Adhyaya 38

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र गुहावासीति चोत्तमम् । यत्र सिद्धो महादेवो गुहावासी समार्बुदम्

श्री मार्कंडेय म्हणाले—त्यानंतर, हे राजेंद्र, ‘गुहावासी’ नावाच्या त्या उत्तम पुण्यतीर्थास जावे; जिथे अर्बुद पर्वतावर महादेव ‘गुहावासी’ म्हणून सिद्ध झाले।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । केन कार्येण भो तात महादेवो जगद्गुरुः । गुहायामनयत्कालं सुदीर्घं द्विजसत्तम

युधिष्ठिर म्हणाला—हे पूज्य तात, जगद्गुरू महादेवांनी कोणत्या कार्यासाठी गुहेत अतिशय दीर्घ काळ घालविला, हे द्विजश्रेष्ठ?

Verse 3

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वपरं कौतूहलं हि मे

हे निष्पाप, हे सर्व मला सविस्तर सांग. मला हे सर्व पूर्णपणे ऐकायचे आहे, कारण माझे कुतूहल फार मोठे आहे।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । साधु प्रश्नो महाराज पृष्टो यो वै त्वयोत्तमः । पुराणे विस्तरो ह्यस्य न शक्यो हि मयाधुना

मार्कंडेय म्हणाले—हे महाराज, तू विचारलेला हा उत्तम प्रश्न खरोखरच प्रशंसनीय आहे. याचा सविस्तर विस्तार पुराणांत आहे; मी आत्ता पूर्ण विस्ताराने सांगू शकत नाही।

Verse 5

कथितुं वृद्धभावत्वादतीतो बहुकालिकः । संक्षेपात्तेन ते तात कथयामि निबोध मे

वृद्धत्वामुळे बराच काळ लोटला आहे; म्हणून मी हे सविस्तर सांगू शकत नाही. म्हणून, हे तात, मी तुला संक्षेपाने सांगतो—माझे वचन नीट समजून घे।

Verse 6

पुरा कृतयुगे राजन्नासीद्दारुवनं महत् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्ल्युपशोभितम्

पूर्वी कृतयुगात, हे राजन्, दारुवन नावाचे एक विशाल वन होते—नाना वृक्ष-लतांनी भरलेले व विविध वल्लरींनी शोभिवंत झालेले।

Verse 7

सिंहव्याघ्रवराहैश्च गजैः खड्गैर्निषेवितम् । बहुपक्षियुतं दिव्यं यथा चैत्ररथं वनम्

ते वन सिंह, व्याघ्र, वराह, गज व गेंडा यांसारख्या प्राण्यांनी वसलेले होते; अनेक पक्ष्यांनी युक्त ते दिव्य वन जणू स्वर्गीय चैत्ररथ वनासारखे होते।

Verse 8

तत्र केचिन्महाप्राज्ञा वसन्ति संशितव्रताः । वसन्ति परया भक्त्या चतुराश्रमभाविताः

तेथे काही महाप्राज्ञ, दृढ व्रतांनी संयमित असे साधु वसतात; परम भक्तीने राहून ते चतुराश्रम-भावनेत स्थिर झालेले आहेत।

Verse 9

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । स्वधर्मनिरताः सर्वे वाञ्छन्तः परमं पदम्

कोणी ब्रह्मचारी, कोणी गृहस्थ, कोणी वानप्रस्थ, तर कोणी यती—सर्वजण स्वधर्मात रत होऊन परम पदाची आकांक्षा करतात।

Verse 10

तावद्वसन्तसमये कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । विमानस्थो महादेवो गच्छन्वै ह्युमया सह

तेव्हा वसंतऋतूत, एका अन्य कारणानिमित्त, विमानात आरूढ महादेव उमेच्या सहवासात खरोखरच प्रवास करीत होते।

Verse 11

ददर्श तोय आवासमृक्सामयजुर्नादितम् । अलक्ष्यागतनिर्गम्यं सर्वपापक्षयंकरम्

त्याने जलतीरावरील तो पवित्र आवास पाहिला, जो ऋक्, साम व यजुर्वेदांच्या मंत्रध्वनीने निनादित होता. तेथे प्रवेश-निर्गमन अलक्ष्य होत असे; ते स्थान सर्व पापांचा क्षय करणारे होते.

