Adhyaya 34

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तत्रैव तु भवेदन्यदादित्यस्य महात्मनः । कीर्तयामि नरश्रेष्ठ यदि ते श्रवणे मतिः

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे नरश्रेष्ठ! त्याच प्रदेशात महात्मा आदित्य (सूर्य) याविषयी आणखी एक पवित्र आख्यान आहे. तुझी बुद्धी श्रवणास प्रवृत्त असेल तर मी ते कीर्तन करतो.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं श्रुत्वा तव मुखोद्गतम् । विस्मयाद्धृष्टरोमाहं जातोऽस्मि मुनिसत्तम

युधिष्ठिर म्हणाले—हे मुनिसत्तम! तुमच्या मुखातून निघालेले हे अतुल आश्चर्य ऐकून मी विस्मयाने रोमांचित झालो आहे.

Verse 3

सहस्रकिरणो देवो हर्ता कर्ता निरञ्जनः । अवतारेण लोकानामुद्धर्ता नर्मदातटे

सहस्र किरणांचा देव—निर्मळ, निरंजन, हर्ता व कर्ता—नर्मदा तटी अवतार घेऊन लोकांचा उद्धारकर्ता झाला.

Verse 4

पुरुषाकारो भगवानुताहो तपसः फलात् । कस्य गोत्रे समुत्पन्नः कस्य देवोऽभवद्वशी

भगवानाने पुरुषाकार धारण केला काय—की ते तपस्येचे फळ होते? तो कोणत्या गोत्रात उत्पन्न झाला, आणि कोणाच्या भक्तीने तो देव वशीभूत झाला?

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कुलिकान्वयसम्भूतो ब्राह्मणो भक्तिमाञ्छुचिः । ईक्ष्यामीति रविं तत्र तीर्थे यात्राकृतोद्यमः

श्री मार्कंडेय म्हणाले—कुलिका वंशात जन्मलेला, भक्तियुक्त व शुचिर्भूत असा ब्राह्मण ‘मी रवि (सूर्य) दर्शन घेईन’ असा निश्चय करून त्या तीर्थस्थानी यात्रेसाठी उत्साहाने उद्यत झाला।

Verse 6

योजनानां शतं साग्रं निराहारो गतोदकः । प्रस्थितो देवदेवेन स्वप्नान्ते वारितः किल

तो शंभर योजनांहून अधिक अंतर, निराहार व पाणी संपलेले असतानाही निघाला; पण म्हणतात, स्वप्नाच्या शेवटी देवाधिदेवांनी त्याला थांबवून (मार्ग वळवून) दिले।

Verse 7

भोभो मुने महासत्त्व अलं ते व्रतमीदृशम् । सर्वं व्याप्य स्थितं पश्य स्थावरं जङ्गमं च माम्

हे मुने, महासत्त्वा! असे व्रत आता पुरे. मला पाहा—मी सर्वत्र व्यापून स्थित आहे; स्थावर आणि जंगम, दोन्हींत मीच आहे।

Verse 8

तपाम्यहं ततो वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च । न मृ तं चैव मृत्युं च यः पश्यति स पश्यति

मीच उष्णतेने तपतो, मग वर्षारूप होतो; मीच ती रोखतो आणि सोडतोही. जो मला पाहतो तोच खरे पाहतो—तो मृत आणि मृत्यु यांना वेगळे मानत नाही।

Verse 9

वरं वरय भद्रं त्वमात्मनो यस्तवेप्सितम्

तुझे कल्याण असो—स्वतःसाठी जे इच्छित आहे ते वर माग।

Verse 10

ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव देयो यदि वरो मम । उत्तरे नर्मदाकूले सदा संनिहितो भव

ब्राह्मण म्हणाला—हे देव! तू माझ्यावर प्रसन्न असशील आणि मला वर द्यावयाचा असेल, तर नर्मदेच्या उत्तरेकाठी तू सदैव सन्निध राहा।

Verse 11

ये भक्त्या परया देव योजनानां शते स्थिताः । स्मरिष्यन्ति जितात्मानस्तेषां त्वं वरदो भव

हे देव! शंभर योजन दूर राहणारेही, जर परम भक्तीने—जितात्मा होऊन—तुझे स्मरण करतील, तर तू त्यांना वरदाता हो।

Verse 12

कुब्जान्धबधिरा मूका ये केचिद्विकलेन्द्रियाः । तव पादौ नमस्यन्ति तेषां त्वं वरदो भव

