोधन इत्यादी लुटून, त्यांनी वज्रबाहूला बलाने बांधून रथावर बसविले आणि निघून गेले।

Verse 17

एवं कोलाहले जाते राष्ट्रनाशे च दारुणे । राजपुत्रोऽथ भद्रायुस्तद्वार्तामशृणोद्बली

असा कोलाहल माजला आणि राज्याचा दारुण नाश होत असता, तेव्हा बलवान राजपुत्र भद्रायूने ती वार्ता ऐकली।

Verse 18

पितरं शत्रुनिर्बद्धं पितृपत्नीस्तथा हृताः । नष्टं दशार्णराष्ट्रं च श्रुत्वा चुक्रोश सिंहवत्

शत्रूंनी पित्याला बांधले, पित्याच्या पत्नी हरण केल्या आणि दशार्ण राज्य नष्ट झाले—हे ऐकून तो सिंहासारखा गर्जला।

Verse 19

स खड्गशंखावादाय वैश्यपुत्रसहायवान् । दंशितो हयमारुह्य कुमारो विजिगीषया

तो वैश्यपुत्राच्या सहाय्याने खड्ग व शंखाचा नाद करवू लागला; मग सज्ज होऊन विजयाच्या इच्छेने घोड्यावर आरूढ झाला।

Verse 20

जवेनागत्य तं देशं मागधैरभिपूरितम् । दह्यमानं क्रंदमानं हृतस्त्रीसुतगोधनम्

तो वेगाने धावून तो त्या प्रदेशात आला; तो मागध सैन्याने भरलेला होता—जळत होता, आक्रोशाने दुमदुमत होता, आणि जिथे स्त्रिया, मुले, गोधन व धन लुटले गेले होते।

Verse 21

दृष्ट्वा राजजनं सर्वं राज्यं शून्यं भयाकुलम् । क्रोधाध्मातमनास्तूर्णं प्रविश्य रिपुवाहिनीम् । आकर्णाकृष्टकोदंडो ववर्ष शरसंततीः

सर्व राजजन व संपूर्ण राज्य भयाने व्याकुळ व शून्य दिसताच, क्रोधाने फुगलेले मन घेऊन तो त्वरित शत्रुसैन्यात शिरला; कानापर्यंत धनुष्य ओढून त्याने बाणांची अखंड वर्षा केली।

Verse 22

ते हन्यमाना रिपवो राजपुत्रेण सायकैः । तमभिद्रुत्य वेगेन शरैर्विव्यधुरुल्बणैः

राजपुत्राच्या बाणांनी घायाळ झालेले शत्रू वेगाने त्याच्यावर धावून आले आणि उग्र बाणांनी त्याला भेदू लागले।

Verse 23

हन्यमानोऽस्त्रपूगेन रिपुभिर्युद्धदुर्मदैः । न चचाल रणे धीरः शिववर्माभिरक्षितः

युद्धाने उन्मत्त झालेल्या शत्रूंच्या अस्त्रवर्षावातही, शिवकवचाने संरक्षित तो धीर वीर रणांगणात कधीच ढळला नाही।

Verse 24

सोऽस्त्रकर्षं प्रसह्याशु प्रविश्य गजलीलया । जघानाशु रथान्नागान्पदातीनपि भूरिशः

अस्त्रांचा दाट मारा झुगारून तो गजलीलेने आत शिरला आणि क्षणात रथ, हत्ती तसेच असंख्य पायदळ सैनिकांना ठार केले।

Verse 25

तत्रैकं रथिनं हत्वा ससूतं नृपनंदनः । तमेव रथमास्थाय वैश्यनंदनसारथिः । विचचार रणे धीरः सिंहो मृगकुलं यथा

तेथे नृपपुत्राने सारथीसह एका रथीचा वध करून त्याच रथावर आरूढ झाला; वैश्यपुत्र सारथी झाला. तो धीर रणांगणात हरिणकळपात सिंहासारखा संचार करू लागला.