Verse 12

तं दृष्ट्वा मुदिता देवी हर्षगङ्गदया गिरा । पप्रच्छ देवदेवेशं शशाङ्ककृतभूषणम्

ते पाहून देवी आनंदित झाली; हर्ष व करुणेने ओथंबलेल्या वाणीने तिने चंद्रभूषण धारण करणाऱ्या देवदेवेशाला प्रश्न विचारला.

Verse 13

देव्युवाच । कस्यायमाश्रमो देव वेदध्वनिनिनादितः । यं दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाद्यैः श्रमैश्च परिहीयते

देवी म्हणाली—हे देव! वेदध्वनीने निनादित हा आश्रम कोणाचा आहे? याला पाहताच भूक, तहान इत्यादी आणि श्रमही कमी होतात.

Verse 14

महेश्वर उवाच । किं त्वया न श्रुतं देवि महादारुवनं महत् । बहुविप्रजनो यत्र गृहधर्मेण वर्तते

महेश्वर म्हणाले—हे देवी! तुला महान महादारुवनाबद्दल ऐकले नाही काय? तेथे अनेक ब्राह्मण गृहस्थधर्मानुसार वर्ततात.

Verse 15

अत्र यः स्त्रीजनः कश्चिद्भर्तृशुश्रूषणे रतः । नान्यो देवो न वै धर्मो ज्ञायते शैलनन्दिनि

येथे जी कोणतीही स्त्री पतीच्या सेवेत रत असते—हे शैलनंदिनी—तिला दुसरा देवही नाही, दुसरा धर्मही नाही, असेच ज्ञात असते.

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा परं वाक्यं देवदेवेन भाषितम् । कौतूहलसमाविष्टा शङ्करं पुनरब्रवीत्

देवदेवांनी उच्चारलेले ते गंभीर वचन ऐकून ती कुतूहलाने भरून पुन्हा शंकरांना म्हणाली।

Verse 17

यत्त्वयोक्तं महादेव पतिधर्मरताः स्त्रियः । तासां त्वं मदनो भूत्वा चारित्रं क्षोभय प्रभो

हे महादेव! आपण म्हणालात की येथील स्त्रिया पतिधर्मात रत आहेत. तर हे प्रभो, आपण मदनरूप होऊन त्यांच्या आचरणाला क्षोभ देऊन त्यांची निष्ठा तपासा।

Verse 18

ईश्वर उवाच । यत्त्वयोक्तं च वचनं न हि मे रोचते प्रिये । ब्राह्मणा हि महद्भूतं न चैषां विप्रियं चरेत्

ईश्वर म्हणाले—प्रिये, तू बोललेले वचन मला रुचत नाही. ब्राह्मण हे महान तेजस्वी शक्ती आहेत; म्हणून त्यांचे अप्रिय होईल असे कधी करू नये।

Verse 19

मन्युप्रहरणा विप्राश्चक्रप्रहरणो हरिः । चक्रात्क्रूरतरो मन्युस्तस्माद्विप्रं न कोपयेत्

विप्रांचे शस्त्र क्रोध आहे आणि हरिचे शस्त्र चक्र. चक्रापेक्षा क्रोध अधिक क्रूर; म्हणून ब्राह्मणाला कधीही कोपवू नये।

Verse 20

न ते देवा न ते लोका न ते नगा न चासुराः । दृश्यन्ते त्रिषु लोकेषु ये तैर्दृष्टैर्न नाशिताः

त्रैलोक्यात देव, लोक, पर्वत किंवा असुर—असा कोणीही दिसत नाही की ज्यांना त्यांनी क्रोधदृष्टीने पाहिले आणि ते नष्ट झाले नाहीत।

Verse 21

तेषां मोक्षस्तथा स्वर्गो भूमिर्मर्त्ये फलानि च । येषां तुष्टा महाभागा ब्राह्मणाः क्षितिदेवताः

ज्यांच्यावर महाभाग ब्राह्मण—पृथ्वीवरील देवता—प्रसन्न होतात, त्यांना मोक्ष व स्वर्ग, भूमीवरील समृद्धी आणि मर्त्यलोकी फळे प्राप्त होतात।

