Adhyaya 35

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । जलमध्ये महादेवः केन तिष्ठति हेतुना । उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम

युधिष्ठिर म्हणाला—हे द्विजोत्तम! महादेव जलाच्या मध्यभागी कोणत्या कारणाने स्थित राहतात? उत्तर व दक्षिण काठ सोडून ते मध्यातच का वास करतात?

Verse 2

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतदाख्यानमतुलं पुण्यं श्रुतिमुखावहम् । पुराणे यच्छ्रुतं तात तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—हे आख्यान अतुल, परम पुण्यकारक व श्रवणास योग्य आहे। हे तात! पुराणांत जे काही मी ऐकले आहे, ते सर्व मी तुला काहीही न सोडता सांगतो।

Verse 3

त्रेतायुगे महाभाग रावणो देवकण्टकः । त्रैलोक्यविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः

हे महाभाग! त्रेतायुगात रावण हा देवांचा कण्टक होता—रौद्र स्वभावाचा, त्रैलोक्यविजयी आणि देव-असुर दोघांनाही भय उत्पन्न करणारा।

Verse 4

देवदानवगन्धर्वैरृषिभिश्च तपोधनैः । अवध्योऽथ विमानेन यावत्पर्यटते महीम्

देव, दानव, गंधर्व आणि तपोधन ऋषींनाही तो अवध्य मानला जात असे; मग तो आपल्या विमानातून इच्छेनुसार पृथ्वीवर सर्वत्र परिभ्रमण करी।

Verse 5

तावद्धिन्ध्यगिरेर्मध्ये दानवो बलदर्पितः । मयो नामेति विख्यातो गुहावासी तपश्चरन्

तेव्हा विन्ध्यगिरीच्या मध्यभागी बलदर्पाने मत्त झालेला ‘मय’ नावाचा दानव गुहेत राहून तपश्चर्या करीत होता।

Verse 6

तस्य पार्श्वगतो रक्षो विनयादवनिं गतः । पूजितो दानसन्मानैरिदं वचनमब्रवीत्

त्याच्या जवळ गेलेला राक्षस (रावण) विनयाने भूमीवर उतरला; दान व सन्मानाने पूजिला जाऊन तो हे वचन बोलला।

Verse 7

कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना । किंनामधेया तपति तप उग्रं कथं विभो

ही पद्मपत्राक्षी, पूर्णचंद्रासारख्या मुखाची कन्या कोणाची आहे? तिचे नाव काय, आणि हे विभो, ती उग्र तप का करीत आहे?

Verse 8

मय उवाच । दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयोऽहं नाम नामतः । भार्या तेजोवती नाम तस्यास्तु तनया शुभा

मय म्हणाला—मी नावाने ‘मय’, दानवांचा श्रेष्ठ अधिपती आहे। माझ्या पत्नीचे नाव तेजोवती असून तिची एक शुभ कन्या आहे।

Verse 9

मन्दोदरीति विख्याता तपते भर्तृकारणात् । आराधयन्ती भर्तारमुमाया दयितं शुभम्

ती ‘मंदोदरी’ म्हणून विख्यात आहे; पतीप्राप्तीसाठी तप करते आणि उमेच्या प्रिय शुभ प्रभू (शिव) यांनाच वर मानून आराधना करते।

Verse 10

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रावणो मदमोहितः । प्रसृतः प्रणतो भूत्वा मयं वचनमब्रवीत्

त्याचे वचन ऐकून मदाने मोहित झालेला रावण पुढे सरसावला; आणि नम्र होऊन मयास हे वचन बोलला।

Verse 11

पौलस्त्यान्वयसंजातो देवदानवदर्पहा । प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुमर्हसि

मी पौलस्त्य वंशात जन्मलेला, देव-दानवांचा दर्प हरिणारा आहे. हे महाभाग! विनंती करतो—आपली कन्या मला द्यावी।

Verse 12

ज्ञात्वा पैतामहं वृत्तं मयेनापि महात्मना । रावणाय सुता दत्ता पूजयित्वा विधानतः

पैतामह वृत्तांत जाणून महात्मा मयानेही विधिपूर्वक (रावणाचे) पूजन करून आपली कन्या रावणास दिली।

Verse 13

गृहीत्वा तां तदा रक्षोऽभ्यर्च्यमानो निशाचरैः । देवोद्याने विमानैश्च क्रीडते स तया सह

तिला स्वीकारून तो राक्षस, निशाचरांनी पूजिला जात, विमानांनी युक्त देवउद्यानात तिच्यासह क्रीडा करू लागला।

Verse 14

केनचित्त्वथ कालेन रावणो लोकरावणः । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत

काही काळानंतर, हे भारत! लोकी प्रसिद्ध रावणाने एक पुत्र उत्पन्न केला आणि पुत्रवतांमध्ये श्रेष्ठ ठरला।

Verse 15

तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना । संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः

त्या महात्म्याच्या जन्मत:क्षणीच प्रचंड गर्जना निघाली; संवर्तक मेघाच्या नादासारख्या त्या ध्वनीने सर्व लोक स्तब्ध व जड झाले।

Verse 16

श्रुत्वा तन्नर्दितं घोरं ब्रह्मा लोकपितामहः । नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति

ते घोर नर्दन ऐकून लोकपितामह ब्रह्मदेवांनी तेव्हा त्याचे नाव ठेवले—‘हा मेघनाद होईल’।