Verse 26

अथ सर्वे सुसंरब्धाः शूराः प्रोद्यतकार्मुकाः । अभिसस्रुस्तमेवैकं चमूपा बलशालिनः

मग सर्व शूर अत्यंत संतप्त होऊन, धनुष्य उचलून, बलवान् सेनानायक त्या एकाच योद्ध्यावर धावून गेले.

Verse 27

तेषामापततामग्रे खड्गमुद्यम्य दारुणम् । अभ्युद्ययौ महावीरान्दर्शयन्निव पौरुषम्

त्यांच्या धावत्या सैन्याच्या अग्रभागी त्याने दारुण खड्ग उगारला आणि महावीरांकडे झेपावला, जणू आपले पौरुष दाखवीत होता.

Verse 28

करालांतकजिह्वाभं तस्य खड्गं महोज्ज्वलम् । दृष्ट्वैव सहसा मम्रुश्च मूपास्तत्प्रभावतः

त्याचा खड्ग कराळ अंतकाच्या जिभेसारखा अत्यंत तेजस्वी होता; तो पाहताच त्याच्या प्रभावाने सेनानायक क्षणात मृत्युमुखी पडले.

Verse 29

येये पश्यंति तं खड्गं प्रस्फुरंतं रणांगणे । ते सर्वे निधनं जग्मुर्वज्रं प्राप्येव कीटकः

रणांगणात जो-जो तो चमकणारा खड्ग पाहत, ते सर्व वज्राघात झालेल्या कीटकांसारखे मृत्युमुखी पडत.

Verse 30

अथासौ सर्वसैन्यानां विनाशाय महाभुजः । शंखं दध्मौ महारावं पूरयन्निव रोदसी

तेव्हा तो महाबाहु वीर सर्व सैन्याच्या विनाशासाठी उद्यत होऊन महागर्जनेसह शंख फुंकू लागला; जणू त्याच्या नादाने आकाश-पृथ्वी दोन्ही भरून गेली।

Verse 31

तेन शंखनिनादेन विषाक्तेनैव भूयसा । श्रुतमात्रेण रिपवो मूर्च्छिताः पतिता भुवि

त्या शंखनादाने—जणू अधिक तीव्र विषच—फक्त ऐकताच शत्रू मूर्च्छित होऊन भूमीवर कोसळले।

Verse 32

येऽश्वपृष्ठे रथे ये च ये च दंतिषु संस्थिताः । ते विसंज्ञाः क्षणात्पेतुः शंखनादहतौजसः

जे घोड्यावर, जे रथात आणि जे हत्तीवर आरूढ होते—शंखनादाने ज्यांचे तेज हरपले—ते सर्व क्षणात बेशुद्ध होऊन पडले।

Verse 33

तान्भूमौ पतितान्सर्वान्नष्टसंज्ञा न्निरायुधान् । विगणय्य शवप्रायाननावधीद्धर्मशास्त्रवित्

भूमीवर पडलेले, शुद्ध हरपलेले व निरायुध असे ते सर्व जण जणू प्रेततुल्य आहेत असे मानून, धर्मशास्त्रज्ञाने त्यांची गणना न करता त्यांना मारले नाही।

Verse 34

आत्मनः पितरं बद्धं मोचयित्वा रणाजिरे । तत्पत्नीः शत्रुवशगाः सर्वाः सद्यो व्यमोचयत्

रणांगणात बांधलेले आपले पिता मुक्त करून, शत्रूंच्या ताब्यात असलेल्या त्यांच्या सर्व पत्नींनाही त्याने तत्क्षणी सोडविले।

Verse 35

पत्नीश्च मंत्रिमुख्यानां तथान्येषां पुरौकसाम् । स्त्रियो बालांश्च कन्याश्च गोधनादीन्यनेकशः

त्याने मुख्य मंत्र्यांच्या तसेच इतर नगरवासियांच्या पत्न्यांनाही मुक्त केले—स्त्रिया, बालके व कन्या—आणि गोधनापासून आरंभ होणारे अनेक प्रकारचे धनही परत मिळविले।