Verse 22

एवं ज्ञात्वा महाभागे असद्ग्राहं परित्यज । तत्र लोके विरुद्धं वै कुप्यन्ते येन वै द्विजाः

हे महाभागे, हे जाणून हा अयोग्य हट्ट सोड; कारण लोकी जे धर्मव्यवस्थेला विरुद्ध आहे, त्यानेच द्विज ब्राह्मण रुष्ट होतात।

Verse 23

देव्युवाच । नाहं ते दयिता देव नाहं ते वशवर्तिनी । अकृत्वाधश्व वै तासां मानं सुरसुपूजितम्

देवी म्हणाली—हे देव, मी तुझी दयिता नाही, मी तुझ्या वशातही नाही; जोपर्यंत तू आधी त्यांचा देवांनीही पूजिलेला मान खाली आणत नाहीस।

Verse 24

लोकलोके महादेव अशक्यं नास्ति ते प्रभो । क्रियतां मम चैवैकमेतत्कार्यं सुरोत्तम

हे महादेव, या लोकात आणि परलोकात तुझ्यासाठी अशक्य असे काही नाही, प्रभो। हे सुरोत्तम, माझे हे एक कार्य करून दे।

Verse 25

एवमुक्तो महादेवो देव्या वाक्यहिते रतः । कृत्वा कापालिकं रूपं ययौ दारुवनं प्रति

देवीचे वचन पूर्ण करण्यास तत्पर महादेव असे ऐकून कापालिकाचे रूप धारण करून दारुवनाकडे निघाले।

Verse 26

महाहितजटाजूटं नियम्य शशिभूषणम् । कण्ठत्राणं परं कृत्वा धारयन् कर्णकुण्डले

त्यांनी सुबद्ध जटाजूट आवरून चंद्रभूषण धारण केले; परम कंठत्राण (कंठाभूषण) करून कानांत कुंडले घातली।

Verse 27

व्याघ्रचर्मपरीधानो मेखलाहारभूषितः । नूपुरध्वनिनिघोषैः कम्पयन् वै वसुंधराम्

ते व्याघ्रचर्म परिधान करून मेखला व हारांनी भूषित होते; नूपुरांच्या निनादाने त्यांनी वसुंधरा कंपित केली।

Verse 28

महानूर्द्ध्वजटामाली कृत्तिभस्मानुलेपनः । कृत्वा हस्ते कपालं तु ब्रह्मणश्च महात्मनः

उंच उर्ध्वजटामाळ धारण करून, कृत्ति परिधान व भस्मलेपन करून, त्यांनी हातात कपाल घेतले—महात्मा ब्रह्माचे म्हणतात तसे—आणि भिक्षाटनवेष धारण केला।

Verse 29

महाडमरुघोषेण कम्पयन् वै वसुंधराम् । प्रभातसमये प्राप्तो महादारुवनं प्रति

महाडमरूच्या घोषाने वसुंधरा कंपवीत, प्रभातसमयी ते महादारुवनाकडे पोहोचले।

Verse 30

तावत्पुण्यजनः सर्वपुष्पपत्रफलार्थिकः । निर्गतो बहुभिः सार्द्धं पवमानः समन्ततः

तेव्हा पुष्प, पत्र व फळ यांची इच्छा असलेले सर्व पुण्यजन अनेकांसह बाहेर पडले आणि सर्वत्र फिरत फिरत संचार करू लागले।

Verse 31

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रूपं देवस्य भारत । युवतीनां मनस्तासां कामेन कलुषीकृतम्

हे भारत! देवाचे ते महद् अद्भुत रूप पाहताच त्या युवतींची मने कामाने कलुषित व आच्छादित झाली।

Verse 32

शोभनं पुरुषं दृष्ट्वा सर्वा अपि वराङ्गनाः । क्लेदभावं ततो जग्मुर्मुदा दारुवनस्त्रियः

तो शोभन पुरुष पाहताच दारुवनातील सर्व सुडौल सुंदरी स्त्रिया आनंदाने विह्वळ झाल्या; त्यांची हृदये वितळली।