Verse 17

एवंनामा कृतः सोऽपि परमं व्रतमास्थितः । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्

अशा रीतीने नाम मिळाल्यावर त्यानेही परम व्रत स्वीकारले आणि व्रताचरणाने उमेसह देवेश शंकरांना संतुष्ट केले।

Verse 18

व्रतैर्नियमदानैश्च होमजाप्यविधानतः । कृच्छ्रचान्द्रायणैर्नित्यं कृशं कुर्वन्कलेवरम्

व्रत, नियम व दान, तसेच विधिपूर्वक होम व जप—नित्य कृच्छ्र व चांद्रायण तपाने त्याने आपले शरीर कृश केले।

Verse 19

एवमन्यद्दिने तात कैलासं धरणीधरम् । गत्वा लिङ्गद्वयं गृह्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः

अशा रीतीने दुसऱ्या दिवशी, हे तात, तो धरणीधर कैलासास गेला; दोन लिंग घेऊन तो दक्षिणाभिमुख होऊन निघाला।

Verse 20

नर्मदातटमाश्रित्य स्नातुकामो महाबलः । निक्षिप्य पूजयन् देवं कृतजाप्यो नरेश्वर

नर्मदेच्या तीरावर येऊन स्नानाची इच्छा धरून त्या महाबलवानाने ते ठेवले व देवाचे पूजन केले; हे नरेश्वर, जप पूर्ण करून।

Verse 21

तत्रायतनावासेन स्नातो हुतहुताशनः । कृतकृत्यमिवात्मानं मानयित्वा निशाचरः

तेथे त्या पवित्र आयतनात निवास करून त्याने स्नान केले व हुताशनात आहुती दिली; आणि तो निशाचर स्वतःला कृतकृत्य मानून तृप्त झाला।

Verse 22

गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम । एकमुद्धरतो लिङ्गं प्रणतः सव्यपाणिना

हे नृपसत्तम, लंकेकडे पुढे जाण्याची इच्छा धरून त्याने एक लिंग उचलले; प्रणाम करीत डावा हात नमस्कारार्थ उचलला।

Verse 23

द्वितीयं तु द्वितीयेन भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः । तावदेव महालिङ्गं पतितं नर्मदांभसि

मग पौलस्त्यनंदनाने त्याच भक्तीने दुसरे (लिंग) उचलले; तेवढ्यातच महालिंग नर्मदेच्या जलात पडले।

Verse 24

याहि याहीति चेत्युक्त्वा जलमध्ये प्रतिष्ठितः । नमित्वा रावणिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः

‘जा, जा’ असे म्हणून तो जलाच्या मध्यभागी प्रतिष्ठित झाला; आणि रावणीने त्या देवांच्या परमेष्ठी देवाला नमस्कार केला।

Verse 25

जगामाकाशमाविश्य पूज्यमानो निशाचरैः । तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्

तो आकाशात प्रवेश करून निघून गेला, निशाचरांनी पूजिला जात. तेव्हापासून ते तीर्थ ‘मेघनाद-तीर्थ’ म्हणून प्रसिद्ध झाले.

Verse 26

पूर्वं तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम् । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यस्तु स्नानं समाचरेत्

पूर्वी त्याचे नाव ‘गर्जन’ होते, जे सर्व पापांचा क्षय करणारे आहे. हे राजेंद्र, जो कोणी त्या तीर्थात स्नान करील—

Verse 27

अहोरात्रोषितो भूत्वा अश्वमेधफलं लभेत् । पिण्डदानं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

जो तेथे अहोरात्र वास करील, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते. आणि हे नराधिप, जो त्या तीर्थात पिंडदान करील—

Verse 28

यत्फलं सत्त्रयज्ञेन तद्भवेन्नात्र संशयः । तेन द्वादशवर्षाणि पितरः संप्रतर्पिताः

सत्त्रयज्ञाने जे फळ मिळते, तेच येथे निःसंशय प्राप्त होते. त्या कर्माने पितर बारा वर्षे तृप्त राहतात.

Verse 29

यस्तु भोजयते विप्रं षड्रसात्रेन भारत । अक्षयपुण्यमाप्नोति तत्र तीर्थे नरोत्तम

परंतु हे भारत, जो त्या तीर्थात ब्राह्मणाला षड्रसयुक्त भोजन घालतो, हे नरोत्तम, तो अक्षय पुण्य प्राप्त करतो.

Verse 30

प्राणत्यागं तु यः कुर्याद्भावितो भावितात्मना । स वसेच्छाङ्करे लोके यावदा भूतसम्प्लवम्

जो शुद्ध व ध्यानयुक्त मनाने तेथे प्राणत्याग करतो, तो भूतसम्प्लव (प्रलय) होईपर्यंत शंकराच्या लोकी वास करतो।

Verse 31

एषा ते नरशार्दूल गर्जनोत्पत्तिरुत्तमा । कथिता स्नेहबन्धेन सर्वपापक्षयकरी

हे नरशार्दूल! स्नेहबंधामुळे मी तुला गर्जनाची ही उत्तम उत्पत्ती सांगितली आहे; ती सर्व पापांचा क्षय करणारी आहे।

Verse 35

। अध्याय

अध्याय. (अध्याय-शीर्षक)