Verse 36

मोचयित्वा रिपुभयात्तमाश्वासयदाकुलः । अथारिसैन्येषु चरंस्तेषां जग्राह योषितः

शत्रुभयातून त्याला मुक्त करून, स्वतः व्याकुळ असूनही त्याने त्यास धीर दिला। मग शत्रुसैन्यात फिरत त्याने त्यांच्या स्त्रियांना आपल्या ताब्यात घेतले।

Verse 37

मरुन्मनोजवानश्वान्मातंगान्गिरिसन्निभान् । स्यंदनानि च रौक्माणि दासीश्च रुचिराननाः

त्याने वाऱ्यासारखे व मनासारखे वेगवान घोडे, पर्वतासारखे हत्ती, सुवर्णमय रथ आणि सुंदर मुखविलास असलेल्या दासीही हस्तगत केल्या।

Verse 38

युग्मम् । सर्वमाहृत्य वेगेन गृहीत्वा तद्धनं बहु । मागधेशं हेमरथं निर्बबंध पराजितम्

सर्व काही वेगाने गोळा करून आणि ते विपुल धन हस्तगत करून, त्याने पराभूत मगधराज हेमरथाला बांधून टाकले।

Verse 39

तन्मंत्रिणश्च भूपांश्च तत्र मुख्यांश्च नायकान् । गृहीत्वा तरसा बद्ध्वा पुरीं प्रावेशयद्द्रुतम्

त्याचे मंत्री, राजे आणि तेथील मुख्य नायक यांना पकडून, त्याने त्वरेने बांधले व लगेच त्यांना नगरात आणून प्रवेश करविला।

Verse 40

पूर्वं ये समरे भग्ना विवृत्ताः सर्वतोदिशम् । ते मंत्रिमुख्या विश्वस्ता नायकाश्च समाययुः

जे पूर्वी समरात पराभूत होऊन सर्व दिशांनी विखुरले होते, ते आता पुन्हा परत आले—मुख्य मंत्री, विश्वासू सहकारी व सेनानायक—सर्व एकत्र जमले।

Verse 41

कुमारविक्रमं दृष्ट्वा सर्वे विस्मितमानसाः । तं मेनिरे सुरश्रेष्ठं कारणादागतं भुवम्

कुमाराचा पराक्रम पाहून सर्वांचे मन विस्मयाने भरले; त्यांनी त्याला देवश्रेष्ठ मानले, जणू काही दिव्य कारणासाठी पृथ्वीवर आलेला।

Verse 42

अहो नः सुमहाभाग्यमहो नस्तपसः फलम् । केनाप्यनेन वीरेण मृताः संजीविताः खलु

“अहो! आमचे परम सौभाग्य; अहो! हे आमच्या तपाचे फळ—या वीराने मृतप्राय झालेल्यांनाही खरोखर जीवंत केले आहे।”

Verse 43

एष किं योगसिद्धो वा तपःसिद्धो ऽथवाऽमरः । अमानुषमिद कर्म यदनेन कृतं महत्

“हा योगसिद्ध आहे की तपःसिद्ध—की मग देवच? कारण याने केलेले हे महान कर्म मानवी मर्यादेपलीकडचे आहे।”

Verse 44

नूनमस्य भवेन्माता सा गौरीति शिवः पिता । अक्षौहिणीनां नवकं जिगायानंतशक्तिधृक्

“निश्चितच याची माता गौरी आणि पिता शिव; कारण अनंत शक्ती धारण करून याने नऊ अक्षौहिणी सेना जिंकल्या आहेत।”

Verse 45

इत्याश्चर्ययुतैर्हृष्टैः प्रशंसद्भिः परस्परम् । पृष्टोऽमात्यजनेनासावात्मानं प्राह तत्त्वतः

अशा रीतीने आश्चर्य व हर्षाने भरून, परस्परांची स्तुती करीत मंत्र्यांनी त्यास विचारले; तेव्हा त्याने आपल्या विषयीचे सत्य तत्त्वतः त्यांना सांगितले।