Verse 33

विकारा बहवस्तासां देवं दृष्ट्वा महाद्भुतम् । संजाता विप्रपत्नीनां तदा तासु नरोत्तम

हे नरोत्तम! त्या विप्रपत्नींनी तो परम अद्भुत देव पाहताच त्यांच्या अंतःकरणात अनेक तीव्र भावविकार उत्पन्न झाले।

Verse 34

परिधानं न जानन्ति काश्चिद्दृष्ट्वा वराङ्गनाः । उत्तरीयं तथा चान्या महामोहसमन्विताः

काही सुंदरी स्त्रिया त्याला पाहून आपण काय परिधान केले आहे हेही विसरल्या; तर काही महामोहाने ग्रस्त होऊन उत्तरीयाचाही भान हरपल्या।

Verse 35

केशभारपरिभ्रष्टा काचिदेवासनोत्थिता । दातुकामा तदा भैक्ष्यं चेष्टितुं नैव चाशकत्

एका स्त्रीचे केस विस्कटून सैल झाले; ती आसनावरून उठली. भिक्षा द्यावी अशी इच्छा असूनही त्या वेळी तिला नीट कृती करता आली नाही।

Verse 36

काचिद्दृष्ट्वा महादेवं रूपयौवनगर्विता । उत्सङ्गे संस्थितं बालं विस्मृता पायितुं स्तनम्

रूप आणि तारुण्याचा गर्व असलेली एक स्त्री महादेवाला पाहून आपल्या मांडीवर बसलेल्या बाळाला दूध पाजण्याचे विसरून गेली.

Verse 37

कामबाणहता चान्या बाहुभ्यां पीड्य सुस्तनौ । निःश्वसन्ती तदा चोष्णं न किंचित्प्रतिजल्पति

कामबाणाने घायाळ झालेली दुसरी एक स्त्री हातांनी आपले स्तन दाबून उष्ण निश्वास टाकू लागली, पण ती काहीच बोलू शकली नाही.

Verse 38

। अध्याय

येथे हा अध्याय समाप्त होत आहे.

Verse 39

तावत्ते ब्राह्मणाः सर्वे भ्रमित्वा काननं महत् । आगताः स्वगृहे दारान् ददृशुश्च हतौजसः

तोवर ते सर्व ब्राह्मण मोठ्या अरण्यात फिरून आपल्या घरी परतले आणि त्यांनी आपल्या पत्नींना पाहिले, पण त्यांचे तेज लोप पावले होते.

Verse 40

यासां पूर्वतरा भक्तिः पातिव्रत्ये पतीन्प्रति । चलितास्ता विदित्वाशु निर्जग्मुर्द्विजसत्तमाः

पतींविषयी पातिव्रत्य धर्मात ज्यांची पूर्वीसारखी भक्ती होती, ती डळमळीत झालेली पाहून ते श्रेष्ठ ब्राह्मण तत्काळ तेथून निघून गेले.

Verse 41

संविदं परमां कृत्वा ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । क्षोभयित्वा मनस्तासां ततश्चादर्शनं गतम्

परम संकल्प करून आणि देवाला स्वयं महेश्वर असे जाणून, त्यांनी त्या स्त्रियांची मने क्षोभित केली; आणि मग तो दिव्य स्वरूप दृष्टीआड अंतर्धान पावला।

Verse 42

क्रोधाविष्टो द्विजः कश्चिद्दण्डमुद्यम्य धावति । कल्माषयष्टिमन्ये च तथान्ये दर्भमुष्टिकाम्

क्रोधाने आविष्ट असा एक द्विज दंड उगारून धावला; काहींनी चित्री काठ्या घेतल्या, तर काहींनी दर्भगवताच्या मुठी धरल्या।

Verse 43

इतश्चेतश्च ते सर्वे भ्रमित्वा काननं नृप । एकीभूत्वा महात्मानो व्याजह्रुश्च रुषा गिरम्

हे नृपा, ते सर्वजण वनात इकडे-तिकडे भटकून, ते महात्मे एकत्र झाले आणि रागाने भरलेले शब्द बोलले।

Verse 44

यदिदं च हुतं किंचिद्गुरवस्तोषिता यदि । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु चोत्तमम्