कुबडे, आंधळे, बहिरे, मुके किंवा कोणतेही इंद्रियविकल असोत—जे तुझ्या चरणांना नमस्कार करतात, त्यांना तू वरदाता हो।

Verse 13

शीर्णघ्राणा गतधियो ह्यस्थिचर्मावशेषिताः । तेषां त्वं करुणां देव अचिरेण कुरुष्व ह

ज्यांची घ्राणशक्ती क्षीण झाली आहे, ज्यांची बुद्धी ढळली आहे, जे केवळ अस्थि-चर्म उरले आहेत—हे देव! त्यांच्यावर लवकर करुणा कर।

Verse 14

येऽपि त्वां नर्मदातोये स्नात्वा तत्र दिने दिने । अर्चयन्ति जगन्नाथ तेषां त्वं वरदो भव

जे नर्मदेच्या जलात दररोज स्नान करून तेथेच तुझी पूजा करतात—हे जगन्नाथ! तू त्यांना वरदाता हो।

Verse 15

प्रभाते ये स्तविष्यन्ति स्तवैर्वैदिकलौकिकैः । अभिप्रेतं वरं देव तेषां त्वं दद भोच्युत

जे प्रातःकाळी वैदिक व लौकिक स्तोत्रांनी तुझी स्तुती करतात, हे देव अच्युत, त्यांना त्यांच्या अभिप्रेत वराचे दान कर.

Verse 16

तवाग्रे वपनं देव कारयन्ति नरा भुवि । स्वामिंस्तेषां वरो देय एष मे परमो वरः

हे देव! पृथ्वीवर जे नर तुझ्या समोर वपन (मुण्डन) करवितात, हे स्वामी, त्यांना वर द्यावा—हाच माझा परम वर आहे।

Verse 17

एवमस्त्विति तं चोक्त्वा मुनिं करुणया पुनः । शतभागेन राजेन्द्र स्थित्वा चादर्शनं गतः

“एवमस्तु” असे म्हणून, करुणेने त्या मुनिशी पुन्हा बोलून, हे राजेन्द्र, तो शतांश काळ तेथे थांबला आणि मग अदृश्य झाला।

Verse 18

तत्र तीर्थे नरो भक्त्या गत्वा स्नानं समाचरेत् । तर्पयेत्पितृदेवांश्च सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

त्या तीर्थस्थानी मनुष्याने भक्तिभावाने जाऊन स्नान करावे आणि पितर व देव यांचे तर्पण करावे; तो अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो।

Verse 19

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । द्योतयन्वै दिशः सर्वा अग्निलोकं स गच्छति

हे नराधिप! जो त्या तीर्थस्थानी अग्निप्रवेश करतो, तो सर्व दिशा उजळवीत अग्निलोकास जातो।

Verse 20

यस्तत्तीर्थं समासाद्य त्यजतीह कलेवरम् । स गतो वारुणं लोकमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

जो त्या तीर्थास जाऊन तेथेच देहत्याग करतो, तो वरुणलोकास जातो—असे शंकरांनी सांगितले.

Verse 21

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्संन्यासेन तनुं त्यजेत् । षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

त्या तीर्थस्थानी जो कोणी संन्यास धारण करून देहत्याग करील, तो स्वर्गलोकी साठ हजार वर्षे मानित होतो.

Verse 22

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । उषित्वायाति मर्त्ये वै वेदवेदाङ्गविद्भवेत्

अप्सरांच्या समूहांनी भरलेल्या व दिव्य नादाने निनादित अशा त्या लोकात वास करून तो पुन्हा मर्त्यलोकी येतो आणि वेद-वेदाङ्गांचा ज्ञाता होतो.

Verse 23

व्याधिशोकविनिर्मुक्तो धनकोटिपतिर्भवेत् । पुत्रदारसमोपेतो जीवेच्च शरदः शतम्

तो व्याधी व शोक यांपासून मुक्त होऊन कोट्यवधी धनाचा स्वामी होतो; पुत्र व पत्नीसमवेत शंभर शरद् (शंभर वर्षे) जगतो.

Verse 24

प्रातरुत्थाय यस्तत्र स्मरते भास्करं तदा । आजन्मजनितात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

जो तेथे पहाटे उठून त्या वेळी भास्कराचे (सूर्याचे) स्मरण करतो, तो जन्मापासून संचित पापांपासून मुक्त होतो—यात संशय नाही.

Verse 34

। अध्याय

इति अध्याय।