Verse 46

समागतं स्वपितरं विस्मयाह्लादविप्लुतम् । मुंचंतमानंदजलं ववंदे प्रेमविह्वलः

आपला पिता आलेला पाहून—विस्मय व आनंदाने भरून, आनंदाश्रू ढाळीत—तो प्रेमाने व्याकुळ होऊन नतमस्तक होऊन वंदन करू लागला।

Verse 47

स राजा निजपुत्रेण प्रणयादभिवंदितः । आश्लिष्य गाढं तरसा बभाषे प्रेमकातरः

तो राजा आपल्या पुत्राने प्रेमाने अभिवंदित झाला; त्याला वेगाने घट्ट मिठी मारून, प्रेमाने कातर होऊन तो तत्क्षणी बोलू लागला।

Verse 48

कस्त्वं देवो मनुष्यो वा गन्धर्वो वा महामते । का माता जनकः को वा को देशस्तव नाम किम्

हे महामते! तू कोण आहेस—देव, मनुष्य की गंधर्व? तुझी माता कोण, जनक कोण; तुझा देश कोणता, आणि तुझे नाव काय?

Verse 49

कस्मान्न शत्रुभिर्बद्धान्मृतानिव हतौजसः । कारुण्यादिह संप्राप्य सपत्नीकान्मुमोच यः

त्याने करुणेने येथे येऊन शत्रूंनी बांधलेले, ज्यांचे बळ क्षीण झाले व जे मृतप्राय पडले होते—त्यांना पत्नीसह का मुक्त केले?

Verse 50

कुतो लब्धमिदं शौर्यं धैर्यं तेजो बलोन्नतिः । जिगीषसीव लोकांस्त्रीन्सदेवासुरमानुषान्

हे शूरा, हे धैर्यवान, हे तेजस्वी—हे शौर्य, धैर्य, तेज आणि बलाची ही उन्नती तुला कुठून प्राप्त झाली, ज्यामुळे तू देव‑असुर‑मनुष्यांसह त्रिलोकी जिंकण्यास उद्यत दिसतोस?

Verse 51

अपि जन्मसहस्रेण तवानृण्यं महौजसः । कर्तुं नाहं समर्थोस्मि सहैभिर्दारबांधवैः

हे महौजसा! हजार जन्मांतही मी—पत्नी व बांधवांसह—तुझ्या उपकाराचे ऋण फेडण्यास समर्थ नाही.

Verse 52

इमान्पुत्रानिमाः पत्नीरिदं राज्यमिदं पुरम् । सर्वं विहाय मच्चित्तं त्वय्येव प्रेमबंधनम्

हे सर्वस्वा, हे प्रिय! हे पुत्र, हे पत्नी, हे राज्य आणि हे नगर—हे सर्व सोडून—माझे चित्त प्रेमबंधनाने केवळ तुझ्यातच बांधले गेले आहे.

Verse 53

सर्वं कथय मे तात मत्प्राणपरिरक्षक । एतासां मम पत्नीनां त्वदधीनं हि जीवितम्

हे तात, माझ्या प्राणांचा रक्षक! मला सर्व काही सांग; कारण माझ्या या पत्न्यांचे जीवन खरोखरच तुझ्यावर अवलंबून आहे.

Verse 54

सूत उवाच । इति पृष्टः स भद्रायुः स्वपित्रा तमभाषत । एष वैश्यसुतो राजन्सुनयो नाम मत्सखा

सूत म्हणाले—स्वपित्याने असे विचारल्यावर भद्रायू म्हणाला—“हे राजन्, हा वैश्यपुत्र आहे; याचे नाव सुनय, आणि हा माझा मित्र आहे.”

Verse 55

अहमस्य गृहे रम्ये वसामि सहमातृकः । भद्रायुर्नाम मद्वृत्तं पश्चाद्विज्ञापयामि ते

मी त्याच्या रम्य गृहात माझ्या मातेसह वास करतो. माझे नाव भद्रायु आहे; पुढे मी माझा सर्व वृत्तान्त तुला नीट सांगीन.