जर आम्ही खरोखर काहीही हवन-आहुती अर्पण केली असेल आणि गुरू संतुष्ट झाले असतील, तर त्या सत्याच्या बळावर देवाचे उत्तम लिंग कोसळो।

Verse 45

आश्रमादाश्रमं सर्वे न त्यजामो विधिक्रमात् । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु भूतले

आम्ही विधिक्रमाच्या विरुद्ध आश्रमधर्म कधीही सोडत नाही; आश्रमातून आश्रमातही नियमानेच वागतो—त्या सत्याने देवाचे लिंग भूमीवर पडो।

Verse 46

एवं सत्यप्रभावेन त्रिरुक्तेन द्विजन्मनाम् । शिवस्य पश्यतो लिङ्गं पतितं धरणीतले

अशा रीतीने सत्याच्या प्रभावाने—द्विजांनी त्रिवार उच्चारल्यामुळे—शिव पाहत असतानाच लिंग धरणीतलावर पडले।

Verse 47

हाहाकारो महानासील्लोकालोकेऽपि भारत । देवस्य पतिते लिङ्गे जगतश्च महाक्षये

हे भारत! देवाचे लिंग पडताच आणि जगताच्या महाक्षयाचा भयप्रसंग येताच, लोकालोकांतही महान हाहाकार झाला।

Verse 48

पतमानस्य लिङ्गस्य शब्दोऽभूच्च सुदारुणः । उल्कापाता दिशां हाहा भूमिकम्पाश्च दारुणाः

पडत असलेल्या लिंगातून अत्यंत भयंकर गर्जना झाली। उल्कावृष्टी झाली, सर्व दिशांत ‘हाय हाय’चा निनाद झाला आणि दारुण भूकंप झाले।

Verse 49

पतन्ति पर्वताग्राणि शोषं यान्ति च सागराः । देवस्य पतिते लिङ्गे देवा विमनसोऽभवन्

पर्वतांची शिखरे कोसळू लागली आणि सागरही जणू आटू लागले। देवाचे लिंग पडल्यावर देवता खिन्न व व्याकुळ झाले।

Verse 50

समेत्य सहिताः सर्वे ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति विविधैः स्तवैः

मग सर्वजण एकत्र येऊन परमेष्ठी ब्रह्मदेवाकडे गेले. सर्वांनी अंजली बांधून विविध स्तोत्रांनी त्यांची स्तुती केली।

Verse 51

ततस्तुष्टो जगन्नाथश्चतुर्वदनपङ्कजः । आर्तान्प्राह सुरान्सर्वान्मा विषादं गमिष्यथ

तेव्हा प्रसन्न झालेला जगन्नाथ, चतुर्मुख कमलमुख ब्रह्मदेव सर्व पीडित देवांना म्हणाला—“विषाद करू नका; निराश होऊ नका।”

Verse 52

ब्रह्मशापाभिभूतोऽसौ देवदेवस्त्रिलोचनः । तुष्टैस्तैस्तपसा युक्तैः पुनर्मोक्षं गमिष्यति

देवाधिदेव त्रिलोचन तो ब्रह्मशापाने ग्रस्त झाला आहे; पण योग्य रीतीने तपश्चर्या पूर्ण झाल्यावर तो पुन्हा मोक्ष प्राप्त करील।

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा ययुर्देवा यथागतमरिन्दम । भावयित्वा ततः सर्वे मुनयश्चैव भारत

हे अरिंदम, हे ऐकून देव जसे आले होते तसेच परत गेले. मग, हे भारत, सर्व मुनींनी याचा विचार करून पुढे प्रस्थान केले.

Verse 54

विश्वामित्रवसिष्ठाद्या जाबालिरथ कश्यपः । समेत्य सहिताः सर्वे तमूचुस्त्रिपुरान्तकम्

विश्वामित्र, वसिष्ठ इत्यादी—जाबालि व कश्यपही—सर्वजण एकत्र येऊन त्रिपुरान्तक (शिव) यांना म्हणाले.