Verse 56

पुरं प्रविश्य भद्रं ते सदारः ससुहृज्जनः । त्यक्त्वा भयमरातिभ्यो विहरस्व यथासुखम्

नगरात प्रवेश कर—तुझे मंगल होवो—पत्नी व सुहृद्‌जनांसह. शत्रूंची भीती टाकून यथासुख निवास व विहार कर.

Verse 57

नैतान्मुंच रिपूंस्तावद्यावदागमनं मम । अहमद्य गमिष्यामि शीघ्रमात्मनिवेशनम्

माझ्या परत येईपर्यंत या शत्रूंना सोडू नकोस. मी आजच लवकर माझ्या निवासस्थानी जाईन.

Verse 58

इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य भद्रायुर्नृपनंदनः । आजगाम स्वभवनं मात्रे सर्वं न्यवेदयत्

असे बोलून राजाला नमस्कार करून निरोप घेत, राजपुत्र भद्रायु आपल्या घरी आला आणि मातेस सर्व काही निवेदन केले.

Verse 59

सापि हृष्टा स्वतनयं परिरेभेऽश्रुलोचना । स च वैश्यपतिः प्रेम्णा परिष्वज्याभ्यपूजयत्

तीही आनंदित होऊन अश्रुपूर्ण नेत्रांनी आपल्या पुत्राला मिठी मारली. आणि त्या वैश्य गृहस्थानेही प्रेमाने आलिंगन करून त्याचा आदरपूर्वक सत्कार केला.

Verse 60

वज्रबाहुश्च राजेंद्रः प्रविष्टो निजमंदिरम् । स्त्रीपुत्रामात्य सहितः प्रहर्षमतुलं ययौ

राजेंद्र वज्रबाहू आपल्या निजमंदिरात प्रविष्ट झाला; स्त्री, पुत्र व अमात्यांसह तो अतुल हर्षास प्राप्त झाला।

Verse 61

तस्यां निशायां व्युष्टायामृषभो योगिनां वरः । चंद्रांगदं समागत्य सीमंतिन्याः पतिं नृपम्

ती रात्रि व्यतीत होऊन प्रभात झाल्यावर, योगिनांवर्य ऋषभ येऊन सीमंतिनीचा पती नृप चंद्रांगद यांस भेटला।

Verse 62

भद्रायुषः समुत्पत्तिं तस्य कर्माप्यमानुषम् । आवेद्य रहसि प्रेम्णा त्वत्सुतां कीर्तिमालिनीम्

त्याने प्रेमाने एकांतात भद्रायुषाची उत्पत्ती व त्याचे अमानुष कर्म निवेदिले, आणि तुझी कन्या कीर्तिमालिनी हिचाही उल्लेख केला।

Verse 63

भद्रायुषे प्रयच्छेति बोधयित्वा च नैषधम् । ऋषभो निर्जगामाथ देशकालार्थतत्त्ववित्

‘कीर्तिमालिनी भद्रायुषास द्या’ असे नैषध नृपाला बोध करून, देश-काल-अर्थतत्त्व जाणणारा ऋषभ तेथून निघून गेला।

Verse 64

विशेषकम् । अथ चंद्रांगदो राजा मुहूर्त्ते मंगलोचिते । भद्रायुषं समाहूय प्रायच्छत्कीर्त्तिमालिनीम्

मग राजा चंद्रांगदाने मंगलोचित मुहूर्तावर भद्रायुषास बोलावून कीर्तिमालिनी त्यास अर्पण केली।

Verse 65

कृतोद्वाहः स राजेंद्रतनयः सह भार्यया । हेमासनस्थः शुशुभे रोहिण्येव निशाकरः

विवाहसंस्कार पूर्ण करून तो राजेंद्रतनय पत्नीसमवेत सुवर्णसिंहासनावर विराजमान झाला आणि रोहिणीसह चंद्रम्यासारखा तेजस्वी भासला।

Verse 66

वज्रबाहुं तत्पितरं समाहूय स नैषधः । पुरं प्रवेश्य सामात्यः प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत्

नैषध नरेशाने भद्रायुषाचा पिता वज्रबाहू यास बोलावून, मंत्र्यांसह त्याला नगरात प्रवेश करविला; स्वतः पुढे जाऊन स्वागत करून यथोचित सन्मान केला।

Verse 67

तत्रापश्यत्कृतोद्वाहं भद्रायुषमरिंदमम् । पादयोः पतितं प्रेम्णा हर्षात्तं परिषस्वजे

तेथे त्याने विवाह पूर्ण झालेला शत्रुदमन भद्रायुष पाहिला. प्रेमाने त्याच्या चरणी पडून वज्रबाहूने आनंदाने त्याला आलिंगन दिले।

Verse 68

एष मे प्राणदो वीर एष शत्रुनिषूदनः । अथाप्यज्ञातवंशोऽयं मयानंतपराक्रमः

‘हा वीर माझा प्राणदाता आहे, हा शत्रुनाशक आहे; तरीही याचा वंश अज्ञात आहे—जरी मी याचे अनंत पराक्रम पाहिले आहेत.’

Verse 69

एष ते नृप जामाता चंद्रांगद महाबलः । अस्य वंशमथोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

‘हे महाबली नृप चंद्रांगद! हा आता तुमचा जावई आहे. याचा वंश आणि उत्पत्तीची कथा मी तत्त्वतः ऐकू इच्छितो.’

Verse 70

इत्थं दशार्णराजेन प्रार्थितो निषधाधिपः । विविक्त उपसंगम्य प्रहसन्निदमब्रवीत्

अशा रीतीने दशार्णराजाने विनविल्यावर निषधाधिपती एकांतस्थानी त्याच्याजवळ येऊन हसत हे वचन बोलला।

Verse 71

एष ते तनयो राजञ्छैशवे रोगपीडितः । त्वया वने परित्यक्तः सह मात्रा रुजार्तया

हे राजन्, हा तुझा पुत्र आहे—बाल्यापासून रोगपीडित. तू याला वनात त्याच्या मातेसह टाकून दिलेस; तीही वेदनेने व्याकुळ होती.

Verse 72

परिभ्रमंती विपिने सा नारी शिशुनामुना । दैवाद्वैश्यगृहं प्राप्ता तेन वैश्येन रक्षिता

त्या बालकासह वनात भटकत असलेली ती स्त्री दैवयोगाने एका वैश्याच्या घरी पोहोचली; आणि त्या वैश्याने तिचे रक्षण केले.

Verse 73

अथासौ बहुरोगार्तो मृतस्तव कुमारकः । केनापि योगिराजेन मृतः संजीवितः पुनः

मग अनेक रोगांनी त्रस्त झालेला तुझा तो बालक मरण पावला; पण एका योगिराजाने मृत झाल्यावरही त्याला पुन्हा जिवंत केले.

Verse 74

ऋषभाख्यस्य तस्यैव प्रभावाच्छिवयोगिनः । रूपं च देवसदृशं प्राप्तौ मातृकुमारकौ

ऋषभ नावाच्या त्या शिवयोगीच्या प्रभावाने माता आणि पुत्र—दोघांनाही देवासारखे रूप प्राप्त झाले.

Verse 75

तेन दत्तेन खड्गेन शंखेन रिपुघातिना । जिगाय समरे शत्रूञ्छिववर्माभिरक्षितः

त्या योगीने दिलेल्या खड्गाने व शत्रुनाशक शंखाने, शिवकवचाने संरक्षित होऊन, त्याने रणांगणात शत्रूंवर विजय मिळविला।

Verse 76

द्विषट्सहस्रनागानां बलमेको बिभर्त्यसौ । सर्वविद्यासु निष्णातो मम जामातृतां गतः

तो एकटाच बारा हजार हत्तींच्या बळासमान सामर्थ्य धारण करतो; सर्व विद्यांत निष्णात होऊन तो माझा जावई झाला आहे।