Verse 55

ब्रह्मतेजो हि बलवद्द्विजानां हि सुरेश्वर । क्षान्तियुक्तस्तपस्तप्त्वा भविष्यसि गतक्लमः

हे सुरेश्वर, द्विजांचे ब्रह्मतेज खरोखरच बलवान आहे. क्षान्तियुक्त होऊन तप केल्यास आपण क्लेश-थकवा रहित व्हाल.

Verse 56

यतः क्षोभादृषीणां च तदेवं लिङ्गमुत्तमम् । पतितं ते महादेव न तत्पूज्यं भविष्यति

ऋषींच्या क्षोभामुळे हे उत्तम लिंग असे पडले आहे, हे महादेवा; म्हणून पडलेल्या अवस्थेत ते पुढे पूज्य राहणार नाही।

Verse 57

न तच्छ्रेयोऽग्निहोत्रेण नाग्निष्टोमेन लभ्यते । प्राप्नुवन्ति च यच्छ्रेयो मानवा लिङ्गपूजने

ते परम श्रेय न अग्निहोत्राने मिळते, न अग्निष्टोमाने; मनुष्य जे कल्याण लिंगपूजेतून प्राप्त करतात, तेच सर्वोच्च मंगल आहे।

Verse 58

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । वचनेन तु विप्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति

देव, दानव, यक्ष, गंधर्व, नाग व राक्षस—सर्वांसाठी—विप्रांच्या वचनानेच हे पूज्य होईल।

Verse 59

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति । यत्फलं तव लिङ्गस्य इह लोके परत्र च

हे ब्रह्मा, विष्णू, इंद्र व चंद्र यांनाही पूज्य होईल; आणि तुझ्या लिंगपूजेचे फळ इहलोकीही व परलोकीही प्राप्त होईल।

Verse 60

एवमुक्तो जगन्नाथः प्रणिपत्य द्विजोत्तमान् । मुदा परमया युक्तः कृताञ्जलिरभाषत

असे संबोधिल्यावर जगन्नाथांनी श्रेष्ठ द्विजांना प्रणाम केला; परम आनंदाने युक्त होऊन, हात जोडून ते बोलले।

Verse 61

ब्राह्मणा जङ्गमं तीर्थं निर्जलं सार्वकामिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुध्यन्ति मलिनो जनाः

ब्राह्मण हे जंगम तीर्थ आहेत—निर्जल असूनही सर्वकामना देणारे। त्यांच्या वचनरूपी जलानेच मलिन जनही शुद्ध होतात।

Verse 62

न तत्क्षेत्रं न तत्तीर्थमूषरं पुष्कराणि च । ब्राह्मणे मन्युमुत्पाद्य यत्र गत्वा स शुध्यति

असे कोणतेही क्षेत्र नाही, कोणतेही तीर्थ नाही—ना ऊसर, ना पुष्कर—जिथे ब्राह्मणाचा क्रोध उत्पन्न करून गेलेला मनुष्य शुद्ध होईल.

Verse 63

न तच्छास्त्रं यन्न विप्रप्रणीतं न तद्दानं यन्न विप्रप्रदेयम् । न तत्सौख्यं यन्नविप्रप्रसादान्न तद्दुःखं यन्न विप्रप्रकोपात्

जे विप्रांनी प्रणीत नाही ते शास्त्र नाही; जे विप्रांना देण्याजोगे नाही ते दान नाही. विप्रप्रसादावाचून सुख नाही, आणि विप्रकोपावाचून दुःख नाही.

Verse 64

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा । एकस्य विप्रवाक्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

पृथ्वीवरील सर्व तीर्थे आणि गंगा इत्यादी नद्या देखील, एका ब्राह्मणाच्या वचनाच्या सोळाव्या कलेइतक्याही नाहीत.

Verse 65

अभिनन्द्य द्विजान्सर्वाननुज्ञातो महर्षिभिः । ततोऽगमत्तदा देवो नर्मदातटमुत्तमम्

सर्व द्विजांचा अभिनंदन करून आणि महर्षींची अनुज्ञा घेऊन, तो देव तेव्हा नर्मदेच्या उत्तम तीराकडे गेला.