Verse 77

अत एनं समादाय मातरं चास्य सुव्रताम् । गच्छस्व नगरीं राजन्प्राप्स्यसि श्रेय उत्तमम्

म्हणून याला व याची सुव्रता माता हिला घेऊन, हे राजन्, आपल्या नगरीस जा; तुला उत्तम कल्याण प्राप्त होईल।

Verse 78

इति चंद्रांगदः सर्वमाख्यायांतर्गृहे स्थिताम् । तस्याग्र पत्नीमाहूय दर्शयामास भूषिताम्

अशा रीतीने चंद्रांगदाने सर्व वृत्तांत सांगून, अंतःपुरात असलेल्या त्याच्या अग्र्य पत्नीला बोलावून, अलंकृत अवस्थेत तिला दाखविले।

Verse 79

इत्यादि सर्वमाकर्ण्य दृष्ट्वा च स महीपतिः । व्रीडितो नितरां मौढ्यात्स्वकृतं कर्म गर्हयन्

हे सर्व ऐकून व पाहून तो महीपति आपल्या मूढपणामुळे अत्यंत लज्जित झाला आणि स्वतः केलेल्या कर्माची निंदा करू लागला।

Verse 80

प्राप्तश्च परमानन्दं तयोर्दर्शनकौतुकात् । पुलकांकितसर्वांगस्तावुभौ परिषस्वजे

त्या दोघांच्या दर्शनाच्या आनंदाने तो परमानंदास प्राप्त झाला। रोमांचाने त्याचे सर्वांग पुलकित झाले आणि त्याने त्या दोघांनाही आलिंगन दिले।

Verse 81

युग्मम् । एवं निषधराजेन पूजितश्चाभिनन्दितः । स भोजयित्वा तं सम्यक्स्वयं च सह मंत्रिभिः

अशा रीतीने निषधराजाने पूजून व अभिनंदन केल्यावर, त्याने त्याला यथाविधी भोजन घातले; आणि स्वतःही मंत्र्यांसह भोजन केले।

Verse 82

तामात्मनोग्रमहिषीं पुत्रं तमपि तां स्नुषाम् । आदाय सपरीवारो वज्रबाहुः पुरीं ययौ

आपली श्रेष्ठ राणी, तो पुत्र आणि ती सून यांना घेऊन—परिवारासह—वज्रबाहु नगराकडे निघाला।

Verse 83

स संभ्रमेण महता भद्रायुः पितृमंदिरम् । संप्राप्य परमानंदं चक्रे सर्वपुरौकसाम्

महान उत्साहाने भद्रायु पित्याच्या राजमंदिरात पोहोचला; आणि तेथे पोहोचताच त्याने सर्व नगरवासियांना परमानंद दिला।

Verse 84

कालेन दिवमारूढे पितरि प्राप्तयौवनः । भद्रायुः पृथिवीं सर्वां शशासाद्भुतविक्रमः

काळानुसार पिता स्वर्गारोहण केल्यावर, यौवनप्राप्त भद्रायूने अद्भुत पराक्रमाने संपूर्ण पृथ्वीचे शासन केले।

Verse 85

मागधेशं हेमरथं मोचयामास बंधनात् । संधाय मैत्रीं परमां ब्रह्मर्षीणां च सन्निधौ

त्याने मगधाधिपती हेमरथास बंधनातून मुक्त केले; आणि ब्रह्मर्षींच्या सान्निध्यात परम मैत्री दृढ केली।

Verse 86

इत्थं त्रिलोकमहितां शिवयोगिपूजां कृत्वा पुरातनभवेऽपि स राजसूनुः । निस्तीर्य दुःसहविपद्गणमाप्तराज्यश्चंद्रांगदस्य सुतया सह साधु रेमे

अशा रीतीने, त्या पूर्वजन्मातही राजपुत्राने त्रिलोकीत महिमावंत शिवयोगींची पूजा केली. असह्य आपत्तींचा समूह पार करून राज्य पुन्हा मिळवून, तो चंद्रांगदाच्या कन्येसह धर्माने व सुखाने राहिला।