Verse 66

परमं व्रतमास्थाय गुहावासी समार्बुदम् । तपश्चचार भगवाञ्जपस्नानरतः सदा

परम व्रत स्वीकारून समार्बुद येथे गुहेत वास करणाऱ्या भगवंतांनी तपश्चर्या केली; ते सदैव जप व पवित्र स्नानात रत होते।

Verse 67

समाप्ते नियमे तात स्थापयित्वा महेश्वरम् । वन्द्यमानः सुरैः सार्द्धं कैलासमगमत्प्रभुः

हे तात! नियम समाप्त झाल्यावर तेथे महेश्वराची स्थापना करून, देवांनी वंदिलेले प्रभू त्यांच्या सहित कैलासास गेले।

Verse 68

नर्मदायास्तटे तेन स्थापितः परमेश्वरः । तेनैव कारणेनासौ नर्मदेश्वर उच्यते

नर्मदेच्या तटी त्याने परमेश्वराची स्थापना केली; त्याच कारणाने तो ‘नर्मदेश्वर’ म्हणून ओळखला जातो।

Verse 69

योऽर्चयेन्नर्मदेशानं यतिर्वै संजितेन्द्रियः । स्नात्वा चैव महादेवमश्वमेधफलं लभेत्

जो जितेंद्रिय यती नर्मदेशानाची अर्चना करतो आणि तेथे स्नान करून महादेवाची पूजा करतो, तो अश्वमेध यज्ञासमान फल प्राप्त करतो।

Verse 70

ददाति यः पितृभ्यस्तु तिलपुष्पकुशोदकम् । त्रिःसप्तपूर्वजास्तस्य स्वर्गे मोदन्ति पाण्डव

हे पांडव! जो पितरांना तीळ, पुष्प, कुश व जल अर्पण करतो, त्याचे एकवीस पिढ्यांतील पूर्वज स्वर्गात आनंदित होतात।

Verse 71

यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । पायसं घृतमिश्रं तु स लभेत्कोटिजं फलम्

हे नराधिप! जो त्या तीर्थी ब्राह्मणांना घृतमिश्रित पायस देऊन भोजन घालतो, तो कोटीगुण पुण्यफळ प्राप्त करतो।

Verse 72

सुवर्णं रजतं वापि ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । ददाति तोयमध्यस्थः सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

हे युधिष्ठिर! जो जलाच्या मध्यभागी उभा राहून ब्राह्मणांना सुवर्ण किंवा रजत दान देतो, तो अग्निष्टोम यज्ञासमान पुण्यफळ मिळवतो।

Verse 73

अष्टम्यांवा चतुर्दश्यां निराहारो वसेत्तु यः । नर्मदेश्वरमासाद्य प्राप्नुयाज्जन्मनः फलम्

जो अष्टमी किंवा चतुर्दशीला निराहार राहून तेथे वास करतो आणि नर्मदेश्वराचे दर्शन घेतो, तो मानवजन्माचे खरे फळ प्राप्त करतो।

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य व्याधिभयं न स्यात्सप्तजन्मसु भारत

हे नराधिप, हे भारत! जो त्या तीर्थी अग्निप्रवेश करतो, त्याला सात जन्मांपर्यंत व्याधीचे भय राहत नाही।

Verse 75

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोके भविष्यति

हे नराधिप! जो त्या तीर्थी अनाशक (पूर्ण उपवास) करतो, त्याची गती अनिवर्तनीय होते आणि तो रुद्रलोकास प्राप्त होतो।

Verse 76

एष ते विधिरुद्दिष्टस्तस्योत्पत्तिर्नरोत्तम । पुराणे विहिता तात संज्ञा तस्य तु विस्तरात्

हे नरोत्तम! हा विधी तुला सांगितला; प्रिय तात, त्याची उत्पत्तीही. पुराणात त्याची संज्ञा व विधान विस्ताराने विहित आहे.

Verse 77

एतं कीर्तयते यस्तु नर्मदेश्वरसम्भवम् । भक्त्या शृणोति च नरः सोऽपि स्नानफलं लभेत्

जो नर्मदेश्वराच्या प्राकट्याचे हे आख्यान कीर्तन करतो, आणि जो मनुष्य ते भक्तीने ऐकतो—तोही तीर्थस्नानाचे फळ प्राप्त करतो.